Document · PDF

Bijlage 1 Gemeentelijk Watertakenplan 2020-2024 Heerlen

Raadsvergadering . (video) 18 december 2024, gemeente HeerlenBij agendapunt: Verlenging geldigheid Watertakenplan 2020-2024 tot en met 31 december 202643.711 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

De (verantwoordelijkheid voor de) zorgplicht voor het (stedelijk) afvalwater ligt bij de gemeente. De gemeente heeft een resultaatsverplichting om het geproduceerde afvalwater in te zamelen en af te voeren naar de overnamepunten van het waterschap. Vanaf de overnamepunten neemt het waterschap de transportzorgplicht over richting de afvalwaterzuivering. De zuivering van het afvalwater is de taak van het waterschap. Strategie Inzamelen en transporteren afvalwater Binnen de gemeente liggen 4 IBA’s en 20 pompjes van drukriolering. Alle percelen waar afvalwater vrij komt zijn aangesloten op (druk)riolering of een voorziening met een vergelijkbaar alternatief (bv. IBA). Dit betekent dat er geen ongezuiverde afvalwaterlozingen meer plaatsvinden. Nieuwe riolering wordt aangelegd volgens de geldende richtlijnen. Voor nieuwe ontwikkelingsgebieden binnen de bebouwde kom betekent dit in principe een (verbeterd) gescheiden rioolsysteem. Bij kleinschalige in/uitbreidingen kan afvalwater aangesloten worden op het bestaande (gemengde) systeem. In het buitengebied wordt (het afvalwater van) nieuwbouw in principe aangesloten op drukriolering of een vergelijkbaar alternatief (Individueel Behandeling Afvalwater, IBA). De lozing van hemelwater hierop is niet toegestaan. We behandelen bedrijven binnen onze regio alsof zij huishoudelijk afvalwater aanleveren. Hiervoor geldt het Activiteitenbesluit.

Wanneer ze afvalwater van een andere samenstelling aanbieden aan het stelsel, worden hierover afspraken gemaakt met het bedrijf. Hierbij is sprake van maatwerk. Voorkeursvolgorde omgang met afvalwater Voor een duurzame verwerking van (bedrijfsmatig) afvalwater hanteren we onderstaande voorkeursvolgorde (conform landelijk beleid): 1. We beperken of voorkomen het ontstaan van afvalwater; 2. We beperken of voorkomen verontreiniging van afvalwater; 3. We houden afvalwaterstromen gescheiden; 4. We transporteren huishoudelijk afvalwater en daarmee vergelijkbaar afvalwater naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi); 5. We hergebruiken ander afvalwater dan bedoeld onder 4 (zo nodig na zuivering aan de bron); 6. We brengen ander afvalwater dan bedoeld onder 4 (in de praktijk dus vooral hemelwater) lokaal terug in het milieu (zo nodig na zuivering aan de bron); 7. We zamelen ander afvalwater dan bedoeld onder 4 in als stedelijk afvalwater en transporteren dit naar een rwzi. Afvalwater kan worden ingedeeld in drie categorieën. Op basis van de voorkeursvolgorde zijn de lozingsroutes weergegeven in Tabel 2. Afhankelijk van de lozingsroute kunnen (maatwerk)voorschriften aan de orde zijn vanuit lozingenbesluiten, de Keur en/of beleidsregels.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

26 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Tabel 2 - lozingsroutes afvalwater

Categorie afvalwater

Lozingsroutes

Huishoudelijk afvalwater en, qua Lozing via een vuilwater/gemengd biologische afbreekbaarheid, riool naar de RWZI vergelijkbaar afvalwater

Schoon’ afvalwater, zoals afstromend hemelwater, grondwater en koelwater

Overig afvalwater, ten gevolge van bedrijfsmatige activiteiten

4.3.2

Hergebruiken

Eventuele zuivering afvalwater

Lozen naar de bodem

Lozen naar oppervlaktewater

(Lozen naar riolering)

Hergebruiken

Eventuele zuivering afvalwater

Lozen naar de bodem

Lozen naar oppervlaktewater

Lozen naar riolering

Toelichting De RWZI is ontworpen voor de zuivering van dit type afvalwater. Dit geldt o.a. ook voor afvalwater uit de voedingsmiddelenindustrie. Lozing van ‘dun’ water heeft een nadelige werking op de RWZI. Bovendien is het transport naar de RWZI niet duurzaam (energie) en kan het ‘dun’ water leiden tot extra overstorten van gemengde riolering. Hergebruik en/of lokale verwerking zijn het uitgangspunt. Alleen in uitzonderingsgevallen is lozing naar de riolering toegestaan. Samenstelling afvalwater komt niet overeen met huishoudelijk afvalwater. Als lozingsopties a t/m d redelijkerwijs niet mogelijk zijn, dan wordt lozing naar riolering overwogen.

Zorgplicht hemelwater

Wettelijke taak art. 3.5 Waterwet 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. 2. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen tevens zorg voor een doelmatige verwerking van het ingezamelde hemelwater. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuiveringstechnisch werk.

Met betrekking tot de omgang met afstromend hemelwater van daken en particuliere terreinverharding ligt de verantwoordelijkheid primair bij de perceeleigenaar. Dit betekent dat de eigenaar van een perceel zelf het hemelwater dat op het perceel valt binnen de perceelsgrenzen moet verwerken. Als van de perceeleigenaar redelijkerwijs niet kan worden vereist dat het afvloeiend hemelwater op eigen perceel wordt verwerkt, zorgen we voor een geschikte voorziening voor de afvoer van het hemelwater. Deze primaire verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar geldt vooral in nieuwe situaties. Bij (ver)nieuwbouw is de initiatiefnemer gebonden aan het volgen van de Watertoets. Bij (ver)nieuwbouw dient de particulier en/of het bedrijf het overtollig hemelwater altijd gescheiden van het afvalwater aan te bieden.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

27 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Strategie Voorkeursvolgorde omgang met hemelwater Voor een duurzame verwerking van hemelwater hanteren we onderstaande voorkeursvolgorde (conform landelijk beleid): Waterkwantiteitstrits

Vasthouden

Bergen

Afvoeren

Bijv. toepassen van een infiltratievoorziening, doorlatende verharding of groene daken. Bijv. opvangen van hemelwater in een decentrale berging. Bijv. met een apart hemelwaterriool afvoeren naar oppervlaktewater.

Waterkwaliteitstrits Bijv. geen uitlogende bouwmaterialen toepassen, Schoonhouden geen afstroming van hemelwater over verontreinigde oppervlakken. Scheiden

Schoonmaken

Bijv. scheiden van schone en vuile waterstromen in een apart systeem. Bijv. toepassen bodempassage om afstromend hemelwater te zuiveren.

In lijn met het hemelwaterbeleid van het waterschap streven we in de regio Parkstad naar een volledig gescheiden inzameling, hergebruik en verwerking van afval- en hemelwater, indien de lokale situatie dit toelaat. We infiltreren het hemelwater bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de plaats waar het valt, eventueel na tijdelijke berging, in de bodem. Als infiltratie in de bodem niet mogelijk is, voeren we het hemelwater na tijdelijke berging geknepen af naar het oppervlaktewater. Als tot slot ook afvoer naar het oppervlaktewater niet mogelijk is, transporteren we het hemelwater naar de RWZI, middels een geknepen constructie met een buffer. Duurzame omgang met hemelwater We behandelen inbreidings- en herstructureringsprojecten net zoals een nieuwbouwlocatie. De mogelijkheden van het verwerken van het hemelwater in deze gebieden hangt van vele factoren af, zoals: type riolering in de nabije omgeving waarop aangesloten moet worden, de beschikbaarheid van oppervlaktewater, de grondwaterstand, de omvang van de inbreiding en eventueel sociale aspecten. In de Keur Waterschap Limburg 2019 worden de regels voor het lozen van regenwater bij de realisatie van verharde terreinen en gebouwen aangescherpt. Vanwege de klimaatverandering en het voorkomen van wateroverlast is het nodig om bij deze ontwikkelingen in fors meer buffercapaciteit te voorzien.

De ontwerpbui voor nieuwe ontwikkelingen die rechtstreeks lozen op oppervlaktewater wijzigt van een bui met een herhalingstijd van eenmaal per 25 jaar naar een bui met een herhalingstijd van eenmaal per 100 jaar (gemiddeld klimaatscenario 2050). Voor het heuvelland geldt bij maatwerk een buiduur van twee uur, zijnde 80 mm. In het heuvelland is een korte bui meer bepalend voor de benedenstroomse belasting dan een langdurige bui. Overige ontwikkelingen die indirect via het gemeentelijk rioleringsstelsel lozen behouden de bergingseis T=25 (35 mm in 45 minuten) en doorkijk naar T=100 (45 mm in 30 minuten). Afkoppelen Afkoppelen is één van de manieren om klimaatadaptief te handelen en te komen tot een duurzame waterhuishouding en waterketen. Duurzaamheid wordt daarbij gedefinieerd als oplossingen met zo min mogelijk negatieve en zo veel mogelijk positieve effecten voor het milieu tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. De belangen om te kiezen voor afkoppelen zijn gedeelde belangen tussen gemeenten en waterschap. Het is een evenwicht tussen enerzijds de werking van de zuivering en het hydraulisch functioneren van het gemeentelijk rioolstelsel. Per situatie maken we een afweging wat de meest doelmatige en duurzame omgang met hemelwater is.

Wanneer het technisch en financieel mogelijk en kostenefficiënt is kiezen we voor afkoppelen, bijvoorbeeld wanneer werk met werk kan worden gemaakt, hydraulische knelpunten kunnen worden opgelost, het afkoppelen bijdraagt aan klimaatbestendigheid, uitbreiding van de zuiveringscapaciteit kan worden Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

28 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

voorkomen en/of nieuwe afvalwaterlozingen kunnen worden gecompenseerd. Omdat afkoppelen ook bijdraagt aan een meer bewuste en duurzame omgang met water en een leefbare omgeving is dit een extra argument in de afweging. In onze gemeente koppelen we af met de volgende randvoorwaarden: • • • •

We koppelen bij voorkeur zichtbaar en oppervlakkig af, daarna infiltreren we het hemelwater Particulieren en bedrijven dragen de kosten voor de verwerking van het hemelwater op eigen terrein; De gemeente voert in principe geen afkoppelwerkzaamheden uit op het terrein van derden. Als kansen zich voordoen kan dat wel. Het uitgangspunt is: zo min mogelijk buizen de grond in. Wanneer oppervlakkig afkoppelen echter niet mogelijk is, dan zijn infiltratiesystemen of een gescheiden afvoer naar oppervlaktewater mogelijkheden die bekeken worden.

Wij stimuleren het hergebruik van hemelwater op eigen terreinen, zoals een blusvijver vullen met hemelwater, auto’s wassen met hemelwater, regentonnen in tuinen en dergelijke. Dit doen wij door het geven van voorlichting en subsidie. Bescherming tegen wateroverlast Omdat de capaciteit van het rioleringssysteem vanuit economisch oogpunt is beperkt kan het voorkomen dat water op straat optreedt. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt in hinder en overlast. • •

Hinder: Overlast:

Water op straat, onder drempelniveau Waterschade als gevolg van water dat over de drempel binnenstroomt of op perceelsniveau.

In geval van hinder treffen we niet direct maatregelen. We doen een beroep op het acceptatievermogen van de burgers en aanpassing van hun gedrag (o.a. rustig rijden om te voorkomen dat water op straat de woningen instroomt). In geval van overlast als gevolg van een onvoldoende afvoercapaciteit van de riolering met een frequentie van optreden van ca. 1x per 2 jaar onderzoeken we als gemeente oorzaken en oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig, ten uitvoer. Het optreden van schade vinden we niet acceptabel. Om het hydraulische functioneren van bestaande en nieuwe rioolstelsels te volgen en te boordelen voeren we modelberekeningen uit. Op basis hiervan kunnen we inspelen op de toename van meer extreme buien. Bijvoorbeeld door het uitvoeren van verbeteringsmaatregelen of het aanpassen van ontwerpen. Uitgangspunt is dat bui 08 niet tot water op straat leidt, tenzij hier de openbare ruimte op is ingericht. Hinder bij bui 08 vinden we niet acceptabel. Dit is een landelijk gedefinieerde ontwerpbui (Kennisbank Stedelijk Water) welke een frequentie van voorkomen heeft van eenmaal per 2 jaar. Om het stelselgedrag bij extremere buien te toetsen beoordelen we ook de effecten van bui 10. Dit is een landelijk gedefinieerde toetsbui (Kennisbank Stedelijk Water) welke een frequentie van voorkomen heeft van eenmaal per 10 jaar.

Bij voorkeur bergen we het overtollige water (ten opzichte van bui 08) bovengronds, bijvoorbeeld in het wegprofiel. Op locaties waar dit niet kan streven we ernaar om ook bui 10 volledig ondergronds te verwerken. Hinder bij bui 10 achten we dus acceptabel. Overlast bij bui 10 willen we wel zo veel mogelijk vermijden. Buien en rioolstelsel ‘Bui 10’ is in het riooljargon een bui die 35,7 millimeter hemelwater binnen drie kwartier achterlaat. Het duurt dan ongeveer een kwartier voordat het water van het grondoppervlak in de rioolbuizen is verdwenen. Volgens de modellen is dit een zeldzame gebeurtenis: gemiddeld eens in de 10 jaar. Dat is dermate acceptabel dat rioolstelsels gebouwd zijn op bui 8. Die komt maar eens in de twee jaar over en laat dan 19,8 millimeter neerslag vallen binnen een uur. Een hoeveelheid die ook niet meteen verwerkt kan worden, maar waarbij zich geen echte problemen voordoen. Dat het water even op straat blijft staan, is immers geen ramp. (bron: Binnenlandsbestuur.nl)

Omdat rekenmodellen de werkelijke situatie benaderen maar niet volledig kunnen nabootsen is de situatie in praktijk leidend bij de afweging om in te grijpen. Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

29 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

4.3.3

Zorgplicht grondwater

Wettelijke taak art. 3.6 Waterwet 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort.

De grondwaterstand is, zeker in bebouwd gebied, niet volledig te sturen. Daarom heeft de gemeentelijke grondwaterzorgplicht het karakter van een inspanningsverplichting en niet van een resultaatsverplichting. Dit betekent dat we aanspreekbaar zijn voor grondwaterproblemen, maar niet dat wij ook aansprakelijk zijn, mits we ons hebben ingespannen conform eigen beleid. Als gemeente zijn we het eerste aanspreekpunt voor inwoners en bedrijven die vragen en/of klachten hebben over grondwater. De perceeleigenaar is zelf verantwoordelijk voor het tegengaan van grondwateroverlast en/of –onderlast. Dit geldt ook voor funderingsproblemen. Ondergrondse verblijfsruimten van panden, in een kelder of een souterrain, moeten volgens de bouwregelgeving waterdicht zijn. Van de perceeleigenaar verwachten wij dat hij de vereiste (waterhuishoudkundige en/of bouwkundige) maatregelen neemt om grondwaterproblemen te voorkomen of te bestrijden, voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van een ander; particulier of overheid. Dat geldt ook voor woningen/gebouwen met diepe kelders. Strategie Voorkeursvolgorde omgang met grondwater Ons grondwaterbeleid is erop gericht om zo min mogelijk de natuurlijke grondwaterstand te beïnvloeden, ofwel een zogenoemde hydrologisch neutrale inrichting.

Indien toch overtollig grondwater moet worden afgevoerd voor het verkrijgen van de benodigde ontwateringsdiepte kiezen we ervoor om het grondwater niet af te voeren via de riolering naar de RWZI, maar naar nabij gelegen oppervlaktewater (eventueel via de RWA-riolering) of op een geschikte locatie weer in de bodem te infiltreren. We gebruiken de sponswerking van de bodem om de afvoer van het hemelwater naar het oppervlakte water te vertragen en een voorraad te vormen om perioden van droogte te overbruggen. Dit kan invloed hebben op de hoogte van de grondwaterspiegel. Er wordt wel rekening gehouden met een gebruikelijke ontwateringsdiepte. Gewenste ontwateringsdiepten Vanzelfsprekend is het beter om grondwaterproblemen te voorkómen dan om de ontstane overlast of onderlast te moeten beperken. Via het instrument van de watertoets (waterparagraaf in bestemmingsplan), de bouwverordening en eventueel via het programma van eisen van de Openbare Ruimte geven we (in samenwerking met het waterschap) actief sturing aan het proces van bouwrijp maken. Daarbij speelt de gewenste ontwateringsdiepte een rol.

Tabel 3 - Gewenste minimale ontwateringsdiepten bestaand gebied

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

30 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Functie

Gewenste ontwateringsdiepte (m, t.o.v. gemiddeld hoogste grondwaterstand) Bestaand gebied

Nieuwbouw

Woningen met kruipruimte*

0,5

Woningen zonder kruipruimte*

0,3

Tuinen/groenvoorzieningen* Voor natuurlijke groenvoorzieningen hebben we geen normen

0,5

Hoofdwegen **

0,7

1,0

Secundaire wegen en woonstraten **

0,7

Bedrijventerreinen**

0,7

* t.o.v. onderkant vloer; ** t.o.v. de kruin van de weg

Bescherming tegen grondwaterhinder of -overlast Bij optredende structurele grondwateroverlast, waarbij de particulier redelijkerwijs zelf niet in staat is om de problemen te verhelpen, treden wij als regisseur op om doelmatige oplossingen te zoeken om de overlast te verminderen. Als de gewenste grondwaterstand wordt overschreden kan hinder of overlast optreden. Van structurele grondwateroverlast is pas sprake als de gewenste ontwateringsdiepte (Tabel 3) langdurig wordt overschreden en waarbij aantoonbaar negatieve gevolgen optreden als gevolg van deze afwijking. De termen structureel, nadelige gevolgen en doelmatig interpreteren we als volgt: •

Structureel: situatie waarbij de gewenste ontwateringsdiepte regelmatig (tenminste jaarlijks) wordt overschreden. In alle gevallen betreft het een omstandigheid - van een significante omvang (niet van individuele aard), - die voor een langere termijn geldt (tenminste 6 weken continu, stabiel of toenemend) - die geen incidentele situatie vormt (bijvoorbeeld na extreme neerslag). In niet-structurele gevallen laat de wet een normaal maatschappelijk risico bij de perceeleigenaar.

•

Nadelige gevolgen: gevolgen van een te hoge of te lage grondwaterstand die nadelig zijn voor de gebruiksmogelijkheden, volksgezondheidsproblemen en/of tot economische schade leiden. De verblijfruimten en ondergrondse bouwwerken dienen daarbij te voldoen aan de bouwregelgeving. Voor niet verblijfsruimten schrijft de bouwregelgeving geen waterdichtheid voor. Dit kan echter geen verplichting inhouden voor derden om de grondwaterstand te verlagen. De eigenaar dient het gebouw te verbeteren zodat het aan zijn eigen waterdichtheidseisen voldoet.

•

Doelmatig: in de doelmatigheidsafweging voor maatregelen tegen structurele grondwateroverlast worden de volgende aspecten meegenomen: - de kosten van de voorgenomen maatregel moet in verhouding staan tot de overlast/schade; - de voorgenomen maatregel leidt niet tot nieuwe knelpunten (wateroverlast of –onderlast) elders; - waar mogelijk worden maatregelen gecombineerd met andere werken in de openbare ruimte; - de kosten van de voorgenomen maatregel moeten passen binnen het geheel aan uitgaven van de gemeente aan de rioleringszorg.

Grondwatermaatregelen Zoals hiervoor beschreven beoordelen we eerst of er sprake is van structureel te hoge grondwaterstanden met aantoonbare nadelige gevolgen tot resultaat. Voor een zorgvuldige afhandeling onderzoeken we waar Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

31 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

oplossingen voor de problemen kunnen liggen. Op basis van vergaarde informatie beoordelen we of er inderdaad sprake is van structurele grondwateroverlast, of maatregelen mogelijk en nodig zijn en zo ja wie verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen ter vermindering van de problemen. Onze regierol betekent niet dat we acties en/of maatregelen zelf moeten uitvoeren. We voeren alleen verbeteringsmaatregelen uit wanneer: • sprake is van structurele overlast veroorzaakt door afwijkende grondwaterstanden in openbaar gebied; • niet een andere partij (waterschap, provincie, particulier) verantwoordelijk is voor het probleem; • de mogelijke maatregel doelmatig is. Bij structurele problemen op zowel particulier als openbaar terrein streven wij naar een gezamenlijke en doelmatige oplossing. Bij werken in de openbare ruimte zoals het vervangen van oude riolering bepaalt de gemeente vooraf of dit ongewenste wijzigingen van de grondwaterstand tot gevolg kan hebben, en houdt hier rekening mee bij het ontwerp. (Grond)waterloket De wetgeving schrijft voor dat de burger bij de gemeente terecht moet kunnen met zijn grondwaterproblemen. Wij zijn voor de inwoners en bedrijven het eerste aanspreekpunt voor alle waterzaken. Hiervoor hebben we als gemeenten een centraal punt, het (grond)waterloket ingericht.

4.3.4

Zorgplicht drinkwater

Wettelijke taak Artikel 2 Drinkwaterwet 1. Bestuursorganen dragen zorg voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. 2. Bij de uitoefening van bevoegdheden en toepassing van wettelijke voorschriften door bestuursorganen geldt de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening als een dwingende reden van groot openbaar belang. Artikel 3 Drinkwaterwet De zorg, overeenkomstig deze wet en de daarop berustende bepalingen, voor een voldoende en duurzame uitvoering van de openbare drinkwatervoorziening binnen een distributiegebied berust bij de eigenaar van het drinkwaterbedrijf die bevoegd en, overeenkomstig artikel 8, verplicht is tot levering van drinkwater in dat gebied.

Overheden die (in)direct betrokken zijn bij de bescherming van drinkwater hebben een verantwoordelijkheid voor de invulling van de zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht is opgenomen in de Drinkwaterwet. De zorgplicht drinkwater geldt zowel voor de bescherming van bronnen van drinkwater als voor de infrastructuur. Strategie We brengen onze kennis en kunde in bij een eventuele gezamenlijke verkenning van mogelijke risico’s met betrekking tot de drinkwaterwinning en infrastructuur.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

32 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

WAT GAAN WE DOEN?

5.1

Regionaal uitvoeringsprogramma

Om te komen tot een klimaatbestendige regio Parkstad met gezond, schoon en voldoende oppervlaktewater is in het Integraal Waterplan een Actieprogramma vastgelegd. Voor de volgende onderwerpen zijn acties afgesproken, die verder zijn toegelicht in het Integraal Waterplan. • • • • • •

Klimaatadaptatie; Waterbewustwording; Gegevensbeheer; Operationeel beheer; Beleidsontwikkeling; Procesorganisatie.

Voor de onderstaande onderwerpen treedt de gemeente Heerlen aangewezen op als trekker. • Publiceren stresstesten: We ontsluiten onze gegevens van water-, riolering- en klimaatonderzoeken/plannen openbaar. • Vernieuwen samenwerkingsovereenkomst: In de samenwerkingsovereenkomst is de organisatie van de regio Parkstad vastgelegd. De organisatie bestaat uit een Stuurgroep, een Leidend Team, het Managementteam, ambtelijke beleidsteam en diverse projectgroepen. De organisatie heeft als doel de regionale samenwerking in Parkstad te bevorderen. Ook wordt invulling gegeven aan de drie doelen van het bestuursakkoord water: kostenbesparing, vergroten van de kwaliteit en het verminderen van de personele kwetsbaarheid. In de samenwerkingsovereenkomst is een jaarlijks budget opgenomen. Met dit budget worden regionale projecten gefinancierd zoals klimaatadaptatiebeleid, communicatie (publiekscampagne), subsidieaanvragen, opstellen waterplan en gemeentelijke beleidsplannen, beheer en onderhoudsplannen en assistentie regionale ambtelijke overleggen. Voor de uitvoering van deze acties/maatregelen hebben we in dit Watertakenplan een budget van € 287.787,84 gereserveerd. • Overeenkomst pilot Heerlen: In 2017 hebben we (gemeenten Landgraaf, Nuth, Voerendaal, Kerkrade en Heerlen) een samenwerkingsovereenkomst Meten, Monitoren en Rekenen waterketen ondertekend.

Als onderdeel van deze overeenkomst voeren we een pilot uit waarbij de gemeente Heerlen de andere gemeenten ondersteunt op het gebied van o.a. basisrioleringsplannen, beoordelen en adviseren over water-op-straat situaties en meet- en monitoringsprogramma’s. • Actualiseren verhard oppervlak: We verhogen de betrouwbaarheid van onze rekenmodellen door het op de riolering afvoerend oppervlak opnieuw te inventariseren/actualiseren. Na een initiële inventarisatie wordt het actueel houden van het verhard oppervlak uitgevoerd door het Gegevenshuis. • Reiniging en inspectie: Voor het reinigen van kolken en riolen en het inspecteren van de riolering stellen we eenmalig gezamenlijk een reinigings- en inspectiebestek op voor een periode van vijf jaar. • Projectondersteuning waterketen Parkstad (samen met gemeente Landgraaf) Het aanjagen en faciliteren van de bovengenoemde samenwerking vergt inzet. Op ambtelijk niveau ondersteunen een procescoördinator, een stuurgroepsecretaris en een inhuurkracht (voorzitter regiooverleg) de activiteiten in Parkstad verband. Met de uitvoering van dit integrale Waterplan komen er meer taken bij wat kan worden opgevangen door capaciteit vrij te maken/te creëren. • Coördinator Limburg brede samenwerking: Naast de samenwerking in Parkstad onderhouden we contacten met de overige samenwerkingsregio’s in de provincie Limburg.

De coördinatie hiervan vraagt periodieke inzet. Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

33 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

5.2

Gemeentelijk uitvoeringsprogramma

5.2.1

Planvorming en onderzoek

Plannen en onderzoek zijn onmisbare elementen in een doelmatig rioleringsbeheer. Zij geven richting aan de activiteiten en maatregelen die nodig zijn om de systemen goed te laten functioneren. Tijdens de planperiode stellen we plannen op en voeren we onderzoeken uit in regionaal verband (zie paragraaf 5.1). Daarvoor nemen we in de planperiode het volgende budget op: Tabel 4: Uitvoeringsprogramma onderdeel Planvorming Planvorming

2020

2021

2022

2023

2024

Samenwerkingsovereenkomst Parkstad

€ 51,000

€ 44,000

€ 51,000

€ 44,000

Totaal

5.2.2

Beheer en onderhoud

We stemmen de onderhoudsinspanningen af op het in stand houden en het goed laten functioneren van het systeem. Tijdens de planperiode voeren we de volgende beheer- en onderhoudsactiviteiten uit: Tabel 5: Uitvoeringsprogramma onderdeel Beheer en Onderhoud Beheer en Onderhoud

2020

2021

2022

2023

2024

Inspectie riolen

€ 170,000

Kolken en roosters reinigen

€ 179,000

Klein onderhoud riool

€ 500,000

Reinigen waterlopen en duikers

€ 23,000

Onderhoud en energie gemalen

€ 13,000

Onderhoud bergingen

€ 38,000

€ 923,000

Totaal

5.2.3

Uitvoeringsmaatregelen

Voor de instandhouding, verbetering en uitbreiding van het stedelijk watersysteem voeren we in de planperiode de volgende maatregelen uit: Tabel 6: Uitvoeringsprogramma onderdeel Maatregelen Maatregelen

2020

Vervangings- en verbeteringsmaatregelen vrijvervalriolering

€ 2,359,000

Caumerbeek Midden Maatregelen Prikkenisserbeek

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

2021

2022

2023

2024

€ 3,109,000

€ 750,000 € 200,000

34 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

€ 2,000,000

Klimaatadaptief handelen

€ 2,000,000

Maatregelen Kaderrichtlijn Water Vervanging gemalen Totaal

5.2.4

€ 2,000,000

€ 375,000

€ 65,000

€ 5,174,000

€ 5,374,000

€ 5,549,000

Overig

Voor een goed beheer van het stedelijk watersysteem hebben we te maken met verschillende ondersteunende activiteiten en bijkomende kosten, bijvoorbeeld energieverbruik, softwarekosten en communicatiemiddelen: Tabel 7: Uitvoeringsprogramma onderdeel Facilitair / Overig Facilitair / Overig

2020

2021

2022

2023

2024

Perceptiekosten BSGW

€ 216,000

Doorberekening onkruidbestrijding

€ 375,000

Beheerkosten Gegevenshuis

€ 150,000

Grondwatermeetnet bijdrage

€ 4,000

Stimuleringsregeling afkoppelen

€ 154,000

Doorberekening straatreinigen

€ 590,000

€ 1,489,000

€ 1,335,000

Totaal

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

35 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

WAT KOST DAT?

De vervangings-/renovatiewaarde van het stedelijk watersysteem in de gemeente Heerlen bedraagt ca. € 407 miljoen. Voor het beheer van dit systeem zijn goede mensen en financiële middelen nodig. In de aankomende planperiode geven we hieraan gemiddeld € 8,4 miljoen per jaar uit. Geld dat burgers en bedrijven via de rioolheffing bijeenbrengen. In dit hoofdstuk gaan we in op de benodigde personele en financiële middelen om invulling te geven aan goed en doelmatig rioleringsbeheer in Heerlen.

6.1

Personele middelen

Voor de uitvoering van de geplande activiteiten om aan onze ambities te voldoen beschikken we over personele middelen. Dit leidt tot loonkosten en doorbelastingen vanuit ondersteunende afdelingen die ten laste komen van de rioolheffing. Deze zijn weergegeven in Tabel 8. Tabel 8: Overzicht loonkosten en overhead. Vermelde bedragen zijn op prijspeil 2019

Activiteit

2020

2021

2022

2023

2024

Personeel vast

€ 405,000

Personeel overig

€ 104,000

Overhead (122%)

€ 494,000

€ 1,003,000

TOTAAL € 1,003,000

6.2

Financiële middelen

In het kostenoverzicht [Bijlage E] maken we onderscheid in exploitatiekosten en investeringsuitgaven. Bij de exploitatiekosten gaat het om jaarlijkse uitgaven voor beheer- en onderhoudsactiviteiten die nodig zijn voor een goed en doelmatig rioleringsbeheer. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De kosten voor beheer en onderhoud worden jaarlijks hoger door algemene prijsstijgingen, stijgingen van de lonen, vergroting van het areaal en uitbreiding van werkzaamheden als gevolg van de Wet gemeentelijke watertaken. Door efficiënter te werken kan de kostenstijging zoveel als mogelijk worden beperkt. Investeringsuitgaven bestaan uit vervangingsinvesteringen (bijvoorbeeld rioolvervanging) en verbeteringsinvesteringen (bijvoorbeeld buisvergroting of afkoppelmaatregelen). Investeringen zijn uitgaven voor zaken die meerdere jaren meegaan en vaak worden gekapitaliseerd. De jaarlijkse kosten die daaruit voortkomen, - de kapitaallasten - bestaan uit rente en afschrijvingen.

6.2.1

Huidige financiële situatie

We streven ernaar om investeringsuitgaven zoveel mogelijk te financieren via de methodiek “Sparen vooraf”. We brengen hierbij spaarbedragen in mindering op te activeren bedragen om groeiende rentelasten en hoge restschulden te voorkomen. Als het gespaarde bedrag hiertoe niet voldoende is, activeren we de rest van het bedrag. Nieuwe aanleg van riolering bij uitbreidingen financieren we vanuit de grondexploitatie.

6.2.2

Uitgangspunten

Rente & inflatie • • •

De rente op nieuwe investeringen en boekwaarden bedraagt 1,5%. Deze rente wordt voor het eerst doorbelast aan het einde van het jaar van investering. Er vindt geen toerekening van rente plaats op positieve saldi van reserves en/of voorzieningen. Er vindt per jaar 2% indexatie van de uitgaven plaats (als gevolg van inflatie).

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

36 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

BTW •

Jaarlijks belasten we 21% BTW door aan de rioolheffing, op basis van de directe (externe) kosten.

Investeringen • • • •

•

Het vervangingsschema voor vrijvervalriolering op de lange termijn is bepaald op basis van jaar van aanleg theoretische levensduur gecorrigeerd met inspectie/kwaliteitsinformatie. De onderliggende kostenkengetallen komen uit de Kennisbank Stedelijk Water. Vervangingsschema’s voor rioolgemalen, drukriolering, persleidingen en randvoorzieningen hebben we gebaseerd op jaar van aanleg en technische levensduur. De onderliggende kostenkengetallen eigen kostenkengetallen]. Onderhoud en renovatie van elektro-/mechaniche onderdelen van gemalen, drukriolering en randvoorzieningen wordt direct vanuit de exploitatie gefinancierd. We hanteren bij het activeren van investeringen de volgende afschrijvingstermijnen: • De afschrijvingstermijn op vervangingsinvesteringen voor vrijvervalriolering, persleidingen en bouwkundige delen van gemalen, drukriolering en randvoorzieningen bedraagt 60 jaar; De afschrijving vindt lineair plaats, startend aan het einde van het jaar van investering.

Voorzieningen • • • •

Het saldo van de Voorziening middelen derden riool (BBV 44.2), bedraagt per 1 januari 2019: € 4.706.704. Het saldo van de Spaarvoorziening riool (BBV 44.1d), bedraagt per 1 januari 2019: € 1.530.334. Dit saldo wordt in 2019 volledig ingezet voor het verminderen van de te activeren investeringen. Het saldo van de voorziening(en) mag gedurende de gehele beschouwde periode niet negatief zijn; Er is geen maximum gesteld aan het saldo dat gedurende de beschouwde periode in de voorziening(en) wordt begroot.

Heffingseenheden •

•

Het aantal equivalente heffingseenheden bedraagt per 1 januari 2019: 49.113. Omdat er meerdere tariefsklassen bestaan, hebben we gerekend met een fictief aantal heffingseenheden. Dit aantal is berekend door de totale inkomsten in het startjaar te delen door de werkelijke heffing. Het aantal equivalente heffingseenheden stijgt gedurende de beschouwde periode niet.

Rioolheffing • • • • •

De rioolheffing per equivalente heffingseenheid bedraagt in 2019 € 165,12. Dit komt overeen met de werkelijke rioolheffing voor de gebruikersklasse 0-200m3 in 2019. De rioolheffing mag op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten mogen de geraamde lasten niet overstijgen (Gemeentewet artikel 229b); Reserveren voor tariefsegalisatie en/of toekomstige vervangingsinvesteringen – door dotaties aan de voorziening(en) – is toegestaan; Reserveren enkel voor uitbreiding van het voorzieningenniveau is niet toegestaan; De opbrengsten van de rioolheffing mogen niet voor andere doeleinden dan voor het gemeentelijk rioolstelsel (inclusief grond- en hemelwatervoorzieningen) worden aangewend ofwel hebben een relatie met de verbrede watertaken;

De voorgaande uitgangspunten leiden tot het volgende uitgavenpatroon voor de gemeente Heerlen in de periode 2019 t/m 2098:

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

37 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Figuur 6: Verwacht uitgavenpatroon Heerlen 2019-2098 (prijspeil 2019)

6.2.3

Berekeningsresultaten

In de aankomende planperiode (met doorkijk t/m 2098) schrijven we investeringen zoveel mogelijk af door spaarbedragen in mindering te brengen op investeringen. Als het gespaarde bedrag onvoldoende is om de investering te dekken, activeren we het resterende bedrag. De geactiveerde (rest)investeringen leiden tot een boekwaarde. Uit de boekwaarde volgen kapitaallasten (rente- en afschrijvingslasten) voor een bepaalde duur. Bovendien leiden de resterende boekwaarden van in het verleden geactiveerde investeringen in de beschouwde periode nog tot kapitaallasten. Het boekwaardeverloop is weergegevens in Figuur 7.

Figuur 7: Verwacht boekwaardenverloop Heerlen 2019-2098 (prijspeil 2019)

Het uitgavenpatroon in Figuur 6 in combinatie met het boekwaardeverloop in Figuur 7 leiden tot het lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 8. Hierin zijn ook de totaal benodigde inkomsten weergegeven. Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

38 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Figuur 8: Verwacht lastenpatroon Heerlen 2019-2098 (prijspeil 2019)

De totaal benodigde inkomsten zijn in onderstaande grafiek vertaald naar de benodigde rioolheffing. Hierbij gaat het om het tarief voor de gebruikersklasse 0-200m3.

Figuur 9: Benodigd heffingsverloop Heerlen 2019-2098 (prijspeil 2019)

Het overzicht in Tabel 9 drukt Figuur 9 voor de planperiode in getallen uit. De geplande rioolheffing stijgt in de planperiode jaarlijks met 3%. Bij de interpretatie van de resultaten dient rekening te worden gehouden met de huidige, lage rentestand. Naast de renteontwikkelingen zijn er andere onzekerheden in de toekomst die de rioolheffing zullen beïnvloeden zoals kostenontwikkelingen van (bouw)materialen en ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie. Om een kostendekkende rioolheffing te behouden, dient de in Figuur 9 en Tabel 9 weergegeven rioolheffing jaarlijks te worden geïndexeerd op basis van de optredende inflatie.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

39 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Tabel 9: Verwacht heffingsverloop gemeente Heerlen periode 2019 t/m 2023 (prijspeil 2019).

Jaar

Benodigde inkomsten Aantal (equivalente) uit rioolheffing heffingseenheden

Rioolheffing per eenheid

2020

€ 8.352.852

49.113

€ 170,07

2021

€ 8.603.438

49.113

€ 175,18

2022

€ 8.861.541

49.113

€ 180,43

2023

€ 9.127.387

49.113

€ 185,84

2024

€ 9.401.208

49.113

€ 191,42

Om lasten te egaliseren worden de begrote verschillen tussen baten en lasten verwerkt op de Voorziening middelen derden riool (art. 44.2 BBV). Daarnaast leiden spaarbedragen tot stortingen naar de Spaarvoorziening riool en de vervangingsinvesteringen tot onttrekkingen uit de Spaarvoorziening riool volgens BBV art. 44.1d. Het gecombineerde verwachte saldoverloop van beide voorzieningen is weergegeven in Figuur 10.

Figuur 10: Verwacht verloop voorzieningen gemeente Heerlen periode 2019 t/m 2097 (prijspijl 2019).

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

40 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

BIJLAGE A BEGRIPPEN EN DEFINITIES Aanbod op RWZI De totale hoeveelheid afvalwater die wordt aangeboden aan de RWZI. Afvalwaterakkoord Een akkoord tussen Waterschap en Gemeente. Het bevat afspraken over overnamepunten en afnamehoeveelheden. Daarnaast staat in het afvalwaterakkoord hoe partners omgaan met uitwisseling van (meet)gegevens, elkaar informeren in de situatie van groot onderhoud of calamiteiten, enzovoort. Afvloeiend hemelwater Neerslag die tot afstroming komt. Afkoppelen/niet-aankoppelen Het op de gemengde of vuilwaterriolering aangesloten afvoerend verhard oppervlak loskoppelen en aansluiten op een hemelwatervoorziening. Bij nieuwbouw: het niet aansluiten van afvoerend verhard oppervlak op een vuilwatersysteem. Afnamehoeveelheid De toegestane hoeveelheid regenwater dat op het overnamepunt wordt aangeboden. Afvalwater Al het water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Afvalwatersysteem Het geheel van rioleringstechnische en zuiveringstechnische werken (waaronder riolering, gemalen, persleidingen, RWZI) Algemene regels De lozingen worden tegenwoordig hoofdzakelijk geregeld via algemene regels (AmvB’s). Uitgangspunt: de lozer mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu.

Basisrioleringsplan (BRP)/verbreed BRP Plan waarin de hydraulische afvoercapaciteit, de vuilemissie en het aanbod op de RWZI wordt getoetst voor de bestaande en toekomstige plansituatie (planhorizon ca. 10-15 jaar). Het plan bevat in de regel verbeteringsmaatregelen om in de toekomstige situatie te voldoen aan de wensen/eisen van gemeente en waterbeheerder. Bedrijfsafvalwater Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is. Boorkernonderzoek Inspectiemethode waarbij door middel van een boring een kern uit de bovenkant van de rioolbuis wordt genomen en beproefd op sterkte. Buitenriolering Het geheel van rioleringsobjecten voor inzameling en transport van afvalwater dat zich buiten gebouwen bevindt. Het gaat hierbij om riolen, putten, kolken, perceel- en kolkaansluitleidingen, rioolgemalen, riooloverstorten, zinkers, randvoorzieningen etc. Classificatie Indeling van de toestandsaspecten riolering in schadeklassen. Drukriolering Een mechanisch rioleringssysteem waarbij het afvalwater via kleine pompjes en persleidingen wordt verpompt naar een ontvangstput. Drukriolering wordt vaak toegepast in het buitengebied. Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

41 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

DWA-systeem Zie vuilwatersysteem. Gemeentelijk rioleringsplan (vGRP)/verbreed GRP Een strategische beleidsnota waarin op hoofdlijnen de visie van het gemeentebestuur voor de komende planperiode is neergelegd met betrekking tot aanleg en beheer van het rioleringssysteem. Het vGRP is een verplicht planinstrument volgens de Wet Milieubeheer (in de toekomst Omgevingswet). In een verbreed vGRP is het beleid mbt de zorgplichten grondwater en hemelwater concreet uitgewerkt. Gemengd rioolstelsel (GEM) Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door één buizenstelsel worden ingezameld en afgevoerd. Gescheiden rioolstelsel (GS) Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door afzonderlijke buizenstelsels worden ingezameld en afgevoerd. Het afvalwater wordt afgevoerd naar een RWZI, (een groot deel van) het regenwater wordt rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater. Groene berging Verdiepte groenvoorziening voor de tijdelijke opvang van overtollig regenwater. Grondwater Spreekt voor zich, geen wettelijke definitie. Hemelwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van hemelwater. Hoofdrioolgemaal Eindgemaal, meestal in beheer en eigendom van een waterbeheerder, via welke het afvalwater wordt getransporteerd naar een RWZI.

Huishoudelijk afvalwater Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden. Hydraulische afvoercapaciteit De capaciteit van een rioolstreng of rioleringssysteem om overtollig water af te voeren. IBA Systeem voor Individuele Behandeling van Afvalwater, met een dusdanig zuiveringsrendement dat het effluent zonder verdere (na)bewerking op oppervlaktewater of in de bodem mag worden geloosd. Industrieel afvalwater Afvalwater afkomstig van industrieën of bedrijven. Ingrijpmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij ingrijpen noodzakelijk is en maatregelen moeten worden opgesteld. Inspecteren Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand van rioleringsobjecten. Kennisbank Stedelijk Water Stichting RIONED voorziet de vakwereld van kennis. Kennis die stedelijk waterbeheerders en hun samenwerkingspartners nodig hebben om de opgaven waar zij in hun werk voor staan, goed uit te kunnen voeren. Via de Kennisbank Stedelijkwater zorgt Stichting RIONED dat kennis algemeen gedragen, begrijpelijk en in de goede vorm voor de professional beschikbaar is.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

42 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Microverontreiniging Verontreiniging die in een concentratie van een miljoenste gram of minder per liter of kilogram voorkomt en biologische effecten kan veroorzaken. Bijvoorbeeld: zware metalen PCB.'s, PAK.'s (organische microverontreinigingen), bestrijdingsmiddelen maar ook medicijnresten en hormoonstoffen. Openbare riolering Het gedeelte van de buitenriolering in eigendom en beheer bij de overheid (in de meeste gevallen is dit de gemeente). Operationeel aanlegprogramma Beschrijving van op korte termijn aan te leggen riolering naar aard, omvang en tijdstip. Operationeel maatregelenprogramma Beschrijving van op korte termijn uit te voeren (beheer)maatregelen met betrekking tot onderhoud, reparatie, renovatie, vervanging en verbetering naar aard, omvang en tijdstip. Operationeel onderzoeksprogramma Beschrijving van de op korte termijn uit te voeren benodigde onderzoeken. Overlastfrequentie Het theoretisch gemiddeld aantal malen per jaar dat ernstige hinder of wateroverlast optreedt als gevolg van o.a. een gebrekkige hydraulische afvoercapaciteit. Overnamepunt Punt waar de overdracht plaatsvindt van het afvalwater uit de riolering aan het transportsysteem van het waterschap. Persleiding Een leiding waardoor rioolwater met gebruikmaking van één of meerdere pompen onder overdruk wordt afgevoerd.

Randvoorziening Vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel met als het doel het afvangen van vuil en/of bergen van overtollig afvalwater. Dergelijke voorzieningen worden toegepast ter verbetering van de waterkwaliteit. Regenwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van afstromend regenwater. Regenwatersysteem Zie "RWA-systeem". Regenwateruitlaat Voorziening bedoeld voor de directe lozing van regenwater op oppervlaktewater of groene berging. Regenweerafvoer (rwa) Afvoer van huishoudelijk afvalwater vermengd met ingezameld hemelwater. Relinen Het inbrengen van een verstevigende constructie ter versterking van de buis. Meestal in de vorm van een in te brengen flexibele kous die door hete lucht, of water en/of licht uithardt en de buis duurzaam herstelt. Retentiebassin Een ruimte al of niet overdekt, voor het tijdelijk opslaan van overtollig regenwater. Riolering Het geheel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

43 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Rioleringsbeheer Zorg voor het goed functioneren van het rioleringssysteem. Rioolheffing De belasting die inwoners en bedrijfsleven moeten betalen om gebruik te mogen maken van de riolering. De heffing kan uit een aansluitheffing en een afvoerheffing bestaan. De aansluitheffing wordt geheven wegens het hebben van een aansluiting op het gemeentelijk riool. De rioolafvoerheffing wordt geheven wegens het afvoeren van rioolwater afkomstig van de gebruiker van een onroerend goed. Rioleringsbeheerplan (RBP)/verbreed RBP In een rioleringsbeheerplan staat op welke wijze het rioleringssysteem wordt beheerd. Het bevat o.a. onderhoudsstrategieën en een vervangingsplanning riolering. In een verbreed RBP is het onderhoud en beheer ook uitgewerkt voor hemelwater- en grondwatervoorzieningen. Rioolbeheerder Openbaar lichaam belast met de zorg voor (het goed functioneren van) de riolering (meestal een gemeente). Rioolgemaal Bouwwerk met een inrichting voor het verpompen van afvalwater. Riooloverstortput Voorziening die bij hevige of langdurige neerslag in werking treedt en het overtollige regenwater loost op een voorziening of direct op oppervlaktewater. Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Een installatie waar het afvalwater wordt ontdaan (van een groot deel) van de verontreinigingen. Rioleringssysteem Samenstel van riolen en rioolputten voor de inzameling en het transport van afvalwater.

RWA-systeem Rioolstelsel alleen bestemd voor de inzameling en het transport van regenwater. Stedelijk afvalwater Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Verbeterd gemengd rioolstelsel (VGM) Gemengd rioolstelsel met ter plaatse van één of meerdere lozingspunten een randvoorziening met als doel vuilemissiereductie. Verbeterd gescheiden rioolstelsel (VGS) Gescheiden rioolstelsel waarbij een deel van het (meest vervuilde) regenwater wordt verpompt naar de RWZI of alternatieve locatie voor de behandeling van verontreinigd regenwater. Verhard oppervlak Het op de riolering aangesloten oppervlak dat tijdens neerslag regenwater afvoert naar het rioleringsssysteem. Visuele inspectie Het op (in)directe wijze inspecteren van de toestand van een rioleringsobject. Hierbij wordt vaak gebrik gemaakt van optische hulpmiddelen zoals spiegels, fotocamera, tv-camera of maninspectie. Vrijvervalriolering Rioleringssysteem waarbij het transport van afvalwater plaatsvindt door middel van de zwaartekracht. Vuilemissie Het totaal aan vervuilende stoffen afkomstig uit het rioleringssysteem dat (in)direct via riooloverstortputten wordt geloosd op oppervlaktewater. Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

44 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

Vuilwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Vuilwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van stedelijk afvalwater.

Waarschuwingsmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij de actuele toestand discutabel is en nader onderzoek benodigd. Water-op-straat Het verschijnsel tijdens hevige of langdurige neerslag dat water uit de riolering op straat komt te staan of dat regenwater niet in de riolering kan stromen als gevolg van een onvoldoende of belemmerde afvoercapaciteit. Wateroverlast Het verschijnsel dat "water op straat" overgaat in wateroverlast in de vorm van ernstige hinder (langdurige onbereikbaarheid) of leidt tot waterschade (bijvoorbeeld water in de woning). Zorgplicht stedelijk afvalwater De gemeente draagt zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen. Zorgplicht hemelwater De gemeente draagt zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen.

Zorgplicht grondwater De gemeente draagt zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen ten einde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het Waterschap of de provincie behoort.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

45 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

BIJLAGE B OVERZICHT LOZINGSPUNTEN STEDELIJK WATERSYSTEEM

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

46 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024 Sleutelveld

Kern

Nr.

Rioleringsgebied

Stelseltype

Nr.

Lokatie

Waterlossing

Bis gerealiseerd (datum)

KRW T=2 of T=5

2219

C52

GEM

F47026

Caumerbeek

2001

T=1/6

2220 2223 2225 2227

75 G22 G23 55

S1, S2 en S3 G22 G23 C32

GEM GEM GEM GEM

K44030 H380010 C461014 O3925

Schroetebeek Geleenbeek Geleenbeek Caumerbeek

2004 2003 1999

2231

C56

GEM

D4603

Kasteel Hoensbroeklaan Schelberg Ten Esschen Wingerdweg Voetpad langs Caumerbeek Wingerdweg

Geleenbeek

n.v.t.

2232

C58

GEM

H43005

Koumenweg

Caumerbeek

2233 2241

G21 C32

GEM

H3847 O3947

2250

G01, G02 en G03 P4 (Nooduitlaat)

GEM

M27001

2253

G01, G02 en G03 P4

GEM

N3926

Onderstestraat

2254 2256 2259

P1 en P3 C20 C07

GEM GEM GEM

P4014 N3505 Q2914

Slotweg Drieschstraat Stadionbaan, Kaldeborn

2264 2266 2267 2268 2269 2270 2271

56 C30 52 53 54 C30 C30

C33 - (2) C30 C22 C23 C30 C30 C30

GEM GEM GEM GEM GEM GEM GEM

O3893 N3703 N3607 N3611 O381K O3885 P3807

2272 2273 2274 2406

53 53 53 L1/L2/L4

C23 C23 C23 L1/L2/L4

GEM GEM GEM GEM

N3616 N3704 N3604

2520

C08, C10, C11 en C12 C01, C03 en C05 C07 G05, G06

C08, C10, C11 en C12

GEM

12C027

C01, C03 en C05 C07 Welten

GEM

2525

G08, G11, G14

2214 2215 2216 2217 2218 2221

C00 C00 C00 C00 C00 G22

Nieuw Eyckholt/Heerlen Centrum C00 C00 C00 C00 C00 G22

2521 2522 2523

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

Meetvoorziening

Gemiddelde theoretische overstort-frequentie (/jaar)-

RD-coördinaten overstortputten

RD-coördinaten lozingspunten

1.1

x 192,905

y 325,494

x 192,905

y 325,494

T=5 T=2 T=1/6 T=1/6

3 4 13

195,309 193,578 191,237

324,756 323,254 325,446

195,292 193,499 191,211 197,038

324,775 323,114 325,412 323,520

T=1/6

191,559

325,427

191,499

325,349

193,707

324,525

193,694

325,558

193,778 197,199

323,105 323,699

193,763 197,195

323,091 323,707

196,143

320,545

196,148

320,658

197,675

323,831

197,675 196,956 198,251

323,831 322,571 321,240

323,253

197,028 196,962 196,969 196,957 197,032 197,023 197,696

323,376 323,063 322,788 322,872 323,377 323,364 323,800 322,995 322,993 322,995 326402

Geleenbeek Palembergerbeek

nvt 2014

T=2 T=5

noodoverstort 1 ×/ 10 jr. noodoverstort 1 ×/ 10 jr. 8à9 1

Geleenbeek

2003

T=2

bermsloot Onderstestraat Palembergerbeek Caumerbeek 1e zijtak Caumerbeek Caumerbeek Caumerbeek Caumerbeek Caumerbeek Caumerbeek Caumerbeek Palembergerbeek

T=1/6

0.03

T=5 T=1/6 T=5

0.5 20 à 25 5à6

T=1/6 T=1/6 T=1/6 onbekend

194513

326395

196,948 196,948 196,948 194521

Oliemolenstraat

Caumerbeek Caumerbeek Caumerbeek Loopgraaf / Buffer Passart Caumerbeek

T=1/6

197,179

321,874

197,179

321,874

Corisbergweg

Caumerbeek

2007

T=1/6

198,004

320,658

197,979

320,681

GEM

P3056/P2057 M30015J

Schiffelervoetpad Welterlaan

1996 2010

T=1/6 onbekend

4-5 15

197,960 196,114

321,292 321,302

197,895 196,114

321,284 321,302

GEM

L320022G

Nieuw Eyckholt

Caumerbeek Groene Buffer Geleenbeek, Valkenburgerweg Geleenbeek

195,684

321,894

195,684

321,894

RWA RWA RWA RWA RWA RWA

P1516 Q1451 Q1452 Q1412 Q1422 G3911

Sourethweg

Hondsrug Zijtak Sourethbeek Sourethbeek Sourethbeek Sourethbeek Geleenbeek

nvt nvt nvt nvt nvt nvt

197,664 198,123 198,125 198,192 198,194 193,013

317,542 317,472 317,472 317,425 317,425 323,691

voetpad langs Palembergerbeek

Schimmelpenninckstraat Schanderlermolenweg Nieuw Schandelen Kasteellaan Baron Mackaystraat hoek Kasteellaan / Albert Cuypstraat Schandelerboord Schandelerboord Loopgraaf

Nijverhuidsweg

A76 / Wyngaardseweg

T=1/6

T=1/6 T=1/6 T=1/6 T=1/6 T=1/6 T=1/6 T=5

T=5 T=5 T=5 T=5 T=5 T=1/6

zeer frequent

zeer frequent 0.5

0.03 Sourethbeek zeer frequent zeer frequent zeer frequent zeer frequent

197,676

47 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024 2222 2224 2229

G25 C00 C33

RWA RWA RWA

B4905 Q1423 N3709

2234 2235 2237

G20 G19 G14

RWA RWA RWA

I3705 J3501 L3237

2240

G08

RWA

K3029

2247 2248 2249 2251 2252

G02 G02 G02 G01 G01

G08 Sportpark Terworm RWA G02 G02 G02 G01 G01

RWA RWA RWA RWA RWA

M2519 M2524 M2418 O2302 M2410

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

voetpad langs Caumerbeek Esschenderweg parkeerplaats Nieuw Eyckholt

Bremersweg Kennedylaan

Geleenbeek Sourethbeek Caumerbeek

nvt nvt nvt

T=1/6 T=5 T=2

zeer frequent zeer frequent ±6

190,956 198,194 196,969

326,094 317,423 323,161

Geleenbeek Geleenbeek Geleenbeek

nvt nvt nvt

T=5 T=5 T=2

zeer frequent zeer frequent zeer frequent

194,335 194,730 195,737

323,007 322,593 321,912

sloot naar Geleenbeek Geleenbeek Geleenbeek Geleenbeek Eurensbeek Geleenbeek

nvt

T=1/6

zeer frequent

195,148

321,495

nvt nvt nvt nvt nvt

T=2 T=2 T=2 T=5 T=5

zeer frequent zeer frequent zeer frequent zeer frequent 0.05

196,289 196,155 196,313 197,007 196,379

320,084 320,220 319,912 319,686 319,863

48 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

BIJLAGE C TERUGBLIK AFGELOPEN PLANPERIODE Op 20 oktober 2015 heeft de gemeenteraad van de gemeente Heerlen het verbreed gemeentelijke rioleringsplan Heerlen 2016-2020 vastgesteld. In dit hoofdstuk evalueren we de in dit plan geplande activiteiten, zodat we hieruit lering kunnen trekken voor de aankomende planperiode. Bij de evaluatie hebben we gebruik gemaakt van de volgende deelvragen: • • • • •

Evaluatie op hoofdlijnen Welke werkzaamheden zijn verricht? Hoe is (samen)gewerkt? Was de personele capaciteit voldoende? Hoe hoog was de rioolheffing?

EVALUATIE OP HOOFDLIJNEN Uit de terugblik kan worden opgemaakt dat we als gemeente Heerlen het rioleringsbeheer goed op orde hebben. We steken het rioleringsbeheer pragmatisch in en het beheer kenmerkt zich door een praktische risicogestuurde aanpak. Daar waar er problemen zijn lossen we deze op en daar waar de werking onduidelijk is verrichten we praktijkmetingen om meer grip te krijgen op de doelmatigheid van maatregelen en oplossingsrichtingen. De komende planperiode gaan we benutten om via praktijkmetingen nut en noodzaak van aanvullende verbetermaatregelen te onderbouwen. De riolering kenmerkt zich door een hellend profiel, waardoor het vuile water ongehinderd naar het eindpunt kan stromen. Heerlen heeft als voordeel dat er groenstructuren zijn voor de opvang van regenwater en dat de straten kunnen afwateren richting lager gelegen delen. Daar waar sprake is van wateroverlast zijn we in gesprek met de bewoners om oplossingen te verkennen en worden praktische maatregelen getroffen om de overlast te reduceren. De laatste jaren is meer geld uitgegeven aan het beschermen tegen wateroverlast dan aan vervangingsprojecten. De komende planperiode kunnen we benutten om via meten en modelleren in beeld te brengen wat de gevolgen zijn van meer extreme buien en om strategieën te bedenken. Voor wat betreft (grond)wateroverlast zijn we, behoudens enkele lokaties, in control.

De waterkwaliteit raakt met het voltooien van de basisinspanning en het nemen van KRW-maatregelen op orde. De historie en opbouw van de gemeente maakt dat een wijksgewijze aanpak minder makkelijk is te realiseren, maar hier streven we wel naar. Rioolvervanging is in veel gevallen maatwerk. De levensduur van riolen rekken we via (deel)reparaties op totdat de technische of maatschappelijke levensduur is bereikt en werk met werk kan worden gemaakt. Voor riolen onder met name de hoofdwegen maken we gebruik van reliningstechnieken die worden voorbereid en uitgevoerd in Parkstadverband door specialistische bedrijven. Dit bespaart aanzienlijke kosten. Het initiatief om op particulier terrein regenwater af te koppelen ligt vooralsnog bij de perceeleigenaar. Binnen het samenwerkingsverband hebben we een afkoppelregeling opgesteld. De afkoppelregeling en de voorwaarden voor een goed gebruik van de riolering en het stedelijk water gaan we via een communicatieplatform communiceren (www.waterklaar.nl). Gezamenlijk met het Waterschap Limburg is het bronnengebied van de Caumerbeek heringericht. Verder is een start gemaakt met de voorbereiding van het herinrichten van de Caumerbeek tussen de Schaesbergerweg en de Meezenbroekerweg. Organisatie watertaken De wateroverlast naar aanleiding van de extreme bui in juni 2016 heeft ervoor gezorgd dat de personele inzet is verschoven.

Waar in het verleden de meeste personele inzet betrekking had op rioolrenovatieprojecten is vanaf juni 2016 meer ingezet op maatregelen om de wateroverlast te verminderen. Als gevolg hiervan zijn in de periode 2016-2019 minder rioolrenovatieprojecten opgepakt. Sinds 2017 verwerkt het Gegevenshuis onze beheergegevens en wint het revisiegegevens in. Door het korte bestaan van het Gegevenshuis is er op dit moment nog veel onderlinge kennisoverdracht. We ervaren de samenwerking als positief.

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

49 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

We werken op verschillende schaalniveaus samen, intern, regionaal en boven-regionaal. Als gemeente Heerlen zijn we binnen het regionale samenwerkingsverband een actieve speler. Zo ondersteunen we bijvoorbeeld projecten bij andere gemeenten en zijn we trekker van diverse samenwerkingsprojecten. Dit legt een behoorlijke druk op de beschikbare capaciteit voor de watertaken in Heerlen. Voor het uitvoeren van de (regionale) pilot Meten, Data en Rekenen hebben we als gemeente extra capaciteit ingehuurd van 0,4 FTE. Daarnaast hebben we ter ondersteuning van de regionale samenwerking Parkstad gezamenlijk externe capaciteit ingehuurd voor projectondersteuning, de waterbewust campagne en de afkoppelregeling Waterschap Limburg.

WELKE WERKZAAMHEDEN ZIJN VERRICHT? Onderstaande tabellen bieden een overzicht van geplande activiteiten. Bij elke activiteit staat aangegeven of deze is uitgevoerd, in uitvoering of voorbereiding is, is heroverwogen/vervallen of uitgesteld. In het geval de activiteit niet is uitgevoerd staat de reden daarvan vermeld. Legenda: Uitgevoerd In uitvoering In voorbereiding Heroverwogen/niet meer van toepassing Uitgesteld

Activiteiten 2016-2019

Status

Toelichting

PLANVORMING / Onderzoek Project “meten is weten”

In uitvoering

Samenwerking parkstad

In uitvoering

vGRP 2020-2025

Uitgevoerd

Watertoetsen

Uitgevoerd

Kaderrichtlijn Water

In voorbereiding

Stroomgebiedsbeheerplannen

Uitgevoerd

Benchmark Riolering

Uitgevoerd VERBETERINGSMAATREGELEN

BBB Drieschstraat

Uitgevoerd

BBB Burettestraat

Uitgevoerd

BBB Eikendermolenweg

Uitgevoerd

Caumerbeek Oorsprong

Uitgevoerd

Caumerbeek Midden

In voorbereiding

Onze referentie: 083929366:A - Datum: 11 juni 2019

50 van 76

WATERTAKENPLAN HEERLEN 2020-2024

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerlen&id=e5c9ec6a-2b58-4c81-9e05-9b6604d0233f