Begroting 2026 DEF

2026 -17.445 1.805 -15.640 0 0 -15.640

Meerjarenraming

2027 -17.841 1.804 -16.037 0 0 -16.037

2028 -18.049 1.804 -16.245 0 0 -16.245

2029 -18.215 1.804 -16.411 0 0 -16.411

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Mobiliteit Wegen, straten en pleinen Bestemming Totaal

2024 -395 -12.517 -863 -13.775

2025 -486 -14.206 0 -14.692

2026 -469 -15.171 0 -15.640

Meerjarenraming

2027 -468 -15.570 0 -16.037

2028 -438 -15.807 0 -16.245

2029 -436 -15.975 0 -16.411

Bedragen x € 1.000

Risico’s • De registratiegraad van de verkeersongevallen is de laatste jaren aanmerkelijk verbeterd. Toch is het niet altijd mogelijk om een goede vergelijking te maken met voorgaande jaren. Een onderschatting van het verkeersveiligheidsbeeld kan hierdoor optreden.

Beleidsindicatoren

Verkeer en Vervoer

Beleidsindicatoren

42

Kernthema Mobiliteit Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Een veilige, multi-modale bereikbaarheid vormt een essentiële pijler voor een veilige, sociaal sterke, duurzame en economisch vitale stad. Het is dé voorwaarde voor toekomstgerichte stedelijke ontwikkeling. Met onze mobiliteitsvisie ‘Heerlen in Beweging’ zetten we in 2026 in op het verbeteren van de verkeersveiligheid en het versterken van duurzame mobiliteitsnetwerken. We werken aan toegankelijke, veilige en betrouwbare alternatieven voor de auto zoals het openbaar vervoer en de fiets. Dit gebeurt binnen flexibele jaarplannen die ruimtelijke, infrastructurele en gedragsmatige maatregelen combineren, en worden afgestemd op regionale ontwikkelingen in Zuid-Limburg. We zetten ons in voor een veilige verkeersomgeving en doen dit doelgericht en systematisch volgens ons Verkeersveiligheidsplan Heerlen. Dit plan sluit aan op de landelijke aanpak zoals verwoord in het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 en is gebaseerd op een risico gestuurde benadering. We brengen risico’s in kaart en nemen passende maatregelen. In 2026 continueren we onze aanpak voor de schoolomgevingen. Samen met de politie en regionale partners intensiveren we verkeerseducatie en gedragsinterventies via ROVL en inspanningen gericht op verschillende doelgroepen.

Ook in 2026 blijft leefbaarheid een belangrijk aandachtspunt binnen het kernthema mobiliteit. Wij zetten de wijkgerichte parkeeraanpak voort om de kwaliteit van wonen en verblijven in de wijken te verbeteren. Naast de evaluatie van het project GMS werken we verder aan de uitwerking van de buurten Lindeveld en op de Nobel en starten we met de voorbereiding van Heerlerbaan-Schil en Heerlerbaan-Centrum. Met maatwerk per wijk en buurt dragen we bij aan een prettige en toegankelijke leefomgeving. We continueren de samenwerking met de provincie en Rijkswaterstaat om de bereikbaarheid van Avantis-Trilandis te verbeteren. Naast het lopende onderzoek naar de meest geschikte verkeerskundige oplossingsvariant werken we samen met de bedrijven aan voorstellen voor alternatieve vervoerswijzen en bereiden we de plaatsing van de fietsbruggen over de rotonde voor. Samen met provincie en Arriva werken we aan een toekomstbestendig openbaar vervoersysteem, inclusief voor- en natransport, om reizigersbewustzijn te vergroten en regionale verbindingen, zoals de IC-route Randstad–Heerlen–Aken, te versterken. Daarnaast richten we ons op fietsroutes en ontbrekende schakels volgens het Fietsplan en onderzoeken we met Parkstad en provincie de mogelijkheden voor het realiseren van mobiliteitshubs. In 2026 bouwen we verder aan een krachtige regionale samenwerking binnen Zuid-Limburg.

We zetten ons actief in voor het (economisch) versterken van Parkstad en de hele regio, met oog voor de unieke kwaliteiten en kansen van elke gemeente. Een belangrijk onderdeel van deze samenwerking is het vergroten van de regionale uitvoeringskracht. Door kennis, middelen en inspanningen te bundelen, kunnen we effectiever inspelen op complexe maatschappelijke opgaven. Zo dragen we in 2026 met vernieuwende initiatieven -van slimme infrastructuur, handhaving en gedragsinterventies tot een systematische parkeeraanpak, OV en fietsroutes- bij aan de transitie naar een groene, gezonde en veilige stad. We realiseren concrete maatschappelijke effecten: een daling van verkeersslachtoffers, betere bereikbaarheid met gelijkwaardige keuzemogelijkheden voor alle doelgroepen, verhoogde leefbaarheid in buurten en een sterke regionale verbinding, waarmee Heerlen in beweging blijft.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Mobiliteitsvisie ‘Heerlen in Beweging’ 2019; • ‘Visie op Mobiliteit’ Parkstad 2020; • Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg 2020;

43

• • • • • •

Mobiliteitsplan Limburg “Slim op weg naar morgen” 2018; Parkeernota ‘Visie en Ambitiedocument’ 2016; Fietsplan Heerlen ‘Van Autostad Heerlen naar fietsstad Heerlen’ 2022; Nota Mobiliteitsnormen Heerlen 2023; Verkeersveiligheidsplan Heerlen 2024; Actieplan fijne buurten.

Wat gaat dat kosten? KT Mobiliteit Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -395 0 -395

2025 -486 0 -486

Bedragen x € 1.000

44

2026 -469 0 -469

Meerjarenraming

2027 -468 0 -468

2028 -438 0 -438

2029 -436 0 -436

Kernthema Wegen, straten en pleinen Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Bewonersbetrokkenheid We blijven bewoners en organisaties ondersteunen die zelf ideeën hebben om een prettige verblijfskwaliteit te creëren. Het versterkt eveneens het eigenaarschap en de sociale cohesie in de buurt. Hierdoor voelen bewoners zich minder anoniem, waardoor ze zich eveneens veiliger en prettiger voelen in hun buurt. We gaan door met de buurtwandelingen samen met bewoners in de openbare ruimte. Het geeft ons zeer bruikbare informatie, waardoor we beter tegemoet kunnen komen aan de wensen van de bewoners. We merken dat dit als heel positief wordt ervaren. Natuurlijk blijven we net als in voorgaande jaren ook bewoners faciliteren die samen met ons de strijd tegen zwerfafval willen aangaan. Ook maken we werk van fijne speelplekken in de buurten. Kinderen moeten immers een speelplek hebben, waar ze kunnen ravotten en met andere kinderen buiten kunnen spelen. Daarnaast zijn speelplekken ontmoetingsplekken in de buurt, waar mensen elkaar tegen komen en een praatje met elkaar maken. Zo zorgen we samen voor een nette en leefbare woon- en verblijfsomgeving en vergroten wij de gezelligheid en uitstraling van de buurten.

Schoon, heel en veilig Het schoon, heel en veilig houden van de openbare ruimte blijft onze prioriteit houden, omdat dit een basisvoorwaarde vormt voor een prettige buurt. In het verleden hebben wij besloten om als regiegemeente te opereren. Dit houdt in dat het onderhoud grotendeels wordt uitgevoerd door sturing te geven aan marktpartijen. Hierbij pakt de eigen buitendienst voornamelijk meldingen en kleine werkzaamheden op, zodat we snel en/of flexibel opereren daar waar dit nodig is. Op grond van diverse overwegingen op het gebied van sturing, flexibiliteit en efficiency en een gewenste verbetering van de kwaliteit, en de beleving daarvan en met als doel kosten te reduceren gaan we een onderzoek doen naar de uitvoering van het onderhoud in eigen beheer. Handboek openbare ruimte Wij stellen een handboek openbare ruimte op met als doel de identiteit van de specifieke buurten en wijken te versterken. Hiertoe stellen wij kaders voor hoe de inrichting van de openbare ruimte er in onze stad uit moet zien. Van Maria-Gewanden tot Heerlerbaan, en van Welten tot Heerlerheide, de openbare ruimte moet aansluiten bij het karakter van de specifieke buurt of wijk.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Visie Waardevolle buitenruimte; • Nota Wegverhardingen 2023-2027; • Beheerplan Civieltechnische kunstwerken 2023-2027; • Groenbeleidsplan.

45

Wat gaat dat kosten? KT Wegen, straten en pleinen Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -16.095 3.578 -12.517

2025 -15.990 1.783 -14.206

2026 -16.976 1.805 -15.171

Meerjarenraming

2027 -17.373 1.804 -15.570

2028 -17.611 1.804 -15.807

2029 -17.779 1.804 -15.975

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

Meerjarenraming 2027

2028

2029

IBOR

2.592

1.720

1.720

1.720

Mobiliteitsvisie Heerlen in beweging

2.500

1.500

1.500

1.500

Actieplan fiets

1.722

Civieltechnische kunstwerken

1.717

698

562

562

Verkeersregelinstallaties

260

280

220

253

Openbare verlichting vvi masten

188

188

188

188

Tractor

90

Openbare verlichting vvi armaturen Totaal Bedragen x € 1.000

46

79

79

79

79

9.148

4.465

4.269

4.302

2.1.3 Programma Economie Portefeuillehouders: Wil Houben, Casper Gelderblom, Marco Peters Wat willen we bereiken? We willen een welvarende stad zijn, waar iedereen een goed bestaan voor zichzelf kan opbouwen. Daarvoor werken we aan twee zaken: a) sterke economische clusters, waar ondernemingen goed kunnen gedijen (ondernemerschap) en die een goede voorzieningenstructuur vormen (leefbaarheid); b) het oplossen van de zogenaamde mismatch op de arbeidsmarkt waarbij de vraag en het aanbod van arbeid onvoldoende op elkaar aansluiten. Een gezonde economische structuur bestaat uit sterke, aantrekkelijke voorzieningenclusters en werklocaties. De leegstand en versnippering vraagt om een duurzame aanpak, samen met onze partners in Parkstad en Zuid-Limburg. Daarbij blijft het verbreden van de economische basis een punt van aandacht: we willen graag dat deze breed genoeg is om ook in tijden van tegenslag weerbaar te zijn en overeind te blijven. Ook de arbeidsmarkt in onze regio is niet goed in balans: er staan nog steeds te veel van onze inwoners langs de kant die geen baan kunnen vinden, terwijl tegelijkertijd onze bedrijven niet aan de juiste mensen kunnen komen. Er is dus een verschil tussen de kwalificaties van werkzoekenden en de vraag van werkgevers. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door technologische, economische en demografische ontwikkelingen.

Bij het aantrekken van werkgelegenheid zetten we in op banen die aansluiten bij de kwalificaties van onze inwoners én op banen die op de langere termijn onze economische structuur verbeteren en de welvaart vergroten. Daarvoor zetten we in op een betere profilering van drie belangrijke sectoren: de medische logistiek, de smart services (met onze eigen Brightlands Smart Services Campus) en leisure (horeca en detailhandel). Daarnaast is het onze ambitie om in Heerlen de clusters bouw, techniek en zorg te versterken. Dit doen we mede in relatie tot de regionale arbeidsmarkt. We zetten in op het verzilveren van de economische kansen die de energietransitie en de circulaire economie bieden. Daarbij hebben we speciale aandacht voor de circulaire bouw en techniek. Binnen Zuid-Limburg werken we samen aan economische structuurversterking in de Economische Samenwerking Zuid-Limburg. Voor het onderwerp onderwijs-arbeidsmarkt vervullen wij de trekkersrol. Hier zetten we ons nadrukkelijk in om de genoemde mismatch op de arbeidsmarkt vanuit economisch perspectief samen met onze partners aan te pakken. We zijn ons ervan bewust dat we onze economische opgaven niet als overheid alleen opgelost krijgen. Zeker niet in een tijd waarin de landelijke economie en zelfs de wereldeconomie het moeilijk heeft door geopolitieke veranderingen.

Toch vragen onze specifieke regionale opgaven om blijvende aandacht en inzet. Daarom gaan we actief de dialoog aan met inwoners, ondernemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen om samen toekomstbestendige oplossingen te vinden. Heerlen ambieert een kenniseconomie waarin voor burgers voldoende banen op alle niveaus bereikbaar zijn. Het realiseren van ‘brede welvaart’ is en blijft daarbij het uitgangspunt. Het college zet zich in voor het bevorderen van buurtvoorzieningen die bijdragen aan de leefbaarheid en sociale cohesie in de wijken. Door samen te werken met lokale partijen en flexibel in te spelen op de behoeften van bewoners, zetten we ons in voor een passend aanbod aan diensten en ontmoetingsplekken. We blijven onderzoeken waar aanvullingen nodig zijn en faciliteren initiatieven die de gemeenschapszin versterken.

47

Wat mag dat kosten?

Programma 3 - Economie Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2024 -8.228 2.609 -5.619 -407 770 -5.255

2025 -7.546 1.900 -5.646 -200 424 -5.422

2026 -9.235 866 -8.369 -200 200 -8.369

Meerjarenraming

2027 -9.127 912 -8.215 -200 200 -8.215

2028 -9.143 912 -8.231 -200 200 -8.231

2029 -9.300 912 -8.388 -200 200 -8.388

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Economie Economische promotie Bestemming Totaal

2024 -4.725 -894 364 -5.255

2025 -4.770 -876 224 -5.422

2026 -6.449 -1.920 0 -8.369

Meerjarenraming

2027 -6.317 -1.898 0 -8.215

2028 -6.336 -1.894 0 -8.231

2029 -6.493 -1.894 0 -8.388

Bedragen x € 1.000

Risico’s • Onvoldoende interne capaciteit (kwantitatief en kwalitatief) om de voorgenomen opgaves uit te voeren. • Onvoldoende (geschikte) ruimte op bedrijventerreinen, waardoor nieuwe bedrijven zich niet kunnen vestigen en bestaande bedrijven niet verder kunnen groeien. • Transformaties in het centrum, waardoor panden (kantoren, scholen etc.) steeds meer worden omgevormd naar woningen. Hierdoor hebben onder andere kleinschalige kantoorgebruikers en de creatieve industrie meer moeite om een geschikte locatie in het centrum te vinden. • Krapte op de arbeidsmarkt, waardoor bedrijven weinig geschikt of gekwalificeerd personeel kunnen vinden. • Stikstofeisen die ontwikkelingen bemoeilijken. • Onzekerheden als gevolg van geopolitieke spanningen. • Het elektriciteitsnetwerk in onze regio is vol en het stroomnetwerk is overbelast (netcongestie). Hierdoor zijn er geen nieuwe (bedrijfs)aansluitingen mogelijk en kunnen bestaande aansluitingen

48

•

van grootverbruikers niet worden uitgebreid. Dit heeft gevolgen voor productieprocessen en de verduurzamingsopgave. Bedrijven die onvoldoende inspelen op digitalisering en cybersecurity.

Beleidsindicatoren

Economie NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

49

Kernthema Economie Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Om onze economische clusters te versterken en de aansluiting tussen werkzoekenden en werkgevers te verbeteren, richt Heerlen zich in 2026 op drie pijlers: Acquisitie, Aanjagen en Activeren. We gebruiken de aanbevelingen uit het rapport Economische Analyse Parkstad Limburg hierbij als leidraad. Met het Fonds Economische Structuurversterking (FES) ondersteunen we sleutelsectoren – smart services, medische logistiek en leisure – en trekken we bedrijven als Route443 aan, die met € 50.000 subsidie bijdragen aan groei op de Brightlands Smart Services Campus. Hierbij staan duurzaamheid, circulariteit en inclusieve werkgelegenheid centraal in onze acquisitie- en promotiestrategie. We bouwen verder aan een sterk onderwijs- en kennisecosysteem: de Faciliteiten voor Universiteit Maastricht, mede gefinancierd uit FES (€ 1,48 mln), leggen de basis voor voltijds universitair onderwijs en langdurige samenwerking met Zuyd Hogeschool en RWTH Aachen, zoals vastgelegd in het PwC-rapport ‘Heerlen als kennisstad en innovatiemotor’. Samenwerkingstrajecten versterken het onderwijs- en onderzoeksprofiel, terwijl de Brightlands-campus en AI-hub ruimte bieden voor experiment en innovatie in de Admintech-sector.

Daarnaast zetten we in op uitvoering van de Vrijetijdseconomie 2030 agenda en ontwikkelen we, met Zuid-Limburg, een regionaal dataportaal voor toerisme. Met de stadsmarketingorganisatie brengen we het verhaal en de identiteit van Heerlen krachtig onder de aandacht. We behouden en versterken de aangewezen winkelclusters om de leefbaarheid te waarborgen door uitvoering te geven aan de geactualiseerde Structuurvisie Ruimtelijke Economie ZuidLimburg (SVREZL). We stimuleren nieuw ondernemerschap via de regeling Ruimte voor Ondernemerschap, begeleiding door Stichting Streetwise en het Starterscentrum Limburg, waarmee we impuls geven aan lokale startups. In het kader van Activeren pakken we de mismatch op de arbeidsmarkt aan door, in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, concrete talentontwikkelplannen te formuleren en grensoverstijgende arbeidsmarktinitiatieven te faciliteren. We waarborgen daarnaast basisvoorzieningen in wijken en versterken bestaande winkelclusters. We blijven ondernemers stimuleren door actieve samenwerking met o.a. het Ondernemersfonds, Visit Zuid-Limburg en Starterscentrum Limburg. Deze integrale benadering creëert wezenlijke maatschappelijke effecten: versterking van economische sectoren, betere arbeidsmarktintegratie, duurzame profilering van Heerlen als kennis- en centrumgemeente, en behoud van leefbaarheid en voorzieningen in wijken.

Daarmee zetten we stevig in op een vitale, dynamische en toekomstbestendige stad in 2026.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Omgevingsvisie Limburg 2021; • Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) 2017; • Structuurvisie Parkstad Limburg 2009; • Uitvoeringsprogramma Retail Parkstad Limburg (2019); • Bedrijventerreinenvisie Heerlen (2025); • Structuurvisie Heerlen 2035; • Nota Economie; • Kantorennota Heerlen; • Leegstand in breder verband; • Bidboek Urban Heerlen 2016-2020; • Ambitiedocument 2022; • Horecavisie Heerlen; • Uitvoeringsprogramma’s Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL); • Fonds Economische Structuurversterking (FES); • Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg (VTE) 2020; • Ontwikkelprogramma vrijetijdseconomie Parkstad Limburg.

50

Wat gaat dat kosten? KT Economie Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -6.918 2.193 -4.725

2025 -6.277 1.507 -4.770

2026 -6.923 473 -6.449

Meerjarenraming

2027 -6.836 519 -6.317

2028 -6.856 519 -6.336

2029 -7.012 519 -6.493

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

2027

Giesen Bautsch openbare ruimte Totaal

0

Bedragen x € 1.000

51

Meerjarenraming 2028

1.650

1.650

1.650

1.650

2029 0

Kernthema Economische promotie Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Voor het versterken van de zichtbaarheid van Heerlen en het aantrekken van waardevolle ondernemingen zetten we in op partnerships rondom toonaangevende evenementen zoals de Parkstad Limburg Economy Award en de Dag van het MKB, en organiseren we in samenwerking met Landgraaf een gezamenlijke Ondernemersdag. Deelname aan sectorspecifieke netwerken en beurzen als Provada in Amsterdam en Expo Real in München, aangevuld met gerichte betaalde media, ondersteunt een professionele positionering van de stad en vergroot onze impact op relevante ondernemersdoelgroepen. Het Ondernemershuis fungeert als centrale portal – zowel online als offline – waar themabijeenkomsten worden georganiseerd om ondernemers te verbinden en te inspireren. In samenwerking met de gemeente Kerkrade, Stadsregio Parkstad Limburg en private partijen is de stichting Medlands Parkstad opgericht, gericht op het versterken van de MedTech-sector door langdurige samenwerking op talentontwikkeling, imago, onderwijs, infrastructuur en arbeidsmarkt. Met ambitieuze doelen – onder meer 3000 nieuwe banen en het behouden van 6000 bestaande banen in de MedTech-sector – vestigen we de focus op het aantrekken van talent en verankeren we MedTech stevig in onze economische structuur.

Daarbij zijn wij betrokken bij het Acquisitieconvenant van onder andere de provincie Limburg, Liof en de grote Limburgse gemeenten om de gezamenlijke profilering van onze speerpuntensectoren te intensiveren. Met het Fonds Economische Structuurversterking (FES) blijven we gerichte acquisitie, groei en vestiging van bedrijven stimuleren, met nadruk op sectoren zoals medische logistiek, smart services, en leisure. Bedrijven als CEVA Logistics, 24Rosa, oen TecAlliance zijn voorbeelden van succesvolle realisaties via FES. Deze fondsinzet ondersteunt de economische structuur, verbreedt het arbeidsaanbod en faciliteert sterke verbindingen met onderwijs en de Bovengrondse Vakschool. Parallel daaraan werken we aan het versterken van het vestigingsklimaat voor nieuwe ondernemingen. We richten ons op bedrijven die een positieve sociaaleconomische impact hebben, sluiten aan op onze speerpuntsectoren, en opereren vanuit duurzaamheids- en circulariteitsprincipes. Nieuwe vestigers begeleiden we intensief, van locatiekeuze tot integratie in lokale ecosystemen.

Door deze geïntegreerde promotie van Heerlen – van evenementen en beurzen tot MedTech-partnerships, FES-financiering en gericht vestigingsbeleid – realiseren we in 2026 tastbare maatschappelijke effecten zoals verhoogde werkgelegenheid, versterking van economische clusters, verrijking van het talentaanbod en een positieve positionering van Heerlen en Zuid-Limburg als aantrekkelijke, innovatieve en duurzame regio.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Stadsmarketing; • Overig gelijk aan de begroting 2025 economie.

Wat gaat dat kosten? KT Economische promotie Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -1.310 416 -894

2025 -1.269 393 -876

Bedragen x € 1.000

52

2026 -2.312 393 -1.920

Meerjarenraming

2027 -2.290 393 -1.898

2028 -2.287 393 -1.894

2029 -2.287 393 -1.894

2.1.4 Programma Onderwijs Portefeuillehouder: Jordy Clemens Wat willen we bereiken? We gaan samen met onze partners maximale onderwijskansen creëren voor alle kinderen en jongeren, in een veilige en gezonde schoolomgeving en in de buurt. Dit doen we door talentontwikkeling te stimuleren, achterstanden te bestrijden en ondersteuning te bieden daar waar nodig. Hiermee starten we op een zo jong mogelijke leeftijd, in een zo’n vroeg mogelijk stadium. Ook willen we dat jongeren hun schoolperiode succesvol afronden en zo min mogelijk voortijdig de school verlaten. We willen bereiken dat jongeren volwaardig, zelfbewust, zelfstandig en in goed welbevinden kunnen deelnemen aan de samenleving. Hiervoor is een goede samenhang tussen onderwijs, zorg, bedrijfsleven en overheid nodig. Met het onderwijs denken we mee over de ontwikkeling van beroepsonderwijs vmbo-mbohbo en stimuleren we dat jeugdigen opgeleid worden met een duurzaam perspectief op de (euregionale) arbeidsmarkt. Dit willen we ook voor volwassenen. Volwassenen met beperkte basisvaardigheden bieden we opleidingskansen waardoor ze economisch en maatschappelijk volwaardig zelfstandig kunnen functioneren in goed welbevinden. Tenslotte zijn er ontwikkelingen in de wijze waarop en waar jeugdigen onderwijs volgen. Dit heeft gevolgen voor de huisvesting.

Wij zorgen ervoor dat de schoolgebouwen voor het primair en voortgezet onderwijs niet alleen duurzaam, gezond en veilig zijn, maar ook geschikt zijn voor het faciliteren van de eisen die hedendaags onderwijs aan schoolgebouwen stelt. Het flexibel en multifunctioneel gebruik van de schoolgebouwen speelt hierin een belangrijke rol.

Wat mag dat kosten?

53

Programma 4 - Onderwijs Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2024 -30.446 15.439 -15.007 -2.071 1.142 -15.935

2025 -25.917 8.991 -16.926 -254 630 -16.549

2026 -23.562 6.330 -17.232 -209 602 -16.839

Meerjarenraming

2027 -22.147 6.310 -15.838 -204 598 -15.443

2028 -22.980 6.310 -16.671 -198 594 -16.275

2029 -23.759 6.310 -17.450 -192 589 -17.052

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting 2024 -15.007 -929 -15.935

Onderwijs Bestemming Totaal

2025 -16.926 377 -16.549

2026 -17.232 393 -16.839

Meerjarenraming

2027 -15.838 395 -15.443

2028 -16.671 396 -16.275

2029 -17.450 398 -17.052

Bedragen x € 1.000

Risico’s • Rijksbudget volwasseneducatie/taalvaardigheid; • Aanbestedingen die niet passen binnen de beschikbare budgetten; • Stijgende bouwkosten door hogere prijzen van de bouwmaterialen en langere levertijden; • Stikstofproblematiek; • Bekostiging van onderwijshuisvesting met een (boven) regionaal karakter.

Beleidsindicatoren

Onderwijs NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

54

55

Kernthema Onderwijs Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 versterken we met integraal onderwijsbeleid onze maatschappelijke doelen, van taalontwikkeling en gelijke kansen tot aansluiting op de arbeidsmarkt en toekomstbestendige huisvesting. We zorgen met voor- en vroegschoolse educatie (VVE) in peuteropvang en basisscholen dat kinderen met een (risico op) achterstand in hun (taal)ontwikkeling via een gestructureerd spelprogramma de kans krijgen om met het juiste niveau te beginnen aan groep 3 van de basisschool. Ouders zijn hierbij betrokken via VVE Thuis en VoorleesExpress. We monitoren het bereik van kinderen uit de doelgroep met de VVE-peuteropvang. In 2026 maken we afspraken met het basisonderwijs over de kind-ontwikkeling om te volgen of de inzet van VVE het gewenste resultaat heeft. Voor kinderen die nieuw zijn in Nederland, zetten we taalschakelklassen in. Ook zijn er startklassen en Jonge Kind Specialisten voor kinderen die om een andere reden extra ondersteuning nodig hebben bij de start op de basisschool. Ook houden we toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de kinderopvang. In 2026 gaan we verder met de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid. Het doel is om de cyclus te doorbreken waarbij laaggeletterdheid wordt overgedragen van ouders op kinderen.

Het gezin is een goede plek om taalproblemen bij ouders op te merken en om te voorkomen dat kinderen een taalachterstand krijgen. SCHUNCK Bibliotheek werkt al sinds 2021 met gezinsgericht werken en helpt nu ook de andere bibliotheken in Parkstad op weg. In 2026 willen we gezinsgericht werken ook inzetten bij de peuteropvang en bij meer Sjpruut-café’s, en we willen de wachttijd tussen de VVE-indicatie (als een kind 14 maanden is) en de start bij de peuteropvang (als een kind 24 maanden is) gaan benutten met gezinsgericht werken aan taal. We werken aan inclusief onderwijs door kinderen zoveel mogelijk in hun buurt te laten leren, ondersteund door samenwerkingsverbanden, kernpartners en de inzet van familiescholen op vijf locaties. Scholen bieden schoolarrangementen, plusgroepen, startklassen en zorgprogramma’s binnen het primair en speciaal onderwijs. De Educatieve Agenda Parkstad 2024–2026 zorgt voor een kader waarmee we in Parkstad-verband met de kind-partners proberen te komen tot een doorlopende lijn vanaf de voorschool tot 23 jaar. Thema’s waarop het beleid wordt geharmoniseerd zijn: veiligheid, taalontwikkeling, gezonde leefstijl, zorg en talentontwikkeling. Om te voorkomen dat kinderen uitvallen of thuiszitten, zorgen we voor een nauwe samenwerking tussen onderwijs, samenwerkingsverband, jeugd en leerplicht.

We richten ons op preventie en waar nodig zetten we passende ondersteuning in. Voor talentontwikkeling breiden we de rijke schooldag uit op scholen met achterstand, vooral in Heerlen-Noord, zodat leerlingen in extra uren ruimte krijgen voor basisvakken, en brede talentontwikkeling, soms inclusief opvang voor ontbijt en lunch. Reeds lopende pilots op vijf basisscholen en één middelbare school worden in 2026 opgeschaald. De aansluiting op de arbeidsmarkt verbeteren we door de implementatie en uitvoering van de Wet van School naar Duurzaam Werk. Het Regioplan Basisvaardigheden Zuid-Limburg ondersteunt bij het opsporen en verwijzen van volwassenen met verlaagde basisvaardigheden. De subsidie Leerlingenvervoer blijft gericht op zelfstandigheid met extra ondersteuning waar nodig, waardoor zelfredzaamheid toeneemt en de vervoerslast daalt. Om verzuim, thuiszitten en voortijdig schoolverlaten te bestrijden, begeleiden de consulenten van Bureau Leren en Doorstromen Parkstad (voorheen bureau VSV) jongeren die dat nodig hebben. Vanuit onze rol als centrum- en contactgemeente coördineren we de invoering van de Wet van School naar Duurzaam Werk en het regionaal programma. Onderwijshuisvesting krijgt in 2026 extra aandacht met toekomstbestendige investeringen.

Daarbij gaat het om de vervanging van noodlokalen, de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs 2021 en het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs 2024–2040. Daarnaast versterken we de capaciteit voor bewegingsonderwijs en verduurzamen we schoolgebouwen conform de criteria van de energietransitie en de aanpak van netcongestie. Met deze integrale aanpak — van taal & geletterdheid, inclusief onderwijs, talentontwikkeling, arbeidsmarktverbinding tot toekomstbestendige huisvesting — creëren we zichtbare maatschappelijke

56

effecten in 2026: meer startkwalificaties, minder onderwijsachterstanden, sterkere participatie, lagere uitval en gezonde, toekomstbestendige schoolomgevingen.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Educatieve Agenda Parkstad 2024-2026; • Beleidsregel Subsidiëring Schakelklassen 2022-2026; • Beleidsregels gemeentelijke taken uitvoering Wet kinderopvang Gemeente Heerlen 2022; • Agenda passend onderwijs-jeugd; • Bestuursovereenkomst 2020 inzake samenwerking uitvoering Leerplichtwet en RMC; • Regiodeal Parkstad; • Ambitiedocument Parkstad ‘Wie de Jeugd heeft, heeft de Toekomst’; • Regionaal programma VSV Zuid-Limburg 2020-2024 (is verlengd t/m 2025); • Productovereenkomst Vistacollege Volwasseneneducatie; • Verordening leerlingenvervoer; • Integraal Huisvestingplan Primair Onderwijs; • Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs; • Subsidieregels Volwassenenonderwijs Zuid-Limburg; • Wet OKE (Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie); • Wet Kinderopvang; • Leerplichtwet en de RMC-regelgeving; • Wet Passend Onderwijs; • Wet Educatie en Beroepsonderwijs; • Participatiewet; • Inburgeringswet; • Jeugdwet; • Wet van School naar Duurzaam Werk; • Wet op het primair onderwijs (WPO); • Wet op de Expertise Centra; • Wet op het Voortgezet Onderwijs.

Wat gaat dat kosten? KT Onderwijs Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -30.446 15.439 -15.007

2025 -25.917 8.991 -16.926

Bedragen x € 1.000

57

2026 -23.562 6.330 -17.232

Meerjarenraming

2027 -22.147 6.310 -15.838

2028 -22.980 6.310 -16.671

2029 -23.759 6.310 -17.450

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

Meerjarenraming 2027

Vervangende nieuwbouw Windekind

6.322

1.000

Noodzakelijke renovatie BS de Wegwijzer

3.463

3.538

Vervangende unilocatie Helianthus

3.000

4.331

Vervangende Nieuwbouw de Vlieger

2.500

2.500

Uitbreiding Sintermeertencollege

2.000

1.587

Vervangende Nieuwbouw de Regenboog

1.500

1.500

Voorbereidingskrediet Herle College

1.275

VervangendeUniLoc Taalschool Werelddelen

1.003

4.799

Vervangende Nieuwbouw Mgr Hanssenschool

1.000

8.000

Aanpassing OBS de Droomboom

600

Aanpassing BS de Ganzerik

600

Noodzakelijke uitbreiding El Wahda

500

Aanpassing Frans Postmaschool

250

2028

2029

860 3.954

6.198

365

Vervangende Nieuwbouw BS de Schakel

3.617

3.617

Vervangende Nieuwbouw BS Eikenderveld

2.393

2.393

Noodzakelijke uitbreiding Broederschool

100

400

Verduurzaming onderwijsvastgoed

250

Totaal

24.013

Bedragen x € 1.000

58

33.729

17.422

250

2.1.5 Programma Sport, cultuur en recreatie Portefeuillehouders: Wil Houben, Jordy Clemens, Marco Peters

Wat willen we bereiken? Cultuur Cultuur en kunst zijn onmisbaar voor Heerlen. Heerlen is een cultureel brandpunt waar nieuwe horizonten worden ontdekt, waar ruimte is voor experiment en waar cultuur en erfgoed bijdragen aan levendigheid, gemeenschapszin en saamhorigheid. Samen met onze culturele partners realiseren we een breed en toegankelijk aanbod. En we zorgen voor een stevige verankering hiervan in ons primair onderwijs. Talenten geven we kans om te experimenteren en we zorgen dat de stad creativiteit en speelsheid uitademt. Als centrumstad nemen wij de verantwoordelijkheid voor een sterke culturele infrastructuur voor Heerlen en de directe regio. Met festivals, evenementen en kleinschaligere activiteiten creëren we een prettige sfeer. We bieden de basis voor een volledig ecosysteem van amateurkunsten tot professionele kunsten, van cultuurbeleving tot cultuurbeoefening, van carnaval via musea tot urban arts. We laten het hoogste niveau zien, werken voort aan ambitieuze projecten, blijven alert op kansen en zoeken de samenwerking in de regio op om een zo compleet mogelijk en kwalitatief hoogwaardig aanbod te creëren voor inwoners en bezoekers. Cultureel erfgoed Heerlen is een stad met een rijke en lange geschiedenis, van vele en grote transities en een uniek verhaal. Het maakt onze stad bijzonder. Het is de basis voor onze identiteit, onze trots op Heerlen.

Het onderscheidt ons van andere steden en maakt Heerlen toeristisch aantrekkelijk. We willen de kennis over cultuurhistorie en archeologie nóg beter ontsluiten en voelbaar maken. Beheer en behoud van het (archeologisch) erfgoed is van groot belang. Bestaande monumenten behouden en beschermen we. Daarnaast breiden we de lijst met gemeentelijke monumenten uit. Verborgen erfgoed maken we zoveel mogelijk zichtbaar. De archeologische beleidskaart blijft een onmisbaar instrument dat een zorgvuldige en verantwoorde omgang met het archeologisch erfgoed mogelijk maakt. We vinden het belangrijk om onze musea met een steeds duidelijker profiel te presenteren aan de stad en daarbuiten. Kasteel Hoensbroek zien we daarbij als het visitekaartje van onze stad. Het Nederlands Mijnmuseum heeft een nationaal profiel en is voor ons een symbool van trots en identiteit. Het voormalig Thermenmuseum wordt de komende jaren vernieuwd en wordt Het Romeins Museum, het eerste Romeins museum in Nederland met een nationale uitstraling. En we bouwen aan een broedplaats voor audiovisueel talent met de restauratie van Rijksmonument Royal als kloppend hart in deze ontwikkeling. Sport Het Gezond en Actief Leven Akkoord streeft naar integraliteit tussen sport, bewegen en cultuur en zorg.

Het beoogt een domeinoverstijgende aanpak door onder andere het terugdringen van gezondheidsachterstanden (fysiek en mentaal), stimuleren van een gezonde leefstijl en zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Voor Heerlen betekent dit een aanmoediging en extra stimulans om bestaande programma’s, waarbij in veel gevallen al sprake is van nauwe samenwerking tussen partijen uit verschillende domeinen, voort te zetten en te intensiveren. Het vergroten van sportdeelname onder jeugd en jongeren heeft hierbij de grootste prioriteit.

59

Zowel op het gebied van activiteiten van Heel Heerlen Beweegt (HHB) en JENS (software) maar ook bij de ontwikkeling van nieuwe sportieve openbare ruimte (hardware).

Wat mag dat kosten?

Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2024 -46.335 9.005 -37.330 -195 55 -37.469

2025 -47.064 8.163 -38.901 -64 45 -38.920

2026 -46.930 7.763 -39.166 -60 678 -38.548

Meerjarenraming

2027 -46.381 7.004 -39.377 -59 40 -39.396

2028 -46.928 7.011 -39.917 -59 40 -39.936

2029 -47.526 6.992 -40.534 -58 39 -40.553

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Sport Cultuur Cultureel erfgoed Groen Bestemming Totaal

2024 -6.566 -14.753 -6.608 -9.403 -139 -37.469

2025 -6.580 -16.971 -6.611 -8.739 -19 -38.920

2026 -6.517 -16.657 -6.312 -9.680 619 -38.548

Meerjarenraming

2027 -6.537 -16.416 -6.383 -10.041 -19 -39.396

2028 -6.667 -16.433 -6.710 -10.106 -19 -39.936

2029 -7.011 -16.452 -6.953 -10.119 -19 -40.553

Bedragen x € 1.000

Risico’s • Heerlense initiatieven zijn afhankelijk van landelijke fondsen, Ministerie van OCW en Raad voor Cultuur als het gaat over financiële ondersteuning. De ambities en het potentieel van onze culturele instellingen zijn hoog. Kosten waaronder energie- en loonkosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Dit zet velen voor een financiële uitdaging.

60

Beleidsindicatoren

Sport, Cultuur en Recreatie NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

61

Kernthema Sport Wat gaan we doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 versterken we de sport- en beweegcultuur in Heerlen met een integrale aanpak om maximale maatschappelijke impact te bereiken. Het uitvoeringsprogramma Sport en Bewegen (op dit moment Heel Heerlen Beweegt (HHB)) blijft de spil in onze strategie, waarbij we het bereik van sport- en beweegactiviteiten verder vergroten met een groeiend netwerk van maatschappelijke samenwerkingen. De uitvoering van het uitvoeringsprogramma voor de periode vanaf 1 juli 2026 wordt aanbesteed. Via het bijgestelde Lokaal Sportakkoord 2.0 zetten we in op structurele ondersteuning van sportaanbieders, met onder andere aandacht voor sociale veiligheid. Inclusieve programma’s, zoals Iedereen Kan Sporten Zuid-Limburg, het Zwemproject Heerlen en de leefstijlinterventie Healthy Life, worden voortgezet en verder ontwikkeld. Om inwoners effectief door te laten stromen naar sportverenigingen, intensiveren we de begeleiding vanuit onderwijs, wijkteams en HHB en ondersteunen we aanbieders bij innovatief aanbod. Aan de hand van het Sociale Beweegplan Heerlen-Noord geven we een stevige impuls aan stimuleren van bewegen. Jongerenparticipatie krijgt extra aandacht via gerichte programma’s in Heerlen-Noord, waarbij we samen met sportaanbieders werken aan maatschappelijke verankering.

Sportaccommodaties worden toekomstbestendig gemaakt: we concretiseren de plannen met betrekking tot de herontwikkeling van sportcomplex Varenbeuk en oriënteren ons hoe we voetbal in HeerlenNoord (Hoensbroek-Heerlerheide) toekomstbestendig kunnen faciliteren. Binnensportvoorzieningen benutten we optimaal door combinatiegebruik met onderwijs en de Rijke Schooldag en door de inzet van een nieuw reserveringssysteem dat aansluit op gebruikerswensen. Daarnaast blijven we bestaande sportevenementen zoals Limburgs Mooiste, Fransen Franken Ronde, Obvion Run en Eredivisie Beach steunen en verkennen we nieuwe initiatieven, waaronder een mogelijk urban sports-event. Met deze integrale aanpak – van bereik, begeleiding en infrastructuur tot evenementen – realiseren we maatschappelijke effecten: een stijgend sport- en beweegniveau, versterking van sociale cohesie en gezondheid, betere benutting van voorzieningen en een levendige sportcultuur die bijdraagt aan de vitaliteit en leefbaarheid van Heerlen in 2026.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Beleidsregel Subsidiëring Amateursportverenigingen; • Beleidsregel Subsidiëring Evenementen; • Herstructurering Buitensport; • Beleidsnotitie Binnensportaccommodaties Heerlen 2015-2020; • IMAH 2018-2022; • Sportakkoord Heerlen; • Sportakkoord II Heerlen; • GALA Heerlen.

Wat gaat dat kosten? KT Sport Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -12.007 5.441 -6.566

2025 -11.836 5.256 -6.580

Bedragen x € 1.000

62

2026 -11.683 5.166 -6.517

Meerjarenraming

2027 -11.003 4.466 -6.537

2028 -11.133 4.466 -6.667

2029 -11.487 4.477 -7.011

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

Meerjarenraming 2027

2028

Buitensportaccommodaties

1.413

1.430

715

Centrumbad gebouw en installaties

1.000

4.000

1.222

Verduurzamen diverse panden Totaal Bedragen x € 1.000

63

2029 715

400

225

225

225

2.813

5.655

2.162

940

Kernthema Cultuur Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? We laten de stad bruisen door bestaande en nieuwe culturele evenementen te stimuleren, te faciliteren en te versterken. Dit doen we met een kwalitatief, vernieuwend programma dat aansluit op de wensen, behoeften en het profiel van de stad. We streven ernaar dat alle Heerlense kinderen kennis maken met regionale musea en verschillende kunst- en cultuurdisciplines. Dit gebeurt onder andere via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit, de CultuurBus, de Kidscultuurweek, de cultuurcoach en het Jeugdfonds Sport en Cultuur Limburg. We helpen amateurkunstverenigingen door met hen te praten over wat ze nodig hebben. We stimuleren samenwerking tussen verenigingen en buurten om sociale cohesie te vergroten. Binnen popmuziek, podiumkunsten en producties krijgt talentontwikkeling extra aandacht, met speciale focus op de creatieve broedplaatsen in het centrum. Platform Kool Cult versterkt de HipHopcultuur – een belangrijke stap in onze ambitie om uit te groeien tot hiphop-hoofdstad van de Euregio. We bereiden de restauratie voor van het Rijksmonument Royal, de eerste fase van onze ambitie om een Centrum voor Beeld, Geluid en Presentatie met een volwaardig filmhuis te realiseren.

De vernieuwde Royal vormt ook de spil in een gebiedsontwikkeling voor de creatieve sector rondom het Stationsplein/Maankwartier. Tegelijk investeren we in de doorontwikkeling van onze culturele basisinfrastructuur. Samen met grotere culturele partijen zoals Parkstad Limburg Theaters, SCHUNCK, Cultura Nova, Nieuwe Nor, Filmhuis, Cinesud, Cultuurhuis, The Notorious IBE en het Dutch Mountain Film Festival, maken we afspraken om onze doelstellingen te behalen, wetende dat de sector het in 2026 zwaar zal krijgen. Gezien de financieel moeilijke tijden voor onder meer gemeente Heerlen, zijn we in 2026 genoodzaakt om samen een stapje terug te zetten, zodat we nadien weer krachtig vooruit kunnen. Met onze dragende instellingen gaan we meerjarige afspraken maken. Structurele compensatie voor prijsstijgingen maakt hier deel van uit, maar ook het vergroten van inkomsten uit andere bronnen. De bibliotheek binnen SCHUNCK blijft daarbij een essentiële voorziening die bijdraagt aan basisvaardigheden als lezen, rekenen en digitale geletterdheid, onder meer via het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en activiteiten gericht op het terugdringen van taalachterstand en het bevorderen van inclusie. Ons beleid voor kunst in de openbare ruimte blijft zich ontwikkelen, met nadruk op streetart, beheer, behoud, onderhoud en het toevoegen van bijzondere straatkunstwerken.

Samen met de intendant binnen streetart, verwezenlijken we nieuwe werken in de openbare ruimte passend in de tijdgeest van nu. We bieden kansen aan jong regionaal talent en werken samen in de Stedelijke Cultuurregio Zuid. Met de Reuring-regeling creëren we ruimte voor inwoners, ondernemers en creatieve geesten om hun eigen initiatieven in het centrum te lanceren, wat bijdraagt aan een levendige, uitnodigende stad waar het hele jaar door iets te beleven valt. We zetten de Reuringregeling voort in het centrum van onze stad én ook in Hoensbroek. Door deze maatregelen en initiatieven versterken we de cultuursector in Heerlen, stimuleren we participatie en educatie, en zorgen we ervoor dat Heerlen een levendig en cultureel rijk centrum blijft.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • culturele Agenda 2022-2024.

64

Wat gaat dat kosten? KT Cultuur Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -16.276 1.523 -14.753

2025 -17.776 805 -16.971

Bedragen x € 1.000

65

2026 -17.652 995 -16.657

Meerjarenraming

2027 -17.410 994 -16.416

2028 -17.427 994 -16.433

2029 -17.446 994 -16.452

Kernthema Cultureel erfgoed Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 zetten we stevig in op cultureel erfgoed om onze rijke geschiedenis te behouden, beleefbaar te maken en het verhaal van Heerlen levend te houden. Onze deelname in de Via Belgica-convenantgroep blijft een belangrijke pijler om erfgoed publieksgericht te presenteren. We zetten de realisatie van het nieuwe Romeins Museum voort, dat een centrale rol zal spelen in het vertellen van het Verhaal van Heerlen. Met de restauratie van Rijksmonument Royal herstellen we een filmhuis in oude glorie en voegen we horeca en een broedplaats toe. Daarnaast ondersteunen en behouden we ons mooiste kasteel, Kasteel Hoensbroek, en brengen we in 2026 het middeleeuwse karakter van Landsfort Herle verder terug. Het Jaar van het Heerlens Erfgoed (2025), met meer dan 80 projecten waaronder de reizende expo Romeinse villa’s in Limburg, loopt door tot begin 2026 en zet ons Romeinse, middeleeuwse én mijnverleden krachtig in de schijnwerpers. We breiden het gemeentelijk monumentenregister uit en ontwikkelen archeologische- en erfgoedkaarten die onze geschiedenis visueel ontsluiten en toegankelijk maken. Ook stimuleren we initiatieven rond het Heerlens dialect en immaterieel erfgoed.

Samen met de regioarcheoloog en Parkstadgemeenten borgen we de uitvoering van onze wettelijke archeologische taken en brengen we archeologisch erfgoed dichter bij inwoners en bezoekers. Daarnaast werken we oude, onuitgewerkte archeologische onderzoeken verder uit om meer inzicht te krijgen in de bewoningsgeschiedenis van Heerlen. Door inwoners, culturele organisaties en regionale erfgoedpartners actief te betrekken, maken we onze historische schatten niet alleen zichtbaar, maar ook relevant en verbindend. Zo versterken we de culturele identiteit en sociale cohesie in Heerlen, met oog voor behoud én toekomst. Met deze integrale inzet op musea, monumenten, archeologie, participatie en erfgoededucatie verankeren we ons erfgoed in het heden, leggen we een fundament voor toekomstige generaties en maken we van Heerlen een stad die haar verleden als levend erfgoed koestert en uitdraagt.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • erfgoedverordening Heerlen; • culturele agenda; • erfgoed is identiteit. Beleidsnota archeologie, gemeente Heerlen; • archeologische verwachtings- en beleidskaart, gemeente Heerlen; • VTH-Beleid Omgevingsrecht 2023-2026.

Wat gaat dat kosten? KT Cultureel erfgoed Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -8.353 1.746 -6.608

2025 -8.675 2.063 -6.611

Bedragen x € 1.000

66

2026 -7.876 1.564 -6.312

Meerjarenraming

2027 -7.889 1.506 -6.383

2028 -8.222 1.513 -6.710

2029 -8.436 1.483 -6.953

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

Meerjarenraming 2027

Nieuwbouw Filmhuis Royal fase 2

5.300

4.851

Cinema Royal installaties

2.075

2.525

Klimaatbeheersing glaspaleis

2028

2029

3.600

50

Totaal

7.425

Bedragen x € 1.000

67

7.376

3.600

0

Kernthema Groen Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 blijven we in navolging van de rigoureuze vergroening investeren in de vergroening van wijken, wijkcentra én het centrum, met als doel de leefbaarheid, gezondheid en weerbaarheid van onze stad structureel te versterken. Groen wordt gezien als een essentiële pijler voor hittestressbestrijding, luchtkwaliteit, vitaliteit, stressvermindering, ontmoeting en biodiversiteit, zoals vastgelegd in onze Visie Waardevolle Buitenruimte. De uitvoering van buurtvergroeningsplannen in Eikenderveld, Lindeveld en Mariarade-Noord – gestart in 2024 – loopt door in 2026 met ontstening, aanleg van bomen, struiken en grasvlakken op openbare én private percelen. Hiervoor versterken we de samenwerking met woningcorporaties én stimuleren we bewoners actief om zelf te vergroenen, bijvoorbeeld met gevel- en tuininitiatieven. Waar mogelijk breiden we ecologisch beheer uit om de biodiversiteit te vergroten. Bewoners worden actief geïnformeerd over flora en fauna, zodat zij bijdragen aan een rijker en veerkrachtiger ecosysteem. Om het groene karakter en een stabiele kwaliteit van het onderhoud te behouden, breiden we het onderhoudskader uit. We maken nieuwe middelen vrij om het groenonderhoud een extra impuls te kunnen geven.

In 2026 vragen we vooraf actieve medewerking van bewoners bij onderhoud, zoals tijdig verplaatsen van auto's voor onkruidbestrijding, zodat goten en randen beter bereikbaar zijn. Verder gaan wij het gesprek aan met partijen die semi openbare ruimte beheren met de insteek afspraken te maken om tot een uniformer onderhoudsbeeld te komen. We implementeren de landelijke gedragscode soortenbescherming binnen onze werkprocessen. Daarnaast stellen we biodiversiteitsbeleid op om dit thema structureel te borgen bij inrichting en beheer. In 2026 zal Natuurinclusief bouwen standaard worden toegepast bij veel verbouw- en nieuwbouwplannen. Dit zal bijdragen aan de vergroening van de stad. Inrichtingsprojecten verlopen in lijn met de Visie Waardevolle Buitenruimte. Deze integrale aanpak combineert vergroening met klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefbaarheid. Met deze radicale vergroeningsopgave verbeteren we structureel de leefomgeving: minder hittestress, een rijker ecosysteem, meer beweging en ontmoeting, en versterkte sociale cohesie. Heerlen groeit in 2026 naar een stad waar natuur en menselijke leefomgeving in harmonie zijn, en waar groen in elke buurt voelbaar en zichtbaar is.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Groenbeleidsplan 2013; • Bomenbeleidsplan 2007; • Bomenverordening 2024; • Visie waardevolle openbare ruimte 2022; • Noodzakelijke Buitenkans, Visie op beheer & onderhoud van de fysieke leefomgeving in de gemeente Heerlen 2016-2023; • Beleidskader Natuurinclusief bouwen; • Nota Dierenwelzijn; • Actieplan fijne buurten.

68

Wat gaat dat kosten? KT Groen Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -9.698 296 -9.403

2025 -8.777 38 -8.739

2026 -9.719 38 -9.680

Meerjarenraming

2027 -10.079 38 -10.041

2028 -10.145 38 -10.106

2029 -10.157 38 -10.119

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

Buurtvergroeningsplan

Meerjarenraming 2027

2028

2029

1.000

Extra middelen groenonderhoud

900

Vervangingsbudget groen

750

650

350

350

Herplanten bomen

479

231

210

210

Openbare speelvoorzieningen

182

116

116

116

997

676

676

Herinrichting opslag Imstenrade

50

Totaal

3.361

Bedragen x € 1.000

69

70

2.1.6 Programma Sociaal domein Portefeuillehouders: Arlette Vrusch, Wil Houben, Roel Wever, Marco Peters

Wat willen we bereiken? Ook in 2026 blijven we als gemeente geconfronteerd worden met complexe maatschappelijke opgaven, waarbij bestaanszekerheid, participatie, jeugdzorg en leefbaarheid onder druk staan. De prijzen van dagelijkse levensbehoeften en energie blijven structureel hoog. Veel inwoners, waaronder ook de middeninkomens, hebben moeite om financieel rond te komen. Dit heeft niet alleen financiële implicaties, maar raakt ook aan gezondheid, opvoeding en sociale samenhang. We volgen de prijsontwikkelingen op de voet en blijven binnen onze mogelijkheden ondersteuning bieden waar dat nodig is. Onze ambitie is onverminderd dat iedereen in Heerlen naar vermogen kan meedoen in de samenleving, op basis van eigen kracht en met gerichte ondersteuning waar nodig. We bouwen voort op de samenwerking met Buurtteams Heerlen en zetten in op het verminderen van schotten tussen wetten binnen het sociaal domein. We zoeken hierin steeds nadrukkelijker de samenwerking op met partners en spreken elkaar aan op gedeelde verantwoordelijkheden. Stabiliteit en continuïteit zijn randvoorwaarden voor langdurige positieve effecten, waarbij we tegelijk ruimte houden voor vernieuwing en transformatie. Het versterken van de sociale basis is ons uitgangspunt, met nadruk op nabijheid, zelfredzaamheid en samenredzaamheid in de wijk.

Het voorkomen en terugdringen van eenzaamheid is hierbij een belangrijk thema. Inwoners worden actief betrokken bij het ontwikkelen van sociaal beleid, zodat hun leefwereld leidend is voor ons handelen. Het werven en inzetten van vrijwilligers voor maatschappelijke ondersteuning krijgt nadrukkelijk de aandacht. Vrijwilligers in het sociaal domein leveren een positieve bijdrage aan de ondersteuning van inwoners die zij nodig hebben en kunnen uit deze vorm van participatie zelf ook de nodige voldoening halen. Voor kinderen en jongeren willen we dat ze veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien tot volwaardige burgers en de bescherming en zorg krijgen die nodig is. Dat betekent: het kind staat op 1 en richten ons daarmee ook op de volgende generatie. We investeren in algemene voorzieningen, bevorderen gezond opgroeien, koppelen onderwijs, armoedebeleid en jeugdzorg aan elkaar, bevorderen veiligheid in gezinnen, brengen hulpvragen integraal en samen met de betrokkenen in beeld en zorgen voor snelle, passende ondersteuning. We starten vroeg, vanaf de zwangerschap, en bieden waar nodig hulp die snel en op maat wordt geboden, dichtbij is en zo licht als noodzakelijk. Efficiëntie en effectiviteit staan daarbij centraal.

Samen met JENS en Buurtteams Heerlen werken we aan één integrale toegang voor jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning, met verbeterde regie op casuïstiek en een betere overgang van jeugd naar volwassenheid. We blijven investeren in armoedebestrijding en schuldenrust. Dat zijn basisvoorwaarden voor inwoners om perspectief op te bouwen en kinderen een stabiele toekomst te bieden. In ons armoedebeleid zetten we het kind structureel centraal. Tegelijkertijd zien we dat de krapte op de arbeidsmarkt een risico vormt voor continuïteit en kwaliteit van dienstverlening – zowel bij onszelf als bij onze partners. In de buurten zetten we in op leefbaarheid, veiligheid en participatie. Bewoners doen mee bij de totstandkoming van plannen en via Buurtpunten stimuleren we sociale activiteiten en ontmoetingen. Specifiek in Heerlen-Noord voeren we de routekaart uit, gericht op structurele verbetering van werk, onderwijs, gezondheid, wonen en veiligheid. We streven ernaar om in één generatie het landelijke gemiddelde te behalen. Grote en diepgewortelde uitdagingen vragen om volharding, integraliteit en partnerschap. Dat is wat we in 2026 blijven doen: samen bouwen aan een stabiel, inclusief en veerkrachtig Heerlen.

71

Wat mag dat kosten?

Programma 6 - Sociaal domein Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2024 -295.610 85.434 -210.176 -10 2.802 -207.384

Meerjarenraming

2025 2026 2027 2028 2029 -287.895 -297.374 -296.910 -300.235 -302.462 77.787 75.994 75.292 81.802 81.514 -210.108 -221.380 -221.618 -218.433 -220.948 -15 -11 -11 -10 -10 35 70 30 30 30 -210.088 -221.321 -221.598 -218.413 -220.928

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Sociale basisvoorzieningen Jeugdzorg Volwassenenzorg Arbeidsmarktbeleid Inkomensondersteuning Buurtgericht werken Integraal ouderenbeleid Bestemming Totaal

2024 -12.179 -63.615 -73.545 -45.947 -13.556 -1.015 -319 2.792 -207.384

Meerjarenraming

2025 2026 2027 2028 2029 -19.354 -13.092 -13.449 -13.814 -14.120 -58.465 -73.127 -74.453 -69.659 -71.318 -71.716 -77.637 -78.212 -80.661 -83.399 -43.153 -40.421 -38.874 -37.682 -35.494 -16.242 -16.111 -15.680 -15.667 -15.667 -839 -671 -628 -628 -628 -340 -322 -322 -322 -322 20 59 20 20 20 -210.088 -221.321 -221.598 -218.413 -220.928

Bedragen x € 1.000

Risico’s • Stijging van de kosten voor jeugdzorg in relatie tot onvoldoende middelen die door het Rijk beschikbaar worden gesteld. • De krapte op de arbeidsmarkt heeft gevolgen voor de jeugdzorg en Wmo-zorg, zoals langere doorloop- en wachttijden, waardoor problemen voor jeugdigen en hun gezin, of volwassenen groter kunnen worden en daarmee kostenverhogend. • Als gevolg van turbulente maatschappelijke ontwikkelingen in de afgelopen jaren (o.a. inflatie, energie- en vluchtelingencrisis) zien we een grotere vraag naar (intensievere) jeugdhulp en een grotere noodzaak tot het verlengen van geïndiceerde hulp, wat tot extra kosten in de jeugdhulp

72

•

•

• •

• •

heeft geleid. Er is nog steeds sprake van maatschappelijke onzekerheid, wat mogelijk wederom leidt tot hogere kosten voor jeugdhulp, maar ook voor de ondersteuning van volwassenen, met name door toegenomen ggz-problematiek. Door onzekerheid in landelijke ontwikkelingen, zoals toekomstige rijksbijdragen en economische maatregelen, bestaat het risico dat de uiteindelijke inkomsten en uitgaven afwijken van de huidige ramingen. Dit kan het moeilijker maken om de gemeentelijke begroting nauwkeurig te voorspellen. Langdurige inflatie vraagt veel van huishoudens. Als de inflatie aanhoudt zal het aantal huishoudens dat moeite heeft om rond te komen stijgen; dit kan betekenen dat het beroep op gemeentelijke voorzieningen ook stijgt. Meer vraag naar plekken voor het huisvesten van verschillende doelgroepen. De plekken zijn echter niet gemakkelijk te realiseren en kunnen een druk leggen op onze wijken. Stijgende kosten voor Wmo-voorzieningen, o.a. hulp bij het huishouden, die worden toegekend en gefinancierd vanuit een open-einde regeling, o.a. door de aanzuigende werking van het abonnementstarief en vergrijzing. Ontwikkeling van schuldhulpvragen en -dienstverlening naar aanleiding van de fors gestegen (energie)prijzen is onzeker. Het kabinet werkt aan een aanpassing van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo voorzieningen vanaf 2027, met een taakstellende besparing.

Het kabinet gaat ervan uit dat dit voor de gemeentes budgettair neutraal verloopt, omdat er inkomsten uit de eigen bijdrages tegenover staan en dit zal helpen om het gebruik van Wmo voorzieningen te verlagen. Er is een risico dat de nieuwe regeling voor onze gemeente niet budgettair neutraal zal zijn.

Beleidsindicatoren

Sociaal Domein NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

73

74

Kernthema Sociale basisvoorzieningen Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 versterken we de sociale voorzieningen in Heerlen via een integrale, buurtgerichte aanpak, met Buurtteams Heerlen als spil. Sinds 1 januari 2024 wordt maatschappelijke ondersteuning en welzijnswerk uitgevoerd door Buurtteams Heerlen (2024–2027). Inwoners kunnen bij Buurtteams Heerlen terecht voor begeleiding, groepsactiviteiten, dagbesteding en ondersteuning (zo kort als mogelijk en zo lang als noodzakelijk), aangeboden door professionals, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen. We onderzoeken daarnaast hoe de toegang tot voorzieningen en ondersteuning beter kan worden afgestemd op de behoeften van inwoners, zodat de dienstverlening toegankelijk en passend blijft. Extra aandacht gaat uit naar thema’s als GGZ-problematiek, (licht) verstandelijke beperking, multiproblematiek, de overgang 18-/18+, eenzaamheid, vrijwillige inzet, woonbegeleiding en kamertraining, (sociale) veiligheid en participatie. De preventieve, outreachende en cultuur sensitieve aanpak sluit naadloos aan bij onze visie op samenredzaamheid en buurtversterking. In 2026 continueren we de inzet op veilige, inclusieve speeltuinen voor kinderen tot twaalf jaar, in samenspraak met de gebruikers.

Scouting wordt ondersteund met vereenvoudigde subsidieprocedures en blijvend oog voor veiligheid en onderhoud. We zetten het jeugd- en jongerenwerk via JENS voort, met focus op preventie, vroegtijdige signalering en innovatie, waaronder programma’s voor digitale weerbaarheid en sociale mediatrainingen. In ieder stadsdeel worden in het jongerencentrum wijkgericht, op basis van input van jongeren, activiteiten aangeboden. Ook is er extra inzet van (specialistisch) jongerenwerkers in Heerlen-Noord via het programma Preventie met Gezag, gericht op het voorkomen en vroegtijdig signaleren van jeugdcriminaliteit. Jeugd- en jongerenparticipatie betekent dat kinderen en jongeren actief meedoen, meepraten en meebeslissen bij zaken die voor hen belangrijk zijn en op plekken waar zij zelf deel van uitmaken. Om dit in Heerlen in te richten halen we bij Heerlense jongeren ideeën op over hoe zij jongerenparticipatie zouden vormgeven en op welke manier zij invloed op beleid en besluitvorming zouden willen uitoefenen. Hieruit is de wens voortgekomen om te gaan werken met jongerenambassadeurs. De mogelijkheden daarvoor zijn we aan het onderzoeken en werken we verder uit in een (beleids)plan.

Sinds medio 2024 is @ease, een laagdrempelige inloopplek voor psychische ondersteuning voor jongeren van 12–25, prominent aanwezig in het centrum en in jongerencentrum The Break, wat de zichtbaarheid en bereikbaarheid vergroot. Voor sociaal-juridische hulp kunnen inwoners terecht bij het Juridisch Loket en de onlangs geopende Rechtswinkel Heerlen, waarmee we laagdrempelige, professioneel ondersteunde rechtshulp aanbieden. Regionaal zetten we sterk in op geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA). We werken samen op basis van een Regiovisie vanuit een gezamenlijke ambitie om geweld in afhankelijkheidsrelaties te voorkomen, tijdig te signaleren en duurzaam te stoppen. De aanpak GIA richt zich op bewustwording, deskundigheidsbevordering en samenwerking, met acties zoals de training Samen voor Veiligheid, bewustwordingscampagne en voorlichting op scholen. Regionaal zetten we in op een versterking van jeugdbescherming en jeugdreclassering door intensivering van de samenwerking met de Gecertificeerde Instellingen. Tevens wordt er meer aandacht besteed aan het versterken van het toeleidingsproces naar het gedwongen kader, door een integrale aanpak te organiseren van vrijwillig kader tot en met het gedwongen kader, samen met alle ketenpartners; Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de Gecertificeerde Instellingen in ZuidLimburg.