Begroting 2026 DEF

We zetten in op een integrale aanpak van wonen, zorg en welzijn – essentieel in het licht van extramuralisering, vergrijzing en aandachtsgroepen – en werken samen met Parkstadgemeenten aan een

75

Woon-Zorg Visie met praktijkgerichte pilots. Eenzaamheid bestrijden we via Buurtteams Heerlen conform het landelijke ‘Eén tegen eenzaamheid’-programma, gericht op jong én oud. Ook statushouders krijgen in 2026 extra aandacht: we bieden taaltrainingen, participatiemogelijkheden, begeleiding en huisvesting in samenwerking met onderwijs, woningsector, welzijnspartners en re-integratiepartners. We zetten daarbij in op duurzame integratie, ondersteuning en zelf-/samenredzaamheid. Regionale mantelzorgers blijven we ondersteunen met voorzieningen en betere coördinatie tussen informele en formele zorg. Voor mensen met een beperking, migratieachtergrond of LHBTIQA+gemeenschap verlagen we drempels via partners als het Inclusieplatform, Vluchtelingenwerk en Adviesraad Maatschappelijke Ondersteuning. Sinds zomer 2024 opereren Queer Parkstad en @ease vanuit een gezamenlijk pand, ondersteund door de Inclusie- & Diversiteitsagenda 2024–2027. Wij willen een toegankelijke en een diverse stad zijn. Dat geldt voor de openbare gebouwen en de straat, maar ook voor alle activiteiten die wij organiseren. Wij willen belemmeringen wegnemen. Daarbij gaat het om fysieke barrières, maar ook bijvoorbeeld om het verlagen van taalbarrières, zodat minder taalvaardige doelgroepen ook mee kunnen doen.

Als organisatie en werkgever willen wij een afspiegeling zijn van onze samenleving en moet er plek zijn voor elke klasse, culturele achtergrond en de LHBTIQA+ doelgroep. We stimuleren diversiteit en treden op tegen discriminatie. Voor de regenbooggemeenschap en @Ease financieren we laagdrempelige inloop en ontmoeting in een pand in het centrum, waar ook andere organisaties gebruik van kunnen maken. Een sterke verbinding tussen zorg en veiligheid wordt verder uitgebouwd via het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad, met preventie, integrale controles en nazorg bij mensenhandel. Zo werkt Heerlen in 2026 aan een gezonde, veilige en inclusieve gemeenschap waar iedereen mee kan doen, gehoord wordt en passende ondersteuning krijgt.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Speeltuinen: Subsidieregeling Beheerde speeltuinen gemeente Heerlen 2022; • Scouting: Beleidsregel Scouting 2016; • Jeugd- en jongerenwerk en Jeugdparticipatie: Overeenkomst inzake Basishulp Jeugd gemeente Heerlen 2023-2027; • GIA: de regiovisie ‘Samen sterk, iedereen veilig’ 2024-2031 en uitvoeringsplan in de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA); • Subsidietender Maatschappelijke ondersteuning Gemeente Heerlen (subsidierelatie Buurtteams Heerlen); • Heerlens Ouderenakkoord 2025-2030; • Notitie ‘Wet Inburgering: Uitgangspunten bij de uitvoering’; • Notitie ‘Begeleiding onder de nieuwe Wet Inburgering’; • Notitie ‘Participatie tijdens de nieuwe Wet Inburgering’; • Een thuis voor iedereen (Nationale Woon- en Bouwagenda); • Wonen en zorg voor ouderen (Nationale Woon- en Bouwagenda); • Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025; • Iedereen voor elkaar! Lokale Inclusie- en diversiteitsagenda 2024-2027; • Charter Diversiteit; • Beleidskader jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028; • Actieprogramma Kansrijk van Start 2024-2026; • Algemene Subsidieverordening Heerlen 2018.

76

Wat gaat dat kosten? KT Sociale basisvoorzieningen Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -18.313 6.134 -12.179

2025 -24.599 5.245 -19.354

Bedragen x € 1.000

77

2026 -13.565 472 -13.092

Meerjarenraming

2027 -13.809 360 -13.449

2028 -14.174 360 -13.814

2029 -14.480 360 -14.120

Kernthema Jeugdzorg Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 blijft Heerlen bouwen aan een effectieve, efficiënte en toegankelijke jeugdzorg die gericht is op het versterken van zelf- en samenredzaamheid van kinderen, jongeren en hun gezinnen. JENS voert ook dit jaar de Basishulp Jeugd uit voor Heerlen, Landgraaf en Voerendaal. Deze hulp bestaat uit preventieve activiteiten, ambulante jeugdhulp, deeltijdpleegzorg en logeren. De centrale doelstelling blijft: kinderen laten opgroeien in hun eigen, vertrouwde omgeving, met hulp die dicht bij huis, herkenbaar en laagdrempelig is. De ondersteuning is zo licht en kortdurend als mogelijk, en zo intensief en langdurig als nodig. Deze moet passend zijn en duurzaam effect hebben. In 2026 leggen we nadruk op betekenisvolle hulpverlening: gericht op meerdere leefgebieden, op de kracht van de jeugdige en het gezin en hun netwerk. Ondersteuning en hulp wordt ingezet daar waar kinderen, jongeren en hun opvoeders zijn; zoveel mogelijk in de wijken, bij de voorschoolse voorzieningen, in de scholen etc. zodat ondersteuning tijdig en dichtbij beschikbaar is.

We zetten een volgende stap in de professionalisering van de toeleiding tot hulp met als doel laagdrempelige en bereikbare hulp en ondersteuning, integraal op meerdere levensgebieden en met heldere communicatie naar ouders, die als volwaardige partners in de opvoeding worden gezien. De financiële houdbaarheid van de Basishulp Jeugd blijft ook in 2026 een belangrijk aandachtspunt. We blijven scherp op de doelmatige inzet van mensen en middelen. Samen met JENS zetten we verdere stappen richting een duurzaam financieel evenwicht gericht op toekomstbestendigheid. Binnen de regio Zuid-Limburg wordt het contractmanagement uitgevoerd voor residentiële jeugdhulp; wonen, gesloten en intensief klinische jeugdzorg (GIK-J) en crisishulp. En voor het gedwongen kader, namelijk jeugdbescherming en jeugdreclassering. Belangrijke thema's zijn zorgcontinuïteit, het optimaliseren van de samenwerking tussen verwijzers en zorgaanbieders, het voorkomen/verminderen van wachtlijsten en langdurig partnerschap met zorgaanbieders. Dit is noodzakelijk vanwege de toenemende druk op deze vormen van zorg. We sturen actief op de afbouw van residentiële hulp: door tijdige, passende hulp te organiseren, het verblijf zo kort mogelijk te houden en – waar nodig – te kiezen voor een gezinsvervangende setting.

Ook hier blijven we alert op de financiële kaders, gezien het toenemend aantal jeugdigen dat een beroep doet op residentiële jeugdhulp. We blijven ons in de volle breedte van de jeugdzorg inzetten voor normalisering, vroegsignalering, demedicalisering en preventie, in lijn met de inhoudelijke uitgangspunten van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028. Tegelijk blijven we kritisch op de financiële taakstellingen die hieraan gekoppeld zijn. We blijven erop toezien dat elke jeugdige aanspraak kan maken op jeugdzorg als dat nodig is, terwijl we actief sturen op efficiëntie en effectiviteit. Zo werken we in 2026 verder aan een stevige jeugdzorgstructuur waarin hulp zo tijdig, zo passend, zo dichtbij en effectief mogelijk wordt geboden, voor en met kind en gezin, met oog voor het perspectief en de mogelijkheden van het kind, het gezin en hun omgeving. Een structuur waarin preventie en verbinding met het sociaal netwerk centraal staan, en waarin ondersteuning leidt tot blijvende verbetering in het leven van jeugdigen en hun gezin in Heerlen.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Verordening jeugdhulp gemeente Heerlen 2020; • Overeenkomst inzake Basishulp Jeugd gemeente Heerlen 2023-2027; • Beleidskader Jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028; • Regiovisie Jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028; • Subsidieregeling jeugdbescherming en jeugdreclassering Zuid-Limburg 2023; • Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028; • Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

78

Wat gaat dat kosten? KT Jeugdzorg Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -64.883 1.268 -63.615

2025 -59.575 1.110 -58.465

Bedragen x € 1.000

79

2026 -74.205 1.078 -73.127

Meerjarenraming

2027 -75.003 549 -74.453

2028 -76.874 7.215 -69.659

2029 -78.742 7.424 -71.318

Kernthema Volwassenenzorg Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2023 zijn we gestart met de nieuwe werkwijze beschermd wonen waarbij we hebben gestuurd op samenwerking tussen de beschermd wonen aanbieders die voor alle inwoners een passend ondersteuningsaanbod kan bieden. We constateren nu dat dit heeft geresulteerd in een goed functionerend samenwerkingsverband onder penvoerderschap van Mondriaan. Tevens is in 2023 het toegangsproces verbeterd. Hierdoor krijgen we steeds beter zicht op de doelgroep. We gaan in 2026 door op de ingezette koers. Als centrumgemeente is Heerlen ook verantwoordelijk voor de opvang van dak- en thuislozen. Daarbij wordt samengewerkt met de andere Parkstadgemeenten om opvangvoorzieningen evenwichtig te spreiden, met voorkeur voor kleinschalige woonvormen gericht op zelfstandigheid en het beperken van overlast. In 2025 werden, op basis van eerder onderzoek, verbetermaatregelen uitgewerkt en uitgevoerd om de druk op de opvangcapaciteit te verlichten. Vanaf 2026 gaan we net als beschermd wonen de Maatschappelijke Opvang als maatwerkvoorziening indiceren. Daarmee krijgen we meer grip op in- door- en uitstroom. Via Loket Housing wordt in samenwerking met woningcorporaties en zorginstellingen gewerkt aan voldoende uitstroommogelijkheden.

Er vindt structureel overleg plaats met de Adviesraden Maatschappelijke Ondersteuning van de Parkstadgemeenten en cliëntenraden. Deze regionale adviescommissie brengt op vaste momenten beleidsadvies uit over opvang en beschermd wonen, waarbij ervaringen van cliënten centraal staan. Voor zowel maatschappelijke opvang als beschermd wonen worden we geconfronteerd met een sterk toegenomen vraag. Dit is een landelijke ontwikkeling. Hierdoor zijn we genoodzaakt om zowel de opvang als beschermd wonen capaciteit uit te breiden. In 2026 zal een nieuwe meerjarige visie voor Opvang en Beschermd wonen aan de raad worden voorgelegd. Voor het doelgroepenvervoer werkte Heerlen ook in 2025 samen binnen de Gemeenschappelijke Regeling Omnibuzz met 30 Limburgse gemeenten. Er werd gestuurd op het stimuleren van zelfstandig reizen via openbaar vervoer of de Voor-Elkaar-Pas, waar dit verantwoord mogelijk was. De invoering van een nieuwe afrekensystematiek – van zones naar kilometers – zorgde voor een eerlijkere verdeling van kosten, gebaseerd op werkelijk gebruik. In 2024 werd het meerjarig contract met de leverancier van hulpmiddelen opnieuw aanbesteed. Dit leidde tot een overeenkomst met ingang van 2025 voor maximaal zeven jaar, waarmee continuïteit en kwaliteit werden geborgd.

Ook werd het contract met de trapliftleverancier verlengd tot en met 2026, zodat ouderen en mensen met mobiliteitsbeperkingen langer veilig thuis kunnen blijven wonen. Daarnaast werd de adviserende onafhankelijke cliëntondersteuning gecontinueerd via een subsidierelatie. Hiermee werd de toegang tot passende ondersteuning voor inwoners versterkt, wat bijdroeg aan vertrouwen in de dienstverlening en een sterke sociale basis. In 2026 blijft Heerlen bouwen aan een samenleving waarin kwetsbare volwassenen passende ondersteuning vinden, waarin zelfredzaamheid en inclusie centraal staan, en waarin middelen doelmatig en duurzaam worden ingezet.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Verordening maatschappelijke ondersteuning Heerlen 2025; • Uitwerkingsbesluit maatschappelijke ondersteuning 2024; • Diverse contracten en subsidies Wmo; • Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025; • GR Omnibuzz; • Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad (2018-2026); • Uitvoeringsagenda Opvang en Beschermd Wonen Parkstad en Beekdaelen 2019-2020;

80

• •

Uitvoeringsagenda Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2021-2022; Samen Thuis 2023-2026.

Wat gaat dat kosten? KT Volwassenenzorg Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -76.370 2.825 -73.545

2025 -74.333 2.618 -71.716

Bedragen x € 1.000

81

2026 -80.264 2.628 -77.637

Meerjarenraming

2027 -81.932 3.720 -78.212

2028 -84.045 3.384 -80.661

2029 -86.466 3.067 -83.399

Kernthema Arbeidsmarktbeleid Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 zet Heerlen de ingezette koers voort om talentontwikkeling centraal te stellen en kansen op de arbeidsmarkt voor alle inwoners te vergroten. In 2025 is intensief ingezet op het herkennen, ontwikkelen en benutten van talenten, in nauwe samenwerking met regionale partners op Zuid-Limburgs, Parkstad- en Heerlens niveau. Vanuit de overtuiging dat iedereen een uniek potentieel heeft, werd een breed scala aan dienstverlening aangeboden. In het eerste contactmoment bij de Duale Poort werd nadrukkelijk gekeken naar wat mensen motiveerde en waar hun kracht ligt. Wanneer dit niet direct leidde tot een werkaanbod via het Werkgeversservicepunt (WSP) Parkstad of het Werkcentrum Zuid-Limburg, werden competenties verder ontwikkeld binnen de Bovengrondse Vakschool. Deze vakschool fungeerde als motor voor persoonlijke groei, opleiding en (her)oriëntatie, en blijft ook in 2026 de centrale plek waar partners hun krachten bundelen om inwoners richting werk te begeleiden. Samen met andere mensontwikkelbedrijven in Parkstad werd het bereik van ontwikkeltrajecten vergroot. Voor mensen met een arbeidsbeperking werden in 2025 extra kansen gecreëerd.

Heerlen gaf concrete invulling aan de taakstelling voor Nieuw Beschut Werk en intensiveerde de samenwerking met UWV en werkgevers die maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) hoog in het vaandel hebben. De aanpak van jeugdwerkloosheid kreeg bijzondere aandacht. Binnen Heerlen én Parkstad is gewerkt aan de implementatie van de wet ‘Van School naar Duurzaam Werk’, die vanaf augustus 2025 van kracht werd. Deze wet vormt vanaf 2026 een belangrijk fundament voor betere toeleiding van jongeren naar passend werk. Belemmeringen zoals vervoer, woonsituatie of kinderopvang, die de weg naar werk bemoeilijken, zijn via het programma Heerlen-Noord actief aangepakt. Tevens werd blijvend ingezet op de aanpak van laaggeletterdheid, taalontwikkeling en andere basisvaardigheden, zowel voor statushouders als voor andere doelgroepen. In nauwe samenwerking met Buurtteams Heerlen werd in 2025 ook actief ingezet op maatgerichte dienstverlening voor inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Via activeringstrajecten werkten zij in hun eigen tempo aan ontwikkeling en participatie. Hierbij stond niet alleen het behalen van diploma’s centraal, maar vooral het ontdekken en benutten van persoonlijke vaardigheden, eigenschappen en talenten. Deze brede, integrale aanpak wordt in 2026 voortgezet en verder versterkt.

Zo creëren we een arbeidsmarkt waarin iedereen – ongeacht achtergrond, opleiding of beperking – de kans krijgt om mee te doen en een bijdrage te leveren aan een inclusiever en veerkrachtiger Heerlen.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Participatiewet; • Meerjarige beleidskaders arbeidsmarktbeleid Parkstad (2016-2020); • Verordening re-integratie Participatiewet Heerlen 2023; • Beleidsregel re-integratie 2023; • Beleidsregel Tegemoetkoming Kinderopvang.

82

Wat gaat dat kosten? KT Arbeidsmarktbeleid Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2023 -50.207 4.260 -45.947

2024 -44.693 1.540 -43.153

Bedragen x € 1.000

83

2025 -41.232 811 -40.421

Meerjarenraming

2026 -38.875 1 -38.874

2027 -37.863 181 -37.682

2028 -35.495 1 -35.494

Kernthema Inkomensondersteuning Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 blijft Heerlen zich krachtig inzetten voor het bestrijden van armoede en het bieden van passende inkomensondersteuning. In 2025 is voortgebouwd op het coalitieakkoord Uit liefde voor onze stad 2022–2026, het Meerjarig Beleidsprogramma 2023–2026 en het Beleidsplan Armoede en Schulden 2022–2025. Armoedebestrijding werd niet gezien als luxe, maar als een maatschappelijke noodzaak die structurele inzet vereist. Sociale voorzieningen zijn in 2025 waar nodig uitgebreid en onderbenutting werd actief tegengegaan. Er is ingezet op het verbeteren van de toegang tot voorzieningen en het vergroten van het bereik van ondersteuning, met specifieke aandacht voor kwetsbare doelgroepen. Het aanpakken van kinderarmoede kreeg de hoogste prioriteit. In nauwe samenwerking met maatschappelijke partners als Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Jeugdeducatiefonds, Stichting Babyspullen, Stichting Jarige Job en Stichting Stop Kinderarmoede zijn in 2025 tal van initiatieven uitgevoerd om de ontwikkelkansen van kinderen te verbeteren en financiële drempels voor deelname aan onderwijs, sport en cultuur weg te nemen. Lage lonen werden in 2025 actief als risicofactor voor armoede benoemd.

Bij externe gemeentelijke opdrachten is, waar mogelijk, een minimumuurloon gehanteerd dat aansloot bij de laagste loonschalen in de gemeentelijke cao. Deze inzet droeg bij aan het stimuleren van fatsoenlijke beloning in de lokale economie. De aanpak van armoede en schulden werd voortgezet in nauwe samenwerking met maatschappelijke organisaties. Daarbij is gestuurd op effectieve samenwerking tussen lokale initiatieven, om versnippering te voorkomen en inwoners met financiële problemen integraal te ondersteunen. Er werd extra aandacht besteed aan vroegsignalering, het versterken van de financiële redzaamheid van inwoners en het aanbieden van hulp op maat – laagdrempelig en zonder stigma. In 2025 zijn we verdergegaan op de ingeslagen weg. Hierbij lag de nadruk op het verstrekken van inkomensondersteunende maatregelen, het intensiveren van financiële dienstverlening en het bieden van passende hulp. Duurzame oplossingen en het vergroten van zelfredzaamheid stonden centraal. Vanuit deze brede aanpak is toegewerkt naar een sociaal, inclusief en rechtvaardig Heerlen, waarin iedereen perspectief heeft op een stabiel en menswaardig bestaan. Deze inzet wordt in 2026 voortgezet met vernieuwde beleidslijnen, gericht op het versterken van bestaanszekerheid.

Samen met partners bouwen we aan een Heerlen waarin iedereen de kans krijgt om volwaardig mee te doen en waarin sociaal beleid stevig verankerd blijft in de praktijk.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Beleidsplan Armoede en Schulden; • Uitvoeringsplan Armoede en Schulden; • Verordening Afstemming; • Verordening Handhaving; • Verordening Inkomenstoeslag; • Verordening Fit&Fun-regeling; • Beleidsregel Algemene bijstand; • Beleidsregel Bijzondere bijstand; • Beleidsregel Inkomenstoeslag; • Beleidsregel Briefadres; • Beleidsregel Sociaal Medische Indicatie Kinderopvang; • Beleidsregel Tegemoetkoming kinderopvang; • Beleidsregel Terug- en Invordering, Boete en Verhaal Gemeente Heerlen (TIBV); • Beleidsregel Vrijwilligerscompliment; • Beleidsregel tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek.

84

Wat gaat dat kosten? KT Inkomensondersteuning Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -84.133 70.577 -13.556

2025 -83.170 66.928 -16.242

Bedragen x € 1.000

85

2026 -86.773 70.663 -16.111

Meerjarenraming

2027 -86.342 70.663 -15.680

2028 -86.329 70.663 -15.667

2029 -86.329 70.663 -15.667

Kernthema Buurtgericht werken Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 bouwen we voort op de vernieuwing en versterking van het buurtgericht werken, die in de afgelopen paar jaren is ingezet. De interne en externe positie van buurtgericht werken wordt verder verstevigd: de rol als brug tussen inwoners en gemeente wordt nog verder uitgebouwd en buurtgericht werken is structureel meer betrokken bij de totstandkoming van beleid en projecten die impact hebben op buurten. Inwoners worden actief betrokken bij beleidsontwikkeling en zijn nadrukkelijk uitgenodigd om ideeën voor hun eigen leefomgeving aan te dragen. Om het buurtgericht werken te ondersteunen, is in 2025 een nieuwe communicatiestrategie (onder de noemer Samen in de Buurt) uitgerold die transparant, begrijpelijk en motiverend communiceert. We gaan in 2026 verder bouwen aan de bekendheid en zichtbaarheid van Samen in de Buurt. Het herkenbare smiley-logo helpt ons daarbij. Ook in 2026 gaan we minimaal twee netwerkbijeenkomsten organiseren waarin gemeente, buurtorganisaties en maatschappelijke partners ervaringen en meningen kunnen delen met elkaar. Daarnaast is er door het jaar heen regelmatig contact met onze partners in de buurten en werken we aan zo kort mogelijke lijnen.

Het aantal activiteiten in de buurt stijgt en mensen weten de gemeente steeds beter te vinden voor ondersteuning. Er wordt in 2026 wederom actief ingezet op het stimuleren van bewoners om samen activiteiten op te zetten en samen te werken met andere buurtpartners. We denken actief mee met initiatiefnemers, met als doel de sociale cohesie en leefbaarheid in de buurten te vergroten. Het burgerparticipatieproject ’t Heitje wordt verder doorontwikkeld. Het is de bedoeling dat het initiatief in 2026 zelfstandig gaat functioneren. Honderden buurthelden en buurtvrienden gaan ook in het nieuwe jaar actief aan de slag om te zorgen voor schone buurten. Ook worden zij steeds meer bij andere buurtactiviteiten betrokken. We blijven ons inzetten om jongeren en mensen met een migratieachtergrond meer te betrekken bij hun buurt. Waar dat helpt, zoeken we contact met ons Europese netwerk om ervaringen uit te wisselen. Het buurtgericht werken is met name gericht op het creëren van veilige en leefbare buurten en dat blijft ook in 2026 zo. We gaan nog meer werken aan preventie en vroegsignalering van knelpunten in onze buurten. Binnen de integrale structuur Sociaal Veilig wordt samengewerkt met zorg- en veiligheidspartners en andere beleidsterreinen zoals wonen, onderwijs en openbare ruimte.

In aandachtswijken zijn ‘Samen in de Buurt’-kamers ingericht, waar bewoners, maatschappelijke partners, veiligheidspartners, lokale ondernemers en de gemeente laagdrempelig samenwerken aan buurtontwikkeling. Deze ontwikkeling maakt onder andere deel uit van het Europese project Imperfect Cities waar Heerlen als partner aan meedoet. Ook wordt vanuit het Europese project CITICESS de doorbraakmethode toegepast op kwetsbare gezinnen, met betrokkenheid van de buurt waar mogelijk. De versterking van burgerbetrokkenheid en lokale democratie vindt plaats binnen de verschillende domeinen en teams van de organisatie. Dit wordt ondersteund door een expertiseteam Burgerbetrokkenheid en Lokale Democratie, dat nauw verbonden is met buurtgericht werken. Samen zorgen we ervoor dat de brug tussen inwoner en planvormer/beleidsmaker steeds beter geslagen wordt. Daarnaast werken we aan de uitvoering van de adviezen van het burgerberaad dat in 2025 heeft plaatsgevonden. Het expertiseteam sluit aan bij ontwikkelingen die inwoners raken en draagt zo bij aan een meer betrokken en transparante manier van werken. Tot slot vraagt de gemeentelijke opgave rond bezuinigingen dat we onze werkwijze slimmer en efficienter inrichten. Binnen buurtgericht werken en burgerbetrokkenheid onderzoeken we daarom hoe processen eenvoudiger en meer geïntegreerd kunnen worden.

Een belangrijk uitgangspunt daarbij is het bieden van één herkenbaar loket, waar inwoners terechtkunnen voor bestaande mogelijkheden zoals bewonersinitiatieven, meldingen, ’t Heitje en Frisse Wind. Zo vinden bewoners sneller hun weg en is duidelijker waar zij terecht kunnen met initiatieven of ideeën. Dit maakt ons werk efficiënter en geeft ruimte om de focus nog sterker te leggen op het versterken van activiteiten in de stad en wijken, samen met inwoners en partners. Daarbij sturen we op kostenbesparing, optimale inzet van middelen en doelmatig gebruik van capaciteit, zonder het belang van goede ondersteuning uit het oog te

86

verliezen. Zo blijven we bouwen aan veilige, leefbare en betrokken buurten, waar iedereen prettig kan wonen en de kans krijgt om mee te doen. In 2026 zetten we deze lijn voort, met als doel het verder versterken van verbonden buurten, vitale netwerken en een actieve, goed geïnformeerde en betrokken lokale gemeenschap.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Visie op het buurtgericht werken ‘Gelukkig in de buurt’; • Beleidsregels buurtgericht werken (voor buurtorganisatie/samenwerkingsverbanden en voor losse initiatieven); • Visienota Burgerbetrokkenheid.

Wat gaat dat kosten? KT Buurtgericht werken Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -1.193 178 -1.015

2025 -839 0 -839

Bedragen x € 1.000

87

2026 -671 0 -671

Meerjarenraming

2027 -628 0 -628

2028 -628 0 -628

2029 -628 0 -628

Kernthema Integraal ouderenbeleid Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Op 25 juni 2025 heeft de gemeenteraad van Heerlen unaniem het nieuwe Heerlens Ouderenakkoord 2025–2030 aangenomen. Dit richtinggevende beleidsdocument is samen met partners en inwoners opgesteld en sluit aan bij hun wensen en behoeften. De ondertekening volgde op 1 juli 2025. Het akkoord kent vier pijlers: Bewegen, Betrekken, Boeien en Bewonen. Binnen de pijler Bewegen staat gezondheid centraal, met initiatieven als Senioren Actief, valpreventie en Doortrappen tot je 100e. Deze projecten stimuleren beweging en sociale interactie en worden uitgevoerd in samenwerking met lokale sportaanbieders, buurtteams en Heel Heerlen Beweegt. In deze pijler is specifieke aandacht voor het organiseren van betaalbaar en toegankelijk sportaanbod voor ouderen. Sportaanbieders worden hierin uitgedaagd om naast het algemene aanbod ook specifiek aanbod te creëren voor een steeds groter wordende groep ouderen. Het onderdeel valpreventie wordt versterkt via landelijke akkoorden zoals GALA en IZA. De pijler Betrekken richt zich op participatie, veiligheid en zelfstandigheid. De pilot Welzijn op Recept wordt wijkbreed uitgerold en ouderen worden actief betrokken bij vrijwilligerswerk. Ook is er aandacht voor eenzaamheid en mobiliteit.

Op het gebied van digitale veiligheid gaat de gemeente nadrukkelijk op zoek naar mogelijkheden om de weerbaarheid van ouderen tegen cybercriminaliteit te versterken. Eveneens een belangrijk aankomend initiatief is de Seniorentelefoon. We gaan kijken hoe we de senioren in Heerlen die vragen hebben beter kunnen informeren over activiteiten die in Heerlen plaatsvinden. In de pijler Boeien staat een gevarieerd sociaal-cultureel aanbod centraal. Ouderen behouden gratis toegang tot bibliotheken en eenmalig tot musea tijdens de nationale dag van de ouderen. Extra bijzonder is de komst van de Heerlense Seniorenacademie. Deze academie richt zich op senioreneducatie vanuit onderwijsinstellingen, specialismen en cursussen die door en voor Heerlense senioren worden georganiseerd, evenals op het creëren en ondersteunen van vaardigheidstrainingen die ouderen weerbaar en vaardig maken. Samen met onze partners gaan we activiteiten aanbieden die hen helpen vitaal te blijven. Daarbij kan gedacht worden aan herinneringsworkshops en muziektherapie. De pijler Bewonen betreft het uitgangspunt om ouderen langer zelfstandig te laten wonen, onder meer via woningaanpassingen en levensloopbestendige nieuwbouw. Ook de woonomgeving wordt meegenomen.

In het Masterplan Ruimte voor Woningbouw is naast de woningbouwopgave ook aandacht voor de bereikbaarheid van voorzieningen, toegankelijkheid, sociale samenhang en de doorstroming op de woningmarkt. Heerlen streeft naar een inclusieve stad waar ook senioren zich veilig en begrepen voelen.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Beleidsplan: Heerlens Ouderenakkoord 2025–2030.

Wat gaat dat kosten? KT Integraal ouderenbeleid Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -511 192 -319

2025 -685 346 -340

Bedragen x € 1.000

88

2026 -664 342 -322

Meerjarenraming

2027 -322 0 -322

2028 -322 0 -322

2029 -322 0 -322

2.1.7 Programma Volksgezondheid en milieu Portefeuillehouders: Arlette Vrusch, Casper Gelderblom, Wil Houben, Marco Peters Wat willen we bereiken? De 16 Zuid-Limburgse gemeenten hebben een Gemeenschappelijke Regeling: de gezondheidsdienst GGD Zuid-Limburg. De kerntaak van de GGD is het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van de inwoners van Zuid-Limburg. Daarbij gaat speciale aandacht uit naar mensen in een kwetsbare positie, zoals kinderen en jongeren, ouderen en mensen die op meerdere gebieden problemen hebben. De gezondheidsopgaves voor deze doelgroepen zijn in Zuid-Limburg, en soms nog in meerdere mate in Heerlen, groot. Daarom werken we sinds 2020 samen met alliantiepartners aan het programma Trendbreuk, om de gezondheidsachterstanden in onze regio ten opzichte van de rest van Nederland in te lopen. Het programma Trendbreuk is nadrukkelijk gericht op het jonge kind (al vóór de geboorte van een kind tot de volwassen leeftijd). In elke fase van het opgroeien bieden de Trendbreuk-partners interventies aan alle ouders, kinderen en jongeren en specifiek aan groepen die een extra steuntje kunnen gebruiken. We maken gebruik van de geboden mogelijkheden vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) de zorg te verbeteren.

Ze vereisen een domeinoverstijgende aanpak, met name op het gebied van preventie en in de samenwerking van de zorg met het sociaal domein. Hiervoor werken we nauw samen met de andere Zuid-Limburgse gemeenten, de zorgverzekeraars en zorg- en welzijnspartijen. Om een aantrekkelijke stad voor wonen/werken/leven te worden en te blijven, realiseren we een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving, met goede woonkwaliteit en voldoende rustplekken. We zorgen voor minder geluidhinder en minder uitstoot van CO 2, fijnstof en stikstofoxiden. Waar mogelijk zorgen we voor het terugdringen van stikstofdepositie in onze Natura 2000-gebieden. Steeds duidelijker wordt ook dat we niet goed zijn voorbereid op de effecten van klimaatverandering op welzijn van mens en dier, onze biodiversiteit en economische veerkracht. De mondiale ontwikkelingen maken duidelijk hoe kwetsbaar we zijn als maatschappij. Voor watermanagement zijn vele maatregelen en aanpassingen op een breed terrein noodzakelijk. Ook de impact op bodem/ondergrond is groot. Het vergroten van het bewustzijn met betrekking tot water bij de inwoners van Heerlen is hierbij van groot belang. Het uitgangspunt is om duurzaam gebruik, herstel en bescherming van de bodem/ondergrond te realiseren. De scheiding van schone grondstoffen wordt steeds belangrijker in de transitie naar een circulaire economie waarbij afval niet meer bestaat.

We gaan meer ruimte bieden aan onze inwoners om actief mee te doen en hier aan bij te dragen. Hun ervaring en input vinden we belangrijk. Hoe beter afvalscheiding werkt en hoe meer de circulaire economie gestalte krijgt, des te meer zullen schone grondstoffen op termijn gaan zorgen voor een stabiele afvalstoffenheffing. Ook worden de bestaande educatietools verder ontwikkeld, waarmee we bewustwording en scheiding van afvalstoffen op onze scholen stimuleren. Voor een circulaire economie gaan we ook met onze inkopen maatschappelijk verantwoord bijdragen aan onze beleidsdoelstellingen in het snijvlak van Global Goals, People-Planet-Profit en het programma Duurzaamheid. Niet alleen het klimaat geeft ons de motivering om duurzaam te handelen, ook thema’s als gezondheid, veiligheid, leefbaarheid en betaalbaarheid zijn hier nauw mee verweven. Daarom is duurzaamheid een gemeentebrede ambitie. Binnen het programma richten we ons op thema’s en opgaven die als een vliegwiel functioneren voor een duurzame toekomst van onze gemeente.

89

Wat mag dat kosten?

Programma 7 - Volksgezondheid en milieu Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2024 -31.605 32.295 690 0 979 1.669

2025 -27.715 26.495 -1.220 0 1.472 252

2026 -28.507 26.236 -2.271 0 967 -1.304

Meerjarenraming

2027 -28.870 26.236 -2.634 0 125 -2.510

2028 -29.075 26.236 -2.840 0 125 -2.715

2029 -29.114 26.236 -2.878 0 125 -2.754

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Duurzaamheid, afval, riool en milieubeheer Begraafplaatsen Bestemming Totaal

2024 1.236 -546 979 1.669

2025 -716 -504 1.472 252

2026 -1.507 -764 967 -1.304

Meerjarenraming

2027 -1.877 -758 125 -2.510

2028 -2.100 -739 125 -2.715

2029 -2.140 -738 125 -2.754

Bedragen x € 1.000

Risico’s • Het risico is denkbaar dat de kosten van de inzamelaar RD4 gaan stijgen als gevolg van hoge materiaal- en brandstofprijzen. • Als subsidieregelingen aflopen of uitgeput zijn, kunnen acties die hiervan afhankelijk zijn niet of slechts gedeeltelijk worden uitgevoerd. • Externe ontwikkelingen zoals de stijging van de energiekosten, stijging van bouwkosten en schaarste op de arbeidsmarkt. Deze risico’s kunnen het tempo van verduurzaming vertragen. Deze risico’s maken ook dat maatschappelijke partners zoals woningcorporaties hun doelen vertraagd halen.

90

Beleidsindicatoren

Volksgezondheid en Milieu NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

91

Kernthema Volksgezondheid Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 blijft Heerlen zich actief inzetten voor de volksgezondheid, met nadruk op preventie, gelijke kansen bij de start van het leven en toegankelijke zorg. Ook in 2026 wordt het programma Kansrijke Start in samenwerking met Zuid-Limburg en Parkstad voortgezet. Vanuit de samenwerking tussen medisch en sociaal domein wordt blijvend ingezet op vroegsignalering van gezinnen in kwetsbare situaties en hen zo goed en snel mogelijk de juiste hulp bieden. De programma's Centering zwangerschap, Voorzorg, Stevig Ouderschap, Nu Niet Zwanger, Knooppunten Kansrijke Start en de Plasklas blijven beschikbaar voor (aanstaande) ouders. Tevens komen er lessen over anticonceptie en gezond zwanger worden op het (V)MBO en wordt er nog sterker ingezet op taalverwerving en taalontwikkeling in de eerste 1000 dagen vanuit de aanpak Taalrijke Start. Het actieprogramma Kansrijk van Start Heerlen 2024–2026 bundelde in 2025 de lokale inzet rond gelijke kansen voor het jonge kind. Projecten zoals Jonge Ouder Perspectief, de Sjpruutcafés en de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid zijn voortgezet en verder doorontwikkeld. Deze aanpak fungeerde als waardevolle aanvulling op de bredere inzet binnen Parkstad en Zuid-Limburg.

De ondersteuning van kinderen met overgewicht via Keigezond is in 2025 gecontinueerd, in samenwerking met GGD, zorgverzekeraars en andere partners. Het programma JOGG – Jongeren Op Gezond Gewicht werd eveneens voortgezet met concrete activiteiten zoals de peuter- en kleuter 4-daagse en het Nationaal Schoolontbijt, waarmee een gezonde leefstijl onder jeugdigen werd bevorderd. Het project rond jeugdtandverzorging kende in 2025 verdere uitbreiding naar andere Parkstadgemeenten. Deze preventieve aanpak levert een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van de mondgezondheid onder de jeugd in Heerlen. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) vormden in 2025 het kader voor de verdere beweging van zorg naar gezondheid. Het versterken van de (sub)regionale samenwerking, een regionale preventie-infrastructuur en de verdere inrichting van effectieve ketenaanpakken staan hierbij centraal. In Heerlen is uitvoering gegeven aan het lokale GALA-plan 2024– 2026, met als doel het realiseren van een gezonde generatie in 2040. De transformatieplannen worden in samenwerking met onze partners uitgevoerd, gericht op de borging van de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg. In 2026 gaan we de plannen ‘mentale gezondheid’ en ‘pluswijken’ verder uitvoeren.

Ook in 2026 blijven we inzetten op brede preventie, het versterken van de sociale basis en het verbeteren van gezondheidskansen van alle Heerlenaren. We werken integraal, met oog voor vroegsignalering en samenwerking, zodat iedereen in Heerlen kan rekenen op een gezonde en kansrijke start en toekomst.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Het Regionaal gezondheidsbeleid ‘Gezondheid nu, voor later! 2025-2030' (vaststelling eind 2025); • Het Actieprogramma Kansrijk van Start 2024-2026; • Werkplan Trendbreuk 2024-2026; • Plan van aanpak voortzetting versterken aanpak Kansrijke Start Parkstad 2024-2026; • Plan van Aanpak GALA 2024-2026 Heerlen; • In relatie tot IZA: Regioplan Zuid-Limburg ‘Samen voor een gezond en goed leven in Zuid-Limburg'.

Wat gaat dat kosten? De middelen m.b.t. volksgezondheid zijn in de administratie bij andere kernthema’s opgenomen.

92

Kernthema Duurzaamheid, afval, riool en milieubeheer Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? In 2026 blijft Heerlen zich inzetten voor het realiseren van een duurzame, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. In 2025 is op tal van fronten voortgang geboekt in de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid, met oog voor energieneutraliteit, klimaatadaptatie, circulaire economie, natuuren biodiversiteit en sociale rechtvaardigheid. De urgentie van klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en stijgende energiekosten, overmatig gebruik en schaarste van fossiele brandstoffen en verspillende productie- en consumptiepatronen onderstreept het belang van deze inzet ook in 2026. De uitgangspunten van het beleid zijn ecologisch, sociaal en economisch verweven. Via het Verbond voor Energierechtvaardigheid zijn duizenden inwoners ondersteund, met bijzondere aandacht voor huishoudens met lage inkomens. In 2026 wordt wederom ingezet op structurele oplossingen zoals energiebesparing, verduurzaming van gebouwen, stimulering van hernieuwbare energie, en het verantwoord omgaan met grondstoffen. Daarnaast is ook ingezet op gedragsverandering op gebied van hittestress en energieverbruik. Duurzaamheid is daarbij als integrale opgave benaderd, zichtbaar binnen alle gemeentelijke domeinen.

Er wordt verder gewerkt aan de doorontwikkeling van het lokaal duurzaam energiebedrijf. Via onze gemeentelijke website en Parkstadverduurzaamt.nl worden inwoners en bedrijven gestimuleerd tot actie. Zonne-energie op daken is verder opgeschaald en er worden aanvullende stappen gezet in de mogelijkheden om windenergie in combinatie met de Einsteintelescoop, zon op restgronden langs Rijkswegen, lokale en regionale warmtenetten en 2 wijkuitvoeringsplannen te ontwikkelen. De uitvoering van de lokale aanpak isolatie, de verduurzaming vanuit het volkshuisvestingsfonds in de wijken Vrieheide en Eikenderveld, de aanpak van energiearmoede en ondersteuning van bedrijven en MKB, scholen, VvE’s en instellingen zijn verder uitgebreid. Innovaties zoals de aanpak van netcongestie, met daarbij netuitbreiding en netverzwaring worden benut om de energietransitie te versnellen. Voor klimaatadaptatie is gewerkt aan de ontwikkeling van een blauw adersysteem. De Blauwe Ader Centrum is een systeem van aaneengesloten bergings- en infiltratievoorzieningen om het centrum en de gebieden tot in Hoensbroek vrij te houden van wateroverlast bij hoge intensiteitsbuien. Tevens is gewerkt aan integrale oplossingen voor het gebruik van de ondergrond, waar klimaatopgaven, waterberging, netwerken en vergroening samenkomen.

En is er gestart met de voorbereiding van een bestuurlijk afwegingskader voor een optimaal gebruik van de (beperkte) ruimte in de ondergrond. In 2026 ontwikkelen we, in samenwerking met de Parkstadgemeenten en Stadsregio Parkstad Limburg, een Regionaal programma water en klimaatadaptatie Parkstad Limburg. Daarnaast krijgt elke gemeente afzonderlijk een gemeentelijk waterprogramma én een gemeentelijk klimaatadaptatieprogramma. Ook gaan we door met de hittestresscampagne: Hitte? Houd je hoofd koel! op basis van het lokale Hitteplan. Daarnaast implementeren we het integrale hittebeleid (gebied, gebouw, gedrag) dat eind 2026 is vastgesteld én evalueren we, daar waar mogelijk, tussentijds. In drie wijken zijn buurtvergroeningsplannen uitgevoerd om deze meer hittebestendig te maken. Op het gebied van dierenwelzijn is uitvoering gegeven aan de Nota Dierenwelzijn (2023), met onder andere inzet op bewustwording, hernieuwde samenwerking met Dierenbescherming Limburg en stichting Mendoo. Dit alles met het oog op welzijn van dieren én leefbaarheid voor mens. Belangrijke mijlpalen vanuit deze nota zijn het in 2025 vastgestelde beleidskader natuurinclusief bouwen, dat biodiversiteit, vergroening en klimaatbestendigheid combineert en is er een opstart gemaakt voor een biodiversiteitsplan. Biodiversiteit is ook toegevoegd aan operatie steenbreek om dit thema dichter bij inwoners te brengen.

Daarnaast is bekeken of vanaf 2026 15% extra ecologisch maaibeheer toegepast kan worden. We gaan bovendien verder met de ontwikkeling van een soortenmanagementplan om beschermde soorten te waarborgen bij gemeentelijke gebiedsontwikkelingen en verduurzaming van woningen.

93

In het kader van de circulaire economie werd in 2025 uitvoering gegeven aan de Circulaire Agenda in gemeentelijke bouw- en infraprojecten. In 2026 wordt verder invulling gegeven aan de doelen binnen de Circulaire Agenda en wordt het gebruik van de circulaire routekaart uitgebreid naar meer gemeentelijke projecten, o.a. via materialeninventarisatie en het gebruik van een materiaalpaspoort en de MilieuKostenIndicator (MKI). De circulaire manier van werken wordt ondersteund via het materialendepot op de Imstenraderweg. De realisatie van een Circulair Ambachtscentrum voor de regio wordt verder uitgewerkt. Daarnaast geven projecten zoals het Europees Centrum voor Circulaire Bouw en Transformatie (ECCBT) en het GTB-lab invulling aan de circulaire transitie in de regio. Binnen het afvalbeleid is gewerkt aan betere communicatie, onder meer via de nieuwe MilieuApp. De pilot grondstoffentas is vanwege ongunstige marktomstandigheden gestopt. De antireclamesticker is vanwege kosten niet ingevoerd. In samenwerking met de GGD is in 2025 het project Toddy’s Plasklas opgestart met als doel vermindering van luierafval door middel van preventie. In 2026 wordt communicatie over circulariteit op gebied van de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen voortgezet. Bij gunstige marktomstandigheden zal de invoering van de grondstoffentas opnieuw worden overwogen.

Voor 2026 staat de actualisatie van het grondstoffenbeleid op de planning. In samenwerking met Afvalsamenwerking Limburg wordt gewerkt aan diverse projecten zoals gedragsverandering en afvalpreventie. Tevens wordt ingezet op uitbreiding van circulaire activiteiten met samenwerkingspartners. De vervuiling bij ondergrondse containers is een hardnekkig probleem en behoudt blijvend aandacht. Heerlen heeft voor een verbeterende leefomgeving werk gemaakt van het Schone Lucht Akkoord, met maatregelen voor schonere mobiliteit, een routekaart voor emissievrij bouwen (SEB), een snuffelfietsenproject voor middelbare scholieren en versnelde uitrol van laadpalen. Ook is geïnvesteerd in geluidsisolatie voor oudere woningen en loopt in 2026 het onderzoek gestaag verder naar geluidsoverlast op B-locaties. Spoorgoederenvervoer werd gemonitord in relatie tot ammoniaktransport en omleidingen van de Betuweroute. Er wordt een vervolg gegeven aan pilots met maatschappelijk verantwoord inkopen waardoor de impact op duurzaamheid, leefkwaliteit en gezondheid toeneemt. De circulaire routekaart wordt hierbij toegepast. In 2026 bouwen we voort op deze fundamenten. We blijven inzetten op structurele verduurzaming, klimaat rechtvaardigheid en een leefomgeving waarin welzijn, biodiversiteit en toekomstbestendigheid centraal staan.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Omgevingsvisie; • Regionaal afstemmingskader gemeentelijke omgevingsvisies Parkstad; • Klimaatakkoord; • Duurzaamheidsvisie 2017; • Programmaplan Duurzaamheid 2024-2027; • Isolatie- en Verduurzamingsprogramma Stadsregio Parkstad Limburg; • Lokale aanpak isolatie • Uitvoeringsprogramma Volkshuisvestingfonds Transitievisie Warmte 2.0; • Parkstad Limburg Energietransitie (PALET) 3.0 en 4.0; • Uitvoeringsprogramma Parkstad 2026-2030; • Regionale Energie Strategie Zuid-Limburg (RES 1.0); • Programmaplan RES Zuid-Limburg 2025; • Regionaal Afwegings Kader grootschalige energieopwekking; • Klimaatadaptatiestrategie Parkstad Limburg; • Lokaal hitteplan; • Beleidsplan hitte (gebied, gebouw, gedrag); • Integraal Waterplan Regio Parkstad Limburg; • Watertakenplan Heerlen 2020-2024, (geldigheid verlengd t/m 2026); • Regenwaterstructuurkaarten/ Stresstest; • Deltaprogramma 2018 met het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie; • Hemelwaterverordening gemeente Heerlen 2023; • Beleidsvisie externe veiligheid (2010-2015) (actualisatie wordt opgenomen in Omgevingsvisie); • Geluidsbeleid Heerlense evenementen (in de open lucht) 2017-2020;

94

• • • • • • • • • • • • • • • • •

Actieplan geluid 2024; Bodembeleidsplan Heerlen 2016; Aanvulling Bodembeleidsplan-Nota bodembeheer PFAS gemeente Heerlen; Beleidsvisie openbare ruimte; Visie Waardevolle Buitenruimte; Beleidskader elektrische laadinfrastructuur; Position Paper Parkstad Circulair; Nationaal Programma Circulaire economie 2023-2030; Uitvoeringsprogramma Parkstad Circulair; Circulaire Agenda (beleidskader circulaire economie); Grondstoffenplan 2022-2026; Beleidskader natuurinclusief bouwen; Nota Dierenwelzijn; Schone Lucht Akkoord; Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen; Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen; Prestatieafspraken met woningbouwcorporaties.

Wat gaat dat kosten? KT Duurzaamheid, afval, riool en milieubeheer Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2024 -30.610 31.846 1.236

2025 -26.709 25.994 -716

2026 -27.229 25.722 -1.507

Meerjarenraming

2027 -27.598 25.722 -1.877

2028 -27.822 25.722 -2.100

2029 -27.862 25.722 -2.140

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2026

Meerjarenraming 2027

2028

2029

Rioolrenovaties

5.549

5.549

5.549

5.549

Totaal

5.549

5.549

5.549

5.549

Bedragen x € 1.000

95

Klimaatbegroting 2026 Verantwoordelijke portefeuillehouders: Casper Gelderblom, Wil Houben, Marco Peters 1. Inleiding De Heerlense doelstellingen van duurzaamheid Als gemeente kunnen en willen wij in de breedte bijdragen aan een duurzame maatschappij en hebben we als doel dat de samenleving energieneutraal woont, werkt en reist. Niet alleen het klimaat fungeert als drijfveer voor onze duurzame handelingen, maar ook onderwerpen zoals betaalbaarheid, gezondheid, veiligheid, leefbaarheid en biodiversiteit zijn verbonden met dit streven. De uitwerking van de landelijke klimaatopgave wordt in belangrijke mate op het regionaal en lokaal niveau belegd (zie kader). Zowel het Rijk als de samenleving verwacht van gemeenten en provincies dat zij hierin de regie pakken.

Kader – Huidige nationale klimaatdoelen Nederland De nationale klimaatdoelen zijn onderverdeel in: 1. 2030: -55% broeikasgasemissies t.o.v. 1990 • Wettelijk vastgelegd in de herziene Klimaatwet (juli 2023) • De overheid streeft, om extra zekerheid te creëren dat het -55% resultaat haalbaar is, zelfs naar een -60% reductie in 2030. 2. 2040: ~-90% broeikasgasemissies • Gezien in de Klimaatplannen en voorgesteld als “logische tussenstap” naar klimaatneutraliteit. • Plan Bureau voor de Leefomgeving bevestigt dat ~90% reductie tegen 2040 haalbaar en rechtvaardig is. 3. 2050: klimaatneutraal (netto‑nul) • In 2050 is Nederland wettelijk verplicht klimaatneutraal te zijn; resterende emissies moeten worden gecompenseerd (negatieve emissies) • Europees kader: EU‑breed streven naar klimaatneutraliteit in 2050 Bronnen: Klimaatwet (2020, herzien 2023), Klimaatplan (stappenplan per 10 jaar), Klimaat- en Energieverkenningen (KEV), Klimaatnota's (jaarlijks).

De aanpak van Heerlen op gebied van duurzaamheid sluit aan bij de koers van de landelijke en Europese wetgeving, de vastgestelde Regionale Energiestrategie (RES) en Parkstad Limburg Energie Transitie (PALET). We hanteren als zichtjaar 2050. Uiterlijk dan willen wij ernaar streven dat deze veranderingen plaats hebben gevonden. Deze veelomvattende ambitie wordt gedragen door de hele gemeentelijke organisatie. Daarnaast werkt Heerlen samen met andere gemeenten binnen Stadsregio Parkstad en de RES-regio Zuid-Limburg. Wat zijn de risico’s De realisatie van deze projecten leunt op participatie van burgers, bedrijven, (maatschappelijke) organisaties en verenigingen. De mate waarin we erin slagen om dit te stimuleren bepaalt het succes. Hierin wordt ook samengewerkt met programma’s Burgerbetrokkenheid en lokale demografie, Centrum, Volkshuisvestingfonds, Onderwijs en Arbeidsmarkt en Nationaal Programma Heerlen-Noord. Inzicht door de klimaatbegroting 2026 Deze klimaatbegroting geeft inzicht in de kosten en baten van de te ondernemen acties in het jaar 2026 en biedt inzicht in de voortgang ten aanzien van de uitstoot van broeikasgassen, met een lokale CO2eq-dashboard. Dit dashboard wordt in punt 2 weergegeven. In punt 3 worden de duurzaamheidsopgaven van Heerlen weergegeven aan de hand van drie thema’s; energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie.

De klimaatbegroting met de begrote kosten en de dekking ervan is in punt 4 te lezen.

96

2. Reductie uitstoot broeikassen De voortgang in zake de verduurzamingsopgave van Heerlen meten we aan de hand van de vooruitgang in de reductie van de uitstoot van broeikasgassen (CO 2 equivalent). Dit doen we door middel van het klimaatdashboard van ClimateView. Het klimaatdashboard In de periode april t/m juli 2025 heeft de gemeente Heerlen deelgenomen aan de landelijke pilot Klimaatdashboarding, georganiseerd binnen het zogeheten DMI-ecosysteem (Digitale Mobiliteit en Infrastructuur). Dit samenwerkingsverband bestaat uit overheden, bedrijven en kennisinstellingen en wordt ondersteund door de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO). De pilot had als doel om gemeenten te ondersteunen bij het opzetten van betrouwbare en gestandaardiseerde dashboards om klimaatdoelen te monitoren en te sturen. In samenwerking met het Energiebureau is voor Heerlen een digitaal klimaatdashboard ontwikkeld met de software ClimateView. Dit dashboard kan inzicht bieden in de voortgang richting de klimaatdoelen en helpt bij het prioriteren van maatregelen op basis van data.

Het dashboard geeft inzicht in CO2-reductie van 2023 t/m 2050 en ondersteunt vier functies die integraal onderdeel vormen van het CO2-beleid van de gemeente Heerlen: • Monitoring: Inzicht in lokale voortgang van de CO2 equivalent reductie en Klimaatwetdoelen; • Vooruitkijken: Kwantificatie van de verwachte autonome toekomstige CO2equivalent reductie; • Eigen impact: Berekening van de verwachte bijdrage van additioneel lokaal beleid; • Sturingsinformatie: inzicht in hoe groot de resterende opgave is en waar kansen liggen om een verdere bijdrage te leveren aan het realiseren van de ambities. Het dashboard is gebaseerd op de meest recente IPCC-rapportagestandaarden (AR6) en mitigatieopties van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), waarmee consistentie met nationale en internationale klimaatdoelstellingen wordt gewaarborgd. Voor de historische emissiedata (tot en met 2022) is gebruikgemaakt van de Regionale Klimaatmonitor, aangevuld met openbare bronnen van het CBS, RVO en emissiefactoren zoals vastgesteld door de Rijksoverheid. De emissies zijn gestructureerd in vier sectoren, in lijn met het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid: 1. Gebouwde omgeving; 2. Industrie; 3. Mobiliteit; 4. Landbouw en landgebruik.

De broeikasgassen die worden veroorzaakt door de opwek van elektriciteit en warmte (Energievoorziening) worden doorberekend in de sectoren waar de hulpbronnen worden verbruikt. Huidige situatie (voortgang tot 2023) De gemeente Heerlen heeft in de afgelopen decennia een aanzienlijke daling gerealiseerd in de uitstoot van broeikasgassen. Hiermee loopt Heerlen voor op het landelijke gemiddelde. Voortgang Heerlen De herziene Klimaatwet (juli 2023) stelt dat Nederland in 2030 minstens 55% minder broeikasgasemissies moet uitstoten ten opzichte van 1990. Om extra zekerheid te creëren dat dit doel wordt gehaald, streeft het Rijk zelfs naar een reductie van 60% in 2030. In Heerlen is de uitstoot van broeikasgassen (uitgedrukt in CO₂-equivalenten) sterker relatief gedaald dan landelijk. In 1990 bedroeg de totale uitstoot in Heerlen 947 kton CO₂, terwijl deze in 2023 was gedaald tot 344 kton. Dat betekent een reductie van 63,7% ten opzichte van 1990, waarbij de landelijke streefwaarde voor 2030 al behaald lijkt te zijn.

97

Jaar

Verandering t.o.v. 1990

1990

CO₂emissie (kton) 947

2010 2015

642 574

–32,2% –39,4%

2020

402

–57,6%

2023

344

–63,7%

–

Tabel 1: Ontwikkeling van de totale CO₂-uitstoot in Heerlen tussen 1990 en 2023.

De reductie is niet in elke sector gelijkmatig verlopen. Onderstaande cijfers laten de uitstoot per sector zien, uitgedrukt in kiloton CO₂-equivalenten. De emissie van energieopwekking is berekend in de sector waar deze wordt verbruikt. Sector Industrie Mobiliteit Gebouwde omgeving Landbouw en landgebruik Totaal

1990 (kton) 420 237 270 20 947

2023 (kton) 71 95 170 8 344

Verandering (%) –83,1% –59,9% –37,0% –70,0% –63,7%

Tabel 2: Sectorale verdeling van CO₂-uitstoot in Heerlen in 1990-2023

Broeikasgasuitstoot (in kton CO2eq) gemeente Heerlen 1990-2023

uitstot in kton CO2eq (totaal)

Gebouwde omgeving

Mobiliteit

Industrie

Landbouw en landgebruik

1200 1000 800 600 400 200 0

1990

1995

2000

2005

2010

2015

2020

2023

Grafiek 1: Broeikasgasuitstoot (in kton CO2eq) gemeente Heerlen 1990-2023 per sector

Nationale context Op nationaal niveau is de broeikasgasuitstoot afgenomen van 176,7 Mton CO₂-eq in 1995 naar 127,3 Mton in 2023 – een daling van 28%. Per capita komt dit neer op een daling van 10,96 ton CO₂-eq in 1990 naar 7,4 ton CO₂-eq in 2023. Dat Heerlen vooruitloopt op de landelijke trend, is gevisualiseerd in de onderstaande grafiek. Deze vergelijkt de uitstoot per capita van Nederland met die van Heerlen. Tot 2000 was de relatieve uitstoot van Nederland en Heerlen vrijwel gelijk. Echter in de laatste 20 jaar heeft Heerlen een sterkere daling doorgemaakt in vergelijking tot Nederland. Een mogelijke verklaring voor deze versnelde daling in Heerlen is de grootschalige afbouw van industriële productie in de regio, onder andere de sluiting en uitplaatsing van milieubelastende fabrieken zoals de Philips-vestiging voor radiobuizen en beeldbuizen. Deze productieprocessen waren relatief energie-intensief en maakten gebruik van zware metalen en chemische processen, waardoor hun beëindiging een direct meetbare reductie in de CO₂-equivalente uitstoot opleverde.

98