Begroting 2024

Voor de concrete projecten dienaangaande, onderstaand een opsomming: • Realisatie nieuwbouw BMV Heerlerbaan (oplevering medio 2024). • Realisatie nieuwbouw Sint Janscollege (oplevering begin 2024). • Uitbreiding Sintermeertencollege wordt gestart.

66

• Het Integraal Huisvestingsplan Primair onderwijs dat in 2023 ter vaststelling aan de gemeenteraad wordt aangeboden en vervolgens start met voorbereiding en realisatie in 2024 e.v. jaren. • Vanwege de bestendiging en continuering van het voortgezet onderwijs aan Oekraïense leerlingen is het streven om een schoolgebouw als unilocatie ter beschikking te stellen. • In het kader van verduurzaming van de schoolgebouwen (energietransitie) wordt een start gemaakt met het verduurzamen van het Bernardinuscollege als zijnde eerste pilot. • Ten behoeve van het vergroenen van de speelplaatsen zal, conform het coalitieakkoord, in overleg met de schoolbesturen verder worden gewerkt aan het zo veel als mogelijk vergroenen van schoolpleinen. Bij de scholen waar dit mogelijk is, wordt een tiny forest toegevoegd. • Verdere invulling zal worden gegeven aan het vastgestelde Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs 2021-2036, waarbij o.a. voor het Herlecollege en de combinatie Grotiuscollege/Vrijeschool Parkstad, na votering van het benodigde krediet, een start wordt gemaakt met de verdere voorbereiding en realisatie van de vervangende huisvesting. • In navolging van de evaluatie die geleid heeft tot continuering van de huidige samenwerking binnen het Techniekcollege Parkstad Limburg (TcPL), wordt gestart met de initiatieffase om te komen tot nieuwe/vervangende huisvesting voor het TcPL.

• We hebben aandacht voor de architectonische schoonheid, met nadrukkelijk respect voor de locatie(geschiedenis) en het cultureel erfgoed van de schoolgebouwen. • In elke buurt dient een school te zijn. Mocht een school met voortbestaan bedreigd worden, dan gaan we er alles aan doen om de school voor de buurt te behouden. Onderzoek naar een eventuele nieuwe centrumschool primair onderwijs zal worden meegenomen in het vermelde IHP/PO. Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Convenant VVE; • Ambtelijke notitie Onderwijsachterstandenbeleid Parkstad; • Beleidsregels gemeentelijke taken uitvoering Wet kinderopvang Gemeente Heerlen 2022; • Beleidsregel extra leertijd; • Agenda passend onderwijs-basishulp jeugd; • Lokaal Educatieve Agenda Heerlen 2-12 jarigen 2022-2023; • Projectplan “Ruimte voor ontwikkeling voor kinderen en jongeren die vertraging hebben opgelopen door de coronamaatregelen, in kader van NPO 2021-2023”; • Bestuursovereenkomst 2020 inzake samenwerking uitvoering Leerplichtwet en RMC; • GKA-agenda (Gelijke Kansen Alliantie) 2021-2023 OCW-Heerlen; • Projectplan “succesvolle overstap po-vo in kader van GKA 2021-2023”; • Regiodeal Parkstad; • Regionaal programma VSV Zuid-Limburg 2020-2024; • Productovereenkomst Vistacollege Volwasseneneducatie; • Verordening leerlingenvervoer; • Integraal Huisvestingplan Primair Onderwijs; • De verordening

voorzieningen huisvesting onderwijs; • Subsidieregels Volwassenenonderwijs Zuid-Limburg; • De wet OKE (Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie); • De Wet Kinderopvang; • De Leerplichtwet en de RMC-regelgeving; • Wet Passend Onderwijs; • Wet Educatie en Beroepsonderwijs; • Participatiewet; • Inburgeringswet; • Jeugdwet.

67

Wat gaat dat kosten? KT Onderwijs Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -26.143 15.146 -10.997

2023 -26.702 13.118 -13.584

Meerjarenraming

2024 -22.291 6.710 -15.581

2025 -22.054 5.698 -16.356

2026 -21.984 5.698 -16.287

2027 -21.688 5.698 -15.990

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2024

Uitbreiding Sintermeertencollege

Meerjarenraming 2025

2026

2027

3.000

Vergroening schoolpleinen

150

Totaal

3.150

Bedragen x € 1.000

68

0

0

0

2.1.5 Programma Sport, cultuur en recreatie Portefeuillehouders: Martin de Beer, Jordy Clemens, Marco Peters

Wat willen we bereiken? Cultuur: Cultuur en kunst zijn onmisbaar voor Heerlen. Heerlen is een cultureel brandpunt waar nieuwe horizonten worden ontdekt, waar ruimte is voor experiment en waar cultuur en erfgoed bijdragen aan levendigheid, gemeenschapszin en saamhorigheid. Daar zetten we ons in 2024 verder voor in. Samen met onze culturele partners realiseren we een breed en toegankelijk aanbod. En we zorgen voor een stevige verankering hiervan in ons primair onderwijs. Talenten geven we kans om te experimenteren en we zorgen dat de stad creativiteit en speelsheid uitademt. Als centrumstad nemen wij de verantwoordelijkheid voor een sterke culturele infrastructuur voor Heerlen en de directe regio. Daardoor zijn we opnieuw het brandpunt op het gebied van podiumkunsten en de urban sector. Met festivals, evenementen en kleinschaligere activiteiten creëren we een prettige sfeer. We bieden de basis voor een volledig ecosysteem van amateurkunsten tot professionele kunsten, van cultuurbeleving tot cultuurbeoefening, van carnaval via musea tot urban arts. We laten het hoogste niveau zien, werken voort aan ambitieuze projecten, blijven alert op kansen en zoeken de samenwerking in de regio op om een zo compleet mogelijk en kwalitatief hoogwaardig aanbod te creëren voor inwoners en bezoekers.

Cultureel erfgoed: Heerlen is een stad met een rijke en lange geschiedenis, van vele en grote transities en een uniek verhaal. Het maakt onze stad bijzonder. Het de basis voor onze identiteit, onze trots op Heerlen. Het onderscheidt ons van andere steden en maakt Heerlen toeristisch aantrekkelijk. Via diverse projecten maken we ook in 2024 stukjes van ons materieel en immaterieel erfgoed, het verhaal van de stad, beter zichtbaar. We willen de kennis over cultuurhistorie en archeologie nóg beter ontsluiten en voelbaar maken. Beheer en behoud van het (archeologisch) erfgoed is van groot belang. Bestaande monumenten behouden en beschermen we. Daarnaast breiden we de lijst met gemeentelijke monumenten uit en als we de kans krijgen gaan we historiserend bouwen. Verborgen erfgoed maken we zoveel mogelijk zichtbaar. De archeologische beleidskaart blijft een onmisbaar instrument dat een zorgvuldige en verantwoorde omgang met het archeologisch erfgoed mogelijk maakt. We vinden het belangrijk om onze musea met een steeds duidelijker profiel te presenteren aan de stad en daarbuiten. Kasteel Hoensbroek zien we daarbij als het visitekaartje van onze stad. Het Nederlands Mijnmuseum heeft een nationaal profiel en is voor ons een symbool van trots en identiteit. Het Thermenmuseum wordt de komende jaren vernieuwd en wordt het eerste Romeins museum in Nederland met een nationale uitstraling.

Sport: Het Gezond en Actief Leven Akkoord streeft naar integraliteit van tussen sport, bewegen en cultuur en zorg. Het beoogt een domeinoverstijgende aanpak door onder andere het terugdringen van gezondheidsachterstanden (fysiek en mentaal), stimuleren van een gezonde leefstijl en zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Voor Heerlen betekent dit een aanmoediging en extra stimulans om bestaande programma’s, waarbij in veel gevallen al sprake is van nauwe samenwerking tussen partijen uit verschillende domeinen, voort te zetten en te intensiveren. Het vergroten van sportdeelname onder jeugd en jongeren heeft hierbij de grootste prioriteit. Zowel op het gebied van

69

activiteiten van HHB en JenS (software) maar ook bij de ontwikkeling van nieuwe sportieve openbare ruimte (hardware). Wat mag dat kosten?

Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2022 -39.025 6.370 -32.655 -651 414 -32.893

2023 -40.000 6.001 -33.999 -9 38 -33.970

2024 -45.360 7.044 -38.316 -14 45 -38.285

Meerjarenraming

2025 -44.466 6.719 -37.747 -14 45 -37.716

2026 -45.008 6.718 -38.291 -13 44 -38.260

2027 -44.109 5.989 -38.120 -13 44 -38.089

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Sport Cultuur Cultureel erfgoed Groen Bestemming Totaal

2022 -5.570 -13.971 -6.110 -7.004 -238 -32.893

2023 -5.206 -15.120 -6.315 -7.357 29 -33.970

2024 -6.253 -16.493 -6.349 -9.221 31 -38.285

Meerjarenraming

2025 -6.058 -16.912 -6.294 -8.483 31 -37.716

2026 -6.501 -16.955 -6.312 -8.522 31 -38.260

2027 -6.363 -17.001 -6.331 -8.426 31 -38.089

Bedragen x € 1.000

Risico’s? • Heerlense initiatieven zijn afhankelijk van landelijke fondsen, Ministerie van OCW en Raad voor Cultuur als het gaat over financiële ondersteuning. De ambities en het potentieel van onze culturele instellingen zijn hoog. Kosten waaronder energie- en loonkosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Dit zet velen voor een financiële uitdaging. • Het investeringskrediet voor het skatepark is tot stand gekomen op basis van kengetallen en is derhalve een voorlopige inschatting. Pas na de concrete uitwerking en afronden van het aanbestedingsproces zal blijken of het begrote krediet toereikend is.

70

Beleidsindicatoren

Sport, Cultuur en Recreatie NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

71

Kernthema Sport Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Sportstimulering en ondersteuning We blijven ons inzetten om zoveel mogelijk inwoners te laten sporten en bewegen. Centrale rol speelt het programma Heel Heerlen Beweegt. Vanuit dit programma worden sport- en beweegstimuleringsactiviteiten geïnitieerd en gefaciliteerd. We merken dat het aantal (maatschappelijke) partijen dat de samenwerking zoekt met HHB toeneemt, waardoor men steeds beter in staat is verbindingen te leggen. We continueren ook meer specifieke programma’s, zoals Iedereen Kan Sporten Parkstad /Zuid-Limburg, het Zwemproject Heerlen en de gecombineerde leefstijl-interventie Healthy Life. We ondersteunen sportaanbieders via de middelen van het Lokaal Sportakkoord 2.0 en intensiveren de aanpak van de verenigingsondersteuner voor sport en cultuur om sporten cultuuraanbieders te helpen bij het vergroten van hun maatschappelijke waarden. Het (blijven) betrekken van sportaanbieders bij deze programma’s is echter ook een steeds grotere uitdaging, doordat er steeds minder vrijwilligers beschikbaar zijn. Het betekent dat van HHB naast een regie- en aanjaagrol nu ook een steeds grotere uitvoerende rol wordt gevraagd. HHB speelt hier op in bij de werving van nieuw personeel en door de inzet van studenten.

Voor dit laatste wordt samengewerkt met Fontys Sporthogeschool en Vista College (CIOS). We merken dat het voor inwoners die deelnemen aan leefstijlinterventies, of direct vanuit zorgpartners worden doorverwezen, vaak nog niet laagdrempelig genoeg is om structureel aan te sluiten bij een sport- of beweegaanbieder. We willen deze gewenste doorstroom op verschillende manieren verbeteren door het bestaande sport- en beweegaanbod beter onder de aandacht te brengen, door intensievere begeleiding van het individu naar de sportaanbieder en door sportaanbieders te ondersteunen in het ontwikkelen of aanpassen van nieuw sport en beweegaanbod. In samenspraak met sportaanbieders en het programmabureau Heerlen-Noord zoeken we naar mogelijkheden om extra in te zetten op het vergroten van sportdeelname onder jongeren in dit aandachtsgebied, en sportverenigingen te helpen hun maatschappelijke waarde te vergroten. Sportaccommodaties en sportieve openbare ruimte Als alles volgens planning verloopt, wordt in 2024 het eerste Cruyff Court in Heerlen geopend in de wijk Molenberg. Verder werken we de plannen uit voor meer nieuwe sportieve openbare ruimtes. De aanleg van een skatepark (Oranje Nassaupark) wordt, vooruitlopend op de gebiedsontwikkeling, concreet voorbereid.

We streven naar een grootschalig en kwalitatief hoogwaardig skatepark dat geschikt is voor een brede doelgroep en een (eu)regionale aantrekkingskracht heeft. In 2024 ronden we het programma van eisen af en starten we met de voorbereiding van de aanbesteding, passend binnen de totale ontwikkeling van het gebied. Op sportcomplex Varenbeuk worden de plannen voor nieuwe openbare sportfaciliteiten voorbereid. Dit laatste maakt onderdeel uit van de verplaatsing van AVON. In 2024 leggen we een integraal plan voor de verhuizing inclusief gebiedsontwikkeling voor aan de raad. Ook op andere locaties stimuleren we het verder versterken van sportclusters. Zo onderzoeken we op sportcomplex Nieuw Lotbroek de haalbaarheid van de door tennisvereniging LTC Hoensbroek gewenste inpassing. De bezetting van binnensportaccommodaties neemt in zijn geheel toe als gevolg van meer gebruik door onderwijs en in het kader van de Rijke Schooldag of vergelijkbare concepten.

72

De in 2023 vastgestelde criteria zorgen voor heldere spelregels voor de inroostering van sportverenigingen. Daarnaast willen we onderzoeken hoe we ervoor kunnen zorgen dat de druk op binnensportaccommodaties beter gespreid wordt over de beschikbare accommodaties. We zetten vervolgstappen in het verder verduurzamen van gemeentelijke sportaccommodaties en stimuleren sportverenigingen om dit ook te doen bij verenigingsgebouwen. Het reserveringssysteem voor gemeentelijke (sport)accommodaties gaan we vervangen door een nieuw systeem dat nog beter aansluit bij de wensen en behoeften van de gebruikers en de gemeente. Sportevenementen Bestaande sportevenementen zoals Limburgs Mooiste, Fransen Franken Ronde, Obvion Run en Eredivisie Beach zetten we voort. We onderzoeken de mogelijkheid om in de toekomst een nieuwe urban sports evenement toe te voegen aan de Heerlense Evenementenkalender. Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Beleidsregel Subsidiëring Amateursportverenigingen; • Beleidsregel Subsidiëring Evenementen; • Herstructurering Buitensport; • Beleidsnotitie Binnensportaccommodaties Heerlen 2015-2020; • IMAH 2018-2022; • Sportakkoord Heerlen. Wat gaat dat kosten? KT Sport Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -9.229 3.660 -5.570

2023 -9.499 4.293 -5.206

2024 -10.867 4.614 -6.253

Meerjarenraming

2025 -10.661 4.603 -6.058

2026 -11.061 4.560 -6.501

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2024

Centrumbad

Meerjarenraming 2025

2026

2027

2.350

3.300

Buitensportaccommodaties

715

787

715

715

Verduurzamen diverse panden

225

225

225

225

Skatepark

50 4.312

940

940

Totaal

3.340

Bedragen x € 1.000

73

2027 -10.249 3.886 -6.363

Kernthema Cultuur Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? De cultuursector in Heerlen heeft een enorme vlucht genomen, het is het cultureel kloppend hart van de regio. En we zijn nog steeds volop in ontwikkeling. • We laten de stad bruisen door het stimuleren, faciliteren en versterken of toevoegen van bestaande en nieuwe culturele evenementen, passend bij het profiel van de stad en bekijken welke facetten van het evenementenbeleid (nog) geactualiseerd moeten worden. • We versterken en verstevigen cultuureducatie en –participatie. We streven ernaar om alle Heerlense kinderen kennis te laten maken met de regionale musea en met verschillende disciplines van kunst en cultuur. Dit onder meer via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit, facilitering van de CultuurBus, de KinderCultuurWeek en ondersteuning van het Jeugdfonds Cultuur. • We zijn met de amateurkunstverenigingen in gesprek om hen de ondersteuning te bieden die ze nodig hebben. We stimuleren en faciliteren projecten waar verbindingen tussen verenigingen onderling plaatsvinden of samenwerking met de buurt en/of het sociale domein. We bereiden in overleg met de amateurkunstverenigingen een actualisatie van de subsidieregel voor. • We gaan op zoek naar een nieuwe stadsdichter.

• We ondersteunen het productieklimaat en talentontwikkeling, met name op het gebied van popmuziek, podiumkunsten, de audiovisuele sector en het Urban Platform. • We versterken het culturele ecosysteem van creatieve makers in het centrum en bereiden de realisatie voor van een culturele broedplaats. Met het oprichten van Urban Platform Kool Cult is de voedingsbodem van HipHop-cultuur in Heerlen sterk gegroeid. Dit is een eerste stap richting de ambitie HipHop-hoofdstad. • We starten met het restaureren van één van onze parels én Rijksmonument: Royal. Deze restauratie is de eerste fase van onze ambitie om een Centrum voor Beeld, geluid en presentatie met volwaardig filmhuis te realiseren. De vernieuwde Royal vormt ook de spil in een gebiedsontwikkeling voor de creatieve sector die binnen het gebied Stationsplein/Maankwartier aan het ontstaan is. • We investeren in de doorontwikkeling van onze culturele basisinfrastructuur. Samen met onze grotere vaste culturele partijen (Parkstad Limburg Theaters, SCHUNCK, Cultura Nova, Nieuwe Nor, Filmhuis, Cinesud en Cultuurhuis en de diverse culturele organisaties en evenementen waaronder The Notorious IBE en het Dutch Mountain Film Festival) maken we afspraken over wat zij doen om onze doelstellingen te behalen en we zetten in op samenwerking.

We onderzoeken of de hoogte en de periodiek van de subsidies van de instellingen nog passend zijn bij de ontwikkelingen van de instellingen en stellen zo nodig aanpassingen voor. Dit doen we samen met een extern onderzoeksbureau. • We werken voort aan de voorbereiding voor de kandidatuur van Heerlen als Culturele hoofdstad van Europa 2033. • We blijven ons beleid kunst in de openbare ruimte doorontwikkelen, met de nadruk op streetart, het beheer, behoud (waar relevant), onderhoud en toevoegen van bijzondere straatkunstwerken in onze openbare ruimte en het bieden van kansen aan (jong) regionaal talent. • We werken samen in de Stedelijke Cultuurregio Zuid. • Met een laagdrempelige tentoonstelling over de bekende popart kunstenaar Andy Warhol verwacht SCHUNCK opnieuw een breed publiek te bereiken en veel scholen aan zich te binden. Dergelijke grote tentoonstellingen brengen aanzienlijke kosten met zich mee. Om financiële zekerheid te bieden en dit mogelijk te maken staan wij garant voor een maximaal bedrag van € 150.000.

74

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • culturele Agenda 2022-2024 • meerjarig Bestuurlijk Programma 2023-2026 • coalitieakkoord 2022-2026 Wat gaat dat kosten? KT Cultuur Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -15.611 1.640 -13.971

2023 -15.686 566 -15.120

Bedragen x € 1.000

75

2024 -17.371 878 -16.493

Meerjarenraming

2025 -17.492 580 -16.912

2026 -17.535 580 -16.955

2027 -17.581 580 -17.001

Kernthema Cultureel erfgoed Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Heerlen is een stad met een rijke en lange geschiedenis, en daar zijn we trots op. Het zichtbaar en beleefbaar maken van ons erfgoed en het vertellen van het Verhaal van Heerlen is waar we in 2024 onze schouders onder zetten. • De lijst van gemeentelijke monumenten breiden we uit. • We inventariseren de erfgoedwaarde van de mijnwerkerskoloniën. • We voeren een quickscan uit voor alle monumentale en bijzondere panden. Hierbij wordt de toestand van de panden beoordeeld. Zo komen we tot een top-X van panden waar we bestuursrechtelijke handhaving inzetten om (verder) verval van de panden te voorkomen. • We ontwikkelen een archeologische beleidskaart en een erfgoedkaart. • We blijven deelnemen aan de convenantgroep Via Belgica en blijven samenwerking opzoeken met andere relevante partners om het verhaal van ons erfgoed zo goed mogelijk te kunnen vertellen en presenteren, waaronder De Vondst. • We treffen de nodige voorbereidingen om het middeleeuws karakter van Landsfort Herle terug te brengen en het erfgoed te beschermen en toegankelijk te maken. • De plannen voor Het Jaar van het Heerlens Erfgoed 2025 werken we uit in overleg met partners in het culturele- en erfgoedveld. • We stimuleren initiatieven die het Heerlens dialect onder de aandacht brengen.

• Samen met de regioarcheoloog en de Parkstadgemeenten borgen we de uitvoering van onze wettelijke taken betreffende archeologie, en de groeiende ambitie om ons archeologisch erfgoed zichtbaar en toegankelijk te maken. • In 2023 zijn we gestart met het succesvolle burgerparticipatieproject ‘Heel Heerlen Graaft!’, waarbij de inwoners van Heerlen betrokken werden bij het zoeken naar hun eigen verleden. Dit project loopt verder in 2024. Bij toekomstige archeologische onderzoeken in het kader van het ruimtelijke ordeningsproces blijven we inzetten op actieve erfgoedparticipatie. • Door het uitwerken van oude onuitgewerkte archeologische onderzoeken willen we daarnaast meer inzicht krijgen in de bewoningsgeschiedenis van Heerlen, ter vervollediging van het verhaal van Heerlen. • De inspanningen/activiteiten om te komen tot een nieuw Romeins museum worden voortgezet. • We blijven ons mooiste kasteel, Kasteel Hoensbroek, ondersteunen. Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • erfgoedverordening Heerlen • culturele agenda • erfgoed is identiteit. Beleidsnota archeologie, gemeente Heerlen • archeologische verwachtings- en beleidskaart, gemeente Heerlen • VTH-Beleid Omgevingsrecht 2023-2026 Wat gaat dat kosten? KT Cultureel erfgoed Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -7.129 1.018 -6.110

2023 -7.421 1.105 -6.315

Bedragen x € 1.000

76

2024 -7.864 1.515 -6.349

Meerjarenraming

2025 -7.794 1.499 -6.294

2026 -7.853 1.540 -6.312

2027 -7.817 1.486 -6.331

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2024

Meerjarenraming 2025

Nieuwbouw Filmhuis Royal fase 2

2.000

867

Totaal

2.000

867

Bedragen x € 1.000

77

2026

2027 0

0

Kernthema Groen Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Er wordt uitvoering gegeven aan de radicale vergroeningsopgave van onze wijken, de wijkcentra en Heerlen-Centrum met als doel meer groen in de openbare ruimte toe te voegen. We zien groen niet alleen als een verfraaiing van de openbare ruimte en verbetering van de leefomgeving van inwoners. Groen draagt in belangrijke mate bij aan het welbevinden, het welzijn en de leefbaarheid van inwoners in hun buurt. Fysiek draagt het bij aan de gezondheid doordat het hittestress verminderd, het lichamelijke activiteit stimuleert, de luchtkwaliteit en de immuunfunctie verbeterd. Mentaal reduceert het stress en faciliteert het sociaal contact en samenhang. Daarom werken we volgens de visie waardevolle buitenruimte gericht op het anders inrichten en beheren van de openbare ruimte. Daarbij hebben we niet alleen aandacht voor gezondheid en welzijn maar ook voor klimaatadaptatie en het versterken van de biodiversiteit. Deze integrale aanpak pakken we samen met onze partners en inwoners van onze stad op. Het actieplan hittebestendige stad uit 2023 is voor Eikenderveld, Lindeveld en MariaradeNoord uitgewerkt in een buurtvergroeningsplan gericht op een rigoureuze vergroening van deze buurten.

We zetten hierbij in op het maximaal vergroenen en ontstenen van de buurten binnen de aanwezige ruimtelijke mogelijkheden. Omdat de knelpunten ten aanzien van hittebestendigheid het grootst blijken te zijn op privaat terrein willen we hierbij samenwerken met de woningcorporaties. Ook onze inwoners stimuleren we gerichter in deze buurten om te vergroenen. Onze intentie is om het buurtvergroeningsplan in 2024 uit te voeren en tegelijkertijd voor twee andere wijken een nieuw plan op te stellen. We beschermen ons groen en met name onze bomen beter. Ecologisch beheer wordt waar mogelijk verder uitgebreid om de biodiversiteit te vergroten. Over deze onderwerpen gaan we duidelijker communiceren met onze inwoners. Op die manier krijgt de flora maar ook fauna meer kans in onze stad. Wij blijven ons in 2024 richten op het verbeteren van de kwaliteit van het onderhoud om de leefbaarheid in de buurten en wijken te vergroten. Een goed onderhouden openbare ruimte draagt bij aan een prettige leefomgeving en het veiligheidsgevoel in onze wijken. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt zetten we onze partners zoals Werk voor Heerlen en RD4 aan tot het plegen van extra inzet om een zichtbare kwaliteitsverbetering te realiseren. Het actieplan hittebestendige stad vertalen we naar beleid gekoppeld aan het groenbeleidsplan.

De natuurwaarden- en kansenkaart vertalen we naar biodiversiteitsbeleid en werken we uit naar concrete beheermaatregelen. We gaan verder met het opstellen van het soortenmanagementplan om soortenbescherming te waarborgen bij gemeentelijke gebiedsontwikkelingen én de particuliere verduurzamingsopgave. De gedragscode soortenbescherming voor gemeenten gaan we implementeren in onze werkprocessen. Er vinden veel omvormingen en aanleg van nieuwe groenvoorzieningen plaats, met name in Heerlen-Noord omdat deze daar vaak verouderd zijn. Ook bij aanpassingen wordt de visie waardevolle buitenruimte als richtlijn gehanteerd, zodat onze buurt en wijken groener, gezonder en leefbaarder worden.

78

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Groenbeleidsplan 2013; • Bomenbeleidsplan 2007; • Visie waardevolle openbare ruimte 2022; • Noodzakelijke Buitenkans, Visie op beheer & onderhoud van de fysieke leefomgeving in de gemeente Heerlen 2016-2023. Wat gaat dat kosten? KT Groen Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -7.056 52 -7.004

2023 -7.394 36 -7.357

2024 -9.258 37 -9.221

Meerjarenraming

2025 -8.520 37 -8.483

2026 -8.559 37 -8.522

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2024

Meerjarenraming 2025

2026

2027

Vervangingsbudget groen

350

350

350

350

Herplanten bomen

210

210

231

210

Openbare speelvoorzieningen

116

128

116

116

Herinrichting opslag Imstenrade

50

Totaal

676

Bedragen x € 1.000

79

688

747

676

2027 -8.463 37 -8.426

80

2.1.6 Programma Sociaal domein Portefeuillehouders: Peter van Zutphen, Martin de Beer, Roel Wever, Marco Peters Ook in 2024 verwachten we geconfronteerd te worden met maatschappelijke uitdagingen die de afgelopen jaren veel van onze inzet hebben gevraagd. Alhoewel de inflatie in Nederland (thans) niet meer stijgt, zien we o.a. door het structureel hoge prijsniveau van de dagelijkse boodschappen dat veel van onze kwetsbare huishoudens nog steeds grote moeite hebben om financieel rond te komen. Ook is de verwachting dat de energieprijzen komend jaar nog hoog zullen zijn. Het is de vraag of de in 2023 ingevoerde mitigerende maatregel van het zogenoemde prijsplafond ook in 2024 wordt ingesteld en enige verlichting kan brengen voor onze meest kwetsbare burgers. Het zijn overigens niet alleen onze inwoners rond het sociaal minimum die hiermee kampen, maar ook de groep inkomens net boven dit minimum. Net als bij de eerste groep maken de noodzakelijke uitgaven aan dagelijkse boodschappen en het verwarmen van de woning een groot deel uit van de maandelijkse uitgaven. We weten inmiddels uit ervaring dat een dergelijk hoog prijsniveau niet alleen financiële gevolgen heeft, maar ook een negatieve impact kan hebben op veel andere aspecten van het leven van onze inwoners. Deze omstandigheden verzwaren ook de opvoedsituatie in gezinnen waar (minderjarige) kinderen aanwezig zijn.

Net als het afgelopen jaar volgen we ook in 2024 de prijsontwikkelingen op de voet en zullen daar waar nodig binnen onze mogelijkheden handelen om de getroffenen die ondersteuning nodig hebben, deze (deels) te kunnen bieden. Ondanks onze inspanningen op het gebied van de opvang van asielzoekers en de huisvesting van statushouders, zal de druk op gemeenten om nog meer verschillende plekken te realiseren komend jaar onverminderd groot blijven. Wat willen we bereiken? Onze ambitie is onverminderd sterk om zoveel mogelijk burgers te laten participeren in de maatschappij op basis van hun eigen kwaliteiten. Onder andere met de nieuwe opdracht Maatschappelijke Ondersteuning willen we onze kwetsbare inwoner nog beter ondersteunen en richten we ons op een verbetering in de samenhang van beleid en uitvoering en tussen de verschillende wetten in het sociaal domein, om tot passende oplossingen te komen waarbij niemand buiten de boot valt. Ook in 2024 zien we nog steeds een groeiende vraag naar ondersteuning en hulp en we zetten ons in om deze met onze partners op te vangen. Dit is een uitdaging voor iedereen, en maakt dat iedereen zijn verantwoordelijkheid moet nemen en dat we als gemeente (nog) meer moeten loslaten en vertrouwen op onze partners. Het elkaar aanspreken op ieders verantwoordelijkheid hoort daar ook bij.

Vernieuwing en transformatie blijven daarbij wenselijk en richtinggevend, maar we moeten niet uit het oog verliezen dat stabiliteit en continuïteit nodig zijn om langdurige effecten te bereiken. We willen ook de burger nadrukkelijker betrekken bij de totstandkoming van ons (sociaal) beleid om dat wat in de maatschappij leeft beter mee te kunnen nemen en benoemen. We willen dat onze kinderen en jongeren opgroeien in een veilige en gezonde omgeving, waarin ze zich optimaal kunnen ontplooien tot actieve en volwaardige burgers en de bescherming en zorg krijgen die nodig is. We zetten het kind op 1 en richten ons daarmee ook op de volgende generatie. We willen de groep kinderen in Heerlen waar het goed mee gaat vergroten. Om dit te bereiken zetten we breed in; door de algemene voorzieningen op orde te hebben, door gezond opgroeien te bevorderen, door onderwijs, jeugdzorg en armoedebestrijding nauw met elkaar te verbinden, door veiligheid binnen gezinnen te bevorderen, door de hulpvraag integraal en samen met ouders en jeugdige in beeld te brengen en op te pakken, en door snel voldoende en effectieve hulp te bieden als die nodig is. We starten al

81

vóór de geboorte door kwetsbare kinderen (en hun ouders) zo jong mogelijk in beeld te hebben, en lopen mee in alle levensfasen van een kind. Als ondersteuning of hulp nodig is, wordt deze snel en op maat geboden, bij voorkeur ambulant, integraal en dicht bij huis, zo licht en kortdurend als mogelijk en zo zwaar en langdurig als noodzakelijk. Vroegtijdige adequate hulp en ondersteuning blijft het uitgangspunt. Als hulp nodig is, bieden we die ook, financiën zijn daarbij niet leidend. De hulp moet zo effectief en efficiënt mogelijk worden uitgevoerd en tot duurzame oplossingen leiden. We werken samen met JENS en de partner Maatschappelijke Ondersteuning toe naar één integrale toegang die verantwoordelijk is voor de toeleiding naar de Basishulp Jeugd of Maatschappelijke Ondersteuning, voor de regie op de casuïstiek en het toezicht op de kwaliteit en de veiligheid. We dragen bij aan bestaanszekerheid en schuldenrust bij de huishoudens die hiervoor in aanmerking komen. Dat zijn voorwaarden voor mensen om weer vooruit te kunnen kijken. Om te kunnen dromen. Om zichzelf te ontwikkelen, naar school te gaan of (meer) te gaan werken. En om kinderen in een stabiele omgeving te laten opgroeien. Daarom blijven we investeren in armoedebestrijding. We stellen in ons armoedebeleid het kind structureel centraal en bouwen voort op onderstaande keuzes die we in de afgelopen jaren gemaakt hebben.

Als nadrukkelijk onderdeel van het armoedebeleid hanteren we bij opdrachtverlening het uitgangspunt om het uurtarief van € 14 als voorwaarde op te nemen. De eerste stap hiertoe is gezet bij de subsidietender voor Hulp bij het Huishouden. Dit willen we als voorbeeld laten dienen bij volgende opdrachtverleningen binnen het sociaal domein. De toenemend krappe arbeidsmarkt blijft een heel groot probleem waardoor de kwantiteit en kwaliteit van onze dienstverlening, maar ook die van onze partners, mogelijk gevaar loopt en de dienstverlening aan onze burgers onder druk kan komen te staan. We willen een prettige, veilige en leefbare sfeer in onze buurten creëren, waarbij iedere bewoner naar vermogen mee kan doen. Bewoners denken mee als plannen of projecten hen raken. Er worden meer activiteiten in de buurten georganiseerd. Aanpak Heerlen-Noord: we zijn onze inhaalrace begonnen en werken in één generatie toe naar het landelijke gemiddelde. Grote en structurele veranderingen vragen om een lange adem en een meer omvattende integrale aanpak waarbij aandacht is voor vijf pijlers: werk, onderwijs, gezondheid, wonen en leefbaarheid & veiligheid. Deze aanpak is in 2021 vastgelegd in de Routekaart voor Heerlen-Noord.

82

Wat mag dat kosten?

Programma 6 - Sociaal domein Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat

2022 -255.523 72.024 -183.499 -2.197 4.234 -181.463

Meerjarenraming

2023 2024 2025 2026 2027 -268.774 -271.891 -270.077 -273.322 -275.703 81.023 75.536 75.525 76.969 76.008 -187.751 -196.354 -194.551 -196.353 -199.695 -10 -15 -15 -15 -14 4.137 1.853 35 34 34 -183.624 -194.517 -194.532 -196.333 -199.675

Bedragen x € 1.000

Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Sociale basisvoorzieningen Jeugdzorg Volwassenenzorg Arbeidsmarktbeleid Inkomensondersteuning Buurtgericht werken Integraal ouderenbeleid Bestemming Totaal

2022 -4.562 -52.970 -63.920 -38.345 -22.399 -798 -504 2.036 -181.463

Meerjarenraming

2023 2024 2025 2026 2027 -11.919 -11.616 -12.017 -12.318 -12.649 -52.131 -56.432 -53.452 -55.257 -56.588 -67.009 -72.700 -73.324 -73.184 -75.438 -39.757 -37.467 -37.749 -37.595 -37.032 -15.392 -16.838 -16.701 -16.689 -16.678 -937 -908 -964 -964 -964 -606 -395 -345 -345 -345 4.127 1.838 20 20 20 -183.624 -194.517 -194.532 -196.333 -199.675

Bedragen x € 1.000

Risico’s? • Stijging van de kosten voor jeugdhulp in relatie tot onvoldoende middelen die door het Rijk beschikbaar worden gesteld. • De krapte op de arbeidsmarkt heeft gevolgen voor de jeugdhulp en Wmo-zorg, zoals langere doorloop- en wachttijden, waardoor problemen voor jeugdigen en hun gezin, of volwassenen groter kunnen worden en daarmee kostenverhogend. • Als gevolg van turbulente maatschappelijke ontwikkelingen in de afgelopen jaren (o.a. inflatie, energie- en vluchtelingencrisis) zien we een grotere vraag naar (intensievere) jeugdhulp en een grotere noodzaak tot het verlengen van geïndiceerde hulp, wat tot

83

• • • • • •

extra kosten jeugdhulp heeft geleid. Er is nog steeds sprake van maatschappelijke onzekerheid, wat mogelijk wederom leidt tot hogere kosten voor jeugdhulp, maar ook voor de ondersteuning van volwassenen. Door inflatie en daarmee kans op een loon-/ prijsspiraal, kan verschil ontstaan tussen raming en realisatie. Ook de krapte op de arbeidsmarkt draagt hier mogelijk aan bij. Als dit het geval is, verwachten we (deels) compensatie van het Rijk. Langdurige inflatie vraagt veel van huishoudens Als de inflatie aanhoudt zoals DNB verwacht, zal het aantal huishoudens dat moeite heeft om rond te komen, stijgen; dit kan betekenen dat het beroep op gemeentelijke voorzieningen ook stijgt. Stijgende kosten voor Wmo-voorzieningen die worden toegekend en gefinancierd vanuit een open-einde regeling, o.a. door de aanzuigende werking van het abonnementstarief en vergrijzing. Afgelopen jaren zien we een toename van het aantal aanvragen en indicaties voor leerlingenvervoer, en een stijging van de bijbehorende kosten. Ontwikkeling van schuldhulpvragen en -dienstverlening naar aanleiding van de fors gestegen (energie)prijzen is onzeker. Het kabinet werkt aan een aanpassing van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo voorzieningen vanaf 2026, met een taakstellende besparing.

Het kabinet gaat ervan uit dat dit voor de gemeentes budgettair neutraal verloopt, omdat er inkomsten uit de eigen bijdrages tegenover staan en dit zal helpen om het gebruik van Wmo voorzieningen te verlagen. Er is een risico dat de nieuwe regeling voor onze gemeente niet budgettair neutraal zal zijn.

Beleidsindicatoren

Sociaal Domein NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

84

85

Kernthema Sociale basisvoorzieningen Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Speeltuinen Het doel van het speeltuinbeleid is het bieden van veilige en attractieve speeltuinen voor kinderen tot en met twaalf jaar. Ons speerpunt blijft dat alle kinderen met een beperking kunnen spelen in de speeltuinen van Heerlen. We gaan de gemaakte afspraken met de speeltuinen over de toegankelijkheid voor kinderen met een beperking verder uitwerken en uitvoeren. Daarnaast gaan we door met het aanpassen van de speeltuinen. Hierbij betrekken we ook de doelgroep zelf. Scouting Met ons scoutingbeleid ondersteunen we de scoutingorganisaties in Heerlen om hun leden een plezierig, uitdagend en leerzaam programma aan te bieden. We continueren ons vereenvoudigde subsidiebeleid. We sturen minder inhoudelijk, maar laten de autonome groepen zelf bepalen hoe zij de scoutingactiviteiten vorm willen geven. Dit beleid zetten we voort, eventueel bij te stellen aan de hand van een evaluatie. Hierbij nemen we ook de veiligheid/onderhoudssituatie van de accommodaties mee. Jeugd- en jongerenwerk Ook in 2024 wordt het jeugd- en jongerenwerk door JENS uitgevoerd, gericht op preventie, vroegtijdige signalering, vraaggericht werken en innovatie.

Programma’s gericht op digitale weerbaarheid en socialmediatrainingen worden gecontinueerd en verder uitgebreid naar het primair onderwijs. Heerlen heeft in ieder stadsdeel een jongerencentrum. Op verzoek van de jongeren wordt meer wijkgericht jeugd- en jongerenwerk aangeboden. Binnen het jeugden jongerenwerk wordt zoveel mogelijk aansluiting gezocht met het sport- en cultuurprogramma in Heerlen zoals Heel Heerlen Beweegt en de Urban Culture-activiteiten in Heerlen. Een speerpunt blijft dat jongeren zelf hun activiteitenprogramma in de jongerenaccommodaties mede bepalen. Het jeugd- en jongerenwerk is een belangrijke partner in de verbinding met jeugdhulp en met veiligheid. In 2024 gaan we, in het kader van het programma Preventie met Gezag, het jongerenwerk bij JENS versterken, om jongeren met problemen tijdig te signaleren. Jeugdparticipatie Met jeugdparticipatie willen we bereiken dat kinderen en jongeren in Heerlen steeds meer actief deelnemen aan, en inspraak hebben over zaken die voor hen belangrijk zijn en op plekken waar zij zelf deel van uitmaken. Dit realiseren we via het jeugd- en jongerenwerk en via het kindercollege. Het Heerlens Kindercollege is ook in 2024 actief, zij vertegenwoordigen de Heerlense kinderen tot 12 jaar bij maatschappelijke en representatieve activiteiten.

De leden van het kindercollege worden gestimuleerd om mee te denken over maatschappelijke thema’s die van invloed zijn op hun eigen leefomgeving. Zo komen kinderen op een laagdrempelige manier in aanraking met de politiek en krijgen zij op een bijzondere manier de kans zich, ook op persoonlijk vlak, te ontwikkelen. Het kindercollege zet ook in 2024 de jeugdige helden en heldinnen die iets bijzonders hebben gedaan voor onze stad of inwoners, in het zonnetje door hen een jeugdlintje, het Koelpietje, uit te reiken. In 2024 gaan we het kindercollege voor de kinderen en jongeren in onze stad nog nadrukkelijker zichtbaar maken. @ease Jongeren tussen de 12 en 25 jaar kunnen binnenlopen bij @ease in Heerlen om hun zorgen of problemen te bespreken met vrijwilligers die worden bijgestaan door professionals. Ook in 2024 is @ease een extra dagdeel open in jongerencentrum The Break, om de zichtbaarheid te vergroten. In 2024 wordt er verder ingezet om de zichtbaarheid van @ease te vergroten.

86

Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) De zestien Zuid-Limburgse gemeenten werken samen bij de aanpak van Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) 2024-2026, of zo mogelijk langer. Ons doel is het voorkomen, tijdig signaleren en duurzaam stoppen van dit geweld. Dit doen we samen met onze netwerkpartners en inwoners. Er is een gezamenlijk gedragen ambitie die essentieel is voor de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De Regiovisie vormt de basis voor effectieve samenwerking in onze aanpak GIA. Alleen door effectieve samenwerking kunnen we namelijk de cirkel van geweld doorbreken. De Regiovisie is vertaald naar een uitvoeringsplan, gekoppeld aan praktijkgerichte acties. Voor de komende jaren staan, evenals in de afgelopen jaren, de thema’s vergroten van bewustwording, deskundigheidsbevordering en samenwerking centraal. Een aantal acties wordt gecontinueerd en doorontwikkeld, zoals de training Samen voor veiligheid, de MDA++ aanpak en de verdere uitrol van Handle with Care in Zuid-Limburg. Daarnaast worden nieuwe acties ingezet, zoals laagdrempelig hulpaanbod voor plegers van huiselijk geweld. De gezonde jeugd We zetten in Heerlen sterk in op preventie door middel van gezondheidsbevorderende programma’s gericht op onze jeugd.

Dit doen we door middel van verschillende interventies, zowel vanuit het regionale programma Trendbreuk als vanuit aanvullende Heerlense initiatieven. Denk aan programma’s als Kansrijke Start en Kansrijk van Start Heerlen, Keigezond, JOGG en Mondzorg. Zie het programma Volksgezondheid en Milieu voor meer informatie. Uitvoering Maatschappelijke Ondersteuning en Welzijn Per 1 januari 2024 is de uitvoering van de maatschappelijk ondersteuning en welzijn opnieuw belegd via een afgeronde subsidietender Maatschappelijke Ondersteuning. De overeenkomst geldt voor 4 jaar, met driemaal een mogelijkheid tot verlenging van 2 jaar. De scope is uitgebreid en omvat alle vormen van ondersteuning, zowel in groepsverband als individueel, voor diverse doelgroepen (eenvoudig, meervoudig en multi-problematiek). Begeleid door professionals, vrijwilligers of ervaringsdeskundigen en zoveel mogelijk in de buurt van de inwoner, o.a. via de (realisatie van) buurtpunten. Tevens maakt het bemensen van de toegang tot maatschappelijke ondersteuning en het bieden van maatwerkvoorzieningen, onderdeel uit van de subsidieovereenkomst. Met ingang van 2015 zullen ook de persoonsgebonden budgetten (Pgb’s) onderdeel uitmaken van de dienstverlening van onze subsidiepartner. Vooral het versterken van de sociale basis vormt een belangrijk doel van de overeenkomst.

De samenwerking met Jeugd, Beschermd Wonen en Hulp bij het Huishouden dient te worden versterkt. We verwachten van de subsidiepartner dat deze samenwerkt met andere partners in het sociaal domein, zodat er een sluitende aanpak voor kinderen en gezinnen tot stand komt, een goede doorlopende herstellijn voor inwoners ontstaat en signalen vanuit andere partners worden opgepakt. Tevens zal de subsidiepartner via een projectsubsidie (deels) zorgdragen voor de uitvoering van een aantal SPUK-GALA regelingen zoals versterken sociale basis, eenzaamheid, valpreventie en welzijn op recept. Wonen en zorg Wonen en zorg betreft een domein-overstijgende en integrale aanpak van opgaven rond de thema’s wonen, zorg/begeleiding en welzijn. We werken aan een wijkgerichte integrale afstemming tussen deze thema’s. Zo bereiden we ons voor op de opgave die voortvloeit uit de extramuralisering, de dubbele vergrijzing en het huisvesten van aandachtsgroepen in de wijken. Ook valpreventie in relatie tot wonen krijgt extra aandacht. Samen met de andere Parkstadgemeenten, en in afstemming met de zorgpartijen en woningcorporaties, werken we aan een gemeenschappelijke en integrale Woon-Zorg (welzijn) Visie op hoofdlijnen en een afwegingskader voor woonzorginitiatieven. We maken afspraken over de zogenoemde fair share: een evenwichtige verdeling van de aandachtsgroepen in de regio.

Daarbij bouwen we voort op de bestaande afspraken zoals de Uitvoeringsagenda Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en de afspraken binnen Housing Parkstad. De uitvoering maakt deel uit van de Woondeal.

87

Samen met de partners werken we aan praktijkgerichte pilots in de uitvoering van de WoonZorg Visie. Tegelijkertijd werken we aan de doorstroom op de woningmarkt met de ontwikkeling van Zorgbuurthuizen. Samen met de woningcorporaties verkennen we verhuisregelingen. We zetten verder in op woonruimteverdeling met het Jaarplan Woonruimteverdeling Heerlen en de pilot Sociale Urgentie. Eenzaamheid De aanpak van eenzaamheid wordt vanaf 2024 integraal belegd in de nieuwe opdracht Maatschappelijke Ondersteuning. De subsidiepartner is verantwoordelijk voor het inzetten van een aanpak op eenzaamheid voor iedereendie zich eenzaam voelt, jong én oud. De aanpak sluit aan op de drie doelen uit het Rijksprogramma “Eén tegen eenzaamheid”, namelijk: 1. meer bewustwording in de samenleving over eenzaamheid; 2. meer maatschappelijk initiatief tegen eenzaamheid; 3. een lokale aanpak tegen eenzaamheid. De gemeente blijft verantwoordelijk voor het Meldpunt Eenzaamheid, dat bestemd is voor inwoners, instellingen en ondernemers. Meldingen komen bij de gemeente binnen en worden doorgeleid naar de subsidiepartner. Daarnaast voeren we zelf nog een aantal separate opdrachten uit, of zijn hier opdrachtgever van. Inburgering We willen bereiken dat statushouders een goede start krijgen in Heerlen, en zo snel mogelijk gaan participeren, het liefst via werk.

Daartoe bieden we inburgeraars een inburgeringsroute aan waarbinnen het leren van de taal, kennis van de Nederlandse maatschappij, en participatie centraal staan. We werken en begeleiden op basis van maatwerk, zodat iedereen naar vermogen deel kan nemen aan de inburgering en de samenleving. Het is belangrijk dat migranten zich thuis voelen in Heerlen. Daarom zoeken we samen met partners uit de woningsector naar passende huisvesting voor statushouders, die in het kader van de taakstelling huisvesting statushouders aan Heerlen gekoppeld worden. Informele zorg/mantelzorg We werken in Parkstad samen als het gaat om mantelzorg. Dat gebeurt op grond van de bestuursovereenkomst samenwerking informele steun tussen de gemeenten Heerlen, Landgraaf, Brunssum, Voerendaal, Simpelveld en Kerkrade. We continueren de regionale samenwerking, en met het toetreden van de gemeente Kerkrade verbreden we deze. Het doel van de regionale samenwerking is om de mantelzorg in de gehele regio Parkstad te optimaliseren. Hierbij versterken we tevens de afstemming tussen de informele en formele zorg. We gaan mantelzorgers extra ondersteunen en faciliteren. Ook willen we dat het respijtzorgaanbod beter aansluit op de vraag en behoefte van de mantelzorgers. In 2024 gaan we hier in regionaal verband mee aan de slag.

Onafhankelijke adviserende cliëntondersteuning Met MEE is een driejarige subsidieovereenkomst gesloten; 2024 is het laatste jaar van deze periode. We zullen sturen op een doelmatige en doeltreffende inzet richting burgers in 2024. en op basis van de ervaringen in de afgelopen jaren bekijken hoe we de onafhankelijke adviserende cliëntondersteuning in het Sociaal Domein vanaf 2025 vorm gaan geven. Lokale Inclusie Agenda Sinds medio 2020 hebben we een vastgestelde lokale inclusie agenda (LIA) met de naam 'Iedereen voor elkaar!'. Ons streven is dat Heerlen steeds inclusiever wordt en iedereen mee kan doen. Deze LIA eindigt eind 2023. Er komt een nieuwe agenda met daaraan toegevoegd het thema diversiteit. We blijven ons verder inzetten om ‘fysieke drempels’ en andere ongelijkheden voor mensen met een beperking weg te nemen. Dit doen we ook voor mensen met een queer achtergrond en/of met een migratieachtergrond. In al onze beleidsterreinen en uitvoeringstaken handelen we inclusief. Externe partners en bedrijven

88

stimuleren we dit ook te doen. We werken aan een eigen inclusieve organisatie en huisvesting. Met veel maatschappelijke partners werken we samen. Op allerlei terreinen adviseren ze ons en of denken mee hoe we Heerlen inclusiever kunnen maken. Eigen collega's met een beperking worden hier ook bij betrokken. Zij zijn onze ambassadeurs en inspireren ons. Bij onderwerpen van de Lokale Inclusie en Diversiteitsagenda werken we samen met het Inclusie Platform Heerlen, Adviesraad MO en organisaties met een queer achtergrond. Verbinding Zorg & Veiligheid Als gevolg van een opeenstapeling van problemen kunnen sommige kwetsbare mensen overlast veroorzaken voor hun naaste omgeving, een gevaar voor zichzelf en/of hun omgeving vormen en krijgen zij te maken met verschillende zorg- en veiligheidsinstanties en complexe wet- en regelgeving. Zorg en veiligheid lopen in dergelijke situaties vaak in elkaar over. Het is daarom belangrijk te zorgen voor een sterke verbinding tussen deze thema’s. Een goed voorbeeld daarvan is het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad (ZVHP), dat vanaf 1 januari 2024 een openbaar lichaam is. Maar ook bij de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties is de verbinding tussen zorg en veiligheid essentieel. De aanpak is gericht op het zorgen voor basisveiligheid rondom het gezin of de persoon en/of het doorbreken van het patroon van onveiligheid.

In de nieuwe regiovisie Geweld in afhankelijkheidsrelaties en het onderliggend uitvoeringsplan wordt daarom ook ingezet op de verdere verbinding tussen zorg en veiligheid. Aanpak mensenhandel / illegale prostitutie Bij de aanpak van mensenhandel zoals (seksuele) uitbuiting speelt de gemeente een belangrijke rol. We werpen barrières op om uitbuiting voor criminelen moeilijker te maken en bieden slachtoffers nazorg. Potentiële slachtoffers waarschuwen we preventief. Hiermee geven we uitvoering aan het Zuid-Limburgse beleid. We voeren integrale controles uit die gericht zijn op het signaleren en voorkomen van illegale prostitutie. In 2024 wordt het recent vastgesteld gewijzigd sanctiebeleid uitgevoerd om een nog krachtiger signaal tegen mensenhandel af te geven.

Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Speeltuinen: Subsidieregeling Beheerde speeltuinen gemeente Heerlen 2022; • Scouting: Beleidsregel Scouting 2016; • Jeugd- en jongerenwerk en Jeugdparticipatie: Overeenkomst inzake Basishulp Jeugd gemeente Heerlen 2023-2027; • GIA: de (begin 2024 vast te stellen) regiovisie en uitvoeringsplan in de aanpak van geweld in afhankelijk (GIA); • Contract levering dagbesteding, begeleiding en respijtzorg (contract met HSB!); • Ontwikkelagenda Integraal Ouderenbeleid 2020-2023 “Ouder worden met toekomst”; • Notitie ‘Wet Inburgering: Uitgangspunten bij de uitvoering’; • Notitie ‘Begeleiding onder de nieuwe Wet Inburgering’; • Notitie ‘Participatie tijdens de nieuwe Wet Inburgering’; • Een thuis voor iedereen (Nationale Woon- en Bouwagenda); • Wonen en zorg voor ouderen (Nationale Woon- en Bouwagenda); • Lokale Inclusie Agenda (LIA) ‘Iedereen voor Elkaar!’ 2020 – 2023.

89

Wat gaat dat kosten? KT Sociale basisvoorzieningen Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -7.314 2.751 -4.562

2023 -13.692 1.773 -11.919

2024 -12.446 830 -11.616

Meerjarenraming

2025 -12.833 816 -12.017

2026 -12.881 562 -12.318

Bedragen x € 1.000

Welke investeringen gaan we daarvoor doen? Omschrijving

Begroting 2024

Scoutinggebouw St. Pytheas

369

Totaal

369

Bedragen x € 1.000

90

Meerjarenraming 2025 2026 2027

0

0

0

2027 -13.009 360 -12.649

Kernthema Jeugdzorg Wat gaan we ervoor doen om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? Basishulp Jeugd De Basishulp Jeugd (lokaal preventieve activiteiten, ambulante jeugdhulp, deeltijd pleegzorg, logeren en PGB) is per 2023 samen met Landgraaf en Voerendaal opnieuw ingekocht bij JENS. Alle hulp die de basis vormt voor het zo veel als mogelijk werken vanuit het gewone opgroeien en opvoeden (Basishulp Jeugd), wordt door JENS met de gemeente ook in 2024 georganiseerd. De komende jaren blijven de uitgangspunten en doelstellingen van de Basishulp Jeugd van kracht. De lokaal preventieve activiteiten en de ambulante jeugdhulp zijn lokaal, herkenbaar en laagdrempelig georganiseerd. Ouders en jeugdigen kunnen in de eigen omgeving terecht met al hun vragen en zorgen over opvoeden, opgroeien, geestelijke gezondheid of de veiligheid van een kind. Voor de basishulp geldt: zo licht, kortdurend en dicht bij huis als mogelijk en zo zwaar en langdurig als nodig. De ondersteuning en hulp moet bovendien passend zijn, tot duurzame oplossingen leiden en zo efficiënt en effectief mogelijk worden uitgevoerd. Daar waar de zelf- en samenredzaamheid (even) onvoldoende is, bieden we (tijdelijk) een helpende hand. De focus ligt daarbij in 2024 op meerdere leefgebieden en de kracht en talenten van de jeugdige, het gezin en het netwerk.

Het gaat erom wat hun leven betekenisvol maakt, wat zij nodig hebben om de eigen regie weer te pakken, hun aanpassingsvermogen te herstellen en/of te versterken en hun veiligheid te borgen. We zetten specialistische ambulante hulp snel in als dat aan de orde is. Door stevig in te blijven zetten op preventie en voorliggende voorzieningen, zorgen we dat minder jeugdigen een beroep op jeugdhulp doen. Ook in 2024 is de koers: • We gaan de geboden hulp vindplaatsgericht organiseren. • We gaan de specialistische hulp transformeren naar de gebieden en/of voorliggend veld, en het benodigd specialisme wordt nog meer zichtbaar in de gebieden/reguliere voorzieningen. • We gaan ouders als verantwoordelijken voor de opvoeding van hun kind(eren) als gelijkwaardige partner benaderen en met - en niet over - de ouders/jeugdigen in overleg. • De toeleiding tot hulp gaan we nog slimmer inrichten: minder dubbelingen, goed rolonderscheid, laagdrempelige bereikbaarheid en duidelijkheid richting ouders. Residentiële jeugdhulp We streven naar een daling van het aantal kinderen en jongeren in de residentiële jeugdhulp. Richtinggevend voor ons zijn daarbij preventie, vroegtijdige signalering en het betrekken van het netwerk rondom de jeugdige. Wanneer toch residentiële hulp noodzakelijk is, dan doen we er alles aan om de verblijfsduur zo kort mogelijk te houden.

Het verblijf vindt zoveel als mogelijk plaats in een gezinsvervangende omgeving. In 2024 staat het contractmanagement van de lopende contracten voor de verschillende soorten residentiële jeugdhulp centraal. Het betreft de contracten Wonen, GIK-J en Crisishulp Jeugd. Dit doen we in samenwerking binnen de jeugdregio Zuid-Limburg. Thema`s daarbij zijn: het optimaliseren van de samenwerking tussen de verschillende verwijzers en de zorgaanbieders, het voorkomen van wachtlijsten en het vormgeven van langdurig partnerschap met zorgaanbieders. Blijvend aandachtspunt is of de gevraagde jeugdhulp binnen de financiële kaders blijft. Dit in het licht van het groter aantal jeugdigen dat de afgelopen jaren binnen Heerlen een beroep doet op een vorm van residentiële jeugdhulp. Ook staat 2024 in het teken van het treffen van voorbereidingen voor de nieuwe aanbesteding voor de Crisishulp Jeugd. Het huidige contract loopt af en kent geen verlengingsmogelijkheden meer.

91

Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 De ALV van de VNG omarmde in juni 2023 de Hervormingsagenda Jeugd. Wij stemden toen tegen. We onderschrijven het belang van preventie, vroegsignalering, normaliseren en demedicaliseren. Ook gaan we primair uit van de eigen kracht van jeugdigen en gezinnen. De reden dat we toch tegen stemden, ligt in het reële risico dat door de aan deze agenda gekoppelde forse financiële taakstelling, jeugdzorg juist daar waar deze nodig is, tekortschieten kan. Wij vinden dat elke jeugdige aanspraak moet kunnen maken op jeugdzorg als dat nodig is. Vanzelfsprekend sturen we daarbij actief op efficiëntie en effectiviteit. Vanaf de tweede helft van 2023 en de vijf jaar na 2023, kijken we nauwlettend welke gevolgen de Hervormingsagenda Jeugd heeft voor het Heerlense beleidsuitgangspunt dat elke jeugdige aanspraak kan maken op jeugdzorg als dat nodig is. Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Verordening jeugdhulp gemeente Heerlen 2020; • Overeenkomst inzake Basishulp Jeugd gemeente Heerlen 2023-2027; • Regiovisie jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028 (vaststelling is voorzien in 2023); • Beleidskader jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028 (vaststelling is voorzien in 2023); • Subsidieregeling jeugdbescherming en jeugdreclassering Zuid-Limburg 2023–2024; • Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028; • Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

Wat gaat dat kosten? KT Jeugdzorg Rekening Bijgestelde Begroting begroting

Lasten Baten Totaal

2022 -54.071 1.101 -52.970

2023 -52.998 867 -52.131

Bedragen x € 1.000

92

2024 -56.957 525 -56.432

Meerjarenraming

2025 -53.966 514 -53.452

2026 -55.747 490 -55.257

2027 -56.938 350 -56.588

Kernthema Volwassenenzorg Wat gaan we er voor doen om onze maatschappelijke effecten te bereiken? Beschermd Wonen en Opvang Beschermd wonen is voor kwetsbare mensen met psychische problematiek die 24-uurs zorg nodig hebben. Dit organiseren we samen met de andere Parkstadgemeenten. Het samenwerkingsverband Beschermd Thuis Parkstad levert het beschermd wonen in de regio Parkstad. Dit samenwerkingsverband met Mondriaan als penvoerder, bestaat uit 16 verschillende organisaties die hun expertise in 2024 verder bundelen en versterken om voor iedereen die beschermd wonen nodig heeft, de juiste zorg te bieden. De Parkstadbrede gemeentelijke toegang bepaalt óf iemand voor beschermd wonen in aanmerking komt, het samenwerkingsverband bepaalt hoe. Daarbij werken we vanuit vertrouwen in de professionals en beperken we de administratieve lasten. De resultaten monitoren we door op cliëntniveau de voortgang te volgen. De opvang van dak- en thuislozen blijft de komende jaren een taak van Heerlen als centrumgemeente. Maar we werken samen met de andere gemeenten en gaan door met het spreiden van opvangvoorzieningen over Parkstad. Liefst in een gewoon woonhuis, kleinschalig en zo zelfstandig mogelijk. Daarmee voorkomen we overlast, houden burgers hun zelfregie en kunnen ze, met begeleiding, werken aan herstel.

We zorgen voor voldoende woningen voor uitstroom door afspraken te maken tussen gemeenten, woningcorporaties en zorginstellingen (Housing Parkstad). We hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in verbetering van de opvang: de opvang is kleinschaliger geworden, veelal met eigen kamers/appartementen. Toch bereiken ons signalen dat het knelt in de opvang, de capaciteit staat ander druk. Om daar meer zicht op te krijgen laten we een onderzoek verrichten om ons beleid daarop aan te passen. Preventie van dakloosheid blijft een belangrijk thema. Ook hierin werken de Parkstadgemeenten intensief samen, bijvoorbeeld door afspraken te maken met en tussen de sociale diensten en in het project Nazorg ex-gedetineerden. Met de Adviesraden Maatschappelijke Ondersteuning van de Parkstadgemeenten en cliëntenraden vindt regelmatig overleg plaats. Er is een regionale adviescommissie gevormd die vier keer per jaar overlegt met de gemeenten. Op deze wijze wordt ‘aan de voorkant’ meegedacht en input geleverd voor beleid op het gebied van opvang en beschermd wonen. Hulp bij het huishouden Vanaf 2024 werken we op basis van een subsidie voor een periode van 4 jaar, met mogelijkheden tot verlenging. Centraal hierin staat als uitgangspunt dat we met één partij afspraken willen maken, met financiering via een lumpsumsubsidie.

We realiseren de hulp bij het huishouden niet meer als een maatwerkvoorziening, maar als een algemene voorziening. Als gemeente zullen we geen indicatiebesluiten meer afgeven. Hiermee sluiten we aan bij de systematiek die we ook voor de maatschappelijke ondersteuning hanteren sinds 2017. Doelgroepenvervoer Om een kwalitatief hoogwaardige vervoersvoorziening te kunnen blijven bieden en om flexibel te kunnen inspelen op ontwikkelingen, werken 30 Limburgse gemeenten samen via de GR Omnibuzz. Het streven is om daar waar mogelijk het gebruik van Omnibuzz te beperken als het reizen met het openbaar vervoer en andere voorliggende voorzieningen een optie is. Niet alleen de lagere vervoersvraag sinds Corona en verscherping van beleid naar minimaal één vervoersbehoefte per kwartaal, maar ook factoren zoals vergrijzing, bekendheid met de regeling en soberder openbaar vervoer zijn alle van invloed op het vervoersvolume. Met de nieuwe afrekensystematiek van zones naar kilometers worden de kosten per gemeente meer in lijn gebracht met het daadwerkelijk gebruik. De vervoersvraag neemt na Corona wel geleidelijk toe, maar blijft nog steeds onzeker. Ook moeten we rekening houden met stijgende prijzen door de maatschappelijke/economische ontwikkelingen.

Door toeleiding naar het openbaar vervoer en sturing naar het gebruik van de Voor-Elkaar-Pas, proberen we de zelfstandigheid van de mindervaliden te vergroten en de kosten van het doelgroepenvervoer beheersbaar te houden.

93

Aanbesteding Wmo-hulpmiddelen Het huidige contract met Medipoint over de levering en het onderhoud van hulpmiddelen loopt tot en met 2024 en kan inkooptechnisch niet meer worden verlengd. In 2024 zal een nieuwe aanbesteding plaatsvinden. Omdat er meerdere gemeenten zijn waarvan het contract eindigt, wordt gekeken of deze opdracht gezamenlijk in de markt gezet kan worden om hiermee een volume- en prijsvoordeel te genereren. Woningaanpassingen In 2024 wordt via het regulier contractbeheer gemonitord of de (nieuwe) contractuele verplichtingen uit 2023, aangegaan na een gezamenlijke aanbesteding van de Parkstadgemeenten en Maastricht Heuvelland, door Otolift worden nagekomen. Ook de vraag naar andere woningaanpassingen wordt gemonitord. Maandelijks worden de ontwikkelingen binnen dit budget nauwlettend gevolgd, gezien het feit dat er sprake is van een open eind financiering. Over welk bestaand beleid beschikken we om dit te realiseren? • Verordening en Uitwerkingsbesluit maatschappelijke ondersteuning 2022; • Diverse contracten Wmo; • Verordening maatschappelijke ondersteuning Heerlen 2022; • GR Omnibuzz; • Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad (2018-2026); • Uitvoeringsagenda Opvang en Beschermd Wonen Parkstad en Beekdaelen 2019-2020; • Uitvoeringsagenda Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2021-2022; • Samen Thuis 2023-2026.