3. Conceptnotulen gemeenteraadsvergadering 26 juni 2024

Iedereen wilde het natuurlijk volgens de oude regelgeving en de regelgeving die bekend is, indienen. Je ziet tot op heden nog een bepaalde terughoudendheid als het gaat over het indienen van vergunningen en zeker als het gaat over grotere vergunningen. Maar daarnaast speelt ook nog het hele netcongestieverhaal. Op het moment dat voor grotere aanvragen onderzoeken moeten worden gedaan, die zijn best wel tijdrovend. Helemaal omdat de markt op dit moment, zeker als het gaat over de expertise die daarvoor noodzakelijk is, redelijk overspannen is. U ziet overigens die piek niet terug in de zomernota, want die piek gaat over vorig jaar. Als u het ook vergelijkt met gemeenten zoals Sittard-Geleen en Maastricht lopen we ongeveer in dezelfde tred. Dank u wel, meneer de voorzitter. De voorzitter

Pagina 39 van 92

Wethouder Vrusch. Wethouder Vrusch Ik kom als eerste terug op de vraag omtrent JENS. Dat betreft niet een bedrag van 5 miljoen euro. Dat is het bedrag dat voor drie gemeenten geldt. Het aandeel van Heerlen daarin is 3,7 miljoen euro. Dat is dus ook niet in de zomernota opgenomen, omdat destijds het tekort van JENS nog niet bekend was. In de zomernota worden alleen de volgens afspraak gemaakte gerealiseerde kosten opgenomen. Als we wel zien dat er kosten aan komen, nemen we die als een PM-post op, juist om daar aandacht voor te vragen. Daarna zijn die kosten bekend geworden en daarom is ook die RIB gestuurd, juist om daar de kosten duidelijk in uit te leggen. De vraag is welke meerkosten we kunnen verwachten. Daarvoor hebben we de bijeenkomst op 21 mei georganiseerd, juist om aan te geven dat we ook met JENS op zoek gaan naar de draaiknoppen. Waar kunnen we aan draaien? Hoe kunnen we het efficiënter inregelen om de kosten te beteugelen en ervoor te zorgen dat ze niet verder stijgen? Om dat voor de komende jaren in te dammen, maken we nu een plan. Daarop komen we ook bij u terug in november bij de begroting om de kosten voor de komende jaren te bespreken. Dus dit is geen vertekend beeld naar buiten toe, maar het is de loop van zaken. Destijds was het nog niet bekend, dus daarom staat het met een PM-post erin. Dan de vraag van D66 over de Kredietbank Limburg.

Half juni hebben wij inderdaad de conclusie getrokken over wat het bedrag zou moeten zijn. Dat ligt nu eerst ter besluitvorming voor aan de Kredietbank Limburg. Die nemen daar op 3 juli een besluit over. Dan kom ik daar op 4 juli bij jullie op terug. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Ik heb even die RIB erbij gepakt. Wellicht dat het niet goed is opgeschreven, maar hier staat, ik citeer: “Ook in 2024 gaan meerkosten aan de orde zijn. De omvang daarvan schatten we heden voor Heerlen op minimaal 5 miljoen euro. Dit op basis van de data uit het eerste kwartaal van 2024”. Wat hier in de RIB staat, is dus niet juist. Wethouder Vrusch Wat in de RIB staat, is wel juist, maar we werken eraan om ervoor te zorgen dat die kosten minder worden. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Ja, maar u zegt net dat die 5 miljoen euro die ik aangaf niet correct was. Want dat gold voor alle drie de gemeenten. Hier in de RIB staat duidelijk dat we de omvang voor Heerlen heden schatten op minimaal 5 miljoen euro in 2024. Ik kan er niet meer van maken. Wethouder Vrusch Excuus, ik dacht dat u het had over de 5 miljoen euro van 2023. U heeft daar inderdaad gelijk in. Met de jeugdconsulenten erbij zitten we op 5 miljoen euro. De voorzitter Dank u wel. Dan heb ik nog twee antwoorden te geven. De eerste naar meneer Verreck toe.

Natuurlijk balen wij enorm van die ziekteverzuimcijfers. U geeft aan dat we al 10 jaar boven het landelijke gemiddelde zitten. Dat is niet goed. We hebben in het verleden met een dienst wel langer een contract gehad. Nu hebben we een korter contract gehad, omdat we ook vonden dat het niet goed genoeg ging. We zijn samen met de nieuwe arbodienst en het management keihard bezig in trainingssituaties over gesprektechnieken, wat je precies kunt doen in preventie en

Pagina 40 van 92

vroegsignalering en welke instrumenten je ter beschikking hebt. We zitten er bovenop in de hoop dat we nu dit jaar toch echt een tendens zien dat het omlaaggaat. Daar blijven we voor knokken totdat het omlaaggaat. Meneer Janssen had het terecht over het behouden van je jonge personeel. Met al die bezuinigingen moet je ook oppassen dat niet juist je talenten wegvliegen. Ik kijk eens even omhoog en ik zie een prachtige afspiegeling. Het zijn niet allemaal ambtenaren, maar als ik kijk, zie ik een hele mooie afspiegeling van het ambtelijk apparaat van de gemeente Heerlen, van geweldige senioren tot hartstikke goede junioren, van mensen die gewoon vanuit hun stage gekomen zijn, en zich nu heel erg jong gaan voelen trouwens, en hier ook gewoon zijn komen werken. We doen er dus alles aan om jong talent aan te trekken. Dat doen we met strategische personeelsplanning, opleidingen en vooral door heel leuk werk te bieden. Als je aan een heleboel van deze mensen vraagt waarom ze nou voor Heerlen hebben gekozen, is het juist vanwege de uitdaging die wij te bieden hebben. Een interruptie van de heer Van Zutphen. De heer Van Zutphen, SP (interruptie) U brengt terecht boven naar voren, maar kijk eens wat voor jong talent er achter u zit. Vijf piepjonge wethouders. De voorzitter Maar die hebben geen ambtelijke status zoals deze mensen. Ik werd op hen aangesproken.

De heer Van Zutphen, SP Met wethouder De Beer notabene als senior, zo’n jonge hond. De voorzitter Maar dat komt doordat de wethouder Ouderenbeleid het vitaal ouderenbeleid nog jonger wil maken. Dat was het antwoord. Dan zijn we rond. Is er behoefte aan een tweede termijn? Mevrouw Géron en meneer Daamen. Tweede termijn Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Uit interesse: ik had een vraag gesteld over die verkeerscamera’s die veel duurder blijken uit te vallen. Toen dacht ik dat we in die periode misschien zijn overgestapt van Chinese camera’s naar Europese camera’s. Er is een onderzoek geweest van de NOS. De voorzitter Als dat zo is, komen we er bij u op terug als het daaraan ligt. Meneer Verreck. De heer Verreck, PvdA Ik had een vraag over wat nu uitvoeringskracht is. Daar heb ik geen antwoord op gekregen. Ik realiseer me dat ik een vraag ben vergeten. Op pagina 20 van 33 hebben we het over de norm van inhuur door derden. Die hebben we op 10% gezet en die zit nu op 10,2%. Daar zal ik nu voor vallen. Ik ben dan benieuwd of we daar niet gewoon een keer een getal aan moeten koppelen. Moeten we niet zeggen dat we gaan budgetteren? We gaan maximaal 10 miljoen euro, of 5 miljoen euro, of 200.000 euro inzetten. Ik ben heel benieuwd over wat voor bedrag we praten in het kader van onze begroting.

Want dat is misschien wel een veel interessantere manier om dit in kaart te brengen, dan om te zeggen dat het 10% moet zijn, terwijl we heel veel mensen inhuren die allemaal 200.000 euro per jaar kosten. Dat is natuurlijk de grote vraag.

Pagina 41 van 92

Wat voor effect heeft dat nou op onze begroting? De voorzitter Dank u wel. De heer Jacobs. De heer Jacobs, Forum voor Democratie Dank u wel, voorzitter. Ik ga er niet meer te lang op in. Ik hoef ook geen gelijk te krijgen, maar ik ben toch niet tevreden met het antwoord van de wethouder. Op momenten dat ik een verlies laat zien van 2,7 miljoen euro en er 5,6 miljoen euro gaat bijkomen, is dat nogal substantieel. Ik ben zelf bij die raadsinformatieavond geweest van JENS en de verwachting is ook gewoon dat het in 2024 en 2025 zo doorzet. We laten een cijfer zien van 2,7 miljoen euro, terwijl het 5,6 miljoen euro hoger is. Dat is toch niet reëel? De voorzitter Dank u wel. De heer Daamen. De heer Daamen, Partij Hoensbroeks Belang Dank u wel, voorzitter. Ik had nog een vraag gesteld over die 100.000 euro voor die facilitaire kosten. Die vraag was niet beantwoord. De voorzitter Daar komt de wethouder Facilitair op terug. De heer Janssen. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen Dank u wel, voorzitter. Ik zie de wethouder al op z’n stoel wippen, want hij wil heel graag nog iets vertellen over de Einsteintelescoop en de motie die aangenomen is. Het zou mooi zijn als hij dat nog even doet. De voorzitter Dank u wel. De heer Pauwels. De heer Pauwels, CDA Dank u wel, voorzitter. Ik heb een vraag over de toegenomen drukwerkkosten van 100.000 euro.

Ik heb deze vraag niet gereserveerd voor u, maar geserveerd voor ons als raad, omdat elk raadslid wordt geacht daarin het goede voorbeeld te geven wat betreft de digitale post. 100.000 euro meer en dat gaat op aan uitbestedingskosten aan externe repro’s. Dan komt bij mij de vraag op of we de interne repro’s nog eens opnieuw moeten bekijken of daar nog wat in het verschiet zit om nog meer mee te kunnen doen en daardoor extra kosten te kunnen besparen. De voorzitter Dank u wel. Ik geef het woord aan wethouder De Beer. Wethouder De Beer Ja, Einstein. Toevallig ben ik daar recent op bezoek geweest, althans bij de modelopstelling in Maastricht. Dat is dus een persoonlijk lijntje. We hebben binnenkort ook nog een gesprek met de gedeputeerde. Dus ik zal de wens van de raad nog eens overbrengen en ook kijken in hoeverre er ruimte is om daar verder het gesprek over te voeren. De meubels zijn een facilitair ding. Dan kijk ik even naar achter. Maar het heeft een

Pagina 42 van 92

begrotingstechnische achtergrond waarom die post hier is opgevoerd. Namelijk vroeger, heel lang geleden, was het zo dat als er voorstellen kwamen die in afwijking waren van de begroting, dan legden we die afzonderlijk voor aan de raad. Dat was vaak een heel pakket aan begrotingswijzigingen. Op een gegeven moment heeft de raad afgesproken, in samenspraak met het college, dat we dat niet meer willen. Doe voor ons die begrotingswijzigingen maar twee keer per jaar achteraf bij de tussenrapportages, dus bij de zomernota, de novembernota. Degenen die niet gevangen kunnen worden door die twee tussenrapportages worden verwerkt in de jaarrekening. Dat is de reden waarom die nu in de zomernota voorligt. Dus met het vaststellen met de zomernota accordeert u alsnog de begrotingswijziging op dat punt. Zo zijn er meerdere begrotingswijzigingen, want dat is de essentie van de zomernota. Ik zie u even kijken. Dan JENS. Ik wil even in de bres springen voor mijn collega. Wat we namelijk doen met zomernota en andere tussenrapportages is dat we de foto op dat moment maken. Dat is de informatie op dat moment. Dat is vaak op die dag het beeld. Binnen een paar uur, laat staan binnen een paar dagen of binnen een paar weken, verandert dat financiële beeld heel snel. De vraag is wanneer je nou die foto vastklikt. Die moeten we op een gegeven moment gewoon vastzetten.

Dat hebben we ook gedaan gericht op de kalender die we met de raad hebben afgesproken over wanneer de zomernota in de raad moet, wanneer die in de raadscommissie moet, wanneer die in het college moet en wanneer die dan ambtelijk wordt voorbereid. Dat is dan het plaatje waarmee we werken. Dat neemt inderdaad niet weg dat de volgende dag al of de volgende week er nieuwe informatie kan komen die feitelijk ook meegenomen had kunnen worden in de zomernota. Maar dan blijven we die zomernota voortdurend aanpassen. Dat is de reden waarom we hebben gezegd dat we de zomernota hebben. Voor alle informatie die daarna komt en als die van behoorlijk gewicht is, geldt dat we de informatieplicht hebben richting de raad om die bijvoorbeeld via een raadsinformatiebrief aan u te melden. Dat u dan vervolgens zelf met die bedragen gaat rekenen en gaat zeggen dat het tekort in de zomernota groter is, dat kan. Maar dat is niet wat we nu voorleggen. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Dit is de laatste interruptie. Ik kan u helemaal volgen, wethouder. Als het om 100.000 euro gaat, zeg je voor dat bedrag dat het niet essentieel is. Dat gebeurt ook in de praktijk. Een accountant die een jaarrekening opmaakt en na het tijdstip achter iets komt, als het dan niet essentieel is, laten we zeggen 100.000 euro, dan kan ik dat begrijpen.

Maar dit is nogal een bedrag: 5,6 miljoen euro op een verlies van 2,7 miljoen euro. Ik blijf erbij. Het geeft toch een behoorlijk vertekend beeld van onze financiële situatie. Bent u dat met mij eens? Wethouder De Beer Dat ben ik zeker met u eens. De informatie uit de zomernota gecombineerd met de informatie uit de raadsinformatiebrief is dan ook weer informatie die we gebruiken in opmaat naar de voorbereiding op de begroting. Wethouder Gelderblom Er was een hele korte vraag gesteld over de repro. Dit is het tweede jaar dat gewerkt wordt met externe repro’s. Ik denk dat het nog te kort is om te zeggen dat we terug moeten naar een interne repro, maar ik denk wel dat dit soort bedragen nopen tot een evaluatie. Dus ik doe de toezegging dat we daar nog eens goed naar gaan kijken en dat we dan iets meer de tijd nemen voordat we een eventuele heroverweging doen. Ik zou dus bij deze willen toezeggen dat we voor het komende jaar daar goed naar gaan kijken. De heer Van Zutphen, SP (interruptie)

Pagina 43 van 92

Ja, aansluitend. Hoe zit het met de koffie? Is die nog steeds zo duur? Want in de jaarrekeng valt dat ook onder faciliteiten neem ik aan. Wethouder Gelderblom Het is wel mooi dat binnen en buiten het college de heer Van Zutphen mij nooit met rust zou laten over faciliteiten. Dat is een onderdeel van mijn portefeuille waar ik nooit bewust ja tegen heb gezegd, maar mij wel tot het einde der tijden zal achtervolgen, vrees ik. De befaamde koffieoorlog in Heerlen duurt voort. Dat heeft ook een juridisch aspect en over lopende juridische zaken doen we natuurlijk geen uitspraken. Maar zodra er duidelijkheid over is en de koffieoorlog is beslecht, dan hoort u dat als eerste. De voorzitter Dan nog de inhuur, de vraag van de heer Verreck. Dit is bewust een percentage. Het is 10% van je personeelslasten. Dat doen we bewust, omdat elke gemeente dat doet en je daarmee ook gewoon een geweldige vergelijking hebt. Plus, je kan het aan het budget relateren: 10% van je personeelslasten. Overigens hebben we intern gezegd dat het op dit moment in voorbereiding op de begroting en meerjarenbegroting ‘nee, tenzij’ is. We hebben er wel onmiddellijk op ingegrepen. Jongens, wees voorzichtig met inhuur. We gaan in de begroting wel kijken of we er nog iets meer mee moeten doen. Dat kunt u ook van mij aannemen. Daar heeft ook die uitvoeringskracht mee te maken.

Wat kan je met het personeel in zijn totaliteit nog? In een arbeidsmarkt die zo onder druk staat, moet je dus veel meer gaan werken aan strategische personeelsplanning. Wat kan je nou wel en wat kan je niet? Wat kan je binnenlaten en wat moet je laten liggen? Dat is wel continu flexibel omgaan met de capaciteit die je hebt en dus ook naar je opgaven kijken of we het wel of niet aankunnen. Daar hangt ook weer die externe inhuur mee samen. Want als je het niet meer aankan, en je wilt niet meer inhuren, dan moet je misschien ook hier ooit tot een discussie komen dat we het niet uit kunnen voeren op een bepaald moment. Maar dat is een discussie die we in de meerjarenbegroting gaan meenemen. Dan hebben we alle vragen beantwoord en kom ik tot stemming over de zomernota. Wenst iemand stemming over de zomernota? Ja. U wordt geacht te hebben tegengestemd. Iedereen verder akkoord? Met de FVD die wordt geacht te hebben tegengestemd, is dit voorstel aanvaard. 7. Kaderbrief 2025 De voorzitter Wie mag ik het woord geven? Mevrouw Heine. Eerste termijn Mevrouw Heine-van Dartel, CDA Dank u, voorzitter. Voorzitter, het CDA Heerlen ondersteunt de uitgangspunten en opgaves van de kaderbrief. Maar voor onze fractie is vooral de leefbaarheid van de wijken heel belangrijk. Het college heeft hier ook heel veel voor gedaan. De basis moet op orde zijn.

Dat staat in de nota, maar dat geldt ook voor de leefbaarheid van onze wijken. Daarom moet het college ook met alle macht zoeken naar subsidies en fondsen om hier meer geld voor binnen te halen. Zeker als we dadelijk in het ravijnjaar komen. Vandaar de motie die we samen met de SP, PvdA en Partij Hoensbroeks Belang indienen. Ik zal niet de hele motie herhalen, want die staat in iBabs. Het belangrijkste is dat we het college verzoeken om te onderzoeken hoe we zo veel mogelijk externe middelen kunnen binnenhalen ten behoeve van de leefbaarheid van de buurten en een zo sterk mogelijke aanvraag te schrijven voor een maximale bijdrage uit het leefbaarheidsfonds van de provincie, met als doel dat al deze middelen ten goede komen van de buurten.

Pagina 44 van 92

Verder geldt leefbaarheid ook voor de toestand van de woningen. Daar laat vooral Woonpunt in Meezenbroek steken vallen. Op de Pieter Breughelstraat, Paulus Potterstraat en Breitnerstraat is er schimmel in huis en water in de kelders. Bij klachten wordt gewoon gezegd dat de kelder niet meer gebruikt dient te worden. De gezondheid van onze burgers staat hier op het spel. Wij verzoeken het college dan ook dringend om met Woonpunt aan tafel te gaan en dit op te lossen. Dat was het, voorzitter. De voorzitter Dank u wel. Mevrouw Géron. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Dank u, voorzitter. Het gaat over de motie waar mevrouw Heine het over had. In het dictum staat het verzoek om zo veel mogelijk externe middelen binnen te halen voor die leefbaarheid in de buurten. Ik wil graag van het college horen of deze motie daaraan bijdraagt en dat er dus nog meer gebeurt dan er al gebeurt. Want ik ben ervan overtuigd dat daar alle inzet op gegeven wordt. Dat tot zover de motie. En dan de bijdrage over de kaderbrief? De voorzitter Ja, die doet u dan ook. Graag. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Prima. We verkeren in hoop en vrees over de nabije toekomst. We houden de rode draad aan, zoals is uitgetekend in de meerjarenbegroting. Daarbij volgen we een viertal opgaven. Voor opgave vier, wonen, ruimte en duurzaamheid, het volgende.

De landelijke ambitie is om in 2050 energieneutraal te zijn als land met een tussenstap in 2030 van 55% CO₂-reductie. De eerste CO₂ -reductietrap is makkelijk te nemen. Dat is laaghangend fruit, zou je zeggen. Maar ook daar moeten we hard voor bijtrekken. Een vraag die opkomt, is hoe we onze infrastructuur gaan aanleggen en bestaande onderhouden zonder fossiele energie. Terug voorwaarts naar de Romeinse tijd? Staal, beton, kunstmest en kunststoffen komen voor 100% uit de fossiele energie. Dat zijn juist de pilaren van onze huidige maatschappij. De toename van CO₂-equivalenten komt vooral door de verbranding van aardolie, aardgas en steenkool. Door de gestegen consumptie van energie en andere grondstoffen en daardoor de toegenomen aantasting van de leefbaarheid, overschrijden we de draagkracht van de aarde. Zonder broeikasgassen zou de aarde ijskoud zijn, namelijk -18 graden Celsius. Dat is ook niet goed. Maar met te veel broeikasgassen wordt het te heet. Dat zien we bijna dagelijks, bijvoorbeeld met doden ten gevolge van hitte, overstromingen of bosbranden. Wat ik wil zeggen is dat we op duurzaamheid aandacht moeten blijven leggen. De heer Leers, Hart-Leers (interruptie) Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik volg met heel vele interesse allemaal berichten over het warmer worden of minder warm worden van de aarde.

In het weekend stonden er twee of drie pagina’s in de Volkskrant over het feit van de wisseling van de stromen. Van alles stond er te gebeuren en dat het hier juist kouder zou worden. Wat kunt u mij nu adviseren waar de waarheid ligt? De ene zegt dat het warmer wordt en de ander zegt dat het kouder wordt. De Volkskrant is natuurlijk niet zomaar wat. Misschien kunt daar nader advies over geven. De voorzitter En anders over hoe we de Kaderbrief kunnen vaststellen.

Pagina 45 van 92

Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Dat denk ik ook. De heer Leers, Hart-Leers (interruptie) Maar dan wel met gelijkblijvende temperatuur! De voorzitter Nou die loopt hier wel op trouwens. Mevrouw Géron. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Ik denk niet dat we hier nu een klimaatdiscussie moeten houden. Ik denk dat we dat beter kunnen doen als we het over duurzaamheid hebben. Ik denk dat het in een van de volgende commissies aan de orde gaat zijn. Wat ik wil zeggen, is dat ons van alles te wachten staat. Ik zal pleiten voor een klimaat- en crisisbestendige stad. Zodat we echt bekendstaan als voorloper in klimaat en een crisis aankunnen. Als dit bekend wordt, dan zal Heerlen onweerstaanbaar zijn voor Randstedelijke migranten die tegen stijgende zeespiegels aankijken. Ook jongeren zal dit aanspreken. Hier is ruimte om zich te ontplooien en een leven op te bouwen. We hebben dus vandaag een verduurzamingsoffensief ontvangen wat echt de moeite waard is en waar we ons in gaan verdiepen. De Partij voor de Dieren gelooft in een aantal prioriteiten, zoals energieneutraal bouwen, circulair en demonteerbaar bouwen en barrières met de buurlanden wegwerken bijvoorbeeld. Dan even over dierenwelzijn. Daarbij moeten we bij de les blijven. Zeker als er enigszins sprake is van dierenmishandeling of vreemde omstandigheden waarin dieren verkeren.

Dan moet je adequaat optreden en de beschikbare middelen inzetten. We hebben onlangs in de krant gelezen dat er zieke en verwaarloosde katten zijn bij een broodfokker die meermaals is betrapt op broodfok met andere dieren. Even over bomen, er is een beleidsnota toegezegd, althans dat meen ik gehoord te hebben. Laten we de lijst met beschermede bomen snel uitbreiden. Dan zijn die bomen niet meer vogelvrij. Bij herinrichtingen moet het behoudt van bomen het uitgangspunt zijn en niet zoals op de Ganzeweide, naar horen zeggen, waar eerst bomen gekapt zijn, parkeerplaatsen gemaakt zijn en waar we nu weer gaan herinrichten en vergroenen. Schade en schande. De financiën zijn schaars en de temperatuur stijgt. Dan is de enige oplossing dat de bomen blijven staan. Denk vijf keer na bij werkzaamheden in de openbare ruimte. Boombehoud moet er zijn, omdat onze medewerkers en onze inwoners dat willen. Dan heb ik nog een klein stukje over burgerparticipatie. In Heerlen is de deelname aan de samenleving relatief laag. Maar als je dan kijkt naar bijvoorbeeld carnaval, naar het aantal wagens en groepen die samenwerken in een geweldig grote stoet, dan weet ik niet waar het pijnpunt ligt. Het ontbrekende vertrouwen in de overheid? We zijn een eind op weg met het burgerberaad. Daar mag het niet bij blijven. Er liggen genoeg onderwerpen om met de burger in gesprek te gaan.

Daarbij is de Partij voor de Dieren van mening dat we burgerparticipatie moeten omdopen naar overheidsparticipatie. In het kader van het Partij voor de Dieren-betoog dat ik net heb gehouden, willen we ook wijzen op fietsverkeer dat we willen stimuleren. Maar dat moet vooral veilig zijn. Bovendien slippen de wijken dicht. De parkeerdruk is te hoog, maar gelukkig hebben we een bureau in de arm genomen om adviezen op te lepelen. Zouden burgers hier niet kunnen helpen, onderweg naar een volgend burgerberaad? Wij wachten de komende begroting met spanning af. De voorzitter

Pagina 46 van 92

Dank u wel. De heer Van Zutphen. De heer Van Zutphen, SP Voorzitter. Ik kan u blij maken. Ik zal het relatief kort houden, want de kaderbrief geeft alleen maar een proces weer, namelijk de Ladder van Lodewijks-plus. Onze fractie had eerlijk gezegd graag alvast een wat nadere duiding gehad over de invulling. Maar we begrijpen dat het op dit moment te vroeg was. Des te meer is het college nu aan zet om voor de begroting 2025 en meerjarenbegroting vanaf 2026 met voorstellen te komen. Wij zijn daar uiterst benieuwd naar. Het moge duidelijk zijn dat met name trede zes van de Ladder van Lodewijks onze heel bijzondere focus heeft. Die heeft hij zelf niet bedacht, maar die hebben we er in de coalitie aan toegevoegd. Die gaat over het sparen van mensen, de inkomens van kwetsbare mensen. Naast wat ik net zei, denk ik dat het van belang is voor sowieso de inwoners van Heerlen, voor de economie en onze stad, dat we blijven investeren in de stad. Want juist ervaringen uit het verleden leren dat investeren goed is voor de stad, maar ook leidt tot financieel rendement. Dus om nu … Ik zal die vergelijking toch maar weer even maken met het boek van Kuifje: De krab met de gulden scharen. Daarin zet kapitein Haddock zijn roeispanen op zijn reddingsbootje in de fik zet. Laten we die fout niet maken.

Laten we eerder extra investeren in de roeispanen die ons vooruithelpen dan dat we daar het mes in gaan zetten. De voorzitter Heerlijk. Na Marx en de Bijbel nu ook Kuifje. Wij genieten. Meneer Dragstra. De heer Dragstra, D66 Dank u wel, voorzitter. Met deze kaderbrief starten we met het slaan van piketpalen voor het proces voor de begroting van 2025. Het proces is spannender dan in andere jaren, omdat we als gemeente waarschijnlijk tientallen miljoenen structureel moeten gaan bezuinigen. We hebben het er natuurlijk wel vaak over gehad. D66 staat voor financieel gezond beleid. Dat betekent niet dat risico nemen dat daar niet bij hoort, maar wel dat de risico’s beheersbaar en binnen de perken blijven. Financieel verstandig beleid met het oog op toekomstige ontwikkelingen, zoals de verwachte stijgende lasten in het sociaal domein. Als Heerlen hetzelfde zorgniveau wil leveren, moet de gemeente verhoudingsgewijs meer budget gaan besteden om aan haar zorgtaken te voldoen. Hoe kijkt het college, ook met het oog op aankomende investeringen, hier tegenaan? Voorzitter. Wat D66 betreft, moet er ook op de ontwikkelingen van het ravijnjaar geanticipeerd worden in de begroting van 2025 en in de meerjarenbegroting. Anticiperen betekent ook duidelijke keuzes maken.

Met welke projecten gaan we aan de slag? Welke projecten temporiseren we nu? We komen er niet onderuit om een aantal ambities in de ijskast te zetten. Daar moeten we ook eerlijk over zijn. De bezuinigingsopgave gaat overal in de stad pijn doen. Dat moeten we goed voor ogen houden in alle keuzes die we maken. Uiteraard vragen we daarin ook aan onze verbonden partijen, zoals de GR’en, om daaraan bij te dragen, zoals we ook in de meerjarenbegrotingen al hebben opgeroepen. Verder voorzitter, wat D66 betreft, zijn er drie grote prioriteiten voor de aankomende jaren. Zuyd Hogeschool naar het centrum, de gebiedsontwikkeling van het Willemskwartier en de herstructurering van Hoensbroek Centrum voor een leefbaar en compact Hoensbroek Centrum. Wat ons betreft, moet daar in de aankomende begroting en de meerjarenbegroting sowieso ruimte voor vrijgemaakt worden. Deze ontwikkelingen zijn zo enorm belangrijk voor de ontwikkeling van onze stad. Daar hebben we natuurlijk wel vaak voor gepredikt. Graag horen we van het college hoe zij het belang van deze projecten zien. Het liefst met de toezegging dat deze projecten ook in de begroting en meerjarenbegroting ondergebracht gaan worden.

Pagina 47 van 92

Naast deze grote projecten zijn er ook nog een aantal andere projecten die wat ons betreft prominent moeten plaatsvinden. Dat is als eerste de burgerbegroting, de lobby voor de intercity tussen Aken, Heerlen en Eindhoven, vergroening van schoolpleinen en voor het creëren van voldoende studentenhuisvesting. Kan het college een tipje van de sluier oplichten over wat daar de stand van zaken van is? Voorzitter, tot slot de grootste uitdaging van deze tijd, namelijk de energietransitie. Dat is een opgave die in Heerlen nog groter is dan op andere plekken in ons land. Zeker als we daar ook ons erfgoed in willen behouden. Daarin is veel mogelijk, maar het kost natuurlijk geld. Net als het ondersteunen van inwoners bij het aanbrengen van goede isolerende maatregelen en andere verduurzamingsmaatregelen. Het kost geld en ambtelijke capaciteit. Wat ons betreft moet daar voldoende budget voor vrijgemaakt worden. Dus we vinden het goed om te zien dat er in de jaarrekening 1,05 miljoen euro overgezet wordt naar het programma duurzaamheid. We wachten de uitwerking verder af. We zien dat graag beantwoord in de commissie. Voorzitter, tot zover. De voorzitter Dank u wel. Meneer Rozestraten. De heer Rozestraten, Ouderenpartij Heerlen Dank u wel, voorzitter. Over de huidige financiële situatie van de gemeente Heerlen is al heel veel verteld, ook in de andere onderwerpen die al langs zijn gekomen.

2023-2024 heeft toch forse tekorten en 2025 zal waarschijnlijk niet beter worden. Dus als OPH maken wij ons ernstige zorgen over de financiële situatie in de nabije toekomst. Dan natuurlijk nog helemaal met het ravijnjaar van 2026 dat er nog gaat komen. Kijkende na de kaderbrief is er reeds rekening gehouden met investeringen van 12,9 miljoen euro voor het Romeins museum en de 13 miljoen euro voor het Cinema Royal filmhuis. Er is geen rekening gehouden met het centrumbad, Hoensbroek centrum, net ook al aangehaald, verdere investeringen die nodig zijn voor de verhuizing van Zuyd Hogeschool, Heerlen Noord zal ongetwijfeld ook weer geld nodig hebben. Dan nog de ambitie van Heerlen om culturele hoofdstad van Europa te worden. Daar heb ik vanmiddag nog even op zitten googelen. Dat heeft Leeuwarden 104 miljoen euro gekost. Dat heeft weliswaar ook 60 miljoen euro opgebracht. Alleen waren helaas de kosten en de opbrengsten niet altijd bij dezelfde partij, helaas. Wat dat betreft zijn er toch wel ernstige zorgen rondom de voorliggende kaderbrief. Ook de OPH is natuurlijk wel heel ambitieus voor onze stad, maar dan wel op een realistische wijze en niet om deze investeringen straks af te wentelen op onze burgers. Wie gaat dit allemaal betalen? Dat zijn inderdaad onze burgers.

Dan horen we de SP toch alweer zeggen: “niet bij de laagste inkomens, maar dan dus vooral weer bij de midden- en hogere inkomens”. Juist op het moment dat we Heerlen aantrekkelijk willen maken, zowel economisch en als woonstad is dat een hele zorgelijke ontwikkeling. Kijkende naar de kaderbrief willen wij toch ook naar de Ladder van Lodewijks kijken die wordt genoemd in deze kaderbrief. We verwachten dat het college dit concreet gaat aangeven. Misschien nu al enige tip van de sluier, maar dat moet zeker ook gebeuren tijdens de algemene beschouwingen in november. Ik kijk naar stap een en stap twee, doelmatiger werken en anders organiseren. U schrijft al in de kaderbrief dat u heel veel van de gemeentelijke organisatie verwacht op dit gebied. We kunnen daar forse bezuinigingen gaan realiseren. Hetzelfde geldt eigenlijk voor stap drie en stap vier, het vertragen van projecten en het heroverwegen van projecten. Wat ons betreft willen we dan ook heel concreet weten aan welke projecten u denkt. Aan welke termijnen van vertragingen denkt u concreet? Welke projecten vallen er af als er te weinig financiële middelen zijn? Stap 5 - en dat is ook gelijk de laatste - is

Pagina 48 van 92

het vergroten van de lastendruk van onze burgers. Wij hebben stap 6 niet in overweging genomen. Als we kijken naar deze genoemde ambitie en investeringen, dan komen wij toch al op een bedrag uit dat zeker boven de 50 miljoen euro gaat liggen. Wat betekent dit dan concreet voor de lastendruk concreet van onze burgers, en dan vooral dan weer in de midden- en hogere inkomens? Dat zouden we dan echt graag concreet van u willen weten. Daarnaast hebben we ook nog de 25 miljoen euro die we terug willen halen bij de burgers in het kader van het ravijnjaar. Dus dat wordt dan een dubbele verhoging. Daar wordt de Ladder van Lodewijks meteen overgeslagen, want in het artikel van 24 mei in de Limburger wordt in feite al gezegd dat het bij de burgers wordt opgehaald. De heer Van Zutphen, SP (interruptie) Zegt de OPH nu dat er per definitie lastenverhoging moet komen? Want ik kan uw verhaal niet helemaal volgen. Als u inderdaad vindt dat er lastenverhoging moet komen, hoe stelt u dan voor dat die lastenverhoging verdeeld wordt? De heer Rozestraten, Ouderenpartij Heerlen De OPH stelt dat niet concreet. Er staat wel in de Limburger op 24 mei dat de bezuinigingen voelbaar zullen zijn in de hele stad, dus bij alle burgers. Dat betekent dat het een lastendrukverhoging met zich mee zal brengen, namelijk die 25 miljoen euro.

Voor de 50 miljoen euro of het bedrag rondom de 50 miljoen euro gaan we een reactie krijgen conform de Ladder van Lodewijks. De heer Van Zutphen, SP (interruptie) De Limburger is natuurlijk een krant. Met alle respect, maar dat is niet het college. Natuurlijk zit er vooralsnog een gat van 25 miljoen euro. Maar wat stelt u dan voor? Wel lastenverhoging of geen lastenverhoging? Bezuinigingen of geen bezuinigingen? U heeft een verhaal over wat u allemaal niet wil, maar wat wilt u nu wel? De heer Rozestraten, Ouderenpartij Heerlen Wij willen het liefste geen lastenverhoging voor de burgers, dat er keuzes worden gemaakt, dat we op basis van doelmatiger werken en anders organiseren veel geld kunnen besparen en dat we een aantal zaken heroverwegen, uitstellen en misschien wel afstellen. Dat is onze keuze. De heer Van Zutphen, SP (interruptie) Wie heeft gezegd dat er lastenverhoging komt? Dat heeft helemaal niemand gezegd. De Limburger heeft iets geroepen blijkbaar, maar … De voorzitter Laten we het via mij lopen. Het is niet de bedoeling dat we naar elkaar gaan wijzen. Meneer Janssen was de eerste die een vervolginterruptie had. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen (interruptie) Ja, dank u wel voorzitter. We mogen dadelijk de wethouder even laten commenteren op zijn citaat in de Limburger. Dat betekent fors bezuinigen. De pijn zal in de hele stad voelbaar zijn.

Lastenverzwaring voor burgers is volgens De Beer onontkoombaar. Als het college daar gewoon op reageert, dan hoeven we hier die discussie niet te voeren en dan kunnen we daarna in de tweede termijn braaf verder met … De voorzitter

Pagina 49 van 92

Ik vind het een goede suggestie. Ik zie meneer Dragstra er ook mee instemmen. Of wilt u toch nog? De heer Dragstra, D66 Misschien wel even ter verduidelijking dat wij niet per se pleiten voor een lastenverhoging. Dat is natuurlijk ook de uitwerking van het college. Maar dat de bezuinigingen voelbaar gaan zijn in de hele stad is niet per se een lastenverhoging. Ook als een project niet doorgaat of een buslijn wegvalt. Allerlei zaken kunnen ervoor zorgen dat het voelbaar is in de stad. Het hoeft niet per se een lastenverhoging te zijn. Dit even ter toelichting. De voorzitter Meneer Rozestraten, maakt u uw betoog af. De heer Rozestraten, Ouderenpartij Heerlen Ik denk dat ik klaar was met de eerste termijn. De voorzitter Prima, dank u wel. Meneer Van den Berg. De heer Van den Berg, VVD Voorzitter, stevenen we in financiële zin af op een gemeentelijke tragedie? Dat is de vraag die iedereen zo’n beetje bezighoudt. Rijksbesluiten die buiten onze invloedssfeer liggen, maar waar we wel mee te dealen hebben. We staan aan de vooravond om harde keuzes te maken. Op voorhand wensen we het college veel wijsheid toe om tot een evenwichtige en sluitende begroting te komen. Voorzitter, voorafgaand aan het compleet maken van de begroting is het aan ons als raad om ze nog wat mee te geven. Dat is precies zoals we dat hebben ingericht. Maar laten we elkaar niet voor de gek houden.

Dit keer gaat het echt anders worden. We hebben een globaal idee van wat komen gaat, maar we weten niet wat we voor Heerlen echt kunnen verwachten. Zodanig is het wat ons betreft jammer dat het relatief vaag blijft in de kaderbrief. We zouden het prettig hebben gevonden als het college ons alvast iets meer op het pad zou hebben meegenomen. Een serieuze winstwaarschuwing was op zijn plaats geweest. De VVD herkent zich overigens wel helemaal in het hanteren van de Ladder van Lodewijks. Het is een ladder die niet betekent dat bezuinigingen evenredig over de trappen verdeeld moeten worden, maar dat elke volgende trap, of beter gezegd bezuinigingsstap, pas gezet wordt als de vorige trede maximaal is uitgeput. Dat betekent voor de VVD zoals bekend dat het verhogen van de lasten pas als een laatste of beter gezegd voorlaatste redmiddel kan zijn. Pas als er maximaal is ingezet op het besparen van kosten door een efficiëntieverbetering, het anders organiseren en het uitstellen en schrappen van uitgaven en projecten, pas dan en alleen dan mag er gekeken worden naar de lokale lasten. Voorzitter, onze fractie gaat het college het volgende meegeven. Leg ons te allen tijde een sluitende en evenwichtige begroting voor. Een begroting die een goede en evenwichtige vertaling is van onze taken en doelstellingen. Een begroting met een reëel en consistent toekomstgericht beeld.

Een begroting met de afgesproken parameters waaronder ten minste een weerstandscapaciteit van 2% van de begroting. Een begroting met blijvend perspectief op zoet voor onze stad en onze inwoners. Een begroting waar we laten zien dat we blijven investeren in projecten die onze stad vooruit helpen in haar ambitie om in 2050 100.000 inwoners te hebben. Op zich is dat in een vergrijzende regio al een uitdaging van jewelste. We zouden het dan ook in de begroting in scope willen zien hoe we naar 100.000 inwoners toewerken. Welke piketpalen

Pagina 50 van 92

gaan we slaan om die ambities ook echt waar te kunnen maken? Maar we komen er niet onderuit om nog geconfronteerd te worden met zuur. Voor de VVD is het belangrijk dat daar waar zuur aan de orde is, de communicatie daaromtrent duidelijk en begrijpelijk moet zijn. Niet alleen dat, de pijn die dat met zich meebrengt moet evenwichtig verdeeld worden onder alle bewoners, bedrijven, instituten en wat nog meer in onze gemeente. Iedereen moet indien nodig de broekriem aanhalen en waar nodig mee bezuinigen. Vanuit dat perspectief zouden we graag een paar scenario’s in de begroting willen zien. Voorzitter, u schetst in uw brief opgaven die we als fractie kunnen onderschrijven. Het komt er ook op aan om realiteitszin te prediken en het woord bij de daad te voegen. Om u een voorbeeld te geven, daar waar we bijvoorbeeld in ons coalitieakkoord spreken over rigoureus vergroenen, moeten we misschien pas op de plaats maken in plaats van alles in deze coalitieperiode te willen regelen. Het niveau op de thema’s werk, onderwijs, inkomensvoorziening en maatschappelijke ondersteuning moet op orde blijven. Maar ook hier moeten we de tering naar de nering zetten, kritisch blijven op hetgeen we aan de voorkant met elkaar afspreken en anderzijds ook het lef hebben om af te wijken van vanzelfsprekendheden. Geld wat we niet hebben of kunnen krijgen, kunnen we niet uitgeven.

Over aandacht en geld voor Heerlen-Noord heeft Heerlen-Noord niet te klagen. De waarschuwing die we daarbij nog een keer willen geven, is dat het voortdurend framen van hoe slecht het gesteld is met dit stadsdeel tegelijkertijd onrecht doet aan de vele goede plekken in dit stadsdeel. Niet iedereen zit namelijk te wachten op voortdurende negatieve aandacht. Geef aan het Nationaal Programma Heerlen-Noord mee dat daar waar wat meer balans in gezocht moet worden. Dat evenwicht mag ook worden vertaald in financiële zin. Versterk het goede. Hierbij aan de indieners van de motie de vraag of zij bereid zijn hieraan toe te voegen om daar waar het over Heerlen-Noord gaat, ook de samenspraak op te zoeken met het Programma HeerlenNoord. Voorzitter, over ons centrum wordt veel gesproken. Iedereen is het met ons eens dat hier de sleutel ligt voor de toekomst van het succes van onze stad, en ik durf zelfs te beweren voor onze regio. Wonen speelt hier een belangrijke rol in. Als kwalitatief woningaanbod achterblijft, blijven de stad en regio ook achter. We zullen nadrukkelijker moeten laten zien hoe we het verschil gaan maken. Geld helpt, maar wat misschien nog meer gaat helpen, is het verbeteren en accelereren in het dienstverleningsproces. Het duurt vaak nog veel te lang voordat de bouwkranen opgebouwd worden. Voorzitter.

De kaderbrief kondigt ook flinke extra bezuinigingen aan op de gemeentelijke organisatie. Vanuit het financieel spreadsheetperspectief lijkt dat een oplossing. Maar daar schuilt ook een groot gevaar in, namelijk hoe je continuïteit borgt en hoe je kwaliteit behoudt. De VVD heeft al een paar keer op de systematiek van een high performance organisatie gewezen. Dat is een methode die inmiddels werkt bij diverse gemeentes en provincies. Daarbij komt het voordeel dat de medewerkerstevredenheid omhoogschiet en daarmee wellicht ook de daling van het ziekteverzuimpercentage. We kijken dan ook uit naar de resultaten van het onderzoek. Kan het college aangeven wanneer de raad hier iets van tegemoet kan zien? Voorzitter. Ik rond af. Het is de bedoeling dat de kaderbrief de belangrijke kaders voor het opstellen van de meerjarenbegroting aangeeft. Het moet een vertaling zijn van strategische keuzes en beleid met concrete randvoorwaarden. Deze brief straalt dat niet echt uit. Dat is misschien niet zo vreemd, omdat we of ze het ook niet weten. Maar we gaan de komende maanden ervaren welke keuzes het college aan ons gaat voorleggen. Het worden spannende tijden. Dank u wel. De voorzitter Dank u wel. Interruptie van mevrouw Heine.

Pagina 51 van 92

Mevrouw Heine-Dartel, CDA Even het antwoord op de vraag van meneer Van den Berg. Dat is: ja. De heer Van den Berg, VVD U voegt dit toe. Dank u wel. De voorzitter Boter bij de vis, dank u wel. Dan gaan we naar meneer Daamen. De heer Daamen, Partij Hoensbroeks Belang Dank u wel, voorzitter. Er is al veel over gezegd. Ik zal het kort houden. Zoals we in de commissie al aangaven, zijn we blij dat ‘denk in krimp’ heeft plaatsgemaakt voor ‘denk in groei’. Er zijn echter wel financieel flinke uitdagingen. Met name de bezuiniging op de gemeentelijke organisatie zal zeker consequenties hebben voor het uitvoeren van taken. We vroegen reeds of u de raad wil meenemen in wat we niet meer gaan doen of stoppen, zodat er keuzes kunnen volgen. Graag willen we weten hoe u ons gaat informeren hierover en ons mee laat denken. We willen nogmaals herhalen dat we blij zijn dat het Nationaal Programma Heerlen-Noord en de herstructurering van Hoensbroek Centrum blijven doorlopen en de aandacht krijgen die ze verdienen. Wel maken we ons enigszins zorgen over de manier waarop het college met de participatie- en burgerinitiatieven omgaat. 3 juli is er bijvoorbeeld een demonstratie van de burgers die de muziekschool in Hoensbroek willen behouden.

Hoe zal de gemeente omgaan met de zorgen en wensen van de betrokkenen? Hoe is de gemeente van plan deze demonstratie in goede banen te leiden en de dialoog met de demonstranten aan te gaan? Tot zo ver. De voorzitter Dank u wel. De heer Jacobs. De heer Jacobs, Forum voor Democratie Ik was al bang dat u mij vergeten was. Ik zag u een beetje bang kijken. U was bang dat ik over het klimaat zou beginnen, maar dat doe ik niet. Ik laat het even. Ik had wel even een vraag aan meneer Peters. Ik weet niet van wie die zinssnede komt, maar u gaf net aan dat u het weer niet een jaar later kunt voorspellen. Dan komt die zinssnede hier ook niet van u. Dat wanneer we niets doen, we in 2050 te maken krijgen met een klimaatschade ten hoogte van 150 miljard euro. Die zinssnede komt denk ik niet van de wethouder? Dat kunt u misschien dadelijk beantwoorden. Ik wil er nog een zin aan toevoegen. Ik heb altijd graag met mevrouw Géron te doen en ik merk dat zij zich toch heel veel zorgen maakt om het klimaat. Dus ik heb wat wetenschappelijke artikelen voor mevrouw Géron uitgeprint. Dan kunt u dadelijk ook zien … De voorzitter Zullen we dat buiten de vergadering doen? De heer Jacobs, Forum voor Democratie Ja, maar dat mag ze dadelijk hebben. Het gaat erover dat de weerextremen de afgelopen jaren niet zijn toegenomen.

Als we het even over de kadernota hebben, dan maak ik me toch wel zorgen om die hele energietransitie. We moeten van het gas af. We moeten elektriciteit … We zien dat bijvoorbeeld de foodhall niet kan worden aangesloten. Je ziet bijvoorbeeld in Maastricht dat dadelijk

Pagina 52 van 92

dieselauto’s niet meer in de stad mogen komen. We hebben bestaanszekerheid heel hoog in het vaandel staan. Ik denk dat we niet moeten onderschatten wie er voor bestaanszekerheid zorgt. Dat zijn de ondernemers. Ik denk wel dat we die ondernemers moeten blijven faciliteren en zorgen dat ze hun zaken kunnen blijven doen, want bestaanszekerheid wordt niet gecreëerd door een overheid. Dat doen de ondernemers. Wat betreft de cijfers denk ik dat er genoeg gezegd is over hoe de financiële situatie ervoor staat. Daar heb ik verder niks aan toe te voegen. De voorzitter Dank u wel. Meneer Verreck. De heer Verreck, PvdA Dank u wel, meneer de voorzitter. Als fractie zijn we tevreden dat de verbetering van de leesbaarheid van de kaderbrief die een aantal jaren is doorgevoerd, is vastgehouden. Het is goed om te lezen dat we in Heerlen de krimp hebben omgebogen in een groeiscenario of groeiambitie. Die wordt onder andere vormgegeven door de bouw van 5.000 woningen in de stad of in de gemeente. De blik naar onze buren en dan niet alleen van Parkstad, schept veel mogelijkheden en kansen de komende jaren. Het zou wat de PvdA betreft goed zijn als er eindelijk een keer een groen licht in Den Haag zou komen met betrekking tot de intercityverbinding naar Aken en dat er een einde komt aan de Processie van Echternach die we al vele jaren aan het lopen zijn op dit dossier.

Wat ik wel mis in de staat van de stad is het Zuyderland ziekenhuis in Heerlen. Ik weet dat we als gemeente en alliantie erg hard werken om het genomen besluit te veranderen en hopen dat het nieuwe kabinet hun toezegging gaat nakomen. We gaan het binnenkort meemaken. Als fractie zijn we van mening dat niet het aantal inwoners, maar de uitkering, zoals meneer Janssen net vertelde, van belang is bij het kiezen van een nieuwe woonplek, maar wel hoe het voorzieningsniveau eruit ziet. Wat ons betreft, is het ziekenhuis daar een verstrekt helder onderdeel van. We hebben in de macro-economische verkenning gelezen dat het aantal personen en kinderen dat in armoede leeft in deze periode is afgenomen. Om met de woorden van voormalig minister Kamp – let op, ik ben er totaal geen fan van – te spreken: mijn onderbuik zegt wat anders. Kan het college het op enige manier onderbouwen met cijfers? Want daar ben ik wel heel benieuwd naar. Ik heb namelijk het gevoel – en er is ook al berichtgeving daaromtrent – dat de armoede en zeker ook het aantal kinderen in armoede niet afneemt in Heerlen. Dus ik ben heel benieuwd waar deze zinssnede vandaan komt en hoe die onderbouwd kan worden. In de kaderbrief wordt het thema duurzaamheid genoemd. Het is door een aantal collega’s ook al genoemd.

We hebben net bij de jaarrekening een correctie uitgevoerd, waardoor we incidenteel budget hebben vrijgemaakt voor duurzaamheid. Ik zou het college willen oproepen om bij de komende begroting dit incidentele geld om te zetten in structureel geld, zodat we ook voor de komende jaren dit belangrijke onderwerp kunnen borgen. Dat is wel van groot belang. Als PvdA begrijpen we heel goed dat we als gemeente voor een grote uitdaging staan. Niet alleen het nieuwe kabinet, dat ondertussen al heeft aangekondigd op verschillende onderdelen minder geld uit te geven, maar zeker in verband met het ravijnjaar 2026. De begroting van komend jaar zal een voorzicht moeten gaan geven om die bezuiniging meer in kaart te brengen. Maar als gemeente hebben we ook voor hetere vuren gestaan in de afgelopen jaren en die hebben we tot nu toe nog steeds overleefd. We zijn er nog. Ik heb vanuit mijn fractie een goed vertrouwen dat we ook deze uitdaging aankunnen. Dank u wel. De voorzitter

Pagina 53 van 92

Dank u wel. De heer Janssen. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen Dank u wel, voorzitter. Tijdens die coalitieonderhandelingen in 2022 hebben wij al kritische vragen gesteld over die prioritering en de ambities van deze coalitie. We hebben toen al opgemerkt dat ambities groter zijn dan de portemonnee is in Heerlen. Het heeft een tijdje geduurd, maar nu ligt er dan toch echt een perspectief voor waarin je keihard moet ingrijpen in het ravijnjaar dat alle gemeenten treft, maar Heerlen het hardst. Deels omdat we meer dan andere gemeenten afhankelijk zijn van het Rijk, zoals u zelf ook aangeeft en daarnaast deels omdat de meevallers uit de afgelopen jaren niet meer te verwachten vallen. Zeker niet als je naar het hoofdlijnenakkoord kijkt. Dan ben ik nog niet heel erg enthousiast over wat we kunnen verwachten. Je zult daarom nu keuzes moeten maken, maar we zijn natuurlijk wel teleurgesteld dat het zover heeft moeten komen. Vooraf willen we duidelijk maken dat Heerlen met zijn signatuur en de uitdagingen die we hier hebben ook blijft vragen om forse investeringen. Die vraagt ook dat Den Haag daar de komende jaren nog in investeert. In de geest van Elke regio telt, het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en de NOVEX-plannen die allemaal inzetten op een kwalitatieve groei in plaats van krimp. Dan onderstreep ik het woord ‘kwalitatief’. Dat vinden we nogal belangrijk.

Het houdt daarom voor ons wat dat betreft een keer op met een enkeltje Heerlen of Parkstad voor mensen met een rugzakje en een stapeling van problemen, die bijvoorbeeld in de Randstad of in andere rijke gedeeltes van het land geen betaalbaar huis vinden en die hier en in de regio de druk op onze voorzieningen nog hoger leggen dan dat ze al zijn. Wie er dan ook in het torentje zit, dat signaal moet luid en duidelijk verteld blijven worden, want anders blijven we hier maar dweilen met de kraan open. Kunnen wij hierin ook de komende periode op uw inzet blijven rekenen? Wat kunt u eventueel nog doen om het nieuwe kabinet gelijk met de neus op de Heerlense feiten te duwen? Kunt u daarnaast ook inzetten op het positieve verhaal van deze regio, door ze met name te wijzen op het potentieel van deze regio en dus niet door alleen maar voortdurend achterom te kijken naar wat er allemaal verloren is gegaan of dicht is gegaan? Daar staat overigens ook tegenover dat wij zelf als Heerlen aan de lat staan voor onze eigen prioriteiten en de keuzes die er gemaakt worden met de beperkte middelen die we hebben. Hoe leg je inwoners bijvoorbeeld uit dat je heel fors in het centrum van Heerlen blijft investeren, terwijl je in Hoensbroek nog geen euro’s voor het centrum gereserveerd hebt? Dat terwijl wij eigenlijk al vanaf het begin erop hebben aangedrongen.

Men schijnt recent toch echt wakker te zijn geschrokken. Daar zijn we natuurlijk erg blij mee, maar we hopen tocht echt dat er voor het einde van het jaar een concreet raadsvoorstel met euro’s voor het plan van Hoensbroek Centrum op tafel komt. Dat geldt ook wat ons betreft voor het Willemskwartier. U gaf aan in de vragen die we schriftelijk gesteld hebben dat u eventueel gemeentelijk vastgoed of grond af kan stoten om zodoende meer middelen ter beschikking te krijgen en minder structurele lasten voor de kiezen krijgt. Legt u voor het eind van het jaar ook een plan voor wat dit gaat betekenen, welke panden of gronden u eventueel van de hand wil of kan doen, wat hier het potentieel voor is en hoe dat bij kan dragen aan een mogelijke besparing? Dat staat in de technische beantwoording van mijn vragen. De Heerlense gezinnen die in onze stad wonen en het nodig hebben, willen we daar waar mogelijk zo veel mogelijk blijven ondersteunen. En ja, dat geldt zeker ook voor de mensen met een lager inkomen. Dat doen we eigenlijk ook al, want het blijkt ook vanuit de beantwoording van uw vragen dat daar forse middelen aan uitgegeven worden. Wel denken wij dat op deze begroting van deze gemeente het voeren van inkomenspolitiek niet onze primaire rol zou moeten zijn. Dat is de rol van het Rijk.

Spreek ze daar dan vooral op aan en probeer niet met beperkte middelen die politiek te voeren, maar concentreer je op hetgeen je wel in de hand hebt. Pak

Pagina 54 van 92

door op het investeren in nieuwe duurzame woningen in het centrum en in onze stadsdelen. Het helpt ook als er schimmel op de wand staat, kan ik u vertellen. De heer Van Zutphen, SP (interruptie) Meneer de voorzitter, ik hoor de heer Janssen zeggen dat de gemeente geen inkomenspolitiek mag voeren. Maar is datgene wat u verstaat onder geen inkomenspolitiek voeren niet feitelijk ook inkomenspolitiek? Namelijk dat je mensen met een kleine beurs die bij wijze van spreken de waterrekening niet eens kunnen betalen even zwaar belast als mensen die een privé binnenzwembad hebben? De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen Ik ben inmiddels wel gewend dat u het debat tot dit soort uitspraken versmalt en daar ken ik u inmiddels ook al voor. Maar goed, u heeft bijvoorbeeld gezien wie er in Heerlen de portemonnee voor getrokken hebben. Dat was destijds, gezien de middelen die we ter beschikking hadden, wellicht ook te begrijpen. Dat doen wij bijvoorbeeld door de eigen bijdrage van mensen onvoldoende te indexeren, of in ieder geval de kwijtschelding van de riool- en afvalstoffenheffing. We compenseren 100%. Laat u mij even uitspreken, meneer Van Zutphen. Dan zou je moeten onderbouwen dat de kosten van het bestaan in deze regio, met andere woorden de woonlasten, de hypotheek en noem het maar op, hoger zouden zijn dan in andere regio’s. Daar heeft u keuzes in gemaakt. Dat zijn beleidskeuzes.

Dat noem ik beleidsinkomenspolitiek. Daar mag u mij op aanspreken. Je kunt je afvragen of we met de beperkte middelen die we hebben dit soort politiek nog kunnen voeren. Dat is een. En twee is – die maak ik ook nog even af - dat ik in brede zin niet geloof in gratis bier. Ik hoor het dadelijk graag van de wethouder, maar heel populair lopen roepen dat dit soort stevige bedragen ergens vandaan moeten komen, is gewoon onzin. Iedere Heerlenaar zal dat voelen. Daar hoort een bepaalde evenredigheid bij. De heer Van Zutphen, SP (interruptie) Voorzitter, ik voer graag een politieke discussie met de heer Janssen, maar het bij herhaling te berde brengen van feitelijke onjuistheden helpt niet. Want de kwijtscheldingsnormen worden automatisch geïndexeerd. Die worden namelijk door de rijksoverheid vastgesteld, zoals u heeft kunnen lezen in de feitelijke beantwoording van het college. Die groeien mee met de ontwikkeling van het minimumloon enzovoorts. Het is niet zo dat de gemeente Heerlen niet indexeert en dat de gemeente Heerlen daar een bijzonder beleid voert. Blijf toch een beetje bij de feiten en dan voeren we een politieke discussie. De voorzitter Ik stel voor dat we misschien ter herhaling nog even het bandje terugluisteren van de discussie van een uur en drie kwartier bij de jaarrekening.

Ik herhaal een uur en drie kwartier, die voor een groot deel ook over dit onderwerp ging en waar de wethouder een heel helder antwoord heeft gegeven over inkomenspolitiek. Dus ik zou het fijn vinden als u uw betoog afmaakt. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen Dat doe ik met alle liefde, geachte voorzitter. Maar dat had ik ook graag in de commissie willen doen. Daar refereer ik graag ook nog even aan. De voorzitter Dat vind ik ook niet goed. Ik ga nu echt wel even wat strenger worden. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen

Pagina 55 van 92

Dat mag. De voorzitter We hebben in het presidium met dertien partijen bepaald dat we geen extra tijd nodig hadden. De meerderheid van de fracties heeft dat gezegd. Dan moet u uw tijd beter benutten. U heeft ook nog vragen gesteld en dan gaan we niet hier de commissie overdoen. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen Maar u kent de vergaderorde. Ik heb hier geen spreektijd en ik kan mijn bijdrage leveren met alle respect. De voorzitter En ik kan u afkappen, met alle plezier als u zo doorgaat. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen Dat is helder. Staat u mij toe? Wat ons betreft is het dan tijd om flink door te pakken en om te investeren in nieuwe duurzame woningen in het centrum en in onze stadsdelen. Dat is wat ons betreft topprioriteit wat ook zelfs versneld zou moeten worden. We willen namelijk talentvolle jonge mensen naar onze stad halen en als het even kan, behouden. Dat kan ook via de onderwijsinstellingen die onze stad willen omarmen en zich in het centrum willen vestigen. Ook door in te zetten op economische ontwikkelingen van onder andere de medtechsector en de innovatieve werkgelegenheid die we onze regio kunnen binnenhalen.

Zet dit college dan ook voldoende in op die kwalitatieve werkgelegenheid en hoogwaardige kenniswerkers? Want we hebben die jonge mensen nodig die al die huizen gaan verduurzamen en bouwen, die in de zorg onze ouderen verzorgen en die op school onze kinderen lesgeven. Zorg dan ook, vooruitlopend op de begroting, voor een meer gezinsvriendelijk beleid in Heerlen. Beknippel dan ook niet op die uitvoeringskracht om hier handen en voeten aan te geven. Daarnaast zult u, want daar lopen de kosten, ook een actief beleid moeten voeren om de kosten op het sociaal domein enigszins in de hand te houden en tegelijkertijd ervoor te zorgen dat mensen niet door het ijs heen zakken en de hulp krijgen waar ze recht op hebben. Bijvoorbeeld door onder andere te stoppen met duurbetaalde re-integratietrajecten. Daar hebben het recent nog over gehad in een commissie. Wat ons betreft is dit het moment om dit soort zaken een keer kritisch tegen het licht te houden. Dat kan ook door kritisch te kijken naar het Wmo-beleid en hoe we goede afspraken gaan maken omtrent jeugdzorg, zodat we niet in de komende jaren weer, net zoals in de afgelopen jaren, tegen verrassingen aanlopen. Kinderen die zorg nodig hebben moeten deze krijgen.

Maar vraagt de mate waarin de kosten nu oplopen niet om een slimmere aanpak? Bent u bereid om steviger in te zetten op digitalisering, robotisering en optimalisatie van inzet van personeel? Kunt u dat dan ook niet verwachten van onze ketenpartners? Bent u ook bereid te benoemen waar u wel op in blijft zetten? Maar u moet ook heel duidelijk zijn in wat u niet gaat doen of waar u gaat pauzeren. Je zou zomaar gedurende die betreffende jaren 2026 en 2027 bepaalde investeringen even uit kunnen stellen. Wat de Jongerenpartij Heerlen betreft, denk aan tempo maken met onderwijs naar het centrum, denk aan het integraal huisvestingsplan van onze scholen en de verkeersveiligheid rondom die scholen, denk aan het versneld bouwen en de herstructurering van al die benodigde woningen, denk aan de lijnen van het Nationaal Programma Heerlen-Noord, en denk hierbij vooral ook aan de stadsdelen waarbij we het ontzettend urgent vinden om boter bij de vis te leveren in Hoensbroek Centrum. Waarbij we ook duidelijk zijn dat we hierin ook echt het centrum zoals u dat heeft gedefinieerd, benoemen en dat ook moet kaderen. Kom voor de algemene beschouwingen met een plan van aanpak.

Pagina 56 van 92

En dan met betrekking tot de motie, wilt u die nu of mag die dadelijk? Zullen we die maar gelijk doen? Het leefbaarheidsfonds van de provincie gaat in september open en bedraagt maximaal 2 miljoen euro per aanvraag. Wat ons betreft zet u zich hiervoor in. Bespaart u zich die veelheid aan suggesties die gedaan worden in die motie qua soort inzet, maar zet gewoon in op hetgeen we al hebben afgesproken. De Jongerenpartij heeft heel expliciet twee moties ingediend die unaniem aangenomen zijn in de afgelopen periode waar wij ons zorgen over maken of die überhaupt nog tot uitvoering worden gebracht. Dat zullen we dadelijk tijdens de begrotingsbehandeling zien. Het gaat expliciet over het skatepark en de motie die toeziet op het spelen, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte. Geeft u daar een invulling aan, richt u de pijlen daarop, dan heeft u ook wel wat richting waaraan dat leefbaarheidsfonds wat ons betreft voor ingezet kan worden. Dan steunen wij die natuurlijk van harte. Vanzelfsprekend mag die lobby voor meer middelen van wie het ook maar brengen wil, stevig worden voortgezet. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter Dank u wel. Het woord is aan het college en ik neem aan als eerste wethouder De Beer. Er zijn heel veel opmerkingen gemaakt, maar er zijn ook wat vragen gesteld en die vragen beantwoorden we.

Wethouder De Beer Ik denk dat er meer opmerkingen zijn gemaakt dan dat er vragen zijn gesteld. De aard van de kaderbrief is zodanig dat het vooral ook een uitnodiging aan de raad is om … De voorzitter De wave wordt ingezet. Wethouder De Beer Ik had mijn zin nog niet eens afgemaakt, maar ik kan me wel vinden in de reactie! De aard van de kaderbrief is zodanig dat het ook een uitnodiging aan de raad is om in deze fase aan het college mee te geven wat ze belangrijk vinden, zodanig dat we dat kunnen meenemen in de verdere voorbereiding en de uitwerking van de begroting. Dus als de heer Van den Berg zegt dat zij eigenlijk een beetje teleurgesteld zijn over de weinig concreetheid van de kaderbrief, dan snap ik dat enerzijds. Aan de andere kant zitten we op dit moment zodanig in het proces dat we de methodiek met u delen. Die zal niet verrassend zijn, namelijk die Ladder van Lodewijks en dat we vooral ook de raad vragen om input te leveren in wat we mee moeten nemen in de verdere inkleuring van die ladder. Dus als de heer Rozestraten mij vraagt aan welke stappen ik denk, dan zijn dat er zes. De omvang van elke stap weten we nog niet. We zijn natuurlijk wel al een beetje aan het oefenen met die ladder en aan het kijken waar we bijvoorbeeld verder efficiëntie kunnen besparen. De heer Janssen deed net een aantal suggesties rondom robotisering en digitalisering.