Document · PDF

(oud) Begroting 2023

Raadsvergadering 10 november 2022, gemeente HeerenveenBij agendapunt: Begroting 2023 en Meerjarenperspectief 2023-2026 Gemeente Heerenveen28.497 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4



We gaan zoveel mogelijk naar onze inwoners en ondernemers toe met de vraag wat zij nodig hebben. Ook in het kader van de Omgevingswet wordt onze dienstverlening nog meer gericht op samenwerking met inwoners en ondernemers. We willen als overheid fysiek dichter bij de mensen zijn. Bijvoorbeeld op enkele vaste uren per week in een dorpshuis of wijkcentrum of op afspraak, als daar behoefte aan is. We organiseren een passende werkomgeving voor onze medewerkers waarbij we rekening houden met het hybride werken en het gebruik van onze gemeentelijke kantoren.

Financieel overzicht Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Algemene uitkering gemeentefonds

-150

-165

-188

Algemene uitgaven en inkomsten

-607

-208

-2.704

-5.065

-7.771

-3.764

-6.336

-6.249

-4.857

-4.377

-4.521

Belastingen

-559

-709

-723

-718

Beleggingen

-875

-704

-1.011

-935

-933

-931

-11

-5.252

-8.532

-8.390

-9.417

-11.292

-14.140

99.095

101.804

109.488

116.658

123.253

116.044

137

113

105

Bedrijfsvoering

1.093

118

122

Belastingen

17.947

15.270

15.778

Beleggingen

947

204

205

Totaal baten

119.226

117.521

125.710

132.869

139.452

132.231

Geraamd saldo van baten en lasten

113.974

108.989

117.320

123.452

128.160

118.091

Toevoegingen reserve

-28.945

-240

-500

Onttrekking reserve

22.470

3.484

4.698

1.614

329

Geraamd resultaat

107.499

112.234

121.518

125.066

128.489

118.420

Lasten

Bedrijfsvoering

Personeel & Detachering Totaal lasten

Baten Algemene uitkering gemeentefonds Algemene uitgaven en inkomsten

Personeel & Detachering

Toelichting grotere afwijkingen Digitale informatie vindbaar houden en duurzaam archiveren (structureel hogere lasten van € 80.000 en incidenteel hogere lasten van € 70.000) Een belangrijke ontwikkeling is het op orde brengen en houden van onze informatiehuishouding én de digitalisering van de informatievoorziening. Dit is op de eerste plaats noodzakelijk voor de dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Op de tweede plaats voor een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering en verantwoord informatiebeheer. En op de derde plaats is het noodzakelijk voor het voldoen aan de eisen van een open en transparante overheid. De nieuwe wetgeving past in onze visie op het zijn van een open en toegankelijke overheid. Toekomstbestendig team burgerzaken (incidenteel hogere lasten van € 269.000) De dienstverlening van Burgerzaken aan de samenleving verandert, zowel door (verplichte) digitalisering als complexere processen door nieuwe wetgeving. Om onze inwoners en ondernemers goed te blijven bedienen, moet er een sterk team staan. Daarnaast gaan over enkele jaren verschillende medewerkers met pensioen. Het is nodig om hier tijdig op te anticiperen met kennisoverdracht en het aantrekken van geschikte opvolgers. Om de eerste slagen te kunnen maken, is het nodig om hier eerst tijdelijk in te investeren. We maken een goede meerjarenaanpak en strategische personeelsplanning.

Hiervoor hebben we zowel in 2023 als 2024 een incidenteel budget nodig van € 269.000. Aanpassing formatie IBOR (budgettair neutraal) De formatie van de afdeling IBOR wordt met dit voorstel verhoogd. De dekking hiervoor kan worden gevonden in bestaande budgetten. Ook zal een deel worden doorbelast aan de organisatie van brede projecten en opgaven. Arbodienstverlening (structureel hogere lasten van € 75.000) De kosten voor de Arbo dienstverlening zijn in de afgelopen jaren toegenomen. Deze stijging komt enerzijds door hogere tarieven voor Arbo dienstverlening (de markt is schaars) en anderzijds door een stijgend verzuimpercentage waardoor extra kosten in Arbo dienstverlening moeten worden gemaakt. De kosten zijn in de afgelopen jaren gestegen, maar het budget is daarbij niet aangepast. Om de kosten reëel te kunnen dekken moet het budget met € 75.000 worden verhoogd. Doorontwikkeling HRM (incidenteel hogere lasten van € 100.000) Bij een veranderende samenleving, past een wendbare en toekomstbestendige organisatie. Zo zorgen we ervoor dat onze dienstverlening aan de inwoners en bedrijven optimaal is en blijft en aansluit op de veranderende vraag en behoefte. De ontwikkelingen en veranderingen gaan steeds sneller en worden complexer. De bedrijfsvoering van onze organisatie zal hierin mee moeten bewegen en moderniseren. Zo ook het beleid, de processen en inrichting van HRM.

We moeten een modern ingericht P&O team ontwikkelen met professionele medewerkers, een toekomstbestendig HR beleid, een ingericht 37

dienstverleningsmodel, helderheid in rollen, taken en verantwoordelijkheden en efficiënte, geoptimaliseerde en waar mogelijk gedigitaliseerde werkprocessen. Om dit te bewerkstelligen en een inhaalslag te maken, is een eenmalige investering nodig van € 100.000. Inhuur team Financiën (incidenteel hogere lasten van € 150.000) Een belangrijke basis voor het reeds ingezette verbetertraject ten behoeve van de P&Ccyclus en de koers van financiën & auditing zijn de aanbevelingen die het bureau Necker van Naem heeft gedaan. Necker van Naem heeft aanbevelingen gedaan over het opstellen van de P&C-documenten, risico’s en kwetsbaarheden en informatievoorziening van dit proces en de rol van de raad. Aanleiding hiervoor was dat de betrouwbaarheid van de financiële gegevens niet op orde was. Binnen de huidige formatie van het team Financiën is onvoldoende capaciteit beschikbaar om de aanbevelingen, naast de reguliere werkzaamheden op te volgen. Om hier invulling aan te geven, is tijdelijk extra capaciteit nodig. Daarnaast is het niet mogelijk om op korte termijn de reguliere en openstaande vacatures in te vullen. Het is nodig om dit door middel van externe inhuur op te vangen. Hier zijn meerkosten mee gemoeid.

Koersplan Financiën (structureel hogere lasten van € 138.000 en incidenteel hogere lasten van € 99.000) De aanbevelingen van het bureau Necker van Naem hebben geleid tot een koersplan voor het team Financiën. De benodigde capaciteit om de aanbevelingen op te volgen maakt hier onderdeel van uit en vraagt eenmalige en structurele middelen. Werving en selectie + concernfrictie (incidentele hogere lasten van € 525.000) De arbeidsmarkt is erg in beweging en dit merken we als organisatie. Het tijdig inzetten op het aantrekken en behouden van talent vraagt een extra investering. We ondervinden veel verloop en een sterk concurrerende markt. We voorzien een natuurlijk verloop door pensionering van 12% in de komende 5 jaar, en merken nu en straks een uitdaging om adequate opvolgingsplanning en borging van sleutelposities binnen belangrijke domeinen, te kunnen (blijven) borgen. Hierdoor komen, nu al, onze wettelijke taken en ambities onder druk te staan. Dit brengt bovendien extra werkdruk met zich mee voor onze medewerkers en we zien het ziekteverzuimpercentage stijgen. Daarom gaan wij aan de slag met een strategische personeelsplanning. In afwachting hiervan stellen we u voor om incidentele middelen beschikbaar te stellen. We stellen voor om het werving en selectiebudget incidenteel te verhogen met € 25.000.

Hiermee kunnen we voorzien in extra werving en selectietools en deze gericht toepassen conform de arbeidsmarktstrategie. Ook investeren we in een kwalitatieve introductie voor nieuwe medewerkers. Hiernaast is een aanvullende incidentele investering van € 500.000 noodzakelijk voor de concernfictie. Deze is bedoeld voor personele frictie die ontstaat om de juiste mensen op de juiste plek te krijgen en te houden. Soms kan dit betekenen dat afscheid van iemand moet 38

worden genomen als er geen passende werkplek is. Ook willen wij een uitbreiding van de scope en hoogte van dit budget voor specifieke situaties waarin opvolging of tijdelijk dubbele bezetting nodig is die niet past binnen het bestaande bedrijfsvoeringsbudget, meer specifiek bedoeld voor opvolgingsplanning en/of sleutelposities. Uitbreiding bestuurssecretariaat (incidenteel hogere lasten van € 69.000) Het college bestaat de komende collegeperiode uit vijf wethouders en een burgemeester, terwijl het huidige college uit drie wethouders bestond. Deze uitbreiding van het aantal collegeleden zal in de organisatie merkbaar zijn. Voor het team bestuurssecretariaat geldt dat het wenselijk is om het aantal fte te verhogen met 0,75 fte om het nieuwe college goed te kunnen bedienen. Het lopende proces rondom de verbetering van de werkprocessen zal duidelijk maken in hoeverre deze uitbreiding ook voor de lange termijn nodig zal zijn. WGA-verzekering (structureel hogere lasten van € 56.000) De gemeente is verzekerd voor de kosten van het eigen risicodragerschap t.g.v. de Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA). Een medewerker heeft recht op een WGA-uitkering bij arbeidsongeschiktheid > 35%. Gemeente Heerenveen heeft gekozen voor eigen risicodragerschap. Om de financiële risico’s te dekken en de uitvoeringslast te beperken, is hiervoor een verzekering afgesloten.

De premie van deze verzekering is de afgelopen jaren gestegen, maar het budget is daarbij niet aangepast. ICT Software (structureel hogere lasten van € 167.000) Dit betreft een technische aanpassing. In de begroting 2022 waren software licentiekosten als investering opgenomen. Dit is niet conform de BBV. Via deze mutatie komen de software licenties op de juiste plek in de begroting terecht. De oorspronkelijke jaarlijkse kapitaallasten (afschrijving activa) dekken de jaarlijkse kosten in de exploitatie. Minimaal noodzakelijke ICT-facilitering hybride werken (incidenteel hogere lasten van €35.000 en structureel hogere lasten van € 80.000) De gemeenteraad heeft een huisvestingsvisie vastgesteld. In deze visie heeft het ‘kantoor’ een andere functie en is sprake van een andere soort huisvesting. Die functie vereist een andere manier van werken. Dat is een manier van werken waarbij er deels op kantoor, deels thuis en/of elders gewerkt wordt. Daarvoor zijn andere ICT faciliteiten nodig. De grootste kosten zijn: aanpassing draadloze netwerk, softwarelicenties, standaard faciliteiten voor op kantoor, thuis of elders voor iedere medewerker (inclusief Griffie) en collegelid, maatwerk faciliteiten voor op kantoor, thuis of elders voor bepaalde functies en faciliteiten voor hybride overleg.

Hiervoor zijn structurele financiële middelen nodig voor de investeringen in en beheer en onderhoud van ICT faciliteiten voor het werkconcept. Dit bedraagt € 80.000 voor 2023 oplopend tot € 407.000 voor 2026. Voor de implementatie van ICT faciliteiten van het werkconcept is incidenteel € 35.000 voor 2023 en 2024 nodig. 39

Nieuwe opgaven dienstverlening (incidenteel hogere lasten van € 316.000) Nieuwe wetgeving (zoals de Wet open overheid, nieuwe Archiefwet, Wet digitale overheid) en de uitvoering nieuw beleid (zoals nieuwe dienstverleningsvisie) vraagt om goede borging in de organisatie. Vaak gaat het om meerjarige veranderopgaven, zoals het verbeteren van de informatiebewustwording, de totstandkoming van de dienstverleningsvisie en dat wat nodig is om transparanter te kunnen worden. Op dit moment is de huidige capaciteit niet voldoende en vraagt dit eenmalige middelen voor de jaren 2023 t/m 2026. Vakapplicatie burgerzaken (structureel hogere lasten van € 65.000 en incidenteel hogere lasten van € 419.000) De softwareleverancier voor burgerzaken heeft aangekondigd dat we moeten overschakelen op een andere applicatie. Hierdoor kunnen we meer e-diensten aanbieden en kunnen inwoners eenvoudig online-producten en diensten aanvragen. De nieuwe applicatie is stabieler en biedt de mogelijkheid om deze diensten op een veilige manier uit te voeren. Het is nodig hiervoor goede begeleiding in te huren, om de vervanging zorgvuldig en projectmatig op te pakken. Dit vanwege de ingewikkeldheid, de vele digitale koppelingen en de grote afhankelijkheid van anderen van de informatie.

Medewerkers fysiek domein teamleiders (structureel hogere lasten van € 229.000) Als gevolg van de groei van het aantal projecten binnen het fysieke domein zijn er vanaf 1 januari 2021 twee teamleiders actief binnen de afdeling Ruimtelijke Ordening. We hebben er destijds bewust voor gekozen om de ontwikkelingen in het fysiek domein af te wachten en reeds beschikbare incidentele dekking in te zetten. Inmiddels is de meerwaarde en noodzaak van de aanwezigheid van de teamleiders duidelijk geworden en vragen wij u hiervoor structurele dekking beschikbaar te stellen. Medewerkers fysiek domein flexpool (structureel hogere lasten van € 688.000) Met ingang van 2019 kent de gemeente een zogeheten 'flexpool'. De intentie was om hiervoor structureel medewerkers voor aan te trekken en deze flexibel in de organisatie in te zetten. In de praktijk waren deze medewerkers structureel nodig binnen het fysiek domein. De personeelskosten werden tot op heden incidenteel gedekt. Wij vragen u hiervoor structurele dekking beschikbaar te stellen. Verbeteren informatievoorziening (structureel hogere lasten van € 350.000 en incidenteel hogere lasten van € 140.000) Als organisatie maken we de kanteling van een analoge naar een digitale informatiehuishouding. Deze moet van voldoende kwaliteit zijn en blijven.

Digitaliseringsstappen uit het verleden, de noodzakelijke verbeterslagen rondom de dienstverlening en nieuwe wetgeving vragen dit van ons. Ook moet de ondersteuning bij de analoge archivering nog een lange tijd op niveau blijven, zodat we hier geen steken laten vallen. De ondersteuning voor het digitale deel is anders dan dat wat voor analoog werken moet worden geboden. Het vraagt om andere competenties en andere werkzaamheden van de organisatie. 40

VRIS meerkosten (structureel hogere lasten van € 60.000) Doordat we als gemeente genoodzaakt zijn om de aanslagen op meerdere manieren aan te bieden (op papier, via MijnOverheid en het E-loket) worden we geconfronteerd met hogere kosten voor het verzenden van aanslagen. Ondanks dat een groot deel van de aanslagen via MijnOverheid dus niet fysiek worden verzonden, betekent dit niet dat dit gratis is. Ook voor het verzenden van een aanslag via de berichten box van MijnOverheid dient te worden betaald. Naast de kosten voor het verzenden, zijn er extra kosten bij gekomen voor het bieden van de mogelijkheid om de aanslag via een betaallink (QR-code) te versturen. Wet open overheid (incidenteel hogere lasten van € 383.000) Per 1 mei 2022 ging, na jaren van uitstel, de nieuwe Wet open overheid in. Deze wet richt zich op het verbeteren van de dienstverlening van overheden, door het verplicht vergroten van transparantie en openbaarheid. Overheden krijgen enkele jaren de tijd om de informatiehuishouding op orde te brengen en te houden. Het Rijk compenseert gemeenten voor de invoering van de nieuwe wet. De huidige insteek is om deze tegemoetkoming als kader te gebruiken. De incidentele middelen zijn nodig van 2023 tot en met 2025. Vanaf 2025 is rekening gehouden met een structureel budget van € 108.000.

De bedoeling van de Woo sluit goed aan bij de digitaliseringsslag die we in Heerenveen al opgestart hebben. Correctie personeelsbegroting (structureel hogere lasten van € 287.000) Bij de financiële verbeterslagen die worden doorgevoerd is een tekort op de personeelsbegroting in beeld gekomen. Dit tekort van 287.000 EUR was een optelsom van veelal kleine formatiewijzigingen. Het college stelt de raad voor niet op deze formatie te bezuinigen, maar structureel € 287.000 beschikbaar te stellen. In de personeelsbegroting is vanaf 2023 overigens ook een lagere structurele pensioenlast verwerkt (voordeel van meer dan € 700.000 in 2023). Raad: Uitbreiding formatie griffie (structureel hogere lasten van € 210.000) Om goed uitvoering te kunnen geven aan de raadsagenda en het beroep dat op de griffie wordt gedaan door de raad en door raads- en commissieleden, is uitbreiding bij de griffie nodig. Het betreft raadscommunicatie, ondersteuning bij informatievoorziening en bijeenkomsten. Stijging energielasten (structureel hogere lasten van € 558.000) Voor 2023 is de voorspelling dat de totale berekende energiekosten van de eigen organisatie op € 1.500.000 uit zullen uitkomen. Dit is een stijging van € 700.000 (85%) ten opzichte van 2022, waarbij een deel gedekt wordt door de indexatie van de begroting. Onze energie inkoop loopt via de OVEF, als collectief van meerdere Friese overheden.

Gezamenlijk onderzoeken wij, mede in relatie tot de opdracht van het Rijk en de recente ontwikkelingen, op welke wijze wij energie/gas kunnen (blijven) inkopen volgend jaar, waarbij ook wordt gekeken naar het continueren van de huidige overeenkomst. 41

PARAGRAFEN

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Deze paragraaf laat zien wat onze risico's zijn van dit moment en in hoeverre we deze risico's kunnen opvangen. Dat waar deze paragraaf op is gebaseerd, staat beschreven in het BBV. Daarnaast is deze paragraaf aangevuld met een aantal belangrijke financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Risico's en weerstandsratio Risicoprofiel Het risicoprofiel van de gemeente Heerenveen kan over verschillende categorieën, oftewel labels, worden verdeeld. We geven u hieronder twee overzichten: 1. Het risicoprofiel exclusief de risico’s grondbedrijf uit grex-manager 2. Het risicoprofiel inclusief de risico’s grondbedrijf uit grex-manager

Risicosimulatie Op basis van het risicoprofiel voeren we een risicosimulatie uit. Hieruit blijkt dat de omvang van het netto risico € 15,0 miljoen is bij 90% zekerheid (en factor 1,2). Dit is opgebouwd uit: 1. Grondexploitaties € 5,0 miljoen 2. Overige risico's € 9,8 miljoen Totaal € 14,8 miljoen De reguliere risico's van de grondexploitaties worden buiten Naris om berekend. De omvang daarvan is gebaseerd op een inventarisatie van februari 2022. In onderstaande grafiek is het verloop van de omvang van het risicovolume over de afgelopen jaren zichtbaar.

Ratio weerstandsvermogen In de ratio weerstandsvermogen wordt een relatie gelegd tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) en de benodigde weerstandscapaciteit (totaal van de risico's). Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen door het inzetten van de algemene reserve. Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) € 45.226.000 Ratio weerstandsvermogen= _____________________________ ____________ = 3,1 Benodigde weerstandscapaciteit € 14.776.000 (totaal van de risico’s) Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld. Ratio Waardering Betekenis >2 A Uitstekend 1,4 – 2,0 B Ruim voldoende 1,0 – 1,4 C Voldoende 0,8 – 1,0 D Matig 0,6 – 0,8 E Onvoldoende < 0,6 F Ruim onvoldoende 45

Voldoende weerstandsvermogen De gemeente streeft naar een Ruim voldoende weerstandsvermogen (waarderingscijfer B). De actuele ratio heeft een waardering aan van "Uitstekend "(waarderingscijfer A). We voldoen daarmee ruimschoots aan onze streefwaarde. Beoordeling van de weerstandsvermogen De ratio weerstandsvermogen > 1,4

rek. 2016 -

rek. 2017 -

rek. 2018 1,7

rek. 2019 2,0

rek. 2020 1,9

rek. 2021 2,7

begr. 2022 3,2

begr. 2023 3,1

begr. 2024

begr. 2025

begr. 2026

Onze top 25 risico’s We delen hieronder de 25 grootste risico’s uit Naris. Bedragen x € 1.000 Netto Financieel Minimum

Risicogebeurtenis

Maatregelen Netto Kans Aan de hand van afwijkingen in de halfjaarlijkse Diverse kansen monitor grondbedrijf wordt bijgestuurd. De ivm meerdere Grondexploitaties betrouwbaarheid van deze cijfers is toegenomen onderliggende door de aanschaf het technische risico's systeem;’grexmanager metafoor’ We houden een vinger aan de pols bij directe verwijzingen door opvallende en dure indicaties te Het aantal clienten stijgt en bespreken met de betrokken zorgaanbieder. Aan de de intensiteit van jeugdzorg 80% 0 hand van de te ontwikkelen monitor worden de neemt toe uitgaven gemonitord en waar het mogelijk is bijgestuurd. * Voor het project HBB is een aparte project risicoanalyse uitgevoerd. * Bestuurlijk overleg en evt. stuurgroep HBB om oplossing te vinden voor richtlijnendiscussie met RWS. * Samenwerking opzoeken met RWS en provincie De kosten van het project Fryslan in de discussie met de belastingdienst. 'Heerenveen beter * Besparing op kosten door bv hergebruik van bereikbaar' vallen hoger materialen (positief voor voorziene deel uit/projectbudget (mn 50% 0 projectbudget en duurzaamheid, maar heeft wel posten “onvoorzien” en een negatief effect op het financiële risicoprofiel) “prijsindexatie”) is * Efficiënt en effectief inzetten van het ontoereikend. projectbureau (samenwerking opzetten in bouwteam met aannemer) * Schaalvoordelen benutten door toevoeging kruising B.

Falkenaweg (positief voor voorziene deel projectbudget, maar door vertraging bij gefaseerde aanpak). Inventariseren hoe afdelingen in het risico zitten. Verwachting is dat sommigen bestaande software Eén of meerdere willen/moeten vervangen. informatiesystemen/grote (1) Verbeteren contractmanagement en 70% 550 applicaties (software) administratie door I&I voor het functioneren van moeten vervangen worden software (2) Vervangen van software wanneer onontkoombaar en onvermijdelijk * Borgen dat de organisatie privacy "proof" blijft door dat te coördineren. * Privacybeleid. Schending van de * Damagecontrol door te werken en te blijven persoonlijke levenssfeer in werken aan bewustwording en door te zorgen voor 50% het kader van de Avg een "vangnet" gedurende de periode dat privacy nog niet adequaat geregeld is. * Beveiligd mailverkeer. * Werkgroep implementatie privacy. Plotseling onvoldoende baten (minder financiële middelen voor uitvoeren

Verantwoorden en bijsturen in een planning en control document.

50%

Netto Financieel Maximum

Specifiek kenmerk (label)

4.944 nvt

3.400

Sociaal domein

3.000

Kapitaalgoederen

850

Bedrijfsvoering

1.000

Bedrijfsvoering

1.000

Inkomsten

gemeentelijke overheidstaken) Verplichte afname van grond en boerderij op het IBF voor Afhankelijk van derden en marktomstandigheden. een getaxeerde waarde

20%

1.146

Grondbedrijf

De ombuinging "Verlagen In plaats van een generieke maatregel maatwerk budget Wmo huishoudelijke toepassen wat betekent dat iedereen apart hulp" (P-nota 8 juli 2021/nr geindiceerd wordt. Totale omvang van bezuiniging 50% 66a) wordt (deels) niet blijft hierbij mogelijk echter wel met een vertraging. gehaald. Er wordt naar alternatieven gekeken.

Bezuinigi 700 ngsmaatr egel

De extra inkomsten jeugd vallen lager uit

10%

3.322

Inkomsten

50%

600

Sociaal domein

250

Inkomsten

Ontoereikend budget voor uitkeringen (BUIG)

Voor 2023 zijn middelen beschikbaar gesteld. De periode daarna is in afwachting van het Rijk. * Uitvoeringsprogramma werk (instroom, uitstroom, handhaving) * Monitoren

Gemeente treedt op als BTW-ondernemer voor de inzameling van verpakkingsafval

* Contact is gelegd met onze externe fiscalist. * Bezwaar bij Belastingdienst loopt.

70%

Concernsaldering ontoereikend

Afdelingen monitoren eigen budgetten en maken afwegingen/keuzes. Tijdens managamentgesprekken (afdelingshoofd/directie) wordt de concernsaldering in beeld gebracht en gemonitord.

50%

500

Bedrijfsvoering

Meer onderhoud kades/oevers langs vaarwegen van * Besluitvorming door PS. provincie/wetterskip/particu * Mogelijk extra uitkering gemeentefonds (echter lieren/ondernemingen/land onduidelijk). Geen gereserveerde doeluitkering. bouw* Regelen in begroting /natuurbeheerorganisaties richting gemeente dan omgekeerd.

75%

250

Kapitaalgoederen

De financiële positie van Thialf verslechtert (structureel) aanzienlijk (stijgende energiekosten)

50%

Verbond370 en partijen

* Algemene risicoanalyse maken van het project. * In vigerende beleid is een verplichting opgenomen om parkeerplaatsen af te kopen in het centrum als * De kosten voor het voeding voor het mobiliteitsfonds/dekking programma Centrum vallen parkeergarage. hoger uit dan eerder * In centrumvisie/woonvisie woningbouw 50% begroot. stimuleren. Realistische raming parkeergarage * Er blijft hoge parkeerdruk gebaseerd op inschatting toe te voegen rond het centrum woonprogramma centrum. * Bij begroting 2023 15% extra middelen voor kapitaallasten vragen voor indexatie/kostenstijgingen.

350

* Inzetten op gesprekken met partners, ministerie van VWS. * Maatregelen om energiekosten te besparen. * Accommodatie sluiten.

150

Kapitaalgoederen

* Aanvullende onderzoeken doen rond ondergrondse infrastructuur en bodemvervuiling. * Inventarisatieonderzoek planschade/nadeelcompensatie/privaatrechtelijke overeenkomsten uitvoeren.

We moeten gaan betalen voor JAVA (programmeertaal). Kosten We volgen de VNG. worden door leveranciers, die JAVA gebruiken, aan ons doorberekend.

30%

Er zijn te weinig middelen voor beheer en onderhoud (achterstallig onderhoud Heerenveense School)

50%

Risicogestuurd acteren, urgente problemen worden De werkdruk (zowel in opgepakt. Continue monitoring, Tijdelijke formatie als psychologisch) aanvulling. Herformuleren van taken. Extra 30% voor Gezinswerkers wordt te middelen zijn aangevraagd in verzamelbesluit 2022hoog. 1.

Inventariseren/afstemmen met diverse actoren.

* Als aandeelhouder blijven wij de financiële positie van Sportstad Heerenveen BV nauwlettend in de gaten houden. Dat de BNG de * In de garantieovereenkomst tussen de gemeente borgstellingsovereenkomst en Sportstad Heerenveen BV is een 1% inroept t.a.v. Sportstad informatieverplichting opgenomen waardoor het Heerenveen BV. aandeelhouderschap in de toekomst niet noodzakelijk is. * Risicoprofiel niet toe laten nemen. * Meer inzicht in en regie op functie, opgaven en financiële positie van Sportstad.

Ontbreken van rittenregistratie in het verleden

De interne controle zo in te richten dat de fiscus hierop kan vertrouwen. Dit risico loopt door de terugwerkende kracht nog tot ca. half 2024.

Een inbraak van buiten of van binnen waarbij informatie wordt gestolen, * Aandacht voor informatieveilig werken. gegijzeld en/of schade wordt * Plan B. toegebracht aan de * Er worden middelen gevraagd. ICT/digitale informatievoorziening.

400

Bedrijfsvoering

300

Kapitaalgoederen

500

Bedrijfsvoering

140

50%

Verbond13.000 en partijen

200

Kapitaalgoederen

250

Bedrijfsvoering

Hogere kosten voor woningaanpassingen

Resultaten worden gemonitord.

50%

* Creatief zijn met de regels die het rijk oplegt als De kans bestaat dat de gevolg van corona. mate van invloed is zeer kaartverkoop in juni t/m dec beperkt. 50% 2022 tegenvalt (Posthuis) * Meer inzetten marketingtechnisch op lastminute verkoop * Impact Didam arrest in beeld brengen door RO, IBOR en JZ. * In nieuwe contracten en lopende contracten na uitspraak Hoge Raad passage opnemen om risico weg te nemen/verkleinen. De uitspraak van de Hoge * Afwijken van zuivere uitleg Didam met daarbij Raad inzake Didam risico doorleggen aan wederpartij. 50% (onroerend goed * Bij nieuwe projecten conform Didam handelen. transacties). Deze werkwijze uitwerken. * Prioriteit geven aan herziening grondbeleid/bedrijf. Processen, voorwaarden, etc. * Projectmatig oppakken/impactanalyse maken: RO, IBOR en JZ.

Tijdig onderzoek doen (loopt). Indien nodig planvorming ontwikkelen. Onderzoeken of dekking Er moeten werkzaamheden gevonden kan worden in resterende bedragen van plaatsvinden aan het dak het reddingskrediet Thialf en eventueel retour 25% van de ijshockeyhal komen van subsidiebedragen vanuit de BOSA renovatie fase 1. Bendodigde besluitvorming in werking zetten als er ruimte is.

250

Sociaal domein

200

Inkomsten

200

Grondbedrijf

375

Kapitaalg oederen

Financiële kengetallen Voor een goede meting voor de gezondheid van de gemeentefinanciën is het presenteren van een aantal (voorgeschreven) financiële kengetallen van belang. In onderstaande infographic wordt uitgelegd om welke kengetallen het gaat en hoe u deze kunt lezen:

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de resultaten van de financiële kengetallen. Beoordeling van de weerstandsvermogen De netto schuldquote lager of gelijk is aan 100% Netto schuldquote gecorrigeerd < of gelijk aan 95% De solvabliteitsratio groter of gelijk is aan 20% De grondexploitatie minimaal 0% is Structurele exploitatieruimte groter of gelijk is aan 0% De woonlasten tov.landelijk gemidd.zijn < dan 100%

rek. 2016 79,3% 79,1% 17,3% 22,6% 9,6% 99,3%

rek. 2017 73,8% 73,6% 19,1% 21,4% 0,6% 101,3%

rek. 2018 66,6% 66,5% 20,5% 15,7% 0,7% 103,3%

rek. 2019 63,8% 63,7% 21,2% 10,7% -2,7% 103,0%

rek. 2020 54,7% 54,5% 21,0% 10,3% -4,3% 107,5%

rek. 2021 46,8% 46,6% 25,9% 12,2% 5,9% 118,4%

begr. 2022 48,0% 54,8% 26,0% 9,2% -0,1% 103,0%

begr. 2023 84,3% 91,6% 18,2% 7,6% 0,1% 94,3%

begr. 2024 84,1% 91,3% 18,1% 6,8% 1,2% 94,7%

begr. 2025 75,9% 82,8% 19,3% 3,2% 2,1% 95,3%

Hieronder lichten we de verschillende kengetallen nog verder toe: Netto schuldquote De netto schuldquote laat het niveau van de schuldenlast van de gemeente zien, ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een idee van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Als de netto schuldquote boven de 100% ligt, wordt dat een hoge gemeenteschuld genoemd. Is de schuldquote hoger dan 130%, dan krijgt een gemeente het advies om direct in te grijpen om de schulden te verminderen. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote is lager of gelijk aan 100%". Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, laten we de netto schuldquote zowel met als zonder doorgeleende gelden zien. Dit is de duidelijkste manier om te laten zien wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Het aandeel verstrekte leningen is stabiel en zeer gering. De uitkomsten hiervan zijn in lijn met de netto schuldquote zonder dat deze gecorrigeerd is voor verstrekte leningen. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote gecorrigeerd is lager of gelijk aan 100%".

begr. 2026 83,0% 90,1% 16,3% 0,0% -3,4% 96,2%

Solvabiliteitsratio Dit kengetal laat zien in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen op lange termijn te voldoen. Bij een ratio kleiner dan 20% heeft een gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Het licht staat dan op rood. Normaal bevindt de ratio van een gemeente zich tussen de 20% en 70%. Criterium voor mate van gezondheid: "De solvabiliteitsratio is groter of gelijk aan 20%". Grondexploitatie Dit kengetal laat zien hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. Grondexploitaties kunnen een grote impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is belangrijk, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Criterium voor mate van gezondheid: "De grondexploitatie is minimaal 0%".

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken we onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is flexibeler dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Criterium voor mate van gezondheid: "De structurele exploitatieruimte is groter of gelijk aan 0%". Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit laat de lokale lastendruk in onze gemeente zien ten opzichte van het landelijk gemiddelde aan woonlasten. Hieruit blijkt dat wij vanaf 2023 onder het landelijk gemiddelde uitkomen. Ten behoeve van een zuiverder vergelijking in het meerjarenperspectief zijn de vergelijkende cijfers voor het landelijk gemiddelde geïndexeerd met de indexatiecijfers zoals gepresenteerd in het begin van deze begroting. Criterium voor mate van gezondheid: "De woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde zijn lager dan 100%". 53

Conclusie financiële kengetallen Bij de beoordeling van de kengetallen is de indicator "structurele exploitatieruimte groter dan 0" de belangrijkste om de financiële gezondheid te bepalen. We constateren dat de ratio over de structurele exploitatieruimte in 2026 niet voldoet aan onze eisen van een structureel sluitende begroting. Ditzelfde geldt voor de solvabiliteitsratio dat minder bedraagt dan de vereiste 20% over de gehele periode van de meerjarenraming. De overige kengetallen geven een gezonde waardering.

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN De gemeente beheert in haar openbare gebied alle ‘kapitaalgoederen’, ofwel alles wat binnen het openbare gebied van waarde is. Denk aan wegen, groen en bomen, bruggen, oevers, kaden, steigers, duikers, straat- en parkmeubilair. Maar ook verlichting, speelvoorzieningen, riolering, watergangen en bebordingen horen erbij. De manier waarop we deze kapitaalgoederen beheren, staat beschreven in de Nota Kapitaalgoederen. De nota die we nu gebruiken komt uit 2021 en voor de periode 2023-2027 leggen we eind 2022 een nieuwe nota aan de gemeenteraad voor. Hierin nemen we naast de kapitaalgoederen die we al noemden, ook het kapitaalgoed ‘vastgoed’ op. We hebben het daarom over een ‘brede’ nota. In deze (brede) Nota Kapitaalgoederen behandelen we onze beheerplannen voor verhardingen, kunstwerken, oevers, groen en vastgoed (gebouwen). We beschrijven wat we hiervoor allemaal moeten doen, wat dit gaat kosten en wat we hier nog meer voor nodig hebben. In deze beheerplannen zijn ook de investeringen opgenomen die als krediet in deze begroting zijn verwerkt. Naam beheerplan

Vastgesteld in de raad

Looptijd

Lasten begroting 2023

Is er achterstallig onderhoud?

Zo ja, hoeveel ?

Beheerplan Verhardingen (wegen, fiets- en voetpaden etc .)

7-10-2021 2021 t/m 2022

€ 3.204.000 nee

n.v.t.

Beheerplan Kunstwerken (bruggen, tunnels/viaduc ten, steigers, duikers)

7-10-2021 2021 t/m 2022

€ 2.103.000 nee

n.v.t.

7-10-2021 2021 t/m 2022

€ 187.000 nee

n.v.t.

7-10-2021 2021 t/m 2022

€ 6.706.000 nee

n.v.t.

7-10-2021 2021 t/m 2022

€ 2.768.000 nee

n.v.t.

14-12-2020 2021 t/m 2024

€ 4.144.000 nee

n.v.t.

23-6-2016 2022 t/m 2036

€ 603.000 nee

n.v.t.

Beheerplan Oevers (besc hoeiing, damwand, natuurlijke oever, kade) Beheerplan Groen (bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken) Beheerplan Gemeentelijke gebouwen (76 gebouwen en 68 beeldende kunstobjec ten) Watertakenplan (beheer en instandhouding riolering) Sportvelden (breedtesportvelden en de atletiekbaan)

Om de nieuwe Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 eraan komt, hebben we in deze begroting van 2023 ook alvast meegenomen wat voor de jaren daarna geldt:  We willen met het beheer van de kapitaalgoederen in onze openbare ruimte doorgaan op de manier waarvoor we in 2016 en 2021 hebben gekozen;  We volgen de (financiële) voorschriften zoals die zijn opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording (de BBV);  We volgen de financiële verordening en het activeringsbeleid binnen de gemeente Heerenveen.

Wanneer het tijd is om de (brede) Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 op te stellen, kan de raad bepalen of we bepaalde dingen moeten bijstellen of veranderen. We bekijken regelmatig hoe het onderhoud in de openbare ruimte erbij ligt. Hiervoor doen we enkele keren per jaar een inspectie. De resultaten beschrijven we in beheerplannen voor het onderhoud en het geld dat we nodig hebben staat in de begroting. In de jaarrekening beschrijven we vervolgens wat we allemaal hebben gedaan en wat dit heeft gekost. Zo kan worden gecontroleerd of alles volgens plan is gebeurd. Met de manier waarop we onze openbare ruimte beheren, zorgen we ervoor dat de kwaliteit en veiligheid blijven zoals dat ze nu zijn. Daarnaast willen we voorkomen dat we kapitaalgoederen verliezen. Door ze goed te onderhouden, voorkomen we dat er schade ontstaat door achterstallig onderhoud. Infrastructuur Wegen (verhardingen) De gemeente beheert in totaal ruim 4 miljoen vierkante meter aan fietspaden, voetpaden, parkeerterreinen, rijbanen en andere verhardingen zoals inritten. Wegen moeten natuurlijk veilig en functioneel zijn en zo min mogelijk achteruitgaan. Daarvoor hebben we het Beheerplan Wegen 2021-2022. Hierin staat wat we moeten doen om onze wegen zo goed mogelijk te houden en wat dit kost.

Voor de periode 2023-2027 gaan we eind 2022 bekijken wat er allemaal moet gebeuren, zodat we dit kunnen beschrijven in de (brede) Nota kapitaalgoederen 2023-2027. Om hier alvast geld voor te reserveren, zetten we deze kosten nu al in deze begroting. De gemeente inspecteert de kwaliteit van de wegen elke twee jaar. Zo weten we hoe de wegen erbij liggen en kunnen we rekening houden met kosten die eraan komen om de wegen goed te houden. We leggen dit allemaal vast in het gemeentelijke beheerssysteem Obsurv. Aan de hand van rekenregels bekijken we de kwaliteit van de wegen, en vervolgens maken we beheerplannen en uitvoeringsplannen. Met andere woorden: we beschrijven wat we moeten doen, hoe we dat doen en wanneer we dat willen doen. De laatste inspectie was begin 2022. Op een aantal plekken wordt het basisniveau - een rapportcijfer 5,5 of hoger niet gehaald. We zien dit vooral bij het asfalt op bedrijventerreinen en in woongebieden. Dat is niet goed genoeg, dus daar moeten we mee aan de slag zodat het niet nog verder achteruit gaat. Dit stond ook al in de Nota 2021 & 2022. Ondanks de lage scores is dit asfalt nog steeds veilig genoeg. Civieltechnische kunstwerken De gemeente beheert vast een beweegbare bruggen, tunnels en viaducten, steigers en duikers. We noemen deze bouwwerken ook wel ‘civieltechnische kunstwerken’. Het zijn er in totaal 563.

Het beheer is op basis van de landelijke erkende CROW systematiek, richtlijnen voor kunstwerkenbeheer en geldende NEN-normering (2767-4). We willen natuurlijk dat we 56

deze kunstwerken zo lang mogelijk kunnen blijven gebruiken, dat ze veilig zijn, en dat ze goed hun werk blijven doen. Daarom bekijken we elke vijf jaar hoe ze erbij liggen. Dit leggen we vast in ons gemeentelijke beheerssysteem Obsury. Aan de hand van rekenregels bekijken we de kwaliteit van deze kunstwerken en daarna maken we beheerplannen en uitvoeringsplannen. We beschrijven wat we moeten doen, hoe we dat doen en wanneer we dat willen doen. In 2019 deden we dit het laatst. De kwaliteit die we toen hebben gemeten, laat zien dat hier de afgelopen jaren al heel veel werk is gedaan. De meeste kunstwerken zijn uitstekend of goed. Een paar kunstwerken scoren onvoldoende, maar zijn nog wel steeds veilig genoeg. Oevers en kaden We zorgen als gemeente ook voor onze oevers en kaden, beschoeiingen, damwanden, kaden en natuurlijke oevers. Dit doen we om ervoor te zorgen dat ze niet achteruitgaan en goed genoeg blijven om te gebruiken. Het gaat in totaal om ruim 55 kilometer. In de periode 2016-2020 hebben we alles voor het laatst geïnspecteerd en de gegevens in Obsury verwerkt. Dit gebeurt elke vijf jaar en als het nodig is vaker. Aan de hand van rekenregels bekijken we de kwaliteit van onze oevers en kaden. Daarna maken we beheerplannen en uitvoeringsplannen. We beschrijven wat we moeten doen, hoe we dat doen en wanneer we dat willen doen.

Net als bij de kunstwerken, krijgen de oevers en kaden een beoordeling die ergens ligt tussen ‘uitstekend’ tot ‘zeer slecht’. Het grootste deel van de oevers - namelijk 38 kilometer - ligt er uitstekend bij. Ruim 10 kilometer scoort slecht tot zeer slecht. In de (brede) Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 beschrijven we wat we moeten doen om de situatie hier te verbeteren. We zorgen er natuurlijk nu al voor dat het overal veilig genoeg is. Riolering Gemeentelijke watertaken Om ervoor te zorgen dat onze gemeente nu én in de toekomst een gezonde, veilige leefomgeving blijft, hebben we goede rioleringen en robuuste wateren nodig. Een goede waterkwaliteit is belangrijk voor de bescherming van onze volksgezondheid en van het milieu. Rioleringen en wateren spelen een belangrijke rol in het tegengaan van wateroverlast. Om dit allemaal te beheren, hebben we deze taken vastgelegd in het Watertakenplan 2021-2024. Het gaat om precies te zijn om 19.000 kolken, 450 kilometer vrijvervalriolen, 950 rioolgemalen en grote ondergrondse bergingskelders voor rioolwater. Deze kosten samen € 330 miljoen, als we ze zouden moeten vervangen. Om alle watertaken uit te voeren hebben we in de planperiode van 2021 tot 2024 gemiddeld € 7 miljoen per jaar aan rioolheffingsinkomsten nodig.

Met het beheer en onderhoud willen we dat de riolering veilig blijft, goed zijn werk blijft doen en niet in kwaliteit achteruitgaat. Om goed op de hoogte te blijven van die kwaliteit, voeren we jaarlijks inspecties uit. De resultaten hiervan verwerken we in ons rioolbeheersysteem en vervolgens maken we volgens een vaste methode een plan om onderhoud en herstel aan het riool uit te voeren en rioleringen te vervangen. De kosten voor 57

het beheer en onderhoud beschrijven we in het Watertakenplan 2021-2024. We kijken daarbij niet alleen naar deze jaren, maar ook naar de toekomst tot het jaar 2040. We houden de komende vier jaar ook rekening met maatregelen die we moeten nemen om ons aan te passen aan het veranderende klimaat. Zo zorgen we ervoor dat we niet voor verrassingen komen te staan. Water Waterbeheer bestaat uit het beheer van het water in stedelijk en landelijk gebied en de vaarwegen. De vaarwegen in Friesland vallen onder de verantwoordelijkheid van de provincie Fryslân en het Wetterskip Fryslân. Wij hebben als gemeente Heerenveen zelf geen vaarwegen in beheer en onderhoud. De wateren die aansluiten op de vaarwegen onderhoudt de gemeente wel. Hiervoor stellen we beleid op. Daarin is opgenomen dat er een baggerbeheerplan wordt opgesteld. Stedelijk water Ook het stedelijk water valt sinds 2016 onder de verantwoordelijkheid van het Wetterskip Fryslân. Dat wil zeggen: wij verzorgen als gemeente het onderhoud aan het stedelijk water, maar doen dit in overleg met het Wetterskip. We krijgen hiervoor van hen een vergoeding. Het onderhoud houdt vooral in, dat we de watergangen op tijd uitmaaien zodat die goed bruikbaar blijven. In totaal onderhouden we voor het Wetterskip Fryslân zo’n 95 kilometer en 60 hectare water in het stedelijk gebied. We beschrijven dit onderhoud in ons gemeentelijk beheersysteem.

Het baggeronderhoud valt ook onder de verantwoordelijkheid van het Wetterskip Fryslân, maar we hebben afgesproken dat wij zelf de helft van het achterstallige baggeronderhoud voor onze rekening nemen. Hiervoor maken we samen met het Wetterskip Fryslân een baggerplan. We kijken daarin wat er precies moet gebeuren, wanneer we dat willen doen en hoeveel dat kost, én of we genoeg geld hebben om dit uit te voeren. Water landelijk gebied In het landelijk gebied voeren wij voor een deel zelf het onderhoud van de watergangen uit. Ook dit doen we in overleg met het Wetterskip Fryslân. Een ander deel van het onderhoud wordt door boeren in de gemeente verzorgd. We geven hen hiervoor een vergoeding. In totaal onderhouden wij in het landelijk gebied ruim 250 kilometer aan watergangen. Groen Het beheer en het onderhoud van het groen doen we volgens ons ‘bewust beheer beleid’. Zoals we in de inleiding van dit hoofdstuk al uitlegden, is deze begroting geschreven op basis van deze manier van werken. Het komt er op neer dat we uitgaan van een ‘basis’ 58

onderhoudsniveau, maar dat we in sommige gebieden juist voor een lager of hoger niveau kiezen omdat dat op die plek geschikter is. Vandaar de naam 'bewust beheer’. Qua groen maken we onderscheid tussen bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken en vaste plantvakken. Hiervoor hebben we de volgende gebiedsindeling gemaakt: bedrijventerrein, buitengebied, centra, groengebied, hoofdwegen en woongebied. We willen de kwaliteit van vorige jaren zoveel mogelijk hetzelfde houden en we betalen het onderhoud aan het groen uit onze onderhoudsbudgetten. We zijn wettelijk verplicht om voor het beheer en onderhoud van bomen te zorgen en we moeten de Wet Natuurbescherming naleven. Wij willen graag een goede beheerder zijn en zo min mogelijk waardevol groen verloren zien gaan. Bij het beheer en onderhoud houden we zoveel mogelijk rekening met biodiversiteit, klimaatontwikkeling (hittestress en wateroverlast), plaagdierbestrijding en invasieve soorten, ofwel planten en dieren die van nature niet in Nederland voorkomen. We beoordelen de kwaliteit van onze openbare ruimte met rapportcijfers. Dit doen dit drie keer per jaar door erop uit te gaan en de kwaliteit ter plekke te meten. Al het groen binnen onze gemeente is vastgelegd in ons groenbeheersysteem. We beheren ongeveer 6 miljoen vierkante meter groen en ruim 42.000 bomen.

Voor het groenbeheer werken we met ‘maatregelenpakketten’. Hierin beschrijven we welke materialen we nodig hebben en hoeveel uren werk er in het beheer gaat zitten. Voor de kosten van het onderhoud maken we een begroting. Dit gebeurt allemaal volgens van het bewust beheer beleid. In 2021 hebben we de kwaliteit van onze openbare ruimte beoordeeld in juni, september en november. Zowel de staat als de verzorging van het groen kregen toen rapportcijfers die goed genoeg zijn: namelijk op het niveau van wat we met ons bewust beheer beleid willen bereiken. Gebouwen Wij zijn als gemeente Heerenveen eigenaar en beheerder van 76 gebouwen en 68 beeldende kunstobjecten. Om deze allemaal goed en op tijd te onderhouden, is het belangrijk dat we weten wat daar allemaal voor nodig is. In 2021 hebben we daarom de staat van het onderhoud van onze gemeentelijke gebouwen onderzocht. Een deel deden we zelf en een deel hebben we laten doen. De uitkomst was dat alle gebouwen in een redelijke staat van onderhoud zijn. Alle details van dit onderzoek zijn beschreven in het gebouwenbeheersysteem. Daarna is een plan opgesteld voor alle gebouwen waar de komende jaren onderhoud of vervanging nodig is. We hebben ook naar de kosten gekeken. De uitkomsten zijn opgenomen in deze begroting.

Huisvesting onderwijs We zijn als gemeente ook verantwoordelijk voor de schoolgebouwen in de gemeente Heerenveen. Dit geldt voor het basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs. Voor de gebouwen van het middelbaar beroepsonderwijs zijn wij niet verantwoordelijk. Duurzaam integraal huisvestingsplan primair onderwijs (DIHP) In maart 2021 hebben we samen met de schoolbesturen van het basisonderwijs naar de staat van de schoolgebouwen gekeken. Dit deden we in 2016 voor het laatst. Alles wat we met elkaar hebben afgesproken, staat in het Duurzame Integrale Huisvestingsplan Primair Onderwijs (DIHP). Dit plan geeft ons voor de jaren 2023 tot 2038 een idee van wat er moet gebeuren met de schoolgebouwen in onze gemeente. De Buitenkans Het gemeentelijke schoolgebouw van de Buitenkans is ruim 40 jaar oud. Daarom hebben we gekeken naar de staat van dit gebouw en nagedacht over opties voor de toekomst. In 2023 werken we een plan uit om het gebouw te renoveren en uit te breiden. De Greiden We hebben ook onderzoek gedaan naar de toekomstige gebouwen voor de vier basisscholen in De Greiden. In 2023 werken we een plan uit om de Ekke de Haanschool en het Kompas te renoveren en om het Vogelnest en de Roergang samen te brengen in één nieuw gebouw. OBS Albertine Agnesschool Voor de Albertine Agnesschool werken we in 2023 een plan uit om een nieuwe school te bouwen op de plek waar de school nu staat.

Huisvesting voortgezet onderwijs Voor het voorgezet onderwijs (VO) was er nog helemaal geen plan voor de schoolgebouwen. In 2018 hebben we hier voor het eerst samen met de schoolbesturen naar gekeken en inmiddels is er het Integrale Huisvestingplan VO, waarin tot 2031 staat beschreven wat er allemaal met de schoolgebouwen moet gebeuren. Renovatie Ds. Kingweg 1 In 2023 willen we Ds. Kingweg 1 renoveren. Sportvelden en bijbehorende gebouwen Sportvelden Wij onderhouden als gemeente de gemeentelijke sportvelden. Bij sommige sportvelden zorgen de sportverenigingen voor het dagelijkse onderhoud. Zij krijgen hiervoor elk jaar een vergoeding.

Voor het onderhoud van de sportvelden hebben we eind 2021 een nieuwe planning gemaakt voor de komende jaren. De kosten hiervoor staan in het Begrotingsproduct Sportaccommodaties en in de Voorziening Sportvelden. Hieronder vallen ook de kosten voor de natuur- en kunstgrasvelden en voor de atletiekbaan. Uitbreiding en/of vernieuwing Voor uitbreiding en/of vernieuwing van sportvoorzieningen (anders dan renoveren) reserveren we geen geld van te voren. Hier bekijken we per situatie hoeveel geld er nodig is en dat bedrag verwerken we in de begroting. In het Actualisatie Accommodatieplan Sport staat beschreven dat een sportvereniging in principe altijd één derde van de kosten betaalt. Informatiemanagement en ICT De hardware en digitale netwerken die we gebruiken en de onderhoudscontracten die hierbij horen, vallen ook onder onze kapitaalgoederen. De kosten hiervoor staan daarom in de begroting. Onze software - de programma’s voor onze systemen, besturing, bedrijfsvoeringsprocessen en andere processen - valt niet onder de kapitaalgoederen. Wanneer we deze moeten vervangen, is onder andere afhankelijk van hoe lang ze meegaan, welke software er beschikbaar is en van veranderingen in de wet en regelgeving. De verwachte onderhouds- en vervangingskosten voor onze software beschrijven we in de begroting. De onverwachte kosten betalen we uit ons weerstandsvermogen.

FINANCIERING In de financieringsparagraaf leggen we onze verwachtingen en ons beleid vast voor de financieringsrisico’s. De paragraaf laat zien wat onze rentelasten en het renteresultaat zijn, op welke manier we rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden toerekenen en wat de financieringsbehoefte is. Net als in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing beschrijven we ook in de paragraaf Financiering welke financiële risico’s we als gemeente lopen. De risico’s in deze paragraaf zijn goed kwantificeerbaar. Het gaat bijvoorbeeld om krediet-, rente- en liquiditeitsrisico’s. Kaders Voor de uitvoering van de treasuryfunctie heeft de gemeente te maken met verschillende wettelijke kaders. De belangrijkste zijn: de Wet HOF, Wet Fido, Ruddo. Wet HOF In de wet HOF (houdbare overheidsfinanciën) is vastgelegd dat het Rijk en de decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) een gelijkwaardige inspanning leveren om een eventueel begrotingstekort (EMU-tekort) weg te werken. Gemeenten worden hierdoor bijvoorbeeld beperkt in het aantrekken van geldleningen. Wet Fido De uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie vindt plaats binnen de wettelijke kaders van de Wet Fido (financiering decentrale overheden). In de wet staan transparantie en risicobeheersing centraal.

De transparantie komt onder andere tot uitdrukking in een financieringsparagraaf in de begroting en jaarrekening. Eind 2013 is de Wet Fido gewijzigd door de invoering van het verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden. Reden voor de invoering van het verplicht schatkistbankieren is het beheersen van de overheidsschuld en het reduceren van het financiële risico voor decentrale overheden. Ruddo In de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo) staan de regels waar uitzettingen aan moeten voldoen. Dit voor zover die niet in de schatkist worden aangehouden. De Ruddo beperkt zich tot regelgeving over het uitzetten van gelden in de vorm van een belegging in waardepapieren en het aangaan van transacties in financiële derivaten.

Treasurystatuut In het treasurystatuut gemeente Heerenveen zijn binnen de mogelijkheden van de wet Fido en de Ruddo de kaders vastgelegd voor de uitvoering van de treasuryfunctie. Het statuut is eind 2021 geactualiseerd en is in het voorjaar van 2022 vastgesteld. Rentevisie en beheer Rentevisie De rente op de geld- en kapitaalmarkt wordt voornamelijk bepaald door het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Het belangrijkste rentetarief van de ECB (de herfinancieringsrente) is in juni 2022 voor het eerst in elf jaar verhoogd in strijd tegen de oplopende inflatie in de eurozone. Afgaande op de besluiten van de ECB is de verwachting dat het monetaire beleid sneller zal worden verkrapt dan eerder was aangenomen. Bovendien komt de inflatie in 2022 en 2023 nog hoger uit dan eerder was voorzien. In verband met deze ontwikkelingen zijn de verwachtingen voor de rentetarieven in alle looptijden naar boven bijgesteld. Hieronder zijn de rentepercentages gepresenteerd waarmee we hebben gerekend in deze begroting. Omschrijving Rente kasgeldleningen (< 1 jaar) Rente langlopende leningen (10 jaar) Rente langlopende leningen (30 jaar)

Begroting 2023 1,3% 2,6% 2,8%

Begroting 2024 1,3% 2,6% 2,8%

Begroting 2025 1,3% 2,6% 2,8%

Begroting 2026 1,3% 2,6% 2,8%

Risicobeheer Voor de beheersing van de renterisico’s gelden twee concrete richtlijnen, namelijk de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Een ander risico dat de gemeente loopt, is het kredietrisico op verstrekte kapitaalverstrekkingen en uitzettingen. Hieronder worden de verschillende risico’s behandeld. Kasgeldlimiet De gemiddelde netto vlottende schuld per kalenderkwartaal wordt getoetst aan de kasgeldlimiet. Bij een begrotingsomvang van € 199,1 miljoen bedraagt de toegestane kasgeldlimiet 8,5% van dit bedrag ofwel € 16,9 miljoen. Dit is het maximale bedrag dat met kort geld mag worden gefinancierd. Aan de hand van de liquiditeitsprognose wordt dit gemonitord. Op de volgende pagina is de kasgeldlimiet voor de begroting 2023 - 2026 weergegeven.

Renterisiconorm De hoogte van de jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen van opgenomen leningen wordt getoetst aan de renterisiconorm. In de Wet FIDO is het renterisico bepaald op 20% van het begrotingsvolume. In onderstaande tabel wordt de renterisiconorm voor de komende jaren weergegeven. Hieruit blijkt dat de norm niet wordt overschreden.

Kredietrisico’s Het kredietrisico richt zich op de kredietwaardigheid (en dus het risicoprofiel) van de tegenpartijen bij financiële transacties. Kredietrisico’s loopt de gemeente bij kapitaalverstrekkingen en uitzettingen (verstrekte leningen en beleggingen). De kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen bestaan uit verschillende participaties, waarvan de deelneming in Sportstad Heerenveen het grootste deel vertegenwoordigt. In verband met een mogelijk risico van oninbaarheid is in het verleden reeds een voorziening getroffen van € 1,5 miljoen inzake de participatie in Thialf. De uitzettingen betreffen onder andere de verstrekte hypothecaire geldleningen aan medewerkers en de leningen verstrekt aan twee verschillende voetbalverenigingen. De overige uitzettingen hebben betrekking op de beleggingsportefeuille van de gemeente Heereveen. Hieronder volgt een overzicht van de kapitaalverstrekkingen en uitzettingen waarover een kredietrisico wordt gelopen. (Bedragen x € 1.000)

Kapitaalverstrekkingen deelnemingen

Oorspr. Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting Bedrag 2022 2023 2024 2025 2026

Patricipatie Thialf

1.500

Voorziening patricipatie Thialf

-1.500

Aandelenkapitaal gem.sportcentrum Deelname Sportstad Heerenveen

11.900

Deelname IJshockeyhal Thialf H'veen

Aandelen Afvalsturing Friesland N.V.

Aandelen BNG B.V.

128

Aandelen Afvalsturing Friesland N.V.

Aandelen BNG B.V.

Deelneming Friesland Milieu

125

12.281

Totaal kapitaalverstrekkingen

In zijn algemeenheid worden ten aanzien van de bovengenoemde kapitaalverstrekkingen geen problemen verwacht. Er is dus geen reden om voor het kredietrisico aanvullende risicovoorzieningen te vormen. Leningenportefeuille en financieringsbehoefte Vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer (aangetrokken leningen) Hieronder is het verloopoverzicht van de vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer opgenomen. Eind 2023 heeft de gemeente Heerenveen nog voor circa € 103,86 miljoen aan langlopende leningen (exclusief de financieringsbehoefte). (Bedragen x € 1.000)

Vaste schulden

Oorspr. Bedrag

Einde lening

NW B (2005)

13.000

2030

4.160

3.640

3.120

2.600

2.080

NW B (2012)

12.000

2037

7.200

6.720

6.240

5.760

5.280

NW B (2015)

10.000

2027

5.000

4.000

3.000

2.000

1.000

BNG (2015)

22.000

2035

22.000

BNG (2015)

75.709

2045

57.412

54.889

52.365

49.842

47.318

NW B (2015)

17.400

2045

13.195

12.615

12.035

11.455

10.875

108.967

103.864

98.760

93.657

88.553

Totaal vaste schulden

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026

Uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer (verstrekte leningen) De gemeente Heerenveen kent enkele uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer. Over deze uitzettingen wordt een rentevergoeding ontvangen. Voor deze uitzettingen zijn geen specifieke geldleningen aangetrokken. Het verloop van de uitgezette geldleningen is als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overige langlopende geldleningen (UG)

Oorspr. Bedrag

Einde Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting lening 2022 2023 2024 2025 2026

Hypotheken personeel

14.539

nb.

Lening vrouw envoetbal

150

2027

138

108

Lening H'veense Boys

119

20232

102

335

278

221

162

100

Totaal over.langl.geldleningen

Financieringsbehoefte (nieuw aan te trekken leningen) De financieringsbehoefte is berekend per begin van het boekjaar. Voor de nieuw aan te trekken leningen is uitgegaan van leningen met een looptijd van 30 of 10 jaar, rentevast en een aflossing in gelijke delen. De totale financieringsbehoefte over de gehele meerjarenbegroting bedraagt circa € 62 miljoen, inclusief eventuele herfinancieringen. De vraag naar externe financiering komt met name door de investeringen die voortvloeien uit het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP). Met de aflossingen en rentelasten van de nieuwe leningen hebben we in de themabegroting 2023 rekening gehouden. Deze extra aflossingen zijn ook meegenomen in de berekening van de renterisiconorm. 65

Rentemethodiek en renteresultaat Renteresultaat De gemeente heeft uitstaande geldleningen waaruit rentebaten voortvloeien. Deze rente komt ten goede aan het exploitatieresultaat op het taakveld treasury. Daarnaast heeft de gemeente langlopende geldleningen afgesloten waarvoor een rentevergoeding betaald moet worden. Door de verwachte toename van de vaste schulden zien we de externe rentelasten fors toenemen. Dit wordt met name veroorzaakt door de rentelasten die de gemeente naar verwachting verschuldigd zal zijn over de nieuw aan te trekken langlopende geldleningen (zie financieringsbehoefte). Het verloop van de rentebaten en rentelasten voor de themabegroting 2023 is gepresenteerd in onderstaande tabel.

Renteschema themabegroting 2023 - 2026 Door toepassing van de rente-omslagmethode worden de rentelasten aan de hand van de stand van de investeringen toegerekend aan de producten in de themabegroting. De achterliggende gedachte is hierbij dat de gehanteerde omslagrente een reëel percentage is. Zodra de afwijking tussen de gehanteerde omslagrente en de werkelijke rentelast groter wordt dan 25% dient de gehanteerde omslagrente te worden aangepast. Hieronder is de meerjarige berekening van de renteomslag opgenomen.

BEDRIJFSVOERING Algemeen Als we willen dat onze gemeentelijke organisatie goed functioneert, moeten we ervoor zorgen dat we onze bedrijfsvoering en dienstverlening goed op orde hebben. In het hoofdlijnenakkoord staat bovendien dat we onze dienstverlening en bedrijfsvoering echt moeten versterken als we bepaalde dingen in de organisatie willen veranderen. In de paragraaf bedrijfsvoering vertellen we waar we naartoe willen met onze bedrijfsvoering. Met ‘bedrijfsvoering’ bedoelen we alles wat de gemeentelijke organisatie doet om dingen voor elkaar te krijgen. Verbetering getrouwheid en/of rechtmatigheid Rechtmatigheidsverantwoording door het college vanaf Jaarrekening 2023 Het wetsvoorstel ‘Versterking decentrale rekenkamers’ is op 31 mei 2022 aangenomen door de Tweede Kamer. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording is ook een onderdeel van dit wetsvoorstel. De behandeling van de Eerste Kamer is naar verwachting nog in 2022. Nu verstrekken externe accountants een controleverklaring met een oordeel inzake getrouwheid en rechtmatigheid bij de jaarrekeningen van gemeenten. Met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording verandert dit. Het college van B en W geeft dan zelf een rechtmatigheidsverantwoording af in de jaarrekening. Hier starten we mee vanaf de jaarrekening 2023 (die in 2024 wordt vastgesteld).

De komende periode passen we de lokale beleidsregels hierop aan. Interne controle We werken met een intern controleplan om te checken of we onze informatieverstrekking getrouw uitvoeren en onze financiële handelingen rechtmatig organiseren. Door onze interne controle kunnen we snel ingrijpen en bijsturen wanneer dit nodig is en kunnen we op goede wijze verantwoording afleggen aan de gemeenteraad en de accountant. De accountant controleer onze jaarrekening. Daarbij doen wij een eigen interim-controle om zo te checken of we op de juiste manier ons controleplan uitvoeren. Hierbij focussen we ons ieder jaar op enkele thema’s. Voor 2023 gaat het om: 1. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording door het college 2. Het onderzoeken of we de interne controle ook kunnen (en moeten ) uitbreiden naar andere niet-financiële processen zoals informatieveiligheid en de Wet politiegegevens. 3. Het verder digitaliseren van ons controleproces en het inventariseren van de mogelijkheden van systeemgerichte controles. 68

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerenveen&id=151dac74-2992-494b-8b0e-f230cd9488e2