(oud) Begroting 2023
Tekst van het document
THEMABEGROTING 2023-2026
GEMEENTE HEERENVEEN
1
INHOUDSOPGAVE Inleiding ................................................................................................................................................... 3 Financieel perspectief ............................................................................................................................. 7 Over deze begroting ………………………………………………………………………………………………………………………. 11 Sociale leefomgeving ............................................................................................................................ 12 Samen met inwoners............................................................................................................................. 13 Zorg en welzijn ...................................................................................................................................... 15 Economische leefomgeving .................................................................................................................. 22 Werken en ondernemen ....................................................................................................................... 23 Fysieke leefomgeving ...........................................................................................................................
26 Wonen en leven .................................................................................................................................... 27 Toekomstbestendig en duurzaam ......................................................................................................... 32 Middelen, mensen en bestuur ............................................................................................................. 34 Financiën en organisatie ....................................................................................................................... 35 Paragrafen ............................................................................................................................................. 42 Weerstandsvermogen en risicobeheersing........................................................................................... 43 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................... 55 Financiering ........................................................................................................................................... 62 Bedrijfsvoering ......................................................................................................................................
68 Samenwerking ....................................................................................................................................... 74 Grondbeleid ........................................................................................................................................... 94 Lokale heffingen .................................................................................................................................... 98 Financiële begroting ........................................................................................................................... 106 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................................. 107 Algemene dekkingsmiddelen .............................................................................................................. 110 Overzicht van incidentele lasten en baten per thema ........................................................................ 112 Overzicht reserves ............................................................................................................................... 117 Overzicht voorzieningen......................................................................................................................
119 Uiteenzetting financiële positie .......................................................................................................... 120 Uitgangspunten themabegroting 2024-2027 ...................................................................................... 121 Bijlagen investeringsplan 2023-2026 ................................................................................................................ 122 Overzicht taakvelden ........................................................................................................................... 125 Overzicht van te verstrekken subsidies ............................................................................................... 129 Indicatoren .......................................................................................................................................... 132
2
INLEIDING Beste raadsleden, Het college presenteert u de eerste begroting van de raadsperiode 2022-2026. De oorlog in Oekraïne heeft een grote impact op ons allemaal. De energieprijzen stijgen, de koopkracht vermindert en de armoede neemt toe. De huidige periode zorgt voor veel onzekerheid, landelijk maar zeker ook lokaal. Daarbovenop komt de stikstofcrisis en hebben we te maken met - de nasleep van - corona. De impact op onze inwoners en ondernemers is groot. En het raakt ons als bestuur en organisatie natuurlijk ook. De gevolgen van de internationale ontwikkelingen werkt op verschillende manieren door in onze begroting.
Indexatie Energie Rente Totaal
Begroting 2023 -1.330 -558 -1.364 -3.252
Begroting 2024 -1.804 -881 -1.478 -4.163
bedragen x1.000 Begroting 2025 Begroting 2026 -2.224 -2.699 -857 -834 -1.432 -1.645 -4.513 -5.178
We staan voor grote dilemma’s hoe we onze financiële middelen het beste kunnen inzetten. Onze keuzes hebben immers consequenties voor onze samenleving. We hebben elkaar - college, organisatie en gemeenteraad - de komende tijd dan ook hard nodig om de juiste afwegingen te maken ten behoeve van de Heerenveense samenleving. We begroten behoudend en realistisch Met de vorige begroting heeft u al lastige financiële keuzes moeten maken om het huishoudboekje van de gemeente in evenwicht te krijgen. Dit waren geen gemakkelijke keuzes. We zien nu dat het financiële perspectief is verbeterd, maar nog lang niet toekomstbestendig is. Naast de internationale ontwikkelingen blijft ook de financiële onzekerheid over de rijksbijdrage en zien we onze uitgaven stijgen door onder andere de stijgende energietarieven en hoge inflatie. In deze begroting presenteren wij u een sluitende jaarschijf voor de jaren 2023 tot en met 2025. Dit geldt niet voor de jaarschijf 2026 waar sprake is van een tekort van bijna 6,7 miljoen euro. De jaarschijf 2026 kan niet sluitend worden gemaakt, zolang het Rijk geen duidelijkheid geeft over de rijksbijdrage. Het blijft dan ook noodzakelijk om behoudend en realistisch te begroten. Daarom hebben we belangrijke vraagstukken zoals bijvoorbeeld het structureel investeren in duurzaamheid, medewerkers en huisvesting nu nog niet opgenomen in deze begroting. 3
We hopen bij de perspectiefnota 2023 meer duidelijkheid te hebben over de ontwikkeling van het gemeentefonds vanaf 2026, wat ons kan helpen bij het maken van financiële afwegingen over dit soort belangrijke thema’s. (Bedragen x € 1.000) begroting begroting begroting begroting 2023 2024 2025 2026 269 2.247 4.107 -6.623 249 83 -45 -43 518 2.330 4.062 -6.666
Begrotingssaldo Struc tureel begrotingssaldo Saldo van incidentele baten en lasten Begrotingssaldo
We zetten in op de brede welvaart Ondanks de onzekerheid zijn we er wel in geslaagd belangrijke en fundamentele voorzieningen voor de samenleving in deze begroting op te nemen. Dit doen we vanuit onze visie op de brede welvaart. Zo komen we onze maatschappelijke partners tegemoet door de indexatie te verhogen, investeren we structureel meer geld in de fysieke leefomgeving, maken we in deze begroting structureel middelen vrij voor al onze schoolgebouwen en zetten we in op duurzaamheid en goede dienstverlening. We dempen de hoge inflatie door een hogere indexatie De hoge inflatie vraagt veel van ons allemaal. We zien dat budgetten zonder hogere indexatie ontoereikend zijn om te blijven doen wat er in het verleden werd gedaan. Zowel de uitgaven, de inkomsten, de lonen als de subsidies worden daarom extra geïndexeerd waarbij we de subsidies in 2023 met 6,4% laten stijgen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om subsidies voor onderwijsactiviteiten voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, voor de bibliotheek en voor welzijns- en jongerenwerk. We hopen op deze manier onze maatschappelijke partners tegemoet te komen die te maken krijgen met hoge inflatie waardoor de continuïteit van het beleid in het geding komt. De indexatie geldt ook voor onze inkomsten, zoals de ozb, rioolheffing en leges.
Hierbij passen we de indexatie toe op de totaalopbrengst en niet op de afzonderlijke tarieven.
De jaarlijkse toename van het gemeentefonds is gekoppeld aan de uitgaven van de rijksuitgaven (het accres). Door de oplopende lonen en prijzen, stijgen de uitgaven van het Rijk waardoor ook het gemeentefonds toeneemt. We houden onze leefomgeving op orde We vinden het belangrijk dat onze leefomgeving op orde blijft. We willen onze wegen, bruggen, fietspaden, stoepen, het groen en de gemeentelijke gebouwen goed blijven onderhouden. Onder andere door de stijgende prijzen betekent dit dat we jaarlijks 4
3 miljoen euro extra uitgeven aan onze kapitaalgoederen. We stellen in deze begroting voor om dat ook te doen zodat we geen achteruitgang krijgen in de kwaliteit en daarmee meerkosten in de toekomst voorkomen. We gaan aan de slag met onze schoolgebouwen Eerder heeft u al ingestemd met het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor onze scholen. Daarbij heeft u ervoor gekozen de inhoud centraal te zetten en ‘de stenen’ (de schoolgebouwen) volgend te laten zijn. Hierdoor stelt u het kind centraal. Het gaat om een investering van 52 miljoen euro waarmee we onze schoolgebouwen toekomstbestendig maken. De gevraagde middelen hiervoor nemen we structureel op in onze begroting zodat we onze schoolgebouwen de komende jaren kunnen aanpakken. We maken middelen vrij voor duurzaamheid Via de motie ‘Actie! Actie! Actie!‘ roept u ons op structureel budget vrij te maken dat nodig is om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Het college begrijpt deze oproep heel goed, maar stelt in deze begroting voor om incidenteel middelen beschikbaar te stellen, tot er nieuw duurzaamheidsbeleid is vastgesteld en er duidelijkheid is over de rijksbijdrage na 2026. Met deze incidentele middelen wil het college inzetten op de energietransitie, knelpunten in het energienetwerk, klimaatadaptatie en biodiversiteit, circulaire economie en circulair bouwen.
Onze medewerkers verdienen de aandacht We zien een verschuiving in het werk dat we als gemeente doen. Daarnaast krijgen we er nieuwe taken bij en wordt het werk steeds complexer. Dit vraagt wat van onze medewerkers. Om onze dienstverlening op peil te houden, is het noodzakelijk om extra te investeren in medewerkers en ICT. Zo stelt het college voor om incidenteel middelen beschikbaar te stellen voor onder meer de uitvoering van inburgering, vroegsignalering, de omgevingswet, burgerzaken en het fysieke domein. Het is het college op dit moment nog niet gelukt hier structurele middelen voor vrij te maken. We maken ook incidentele ruimte vrij We stellen in deze begroting twee manieren voor om extra incidentele ruimte vrij te maken dat wordt ingezet om de voorstellen in deze begroting mede mogelijk te maken en om de komende periode voorbereiding te kunnen treffen structurele middelen vrij te maken. We zetten het risicoprofiel op 1,6: U heeft eind 2021 besloten dat onze risico’s ruim voldoende moeten zijn afgedekt. Dit betekent dat de financiële uitkomst van onze risico’s met een ratio van 1,4 tot 2,0 wordt vermenigvuldigd. Op die manier ontstaat er ruim voldoende weerstandsvermogen. In deze begroting stellen we voor om uit te gaan van een ratio van 1,6. Zo creëren we 6,0 miljoen euro extra incidentele ruimte.
Het risico dat er onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn, gaat hierdoor iets omhoog. Het is 5
echter nog voldoende afgedekt omdat er meer dan 42 miljoen euro in de algemene reserve zit. We nemen de extra rijksbijdrage jeugd voor 100% op: Ondanks eerdere toezeggingen heeft het Rijk uitsluitend voor 2023 extra middelen voor de Jeugdhulp beschikbaar gesteld. Wel is aangekondigd dat de eerdere bezuiniging op de jeugd een rijksverantwoordelijkheid is en niet voor rekening komt van de gemeenten. Het Rijk, de VNG en het IPO zijn overeengekomen dat gemeenten voor de jaren 2024, 2025 en 2026 zowel de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg als de geplande bezuinigingen voor 100% in de begroting 2023 mogen opnemen. Het gaat om 4,1 miljoen euro in 2024, 3,8 miljoen euro in 2025 en 2,6 miljoen euro in 2026.
Herverdeling gemeentefonds Per 2023 gaat het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds in. Hiermee ontstaat er een reëlere verdeling van de middelen in het gemeentefonds. Het Rijk heeft ervoor gekozen om de eerste jaren een ingroeipad te hanteren. Dit betekent dat het voor- of nadeeleffect van gemeenten wordt gemaximeerd. Voordeelgemeenten vangen hiermee voor de periode 2023-2026 het nadeel van de andere gemeenten op. Heerenveen is voordeelgemeente. Het ingroeipad beperkt het voordeel tot 7,50 euro in 2023 tot maximaal 37,50 euro per inwoner in 2025 en verder. Op zoek naar balans tussen ambities en onze beperkte financiële mogelijkheden De financiële uitwerking van de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord en de bijbehorende planning volgt in het eerste kwartaal 2023 en krijgt vervolgens een plek in de perspectiefnota 2023. Het is hierbij goed om nu al aan te geven dat beide documenten zijn opgesteld in een andere tijd. De ambities in de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord veranderen niet, maar de realiteit noopt ons om balans te zoeken tussen onze ambities enerzijds en de beperkte financiële mogelijkheden en de uitvoeringskracht van de organisatie anderzijds. We willen u dan ook alvast meegeven dat de ambities in de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord groter lijken te zijn dan we financieel kunnen dragen.
Hier komt bij dat door schaarste op de arbeidsmarkt het lastig is om medewerkers te vinden. U zult als gemeenteraad keuzes moeten maken, prioriteiten moeten stellen of opnieuw over moeten gaan op het verlagen van de uitgaven of verhogen van de inkomsten. De komende periode gaan we met elkaar onze koers bepalen. Burgemeester en wethouders van Heerenveen, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
J. van Leeuwestijn
T. van der Zwan
6
FINANCIEEL PERSPECTIEF Op 30 juni heeft u de perspectiefbrief 2022 ontvangen. In deze brief is een financieel kader opgenomen. Deze brief laat u het volgende financiële perspectief zien. Begrotingssaldo Struc t. begrotingssaldo Begroting 2022 Effecten dec emberc irc ulaire Struct begrotingsaldo na decembercirculaire Raadsbesluit: IHP VO Raadsbesluit: Participatiewet Uitbreiding aantal wethouders Uitkomsten meic irculaire 2022 indexering Struct begrotingsaldo perspectiefbrief
(Bedragen x € 1.000) begroting begroting begroting begroting 2023 2024 2025 2026 1.050 485 594 594 472 468 478 478 1.522 953 1.072 1.072 -100 -100 -100 -100 -96 -96 -96 -96 -315 -315 -315 -315 8.811 13.619 17.929 10.976 -3.128 -5.067 -6.922 -9.763 6.694 8.994 11.568 1.774
Geactualiseerd meerjarenperspectief Na de perspectiefbrief is het meerjarenbeeld geactualiseerd. Dit leidt tot het onderstaande structurele financiële meerjarenperspectief. Om een solide beeld te geven van de werkelijke ontwikkeling van het begrotingssaldo moeten gemeenten aantonen dat hun begroting reëel en structureel in evenwicht is.
In de specificatie budgetwijzigingen zijn de incidentele mutaties in beeld gebracht. Het uitgangspunt hierbij is dat incidentele lasten worden gedekt uit de algemene reserve. Daarom heeft dit geen effect op het begrotingssaldo. (Bedragen x € 1.000) begroting begroting begroting begroting 2023 2024 2025 2026 -8.679 -2.773 -2.083 -316 8.679 2.773 2.083 316 -
Inc identele mutaties begroting 2023 dekking incidentele mutaties t.l.v. Alg reserve Effect incidentele mutaties
7
De actualisatie van het meerjarenbeleid heeft ook geleid tot wijzigingen in het saldo van incidentele baten en lasten. De uitsplitsing van de incidentele baten en lasten is terug te vinden op pagina 110. (Bedragen x € 1.000) begroting begroting begroting begroting 2023 2024 2025 2026 27.059 11.242 11.296 10.451 27.308 11.325 11.251 10.408 249 83 -45 -43
Incidentele begrotingssaldo Inc identele lasten Inc identele baten Saldo incidentele baten en lasten
Bovenstaande mutaties leiden tot het volgende begrotingssaldo. (Bedragen x € 1.000) begroting begroting begroting begroting 2023 2024 2025 2026 269 2.247 4.107 -6.623 249 83 -45 -43 518 2.330 4.062 -6.666
Begrotingssaldo Struc tureel begrotingssaldo Saldo van incidentele baten en lasten Begrotingssaldo
8
Overzicht van baten en lasten Bedragen x € 1.000
Omschrijving
Rekening
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Samen met inwoners
-7.114
-8.781
-6.934
-6.313
-6.247
-6.243
Zorg en Welzijn
-97.829
-97.335
-104.104
-103.563
-105.808
-104.580
Wonen en Leven
-47.141
-64.471
-60.460
-51.712
-52.837
-53.949
Werken en Ondernemen
-1.466
-1.919
-1.529
-1.538
-1.439
-1.439
Toekomstbestendig en duurzaam
-17.238
-19.384
-17.715
-17.900
-18.336
-18.881
Financiën en organisatie
-5.252
-8.532
-8.391
-9.418
-11.292
-14.141
-175.475
-200.421
-199.133
-190.444
-195.960
-199.232
603
1.086
275
-
-
-
Zorg en Welzijn
26.098
24.278
23.959
23.959
23.959
23.959
Wonen en Leven
27.844
33.939
22.970
15.240
16.712
17.638
3
140
143
143
143
143
Toekomstbestendig en duurzaam
17.128
16.242
16.380
16.991
17.662
18.279
Financiën en organisatie
119.226
117.521
125.710
132.869
139.452
132.231
Totaal baten
190.903
193.206
189.437
189.202
197.928
192.249
Geraamd saldo van baten en lasten
14.428
-7.215
-9.697
-1.242
1.968
-6.983
Totaal Toevoegingen reserves
-35.849
-3.275
-1.095
-158
-251
-283
Totaal onttrekkingen reserves
32.667
10.461
11.309
3.730
2.345
600
Geraamd resultaat
11.246
518
2.330
4.062
-6.666
Lasten
Totaal lasten Baten Samen met inwoners
Werken en Ondernemen
-29
Totaal van baten en lasten per thema Bij het vaststellen van de begroting 2023 - 2026 stelt uw raad de totalen van baten en lasten per thema vast.
9
Specifieke budgetwijzigingen begroting 2023 In onderstaande tabel zijn de budgetwijzigingen opgenomen die in deze begroting zijn verwerkt en waarover u nog niet eerder heeft besloten.
10
OVER DEZE BEGROTING Met deze begroting zetten we een vervolgstap in de vervolmaking van onze P&C documenten. We presenteren u een leesbaarder en compacter document waarin u kunt lezen welke focuspunten de gemeente de komende jaren heeft. Hierbij houden we de brede welvaart als uitgangspunt. We willen werken aan het welvaartsniveau in onze gemeente. De voorstellen in deze begroting dragen allemaal bij aan de brede welvaart van onze samenleving. De begroting is opgebouwd uit drie delen, de themabegroting, de paragrafen en de financiële begroting. In de themabegroting hebben we vier hoofdthema's: 1. De sociale leefomgeving, 2. De economische leefomgeving, 3. De fysieke leefomgeving en 4. Mensen, middelen en bestuur. Op ieder voorblad geven we aan welke onderwerpen uit de raadsagenda en uit het hoofdlijnenakkoord komen. Wanneer er overlap is in deze onderwerpen, zijn deze samengevoegd tot één alinea. Daarnaast maken we op het voorblad de link met de thema’s uit de vorige raadsperiode. Aan het eind van ieder hoofdthema geven we het financieel overzicht aan van dit thema en - indien die er zijn - de financiële mutaties. In de paragrafen en de financiële begroting volgen we de indeling zoals de BBV aangeeft.
Als bijlagen zijn opgenomen: - Het investeringsplan 2023-2026 - Een overzicht van baten en lasten per taakveld - De (verplichte) beleidsindicatoren - Een overzicht van te verstrekken subsidies De mutaties in de begroting waar een minteken ‘-‘ voor staat, zijn nadelen. Het gaat dan om bijvoorbeeld extra lasten of minder inkomsten. De positieve bedragen zijn voordelen. Dit zijn lagere lasten of hogere inkomsten. Het is helaas nog niet gelukt in om deze begroting al geheel over te gaan op een nieuwe thema indeling. De zes thema's die tijdens de vorige raadsperiode zijn gebruikt, zitten namelijk ook nog verwerkt in onze financiële systemen. Hierdoor was de tijd te beperkt om deze thema’s al geheel los te laten. Vanaf volgend jaar hopen we geheel over te stappen op de nieuwe indeling. Dan willen we ook de programma’s uit het hoofdlijnenakkoord in onze P&C documenten integreren. Over deze nieuwe indeling zijn we in gesprek met een werkgroep waarin ook raadsleden meedraaien.
11
SOCIALE LEEFOMGEVING US MIENSKIP Input vanuit de raadsagenda Bestaanszekerheid van inwoners Cultuur Input vanuit het hoofdlijnenakkoord Samen werken aan welzijn Geven om gezondheid en zorg Een sterke sociale samenhang Verbinding zoeken in vrije tijd Een veilige gemeente Hieronder vallen de volgende thema’s: Samen met inwoners Zorg en welzijn
12
SAMEN MET INWONERS In onzekere tijden We staan als gemeente voor een aantal stevige opgaven. Het klimaat. De arbeidsmarkt. De zorg en het onderwijs. De woningmarkt. Digitale veiligheid. Armoede en eenzaamheid. De oorlog in Oekraïne en vluchtelingenstroom. De Coronacrisis. De energiecrisis en inflatie. Al deze uitdagingen leiden tot onzekerheid in de samenleving en zetten onze bestaanszekerheid onder druk. We kunnen in Heerenveen niet alles oplossen en zeker niet binnen de komende vier jaar, maar wij voelen ons als college de komende vier jaar wel verantwoordelijk voor het verloop. Want de opgaven waar we voor staan, kunnen niet wachten. Ze vragen om een duidelijke, robuuste aanpak. Dit betekent vooral dat we het nog meer sámen willen doen. Samen met u als gemeenteraad, met de mensen uit de organisatie, en samen met ondernemers en inwoners. Want samen staan we niet alleen sterker: het is ook eerlijker. Als we samen goed door deze onzekere periode heen komen, hebben we daar allemaal iets aan. Al lopen we niet weg voor het maken van lastige keuzes. We kunnen tenslotte niet altijd iedereen alles geven wat hij wil. Focus voor de komende jaren: We gaan samen met onze inwoners en ondernemers aan de slag met de grote opgaven waar we voor staan. We brengen onze dienstverlening als overheid dichterbij, door ons fysiek te vestigen in wijkcentra en dorpshuizen.
We zien de uitkomsten van de onderzoeken die u als gemeenteraad doet, naar de verwachtingen van onze inwoners en hun mening over onze dienstverlening, met belangstelling tegemoet. We gaan met u in gesprek over het vergroten van de bestaanszekerheid.
13
Financieel overzicht Rekening Omschrijving
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Bestuurszaken
-1.991
-2.101
-1.831
-1.770
-1.772
-1.775
College
-4.311
-4.910
-3.851
-3.595
-3.535
-3.528
Erfgoed
-69
-115
-65
-65
-65
-65
Plattelandsbeleid/wijkmanagement
-704
-1.472
-1.048
-745
-738
-737
Maak het! en nieuwe rollen
-38
-184
-138
-138
-138
-138
-7.114
-8.781
-6.934
-6.313
-6.247
-6.243
Bestuurszaken
46
-
-
-
-
-
College
457
436
-
-
-
-
Erfgoed
-
-
-
-
-
-
100
650
275
-
-
-
-
-
-
-
-
-
603
1.086
275
-
-
-
-6.510
-7.695
-6.659
-6.313
-6.247
-6.243
Toevoegingen reserve
-50
-
-
-
-
-
Onttrekking reserve
25
148
75
-
-
-
Geraamd resultaat
-6.535
-7.547
-6.584
-6.313
-6.247
-6.243
Lasten
Totaal lasten
Baten
Plattelandsbeleid/wijkmanagement Maak het! en nieuwe rollen Totaal baten
Geraamd saldo van baten en lasten
Toelichting grotere afwijkingen Uitbreiding College (structureel hogere lasten van € 290.000) Door de uitbreiding van het college van 3 naar 5 wethouders vindt er een stijging van de lasten plaats op een tweetal onderdelen: Toename loonkosten van € 230.000 . Toename overige kosten voor onder andere reis- en verblijfkosten, opleidingskosten en representatiekosten. Burgemeestersbenoeming (incidenteel hogere lasten van € 50.000) In 2023 neemt de huidige burgemeester afscheid. De kosten voor het werven van een nieuwe burgemeester worden geschat op € 50.000.
14
ZORG EN WELZIJN Welzijn We willen dat het goed gaat met onze inwoners. Dat ze zich op een schaal van 1 tot 10, minimaal een zeven voelen. En hoewel iedere persoon hier iets anders voor nodig heeft, doen we als gemeente ons best om hiervoor de randvoorwaarden te scheppen. Dit pakken we enerzijds praktisch aan: met groen in de straten en door ervoor te zorgen dat mensen genoeg ruimte en faciliteiten hebben om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Anderzijds zorgen we ervoor dat er ondersteuning is voor mensen met wie het niet goed gaat. Wie er zelf niet uitkomt en geen sociaal vangnet heeft, heeft hulp nodig en kan op steun rekenen. In het geval van betalingsachterstanden bieden we zelfs actief onze hulp aan, om te voorkomen dat de schulden verder oplopen en er ernstige financiële problemen ontstaan. Dit is belangrijk. Zeker nu alles steeds duurder wordt. Tot slot willen we onze inwoners actief bij onze welzijnsdoelstellingen betrekken. Uiteindelijk weten zij tenslotte het beste wat goed voor hen is. Focus voor de komende jaren: We richten de omgeving in met genoeg groen en genoeg ruimte om te bewegen en anderen te ontmoeten, want dit is belangrijk voor ons fysieke en sociale welzijn. We zorgen voor het voortbestaan van verenigingen en maatschappelijke voorzieningen, zoals dorpshuizen.
We onderzoeken hoe veel inwoners in armoede dreigen te komen en geven u inzicht in de uitkomsten van dit onderzoek. We scherpen de aanpak van de schuldhulp-problematiek in onze gemeente aan door te achterhalen hoe we kunnen voorkomen dat schulden verder oplopen en er ernstige financiële problemen ontstaan. Ook bekijken we hoe we kunnen voorkomen dat er malafide bewindvoerders werkzaam zijn in onze gemeente. Deze uitkomsten delen wij met u als gemeenteraad. We vinden het belangrijk dat mensen zelf de regie houden, wanneer ze hulp of ondersteuning nodig hebben. We horen daarom graag van onze inwoners zelf wat zij nodig hebben wanneer het niet goed met ze gaat. We gaan actief op pad om tot een zinvolle en duurzame aanpak te komen waar zowel de huidige als komende generaties voordeel van hebben.
15
Gezondheid en zorg We willen dat onze inwoners hun kwaliteit van leven als zo hoog mogelijk ervaren. Daarom zorgen we ervoor dat onze inwoners gezond kunnen leven, maar houden zij zelf de regie. Dit geldt voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Want wanneer mensen mentale stress ervaren, heeft dit invloed op hun leefstijl en daarmee op hun fysieke gezondheid. Werken aan de veerkracht van mensen is belangrijk, ook met het oog op de toekomst. De bevolking vergrijst terwijl de zorg met personeelstekorten kampt. We zetten meer in op innovatieve oplossingen en stimuleren community-denken zodat mensen binnen hun eigen omgeving meer voor elkaar gaan zorgen. De Jeugdzorg verdient onze aparte aandacht. Wij zetten ook hier in op preventie. In het proces van het lokaal akkoord jeugdbeleid zoekt de gemeenteraad samen met onze partners en ervaringsdeskundigen naar een andere manier van denken en doen in het jeugdbeleid. We willen dat de overgang van de Jeugdzorg naar de Wmo op de 18e verjaardag soepeler verloopt. Tot slot vinden we het belangrijk dat zowel bij de uitvoering van de Jeugdzorg als de Wmo een andere manier van denken en doen ontstaat. Dat mensen meer durven te werken vanuit de bedoeling in plaats van volgens protocol, en zich hierbij gesteund voelen. Zo willen we ervoor zorgen dat iedereen de hulp krijgt die hij nodig heeft.
Focus voor de komende jaren: Door de kans op een gezonde leefstijl te vergroten, verkleinen we het gezondheidsverschil tussen inwoners. Hiervoor doorbreken we vicieuze cirkels en moedigen we scholen en sportverenigingen aan om nog meer gezonde keuzes te maken in hun aanbod. We hebben aandacht voor zowel mentale als fysieke gezondheid en betrekken onze inwoners actief bij onze gezondheidsdoelen. We zetten in op preventie, want voorkomen is beter dan genezen. Over de wijze waarop gaan we in gesprek met onder andere huisartsen, fysiotherapeuten, tandartsen en de thuiszorg. Ook luisteren we naar de ervaringen van wetenschappelijke onderzoeksbureaus. We willen dat kinderen gezond opgroeien in onze gemeente en moedigen gezonde schoolzones aan. Ook maken we van rookvrij de standaard en willen we het misbruik van alcohol en drugs voorkomen en verslavingen tegengaan. We zetten meer in op innovatieve oplossingen en stimuleren community-denken. We gaan met alle betrokken partijen in gesprek over een andere manier van denken en doen binnen de uitvoering van de Jeugdzorg en de Wmo. We bieden medewerkers binnen ons team Jeugd en Gezin een nieuw houvast om te werken vanuit de bedoeling - in het belang van het kind - en niet per definitie volgens protocol. Deze nieuwe houvast verdient de steun van gemeenteraad en college.
16
Sociale samenhang In een tijd van verharding, zijn wij op zoek naar verbinding. We vinden dit belangrijk, omdat we een ontwikkeling in de samenleving zien waarin mensen juist meer afstand nemen. Van elkaar, maar ook van het sport- en verenigingsleven, de kerk en van de overheid onder andere. We willen het vertrouwen van mensen in instituties herstellen en verbeteren door een betrouwbare overheid te zijn die haar beloftes nakomt. Ook thema’s als eenzaamheid, het tekort aan vrijwilligers en de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor mensen die minder mobiel zijn verdienen onze aandacht. Als we menskracht inzetten om onderlinge verbindingen te versterken, wordt de hele sociale samenhang daar sterker van. En dat is wat we nodig hebben om de uitdagingen het hoofd te kunnen bieden waar we voor staan. Focus voor de komende jaren: We informeren onze inwoners actief over wat we doen en waarom we dat doen. Om erachter te komen hoe we dit het beste kunnen aanpakken en hoe we het vertrouwen in de overheid kunnen herstellen, gaan we met inwoners in gesprek. We willen onderzoeken waar de boosheid en het wantrouwen tegen de overheid vandaan komt. We doen een beroep op de samenleving om de handen uit de mouwen te steken en een stapje extra te zetten wanneer een vereniging, organisatie of persoon hulp nodig heeft.
We onderzoeken wat de omvang is van eenzaamheid in onze gemeente en inwoners vragen wanneer zij zich eenzaam voelen en wat daarvan de oorzaak is. We willen dat onze openbare ruimte voor iedereen toegankelijk is. De transities waarvoor we staan kunnen we alleen in gezamenlijkheid realiseren. Daarom willen we meer met andere gemeenten samenwerken en zoveel mogelijk dwarsverbanden aangaan om onze slagkracht te vergroten. Cultuur, sport en vrije tijd Cultuur, sport en vrije tijd zijn sociale aspecten met economische waarde die in een gezonde samenleving onmisbaar zijn. We koesteren ze, omdat we er ook in de toekomst van willen genieten. Daarom staan we voor een sterk en toegankelijk sport- en cultuurbeleid. Dit zorgt voor aantrekkingskracht onder jong en oud en maakt van de gemeente Heerenveen een aantrekkelijke plek om te leven. Door de pandemie staan de amateurkunst en het verenigingsleven in de creatieve en sportieve sector echter onder druk. Vooral in de breedtesport - de (amateur)sporten die door alle lagen van de bevolking worden beoefend valt nog veel winst te behalen. Hier moeten we mee aan de slag, want we willen op sportgebied toonaangevend zijn én blijven! Dit is ook in het belang van de gezondheid van onze inwoners. Hier hoort ook de topsport bij. Want ook de topsport in Heerenveen is belangrijk voor het bereiken van onze doelen die we hebben met de breedtesport.
We hebben, tot slot, in de gehele vrijetijdssector speciale aandacht voor mensen met een beperking. 17
Focus voor de komende jaren: We gaan voor een inclusieve vrijetijdssector. Zowel cultuur als sport moeten in algemene zin laagdrempelig en voor iedereen toegankelijk zijn. We geven de cultuursector de aandacht die het verdient en willen een verdere afname van het kunst- en cultuuraanbod, als gevolg van de pandemie, voorkomen. We ontwikkelen een nieuwe cultuurvisie, samen met de culturele instanties in onze gemeente en met onze inwoners, en betrekken u hier als gemeenteraad vanaf het begin bij. Om onderlinge samenwerking te bevorderen en versnippering tegen te gaan, creëren we een ‘cultuurkwartier’. Een fysiek, gastvrij centrum waar men cultuur in de volle breedte kan ervaren en beleven. Hierbij betrekken we niet alleen de grote kunst- en cultuurinstellingen, maar ook de amateurkunst, het verenigingsleven en het onderwijs. We willen dat verenigingen elkaar inspireren. Hoe kunnen ze de mensen weer bij hun sportclub betrekken en waar vinden ze nieuwe vrijwilligers? We ondersteunen sportverenigingen actief bij de werving van deze nieuwe krachten. We onderzoeken hoe toegankelijk de vrijetijdsbestedingen in onze gemeente zijn voor mensen met een beperking. Waar nodig gaan we hiermee aan de slag. We zetten in op intensieve samenwerking met onze (top)sportpartners. Veiligheid Veiligheid raakt ons allemaal, op meerdere manieren.
Wij willen de algemene veiligheid van onze inwoners, bezoekers en ondernemers garanderen en bedrijven en organisaties binnen onze gemeente beschermen. Want iedereen moet hier veilig kunnen wonen, verblijven, werken en ondernemen. We willen incidenten en overlast door groepen jongeren verminderen en nog liever voorkomen en we willen dat jongeren die het al goed doen, het goed blijven doen. Naast daadwerkelijke veiligheid willen we ook werken aan veiligheidsbeleving: het gevoel van veiligheid. Zowel op straat als online. We willen hierbij ook preventief een bijdrage leveren aan het terugdringen van (online) criminaliteit. Focus voor de komende jaren: Van mensenhandel tot fraude, van phishing tot winkeldiefstal en van vandalisme tot relationeel geweld: het verdient allemaal onze aandacht. Om incidenten en overlast door groepen jongeren te verminderen of voorkomen, trekken we samen op met onze partners van onder andere jongerenwerk en VNN. We beïnvloeden de groepsdynamiek, geven toekomstperspectief en vergroten een gevoel van veiligheid in de wijken en onder de jongeren zelf. We willen inwoners meer informeren over hun privacy en hen bewustmaken van de risico’s.
18
We willen met inwoners en ondernemers in gesprek over wat we nog meer kunnen doen om hun (gevoel van) veiligheid te vergroten. Zo onderzoeken we waar binnen onze samenleving de grootste behoefte is aan veiligheid.
Financieel overzicht
Bedragen x € 1.000
Rekening Omschrijving
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
-25.294
-21.520
-24.216
-24.147
-24.102
-24.107
-251
-249
-257
-257
-257
-257
Jeugd
-23.995
-26.647
-28.312
-27.482
-27.384
-27.395
Maatschappelijk dienstverlening
-1.863
-1.977
-2.217
-2.171
-2.141
-2.145
Minimabeleid
-3.500
-3.075
-2.819
-2.799
-2.787
-2.788
Onderwijs
-3.867
-4.346
-6.654
-5.787
-6.566
-4.819
Participatie
-12.486
-11.816
-12.252
-12.118
-12.075
-12.080
Sport
-1.578
-3.106
-739
-707
-666
-666
Sportaccommodaties
-2.055
-2.206
-2.903
-3.163
-3.743
-3.727
Volksgezondheid
-2.066
-2.107
-2.206
-2.254
-2.305
-2.355
WMO
-20.873
-20.286
-21.528
-22.679
-23.782
-24.239
Totaal lasten
-97.829
-97.335
-104.104
-103.563
-105.808
-104.580
23.041
19.580
21.922
21.922
21.922
21.922
-
-
-
-
-
-
1.059
892
813
813
813
813
-
-
-
-
-
-
170
118
118
118
118
118
Onderwijs
6
536
6
6
6
6
Participatie
2
31
-
-
-
-
Sport
160
2.086
67
67
67
67
Sportaccommodaties
379
208
215
215
215
215
-
-
-
-
-
-
1.282
827
819
819
819
819
Totaal baten
26.098
24.278
23.959
23.959
23.959
23.959
Geraamd saldo van baten en lasten
-71.730
-73.056
-80.145
-79.604
-81.849
-80.621
Toevoegingen reserve
-521
-
-
-
-
-
Onttrekking reserve
4.700
784
3.381
1.111
1.767
-
Geraamd resultaat
-67.551
-72.273
-76.764
-78.493
-80.082
-80.621
Lasten Bijstand Gymnastiekonderwijs
Baten Bijstand Gymnastiekonderwijs Jeugd Maatschappelijk dienstverlening Minimabeleid
Volksgezondheid WMO
19
Toelichting grotere afwijkingen Bijdrage Veiligheidsregio Gezondheid (structureel hogere lasten van € 63.000) In 2022 is de begroting 2023 van de Veiligheidsregio behandeld in de gemeenteraad (Z.22.366624/D.22.1537049). De bijdrage aan de Veiligheidsregio stijgt naast een indexatie structureel door: de toevoeging van de categorie kinderen onder de negen maanden aan de jeugdgezondheidszorg (€ 14.000); toevoeging van de HVP-vaccinatie voor jongens aan het Rijksvaccinatieprogramma (€ 19.000). Capaciteit Jeugd en Gezin (incidenteel hogere lasten van € 605.000) Jaarlijks wordt op basis van formatiecalculatie aangegeven welke formatie benodigd is voor de uitvoering van de Jeugdwet. Wij doen dit op basis van de actuele wachttijden en het aantal jeugdigen dat gebruikt maakt van de Jeugdwet. Vooralsnog wordt uitgegaan van 5,5 fte. Vroegsignalering (incidenteel hogere lasten van € 160.000) Met behulp van vroegsignalering proberen gemeenten vroegtijdig dat betalingsachterstanden bij inwoners verder oplopen. Het project wat Heerenveen hiervoor is gestart zal ook in 2023 verder doorlopen. Wij vragen u hiervoor incidentele middelen beschikbaar te stellen. IHP basisonderwijs (Incidenteel hogere lasten van € 1.394.000 en structureel hogere lasten van € 180.000) Op 12 mei 2022 heeft u ingestemd met het duurzaam Integraal Huisvestingsplan Primair onderwijs (IHP).
Ook heeft u tijdens deze raadsvergadering ingestemd met het Integraal Huisvestingsplan Voortgezet onderwijs. Daarmee heeft u er voor gekozen de inhoud centraal te zetten en ‘de stenen’ (de schoolgebouwen) volgend te laten zijn. Hierdoor stelt uw raad het kind centraal. Daarnaast is in beide plannen veel aandacht geschonken aan andere beleidsterreinen, op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en het onderwijs. U heeft besloten de financiële consequenties van beide plannen af te wegen bij de begroting voor 2023. Naast het hier benoemde structurele effect van € 180.000 is in de investeringsplanning rekening gehouden met de kapitaallasten van het IHP. IHP voortgezet onderwijs (Incidenteel hogere lasten van € 1.102.000) zie toelichting IHP Basis onderwijs.
20
Inburgering (incidenteel hogere lasten van € 120.000) Eerder heeft u structurele middelen beschikbaar gesteld als gevolg van de invoering van de Wet inburgering. Deze is per 1 januari 2022 ingegaan. Deze middelen zijn vooralsnog niet voldoende om uitvoering te geven aan deze wet. Voor 2023 vragen wij u hiervoor eenmalig een bedrag van € 150.000 beschikbaar te stellen. Dotatie sportvoorziening (structureel hogere lasten van € 295.000) De gemeente Heerenveen hecht veel waarde aan sport. Niet alleen omdat we via sport inwoners zo lang mogelijk gezond en vitaal willen houden, maar ook omdat sport mensen samenbrengt en met elkaar verbindt. Sportvelden en andere -accommodaties zijn daarnaast goed voor de leefbaarheid in wijken en dorpen. Voor de renovatie en groot onderhoud van de sportvelden is de meerjarenonderhoudsplanning breedtesport velden Heerenveen het uitgangspunt. Het onderhoudsplan heeft u in december 2021 vastgesteld. De huidige middelen zijn niet voldoende om deze meerjarenonderhoudsplanning uit te voeren. WMO-voorzieningen (structureel hogere lasten vanaf 2023 van € 900.000) De uitgaven voor onze WMO-voorzieningen nemen nog altijd toe. De stijging als gevolg van de vergijzing en daarmee een toenemend aantal cliënten is gemiddeld 4% per jaar.
We zien dat door de toename van het aantal cliënten, de werkelijke uitgaven stijgen en het beschikbare budget niet langer voldoende is. De verwachte stijging loopt op van € 900.000 in 2023 tot € 2.250.000 in 2026. DAEB Thialf (aanpassing inflatie) Conform de inflatiecorrectie die gemeentebreed wordt toegepast (zie bijlage uitgangspunten Begroting) wordt deze ook meegenomen in de DAEB.
21
ECONOMISCHE LEEFOMGEVING US ECONOMY
Input vanuit het hoofdlijnenakkoord Economische eensgezindheid Vitaal werken, genoeg verdienen
Hieronder vallen de volgende thema’s: Werken en ondernemen
22
WERKEN EN ONDERNEMEN Economie Ons ideaalbeeld is dat we voor ondernemers een aantrekkelijke en gastvrije gemeente zijn, waar bedrijven elkaar versterken en waar iedereen bijdraagt aan een circulaire economie. Omdat ‘een beetje circulair zijn’ niet bestaat, maken we hiervan een grote ambitie. We willen toonaangevend worden binnen de Circular Valley in Noord-Nederland. We willen kennis delen en innovaties aanjagen en vandaag een vestigingsklimaat creëren dat bestand is tegen de uitdagingen van morgen. Hierbij betrekken we ook andere sectoren, instanties en circulaire initiatieven in de regio. Want we moeten het samen doen. Ook recreatie en toerisme verdienen onze aandacht. We erkennen en stimuleren initiatieven van ondernemers en we faciliteren een groene omgeving waar zowel onze inwoners als onze gasten kunnen bruisen en onthaasten. Focus voor de komende jaren: We zorgen voor een goede ondergrondse infrastructuur, want een aantrekkelijk vestigingsklimaat kan niet zonder een modern netwerk. We maken per bedrijventerrein een profiel met de bedrijfstakken die we er graag verwelkomen. Een belangrijke voorwaarde is dat nieuwe bedrijven die zich in onze gemeente vestigen, duurzame en goede banen creëren.
Omdat een circulaire economie draait om systeemdenken, betrekken we de agrarische- en creatieve sector en het onderwijs hierbij, en ook Thialf en sc Heerenveen en diverse circulaire initiatieven in de regio waaronder Het Schone Noorden, Innovatiepact Fryslân en Chemport Europe. We stimuleren bedrijven om circulair te ondernemen en elkaar hierbij te helpen en te versterken. Bedrijven die zich nieuw in onze gemeente vestigen, worden geacht bij te dragen aan die circulariteit. Waar we toeristische en recreatieve mogelijkheden verder kunnen uitbouwen, geven we die de ruimte. Bestaanszekerheid Voor bestaanszekerheid is het hebben van een betaalde baan van groot belang. Naast dat je inkomen verdient, draagt het bij aan je gevoel van eigenwaarde, biedt het structuur en heb je sociale contacten. We vinden het van groot belang dat iedereen die werkt een salaris verdient waar hij goed van kan leven. Om fit en gemotiveerd te blijven voor het werk, is het belangrijk dat je je blijft ontwikkelen en op de hoogte blijft van de veranderingen in je vakgebied. Ook inzetten op arbeidsmobiliteit is belangrijk want we hebben onze beroepsbevolking hard nodig - van jong tot oud. Ook is er behoefte aan extra medewerkers in o.a. de zorg en het onderwijs. Vooral de werkgevers hebben een grote rol in dit vraagstuk. 23
Focus voor de komende jaren: Omdat we vinden dat iedereen een salaris hoort te verdienen waar hij of zij goed van kan leven, gaan we met werkgevers in gesprek om meer goede banen te creëren. Hierbij hebben we oog voor de werkgever en de stijgende lasten waarmee de werkgevers geconfronteerd worden. We willen samen met werkgevers aan de slag om banen in het onderwijs en de zorg weer aantrekkelijk te maken en om mensen zover te krijgen zich te laten omscholen. We gaan met het bedrijfsleven en het onderwijs in gesprek over ‘een leven lang leren’, want de wereld staat niet stil en vooral de digitale en technologische ontwikkelingen gaan snel. We creëren publieke banen en basisbanen voor mensen die het op de reguliere arbeidsmarkt niet redden, want we geloven dat iedereen op zijn eigen manier kan bijdragen aan de samenleving. We willen ook actief bijdragen aan een robuuste sociale werkvoorziening voor de toekomst, waar mensen zoveel mogelijk uitstromen naar de reguliere arbeidsmarkt. Mensen hebben een inkomen nodig dat voldoende en stabiel is. Ook als het om een bijstandsuitkering gaat. Daarom maken we de regels eenvoudiger, gaan we uit van de menselijke maat en zorgen we voor samenhang tussen de verschillende regelingen die er zijn. Hiervoor ontwikkelen we een voorstel dat we aan u voorleggen.
24
Financieel overzicht Rekening Omschrijving
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Sociaal economisch beleid
-1.466
-1.919
-1.529
-1.538
-1.439
-1.439
Totaal lasten
-1.466
-1.919
-1.529
-1.538
-1.439
-1.439
Sociaal economisch beleid
3
140
143
143
143
143
Totaal baten
3
140
143
143
143
143
-1.464
-1.779
-1.387
-1.395
-1.296
-1.296
Toevoegingen reserve
-274
-
-
-
-
-
Onttrekking reserve
516
449
178
187
-
-
Geraamd resultaat
-1.221
-1.330
-1.209
-1.208
-1.296
-1.296
Lasten
Baten
Geraamd saldo van baten en lasten
Toelichting grotere afwijkingen Er zijn in dit thema geen financiële mutaties.
25
FYSIEKE LEEFOMGEVING US ROMTE Input vanuit de raadsagenda Wonen en volkshuisvesting Duurzaamheid Input vanuit het hoofdlijnenakkoord Opgaven uit het onderwijs Wonen waar je wil Een betere bereikbaarheid Doen en laten in landschap en milieu Hieronder vallen de volgende thema’s: Wonen en leven Toekomstbestendig en duurzaam
26
WONEN EN LEVEN Wonen Iedereen moet kunnen wonen waar hij wil. Hiervoor moet - het liefst circulair - een gezonde mix van betaalbare huur- en koopwoningen worden gebouwd en deze nieuwe woningen moeten passen in de omgeving waar ze worden gebouwd. Het creëren van meer woonruimte binnen de gemeente past bij onze ambitie als poort naar het Noorden, maar we houden de groei strak in de hand. We bouwen bij voorkeur binnen de grenzen van de bestaande bebouwing om zo de groene leefomgeving te bewaken. Daarnaast kan gekeken worden naar alternatieve woonruimte, zoals bouwen in leegstaande panden. Tot slot moeten we woningen verduurzamen. Iedereen moet hier aan mee kunnen doen. De ondergrens van het energielabel van woningen moet minimaal label B worden. Woningcorporaties spelen hier een grote rol. Focus voor de komende jaren: We willen inzetten op tweeduizend nieuwe woningen in de komende vijf jaar, bovenop het aantal dat met de provincie is afgesproken.
In de nieuw op te stellen woonvisie stellen we heldere doelen waar u op kunt sturen, nemen we ervaringen en de beleving van inwoners mee en gaan we in ieder geval in op: - Het vervangen en herbenutten van oude panden - Het bouwen van nieuwe woningen waar vraag naar is - De verdeling van betaalbare sociale huurwoningen en koopwoningen We gaan met u in gesprek over inbreiding naast uitbreiding en over uitbreiding ten westen van Heerenveen. We stellen een plan hoe we omgaan met doelgroepen die lastig huisvesting kunnen vinden, zoals starters, vluchtelingen en asielzoekers. We gaan met woningcorporaties in gesprek over de verduurzaming van sociale huurwoningen en gaan actief met hen samenwerken om de doorstroming op de woningmarkt voor starters en gezinnen op gang te helpen. Onderwijs Iedereen verdient een gelijke kans op goed onderwijs in de volle breedte. Dus van voorschoolse opvang tot middelbaar onderwijs en van sportscholen tot dansscholen. Hiervoor is het belangrijk dat iedereen de vrijheid heeft om een school te kiezen die bij hem of haar past, of het nu gaat om regulier of om passend onderwijs. Ook willen we achterstanden onder jong en oud terugdringen en moeten de verschillende fases in het onderwijs naadloos op elkaar aansluiten. Tot slot willen we investeren in onderwijshuisvesting - zowel in de gebouwen als in de omgeving van scholen - en zien we 27
graag dat leerlingen op school leren over het belang van een gezonde leefstijl. We houden hierbij rekening met het personeelstekort in het onderwijs. Focus voor de komende jaren: We willen keuzevrijheid in regulier- en passend onderwijs en een goede doorlopende leerlijn. We dringen achterstanden terug onder jong en oud, met welke oorzaak dan ook. Bijvoorbeeld door verlengde schooldagen te stimuleren en door laaggeletterdheid onder volwassenen aan te pakken. We ontwikkelen samen met de voor- en vroegscholen plannen om ervoor te zorgen dat kinderen met zo min mogelijk achterstand beginnen in groep 3. Samen met leerplichtambtenaren en scholen ontwikkelen we plannen om het aantal thuiszitters en voortijdig schoolverlaters terug te dringen. We willen investeren in onderwijshuisvesting: zowel in als rondom de school. We gaan met scholen in gesprek over de invulling van ‘de gezonde school’. Bereikbaarheid We willen de verkeersveiligheid voor weggebruikers in onze gemeente veiligstellen. Hiervoor is het fijn als de auto in bepaalde gebieden minder dominant aanwezig is. Denk aan de dorpscentra, omgevingen rond scholen en een aantal woonwijken in Heerenveen. We willen ook slimmer omgaan met het OV en zetten hierbij in op duurzame bereikbaarheid, want het kan allemaal een stuk schoner.
Denk aan alternatieven waarvoor minder fossiele brandstoffen nodig zijn, zoals zelfrijdende elektrische bussen, slimme lantaarnpalen of lichtgevende fietspaden. We moeten voor ogen houden wat we in het belang van onze bereikbaarheid bereid zijn op te geven en wat we willen behouden. Zo staan we positief tegenover de komst van de Lelylijn, omdat we verwachten dat deze kan bijdragen aan de algemene welvaart en daarmee aan de leefbaarheid en economische groei in ons gebied, maar we zetten die wel af tegen nadelen en uitdagingen. Focus voor de komende jaren: Waar we willen dat de auto minder dominant aanwezig is, bekijken we of we deze gebieden autoluw kunnen maken, of dat de auto hier ‘te gast’ kan zijn. We willen slimmer omgaan met het OV, bijvoorbeeld in de vorm van gedeelde of zelfrijdende bussen. We willen – waar mogelijk in samenwerking met ondernemers in de regio – aan de slag met duurzame bereikbaarheid en zoeken naar alternatieve oplossingen waarvoor minder fossiele brandstoffen nodig zijn. We maken een analyse van de consequenties van de Lelylijn voor onze gemeente. Hierbij houden we onze natuurwaarden voor ogen en maken we spanningsvelden bespreekbaar door open met inwoners en ondernemers in gesprek te gaan. 28
Financieel overzicht Bedragen x € 1.000
Rekening Omschrijving
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Beeldende kunst
-9
-41
-43
-44
-44
-44
Begraafplaatsen
-459
-489
-544
-547
-548
-547
Beleid groen
-1.070
-1.960
-4.526
-4.555
-4.589
-4.616
Ruimtelijk beleid c.a.
-1.421
-1.735
-2.481
-1.591
-941
-940
Betaald parkeren
-1.093
-1.158
-1.238
-1.267
-1.260
-1.296
Brandweer
-3.307
-3.394
-3.588
-3.689
-3.810
-3.896
Cultuur en recreatie
-2.624
-2.644
-2.887
-2.759
-2.673
-2.674
Dierenopvang
-54
-59
-79
-78
-78
-78
Evenementen
-298
-334
-359
-364
-364
-363
GEO
-352
-407
-446
-441
-441
-442
Grondbank
-47
-72
-71
-71
-71
-71
Grondexploitaties
-11.790
-24.185
-15.625
-8.302
-9.676
-10.600
Handhaving
-1.386
-1.375
-1.243
-1.196
-1.211
-1.228
Leges titel 1
-1.648
-1.631
-1.677
-1.665
-1.659
-1.664
Leges titel 2
-433
-392
-307
-313
-312
-313
Leges titel 3
-367
-331
-404
-375
-374
-376
Openbare orde / rampenbeheersing
-559
-1.077
-814
-727
-727
-728
Planologisch beleid
-974
-1.502
-1.580
-1.427
-1.418
-1.417
-1.518
-2.416
-2.037
-2.043
-2.030
-2.019
-363
-680
-531
-538
-535
-534
-4.154
-3.953
-4.964
-4.186
-4.183
-4.194
-487
-808
-680
-695
-734
-748
Wegen
-4.556
-5.457
-8.459
-8.940
-9.235
-9.254
Wijken
-8.041
-8.090
-5.689
-5.715
-5.742
-5.725
Wonen
-131
-281
-184
-183
-181
-180
-47.141
-64.471
-60.460
-51.712
-52.837
-53.949
Lasten
Posthuis Verkeersveiligheid WABO Watergangen
Totaal lasten
29
Baten Beeldende kunst
-
-
-
-
-
-
Begraafplaatsen
255
265
273
273
273
273
Beleid groen
31
-
-
-
-
-
Ruimtelijk beleid c.a.
161
284
1
1
1
1
1.929
3.200
3.283
3.283
3.283
3.283
Brandweer
-
-
-
-
-
-
Cultuur en recreatie
-
-
-
-
-
-
Dierenopvang
-
-
-
-
-
-
Evenementen
102
197
203
203
203
203
GEO
2
3
3
3
3
3
Grondbank
90
55
57
57
57
57
21.157
25.432
15.752
7.700
9.084
10.010
Handhaving
9
-
-
-
-
-
Leges titel 1
694
626
587
909
996
996
Leges titel 2
-
2
2
2
2
2
Leges titel 3
3
12
12
12
12
12
Openbare orde / rampenbeheersing
-
194
-
-
-
-
Planologisch beleid
-
234
-
-
-
-
315
1.010
605
605
605
605
5
10
10
10
10
10
2.071
1.937
1.691
1.691
1.691
1.691
7
16
17
17
17
17
Wegen
697
176
181
181
181
181
Wijken
311
288
293
293
293
293
Wonen
6
-
-
-
-
-
Totaal baten
27.844
33.939
22.970
15.240
16.712
17.638
Geraamd saldo van baten en lasten
-19.297
-30.531
-37.490
-36.471
-36.124
-36.311
Toevoegingen reserve
-3.558
-1.998
-566
-28
-28
-28
Onttrekking reserve
2.701
2.692
2.487
740
100
100
Geraamd resultaat
-20.154
-29.837
-35.568
-35.760
-36.053
-36.239
Betaald parkeren
Grondexploitaties
Posthuis Verkeersveiligheid WABO Watergangen
30
Toelichting grotere afwijkingen Bijdrage Fumo (structureel hogere lasten van € 30.000) Op 12 mei 2022 is de begroting 2023 van de FUMO behandeld in de gemeenteraad (Z.22.365779/D.22.1533649). De bijdrage aan de FUMO stijgt als gevolg van indexatie en een toename van het aantal af te nemen uren. Voor 2023 is de bijdrage met € 30.000 gestegen. Dit loopt op tot € 75.000 vanaf 2026. Bijdrage Veiligheidsregio deel veiligheid (structureel hogere lasten van € 65.000) Op 12 mei 2022 is de begroting 2023 van de Veiligheidsregio behandeld in de gemeenteraad (Z.22.366624/D.22.1537049). De bijdrage aan de Veiligheidsregio stijgt structureel door de indexatie van lonen en prijzen. Voor 2023 is de bijdrage met € 65.000 gestegen. Dit loopt op tot € 168.000 vanaf 2026. Verkiezingsbudget (structureel hogere lasten van € 150.000) Het budget voor verkiezingen is al geruime tijd niet meer toereikend. Het organiseren kost steeds meer tijd en faciliteiten. De verwachting is dat dit zo blijft. Hierdoor is het noodzakelijk om het budget structureel te verhogen met € 150.000. Incidentele subsidie cultuur (incidenteel hogere lasten van € 60.000) In de begroting 2022 is de ombuiging 'verlagen budget cultuur' opgenomen. Voor 2023 dient een structurele ombuiging te worden gerealiseerd van € 60.000. Wij stellen voor om deze ombuiging voor 2023 te schrappen.
Reden hiervoor is de start van het project 'cultureel kwartier'. Het ligt voor de hand om deze ombuiging binnen dit project te realiseren. Omgevingswet (incidenteel hogere lasten van € 343.000) De verplichte wettelijke taken die voortvloeien uit de omgevingswet vragen extra personele inzet. Wij vragen u hier voor 2023 middelen voor beschikbaar te stellen. Indien er meer duidelijkheid ontstaat over de verder implementatie van de omgevingswet, brengen wij de structurele financiële impact in beeld en leggen wij dat aan u voor. Medewerkers fysiek domein overig (incidenteel hogere lasten van € 1.245.000) De huidige personele bezetting binnen het fysieke domein is niet voldoende om bij te dragen aan de vele projecten en taken die er op de gemeente afkomen. Voor 2023 vragen wij u € 1.245.000 en voor 2024 € 640.000 incidenteel beschikbaar te stellen. Ondermijning centrum (incidenteel hogere lasten van € 50.000) Om het groeiende pakket aan bevoegdheden van de burgemeester ten aanzien van het handhaven van de openbare orde adequaat in te kunnen zetten is meer beleids- en juridische ondersteuning nodig. Deze bevoegdheden liggen met name op het gebied van de aanpak van ondermijnende criminaliteit.
31
TOEKOMSTBESTENDIG EN DUURZAAM Duurzaamheid Klimaatverandering stelt ons voor een enorme opgave en dit vraagt een grote inspanning van ons allemaal. We moeten onszelf en onze leefomgeving voorbereiden op het veranderende klimaat. Dit doen we door ons aan te passen en risico’s zo klein mogelijk te maken, met name daar waar hittestress, wateroverlast en grote droogte het meest op de loer liggen. Als raad heeft u in 2019 de ambitie geformuleerd dat Heerenveen in 2050 klimaatneutraal is. U ziet graag dat duurzaamheid in al ons beleid wordt verweven en dat we als gemeente een voorbeeldrol aannemen. Hier geven we als college graag gehoor aan. We hebben ons landschap nodig om prettig te kunnen (blijven) leven maar willen ook het karakter ervan bewaren en bewaken. Dit geldt voor onze plattelandsgemeente als geheel, maar ook voor specifieke gebieden. Met de groene corridors verbinden we het robuuste natuurnetwerk rondom onze kernen met elkaar. Zelfs dwars door stedelijke gebieden heen. Binnen de agrarische sector zijn het terugdringen van stikstof, de omgang met droogte, de veenweide problematiek en het vergroten van de biodiversiteit forse uitdagingen waar we met elkaar voor staan. En tot slot hebben de lucht- en waterkwaliteit onze aandacht. Heerenveen ligt aan drie snelwegen en dit heeft invloed op de luchtkwaliteit.
Tot slot bestaat er onduidelijkheid binnen het waterbeheer wie precies verantwoordelijk is voor welke taken. Focus voor de komende jaren: We spreken met elkaar af welke klimaatrisico’s we nog acceptabel vinden. We houden (nog meer) rekening met het veranderende klimaat bij de inrichting van onze buitenruimte en bij projecten, en we passen onze overheidsgebouwen aan. We formuleren onze klimaatdoelen en -indicatoren helder zodat u de voortgang kunt volgen. Dit geldt ook voor de indicatoren bij het duurzaamheidsprogramma. We zullen deze laatste van streefwaarden voorzien. We betrekken u als raad vanaf de start bij de actualisatie van het duurzaamheidsprogramma (2023-2027) en gaan met u in gesprek over de vraag of we als gemeente volgend of leidend willen zijn en of we meer willen doen dan ons wettelijke wordt voorgeschreven. We blijven nauw in gesprek met agrariërs. We willen weten wat er in de sector speelt en onze kennis verbreden over nieuwe ontwikkelingen en innovaties. De vraag hoe boeren vandaag en in de toekomst op een duurzame manier hun werk kunnen doen, en of ze ook in een andere vorm agrariër kunnen zijn, is voor ons belangrijk. Hierbij trekken we samen op met de provincie en het Wetterskip. 32
Om het plattelandskarakter van onze gemeente zoveel mogelijk intact te houden, maken we impactscans en toekomstanalyses en zoeken we naar alternatieve plannen die minder invloed hebben op de openbare ruimte. Om te voorkomen dat Parklandschap Oranjewoud zijn natuurwaarde verliest, starten we een onderzoek naar de impact van de toekomstplannen voor dit gebied op de omgeving. Om het groen en de biodiversiteit te bevorderen, laten we de natuur in stedelijk gebied waar mogelijk zijn gang gaan. We onderzoeken of we de luchtkwaliteit in Heerenveen kunnen verbeteren. We gaan met het Wetterskip in gesprek over wie precies welke taken oppakt.
Financieel overzicht
Bedragen x € 1.000
Rekening Omschrijving
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Afvalinzameling
-7.128
-6.527
-6.769
-6.918
-7.112
-7.297
Duurzaamheid
-2.013
-2.494
-1.510
-1.008
-996
-995
Riolering
-6.308
-5.571
-5.738
-6.186
-6.345
-6.705
Vastgoed
-2.224
-4.791
-3.698
-3.787
-3.883
-3.884
-17.673
-19.384
-17.715
-17.900
-18.336
-18.881
Afvalinzameling
8.268
7.569
7.818
7.995
8.221
8.438
Duurzaamheid
752
669
-
-
-
-
Riolering
6.530
6.267
6.696
7.030
7.381
7.749
Vastgoed
1.578
1.736
1.866
1.967
2.060
2.092
17.128
16.242
16.380
16.991
17.662
18.279
-545
-3.142
-1.335
-909
-675
-603
Toevoegingen reserve
-2.501
-1.036
-29
-130
-223
-255
Onttrekking reserve
2.254
2.903
490
77
148
171
Geraamd resultaat
-792
-1.275
-874
-961
-750
-686
Lasten
Totaal lasten Baten
Totaal baten Geraamd saldo van baten en lasten
Toelichting grotere afwijkingen Duurzaamheid (incidenteel hogere lasten van € 490.000) Onlangs heeft u via de 'Duurzame doorkijk' inzicht gekregen in de lange termijn opgave voor duurzaamheid. Deze doorkijk laat ook zien welke middelen nodig zijn uitvoering te geven aan de opgaven richting 2050. Wij vragen u nu eenmalige middelen beschikbaar te stellen in afwachting van de vorming van een nieuw beleidskader. Ook de middelen die in de begroting 2022 beschikbaar zijn gesteld en naar verwachting dit jaar niet volledig worden benut, zijn nodig voor 2023. 33
MIDDELEN, MENSEN EN BESTUUR US MINSKEN EN MIDDELS Input vanuit de raadsagenda Dienstverlening van de gemeente Input vanuit het hoofdlijnenakkoord Programma’s, prioriteiten en portemonnee Hieronder valt het volgende thema: Financiën en organisatie
34
FINANCIËN EN ORGANISATIE Onze dienstverlening We willen een veilige, transparante, betrouwbare overheid zijn en onze dienstverlening moet eenvoudig, toegankelijk en eenduidig zijn. Zowel offline als online, voor al onze inwoners. Om te voldoen aan de veranderende behoefte vanuit de samenleving en nieuwe wetgeving, moeten we zorgvuldig kijken naar hoe we ons geld verdelen en onze mensen inzetten. We willen goede keuzes maken en hierbij intensief samen optrekken met u als gemeenteraad, de mensen uit de organisatie, ondernemers en inwoners. De opgaven waarvoor we staan zijn groot en daarom zijn onze ambities dat ook. Want uitdagingen vragen om een daadkrachtige aanpak en om een duidelijke prioritering. Om veranderingen te stimuleren en ambities te verwezenlijken, willen we nog meer als team opereren. Dat is belangrijk, want zowel de uitwerking van de programma’s als onze samenwerkingen binnen en buiten de organisatie zijn afhankelijk van die teamgedachte. Door nog meer de krachten te bundelen met inwoners, ondernemers, specialisten, andere gemeenten en de provincie kunnen we grote opgaven effectiever aanpakken. Hiervoor moeten we goed naar elkaar luisteren. Samen staan we sterker. Ook de invoering van de Omgevingswet (naar verwachting per 1 januari 2023) vraagt van ons dat we nog meer samenwerken met onze inwoners en ondernemers.
Mensen moeten in hun eigen omgeving bij ons terechtkunnen om hun rijbewijs op te halen, maar ook voor zaken die spelen binnen het sociaal domein of vragen rondom de energietransitie. Focus voor de komende jaren: In deze begroting leest u wat structureel nodig is en waarmee we snel een start willen maken. De komende periode gebruiken we om de inhoud van de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord om te zetten in een meerjarenplanning dat vervolgens opgenomen wordt in de perspectiefnota 2023. U stelt in de raadsagenda vast dat onze dienstverlening beter kan. Wij zullen ervoor zorgen dat onze voorstellen, naast de wettelijke kaders, informatie bevatten over wat onze inwoners van ons verwachten en hoe we hier dienstverlenend op kunnen aansluiten. Daarnaast ontwikkelen we een voorstel waarin we de opties en alternatieven opnemen, waarmee we zowel de financiële consequenties als de mogelijke kwaliteit van de dienstverlening verkennen. Om onze ambities te realiseren gaan we nog meer als team opereren en onze krachten bundelen met inwoners, ondernemers, specialisten, andere gemeente en de provincie. We voldoen aan de wettelijke verplichtingen rondom actieve transparantie.