Jaarrekening Gemeente Heerenveen 2020

* Onderzoek, voorbereiding en start uitvoering van aanpassingen in centra van Heerenveen, Akkrum, Aldeboarn en Jubbega. Verkenning en besluit Cultuurhuis Heerenveen. Beschikbaarheid van snel internet in de dorpen en in het buitengebied. De onderwerpen die zijn aangeduid met een * hebben een relatie met het thematisch raadsakkoord.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

32

Doelen en speerpunten Samen met de inwoners en bedrijven in de gemeente Heerenveen richten we ons op prettig wonen, werken, verblijven en gebruik van onze omgeving en faciliteiten. We betrekken hen bij veel aspecten die hen aangaan. Van beleidsontwikkeling tot operationele inrichting. Voor enkele zaken zijn we afhankelijk van of moeten we samenwerken met andere overheden zoals buurgemeenten, de provincie en het waterschap. Onderwerpen • Implementatie Omgevingswet • Wet kwaliteitsborging bouwen; preventieve bouwtoets • Verbeteren mobiliteit en bereikbaarheid • Leefbare, vitale wijken en dorpen • Versterken van recreatie en toerisme • Mogelijk maken van aansprekende sport- en cultuurevenementen • Geschikte, veilige en betaalbare huisvesting voor iedereen Implementatie Omgevingswet Programma implementatie Omgevingswet Wat hebben we bereikt? De Minister heeft besloten het in werking treden van de Omgevingswet met 1 jaar uit te stellen tot 1 januari 2022. De implementatiewerkzaamheden konden we daardoor op een meer gedegen wijze voortzetten, omdat we meer tijd hebben gekregen. Dat was ook wel nodig. Inwerkingtreding per 1 januari 2021 zou de implementatie flink onder druk hebben gezet. Wat hebben we daarvoor gedaan? We hebben onze interne werkprocessen voorbereid (klantreizen) evenals de werkprocessen met onze beleidspartners.

Zie voorts onderstaande deelprojecten omgevingsvisie, programma, omgevingsplan, en DSO voor de werkzaamheden voor de implementatie. Omgevingsvisie Wat hebben we bereikt? De Omgevingsvisie die voor de raad dient als nieuw 'beleidskompas' voor de fysieke leefomgeving, voor de middellange en lange termijn, is in ontwerp gereed. Wat hebben we daarvoor gedaan? Op basis van de beleidskoers fysieke leefomgeving en uitgebreide participatiesessies met inwoners en belangenpartijen, is een ontwerp omgevingsvisie opgesteld. In het 1e kwartaal van 2021 worden informatiebijeenkomsten georganiseerd en ligt de ontwerpOmgevingsvisie ter inzage. Programma Wat hebben we bereikt? Het programma is één van de kerninstrumenten onder de Omgevingswet. Met het programma worden de doelen uit de Omgevingsvisie concreter gemaakt en vertaald naar acties voor een bepaald thema of een bepaald gebied. Afhankelijk van de opgaven en ambities kunnen na de vaststelling van de Omgevingsvisie meerdere programma’s worden opgestart. Deze kunnen een lange of kortere doorlooptijd hebben. Wat hebben we daarvoor gedaan?

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

33

We hebben in de ontwerp-Omgevingsvisie een uitvoeringsparagraaf opgenomen. Hierin is voorgesorteerd op een aantal programma’s. Ook hebben we ons - samen met de andere Friese gemeenten - verdiept hoe we het instrument programma het best kunnen gebruiken. Omgevingsplan Wat hebben we bereikt? We ontwikkelen stapsgewijs één (samengesteld) omgevingsplan voor de hele gemeente. Hierin komen (bijna) alle ruimtelijke regels samen. De nieuwe deelomgevingsplannen vervangen uiteindelijk alle bestemmingsplannen, diverse ruimtelijke verordeningen en delen van de APV. Daarvoor hebben we tot 2029 de tijd. Met het in werking treden van de Omgevingswet op 1 januari 2022 moeten alle nieuwe ruimtelijke plannen worden vastgesteld als omgevingsplan. Wat hebben we daarvoor gedaan? We hebben de gewenste plansystematiek uitgeschreven in een concept handboek omgevingsplan. Dit vormt de basis voor alle nieuwe deel-omgevingsplannen. We hebben in 2020 de beoogde pilot omgevingsplan nog niet kunnen starten. Dit is een belangrijke toets voor het handboek en schuift door naar 2021. Digitaal Stelsel Omgevingswet ( DSO) Wat hebben we bereikt? Uiterlijk 1 januari 2022 moeten we de gemeentelijke applicaties, informatiesystemen en processen koppelen aan het landelijke DSO. De Omgevingswet vereist dat alle digitale informatie op één centrale plek te vinden is: in het omgevingsloket.

Het DSO vervangt niet alleen de bestaande toepassingen Omgevingsloket Online (OLO), maar ook Ruimtelijkeplannen.nl en de Activiteitenbesluit Internet Module (AIM). Er worden ook informatieproducten (informatiehuizen zoals bodem, geluid en dergelijke) en een samenwerkingsvoorziening toegevoegd. Wat hebben we daarvoor gedaan? We hebben de benodigde software voorbereid, de inrichting hiervan en de aansluitingen op het DSO-LV (de landelijke voorziening) voorbereid. Daarmee liggen we prima op koers met het DSO. Veenweidegebied Wat hebben we bereikt? Via twee sporen heeft de gemeente Heerenveen (mee)gewerkt aan de planvorming voor het veenweidegebied. Het eerste spoor heeft betrekking op de gebiedsontwikkeling Aldeboarn-de Deelen. Het tweede spoor gaat over het Veenweideprogramma 2021-2030 dat van toepassing is op het hele Friese veenweidegebied. In 2020 is met de samenwerkingspartners gewerkt aan oprichting van een gebiedscommissie en de voorbereiding van een integraal gebiedsplan voor het gebied Aldeboarn-de Deelen. De eerste vergaderingen van deze gebiedscommissie zijn eind 2020 van start gegaan. Met deze gebiedscommissie en het gebiedsplan is de samenwerking en de voorgang van de gebiedsontwikkeling voor de langere termijn geborgd.

We hebben de initiatiefnemers in het gebied Aldeboarn-de Deelen ondersteund bij het ontwikkelen van plannen voor het gebied en het zoeken naar verschillende

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

34

financieringsstromen voor de benodigde (landbouw)transitie in het gebied. Dit heeft geleid tot bijdragen uit het Klimaatakkoord, de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw en het Interbestuurlijk Programma, Vitaal Platteland. Er is op dit moment €16,5 miljoen beschikbaar voor de ontwikkeling van het gebied. De aanvraag in het kader van de Erfgoed Deal heeft helaas niet tot resultaat geleid. Tot slot hebben we als gemeenten een gezamenlijke zienswijze voorbereid op het ontwerp-Veenweideprogramma 2021-2030. Deze is in december 2020 vastgesteld in uw raad. Het doel van deze zienswijze is om de gemeenteraden een positie te geven in de besluitvorming over het Veenweideprogramma en om als gemeenten zoveel mogelijk een gezamenlijk geluid te laten horen. Wat hebben we daarvoor gedaan? • We hebben initiatiefnemers ondersteund bij het verwerven van middelen • Diverse ambtelijke en bestuurlijke overleggen voorbereid en bijgewoond • Een aanvraag in het kader van de Erfgoed Deal voorbereid Wet kwaliteitsborging bouwen; preventieve bouwtoets Doel en inhoud van de wet Wat hebben we bereikt? De 'Wet kwaliteitsborging voor het bouwen' (Wkb) moet de kwaliteit van bouwwerken verbeteren en de positie van de opdrachtgever versterken. De aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van opdrachtgevers wordt uitgebreid. Invoering van de wet is gepland op 1 januari 2021.

Als organisatie willen wij hier ons adequaat op voorbereiden. Waar gemeenten nu de preventieve bouwtechnische toets uitvoeren voor alle aanvragen omgevingsvergunningen ‘bouw’, geldt dit straks alleen nog maar voor complexe bouwwerken. Voor de minder complexe bouwwerken gaat de gemeente geen preventieve toets meer doen, maar geldt het nieuwe stelsel. De bouwtechnische toets wordt dan uitgevoerd door een 'kwaliteitsborger'. Met de introductie van de kwaliteitsborger (private partij) ontstaat een nieuwe taak en rol in het bouwproces. Wat hebben we daarvoor gedaan? Tot de invoering van de wet in 2022 doen we proefprojecten om met betrokkenen ervaring op te doen. Er is één proefproject afgerond en op dit moment loopt er één project. We zijn samen met de gemeente Súdwest Fryslan ambassadeur gemeente waarbij andere gemeenten uit de regio zich aansluiten. Doel van deze ambassadeursnetwerken is om samen met andere gemeenten en de 'bouwkolom' zoveel mogelijk ervaring op te doen met de nieuwe systematiek. De wet zal ook invloed hebben op de financiële bedrijfsvoering. Voor aanvragen die vallen onder het nieuwe regime verzorgt de gemeente niet meer de bouwtechnische toetsing en controle. De gemeente brengt dan ook minder uren en daarmee leges in rekening. Voor 2021 geldt dit voor de proefprojecten. Voor 2022 en daarna voor alle aanvragen die onder de nieuwe wet vallen.

We passen de legesverordening 2021 en volgende hierop aan.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

35

Verbeteren mobiliteit en bereikbaarheid Fietsplan Wat hebben we bereikt? In het Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 heeft de gemeente zich als doel gesteld om een fietsvriendelijke gemeente te worden. Om dit Hoofdlijnenakkoord een passend vervolg te geven is een Fietsplan opgesteld dat het fietsbeleid voor de komende jaren vormgeeft. De eerste stap is in 2020 gezet. Op basis van de bestaande informatie en inbreng van stakeholders is een koersdocument opgesteld. Het ‘Koersdocument Fietsplan Gemeente Heerenveen’ is opgesteld om een keuze te geven over het ambitieniveau en de richting die het uiteindelijke fietsplan moet gaan krijgen. Type maatregelen die worden voorzien zijn het realiseren van een compleet en samenhangend fietsnetwerk, het realiseren van veilige en comfortabele infrastructuur, passende ketenreisvoorzieningen, effectieve gedragsmaatregelen, veilige schoolomgevingen en stimulering van recreatie en sport. Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2020 heeft uw raad kennisgenomen van het Koersdocument met daarin ambitieniveaus en kosten. Uit de reacties en het debat tijdens de vergaderingen is gebleken dat de raad op een aantal aspecten goud wenste. Bij het uitwerken van het fietsplan wordt ‘gekoerst’ op een ambitieniveau ‘Zilver met een gouden randje’. Een gemiddeld ambitieniveau, met accenten op de belangrijkste thema’s.

Bereikbaarheid A32 Wat hebben we bereikt? De uitvoering van werkzaamheden aan de A32 is opgestart in diverse deelprojecten: • Aansluiting A32 – K.R. Poststraat; • Aansluiting A32 – Oranje Nassaulaan; • Kruising Burgemeester Falkenaweg en de Oranje Nassaulaan. Uitvoering van de aansluiting A32 – K.R. Poststraat is inmiddels opgestart en de aanbesteding voor de afrit A32 – Oranje Nassaulaan en kruising Burgemeester Falkenaweg en de Oranje Nassaulaan is in voorbereiding. Het geheel moet leiden tot een betere bereikbaarheid van de A32 en een betere verbinding tussen Heerenveen en de Rijksweg. Een ander doel is om de verkeerssituatie op de A32 veiliger te maken en de doorstroming te bevorderen. Naast de afritten moet het kruispunt Burgemeester Falkenaweg - Oranje Nassaulaan aangepakt worden, omdat de huidige situatie leidt tot overlast op het gemeentelijk wegennet en verstoring van de leefbaarheid, vanwege congestievorming. Het veroorzaakt daarbij terugslag van files richting de aansluiting op de A32. Wat hebben we er voor gedaan? Aansluiting A32 – K.R. Poststraat De realisatiefase is opgestart en de werkzaamheden zijn in volle gang. De planning is dat in 2021 de aansluiting van de K.R. Poststraat op de A32 volledig is aangepast. Aansluiting A32 - Oranje Nassaulaan Er is voor gekozen om de K.R. Poststraat en Oranje Nassaulaan niet gelijktijdig met elkaar "op de schop te nemen".

In 2020 is gestart met de voorbereiding

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

36

(contractvorming) om de werkzaamheden op de markt te zetten. Medio 2021 wordt het contract op de markt gezet. We verwachten eind 2021 een aannemer te selecteren. Het jaar 2022 is nodig om het schetsontwerp uit te werken tot een technisch uitvoeringsontwerp. Dit wordt in het bouwteam met de aannemer gedaan. De uitvoeringsaanvang vindt vanaf 2023 plaats. Burgemeester Falkenaweg en de Oranje Nassaulaan/ A32 Na een intensief participatieproces ligt er voor dit kruispunt een scenario waarin de huidige rotonde plaats maakt voor een kruispunt met verkeerslichten. De benodigde investering van € 4.000.000 en de bijbehorende kapitaallasten zijn opgenomen in de begroting. De aanbesteding van dit werk wordt gelijktijdig gedaan met de aanbesteding voor de aansluiting A32 – Oranje Nassaulaan. In vervolg op de reconstructie van de afritten maken we op deze wijze ook dit verkeersknooppunt toekomstbestendig. Leefbare, vitale wijken en dorpen Actualisatie onderhoud kapitaalgoederen en beheer openbare ruimte Wat hebben we bereikt? In 2016 stelde u het 'Kwaliteitsplan kapitaalgoederen en beheer openbare ruimte' vast. Hierbij is aangegeven dat elke vier-vijf jaar actualisatie nodig is. We stellen het onderhoudsgebied, de onderhoudstoestand en de maatregelen opnieuw vast.

Het gaat bijvoorbeeld om onderhoud van wegen, voet- en fietspaden, oevers en kaden, groen en civieltechnische kunstwerken zoals bruggen en tunnels. Hieruit volgt een nieuw en geactualiseerd kwaliteitsplan. De voorbereidingen zijn zo ver gevorderd dat u in 2021 een geactualiseerde nota kapitaalgoederen wordt voorgelegd. Wat hebben we daarvoor gedaan? Om inzicht te krijgen in de actuele onderhoudstoestand van de genoemde vakgebieden in het 'Kwaliteitsplan kapitaalgoederen en beheer openbare ruimte', hebben we in 2019 en 2020 voor de te onderscheiden kapitaalgoederen inspecties uitgevoerd. Specifiek voor groen is dit vertaald in een schouw die we diverse malen per jaar uitvoeren. Feitelijk leggen we daarmee de resultaten van de schouw van groen/de buitenruimte en de stand van het uitgevoerde beheer van onder andere de wegen, de (civieltechnische) kunstwerken, enzovoort langs de lat. Vervolgens beoordelen we of dit nog het gewenste niveau is. Het biedt u de mogelijkheid om, indien gewenst, keuzes te maken om bijvoorbeeld het onderhoudsniveau en/of inspanning aan te passen. In 2021 wordt de geactualiseerde “Nota Kapitaalgoederen 2021 t/m 2024” ter besluitvorming voorgelegd. Oeverbescherming Compagnonsvaart Wat hebben we bereikt? In 2019 zijn we gestart met het opstellen van een integraal plan van aanpak voor de stapelsteen langs een deel van de Schoterlandse Compagnonsvaart.

Het betreft hier het deel van De Knipe tot Bontebok. We willen een structurele oplossing voor een goede oeverbescherming en grondkering, waarbij we ook de afstroming van water borgen. Er wordt langs diverse delen van de Compagnonsvaart een damwand aangelegd. Er is een bestuurlijke afspraak gemaakt dat Wetterskip Fryslân een bijdrage doet van

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

37

20% van de kosten van de uit te voeren werkzaamheden. Wat hebben we daarvoor gedaan? Er is een plan van aanpak uitgewerkt in een uitvoeringsplan. Er is onderzocht op welke wijze de werkzaamheden moeten worden uitgevoerd en welke "oplossingen" toe te passen zijn. De onderzoeken zijn in 2020 afgerond. Met nutsbedrijven zijn werkafspraken gemaakt, met als doel dat door hen voorafgaand aan onze werkzaamheden, kabels en leidingen worden verlegd, aangepast en / of vervangen, zodat vanaf mei 2021 gestart kan worden met de werkzaamheden. De voorgenomen aanpak is het plaatsen van een stalen damwand met een voorhang (zicht) van hout. In het vastgestelde 'Kwaliteitsplan kapitaalgoederen' is hiervoor dekking in de vorm van een (vervangings)investeringskrediet. Ligplaatsenbeleid en baggerdiepte Wat hebben we bereikt? Ligplaatsen zijn kostendekkend en beheerbaar. Wat hebben we daarvoor gedaan? Bij onderhoud of renovatie van een ligplaats of herziening van overeenkomsten voor ligplaatsen (natuurlijke momenten) bekijken we in overleg of en hoe we de ligplaats kostendekkend en beheersbaar kunnen maken. Dit is een doorlopend proces waar jaarlijks enkele ligplaatsen aan de orde komen. Situaties kunnen verschillen en dat vraagt om maatwerk(oplossingen).

We betrekken hierbij de kosten voor beheer en onderhoud van de ligplaatsen (baggeren/op diepte houden en onderhoud kade/oever) die in 2019 inzichtelijk zijn gemaakt. Onderhoudsplan stedelijk water Wat hebben we bereikt? Wij hebben voor het Wetterskip Fryslân het onderhoud aan het stedelijk watersysteem (watergangen en vijvers) uitgevoerd. Dit betreft het jaarlijks uitmaaien van het riet en begroeiing uit de watergangen. De jaarlijkse vergoeding die wij hiervoor ontvangen is geëvalueerd. Wat hebben we daarvoor gedaan? In onze opdracht is door een aannemer het jaarlijks onderhoud van het stedelijk watersysteem, maar ook het landelijk watersysteem uitgevoerd. Voor het jaarlijks onderhoud van het stedelijk watersysteem hebben wij met het Wetterskip Fryslân onderhoudsmaatregelen vastgelegd in ons gemeentelijke beheersysteem, zodat onderlinge verwachtingen en prestaties geborgd zijn. Dit is de basis om in 2021 een nieuwe aanbesteding te houden van de werkzaamheden. De uitgevoerde evaluatie en het vastgelegde onderhoud in ons beheersysteem is de basis waarop wij met het Wetterskip Fryslân in gesprek zijn over de nieuw vast te stellen vergoeding. Dit doen wij zowel collectief met alle Friese gemeenten als individueel. Daarnaast zijn wij met het Wetterskip Fryslân het gesprek opgestart om te komen tot het wegwerken van achterstallig onderhoud (baggeren) in het stedelijk watersysteem.

Dit baggerplan, inclusief de financiële consequenties, wordt u naar verwachting in 2021 ter vaststelling aangeboden.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

38

Begraven Wat hebben we bereikt? Eeuwige grafrust gerealiseerd, waarmee invulling is gegeven aan de wens van de Islamitische gemeenschap. Wat hebben we daarvoor gedaan? In het begin van de corona, tijdens de eerste lockdown, is in korte tijd de mogelijkheid van eeuwigdurende grafrust mogelijk gemaakt. Hiermee is tegemoetgekomen aan een wens vanuit de islamitische gemeenschap in Heerenveen vanwege de onrust die was ontstaan als gevolg van de coronabeperkingen ten aanzien van onder andere repatriëring van overledenen. In 2020 is dit juridisch verder voorbereid om per 2021 structureel als optie aan te kunnen bieden voor alle begraafplaatsen, ook voor niet Islamitisch begraven. Op de begraafplaats Schoterhof is een deel ingericht en gereserveerd voor begraven volgens Islamitisch gebruiken. Invasieve exoten Wat hebben we bereikt? Er is gestart met de bestrijding van de invasieve exoten, zoals de Aziatische duizendknoop en de waterwaaier. Wat hebben we daarvoor gedaan? De uitvoering van de aanpak van de invasieve soorten is gestart met als doel de aanwezigheid van invasieve soorten beheersbaar te maken. Zo kunnen we voldoen aan de daarvoor geldende wettelijke verplichting. In 2020 zijn eenmalige maatregelen, het afgraven van Aziatische duizendknoop, uitgevoerd.

Besloten is om de invasieve exoten in 2020 in eigen beheer te beheren (geen bestrijding) en actief de vele innovaties op dit gebied te volgen. De in 2019 gestarte bestrijding van de waterwaaier in het Heidemeer is in 2020 voortgezet en zal ook in 2021 de nodige inzet vragen. De aanpak van waterwaaier blijkt veel intensiever dan verwacht en vraagt een groot deel van het beschikbare budget. Afstemming met het Wetterskip vindt structureel plaats. Met andere partijen als SBB, Rijkswaterstaat is dit voor 2021 een aandachtspunt. Aanpak dierplagen Wat hebben we bereikt? De (natuurlijke) bestrijding van de eikenprocessierups is voorgezet. Wat hebben we daarvoor gedaan? De bestrijding van eikenprocessierups vraagt in toenemende mate inzet en investeringen. De aanpak, een combinatie van preventieve, reactieve en natuurlijke bestrijding zoals in 2020 is uitgevoerd, lijkt vooralsnog effectief en zal ook de aanpak voor komende jaren zijn. Natuurlijke bestrijding maakt onderdeel uit van het programma klimaatadaptatie biodiversiteit. Als gevolg van de jaarlijkse toename van het aantal rupsen is het beschikbare budget niet toereikend meer. Daarom is dit in de investeringsagenda opgenomen. Milieuvriendelijke onkruidbestrijding Wat hebben we bereikt? Bedrijfsvoering en methode van milieuvriendelijke onkruidbestrijding deels aangepast.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

39

Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2020 is een nieuw bestek voor onkruidbestrijding door middel van branden en heet water voorbereid. Het areaal dat met deze methodes wordt behandeld neemt toe ten opzichte van borstelen. Behalve dat dit de meest geschikte mechanische methodes zijn voor bepaalde verhardingsmaterialen is de toepassing van branden en heet water ook milieuvriendelijker dan borstelen. Bestaande bouw Wat hebben we bereikt? Incidenten in het (recente) verleden geven aanleiding om met name de brand- en constructieve veiligheid van bestaande bouwwerken tegen het licht te houden. We hebben de ambitie en de behoefte om hier meer aandacht aan te besteden. Wat hebben we daarvoor gedaan? We doen steekproeven bij risicovolle gebouwen. Zo krijgen we inzicht in de bouwkundige kwaliteit van deze gebouwen. Op basis van de uitkomsten adviseren wij u over passende vervolgacties. Fonds vitale kernen Wat hebben we bereikt? In 2017 heeft u het Fonds vitale kernen ingesteld voor toekomstige aanpassingen en investeringen in de centra van Heerenveen, Jubbega en Akkrum. De opbouw van het fonds liep op van € 100.000 in 2018 naar € 250.000 in 2019, € 500.000 in 2020 en € 1.000.000 in 2021. Op dit moment lopen verschillende processen voor (her)inrichtingsplannen van centra. Bijvoorbeeld G1000-Heerenveen, participatietraject Jubbega en herstructurering in Akkrum.

De centrumplannen leiden niet tot kapitaallasten in 2020. Dit betekent dat de jaarschijf 2020 kan vervallen. We zullen de investeringen in de betreffende centra betrekken bij de investeringsagenda die we in het kader van de perspectiefnota 2021 opzetten. Wat hebben we daarvoor gedaan? Het laten vervallen van de jaarschijf 2020 geeft een eenmalige besparing van € 100.000. In het meerjarenperspectief blijven onderstaande financiële middelen over om kapitaallasten te dekken: • 2021: € 250.000 • 2022: € 500.000 • 2023: € 1.000.000 Versterken van recreatie en toerisme Brugbediening op afstand en overname Hooivaartbrug Wat hebben we bereikt? Rijkswaterstaat wil de Hooivaartsbrug overdragen aan de gemeente Heerenveen. De brug ligt op gemeentelijk grondgebied en in een gemeentelijke weg. De gemeente Heerenveen staat daarom niet onwelwillend tegenover overdracht. We zijn in overleg met Rijkswaterstaat en onderzoeken samen de mogelijkheid van overdracht. We vinden het belangrijk dat de brug in goede staat is en het toekomstig onderhoud is geborgd. Rijkswaterstaat is aan zet. Er dient een overdrachtsrapport te worden opgesteld waarin beschreven wordt dat de brug in goede staat wordt opgeleverd en waarbij ook het toekomstig onderhoud financieel wordt geregeld. We zijn met elkaar in overleg en er is afgesproken hoe we tot een overdrachtsdocument kunnen komen.

De Provincie Fryslân is initiatiefnemer van het op afstand bedienen van de Warrebrug,

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

40

in de vaarroute 'Hooivaart'. In dezelfde vaarroute liggen de Poolsbrug (gemeente) en de Hooivaartsbrug (Rijkswaterstaat). De gemeente Heerenveen en Rijkswaterstaat kunnen meeliften met het initiatief van de provincie en ook deze bruggen op afstand laten bedienen vanuit de centrale bedienpost in Leeuwarden (Swettehûs). Aanpassing van de brugbediening is noodzakelijk. Brugbediening (door de watersporters zelf) met 'scanners' is vanuit het oogpunt van veiligheid niet meer toegestaan. Brugbediening zonder brugwachters bij deze bruggen is efficiënter dan deze bruggen weer permanent te bemensen met brugwachters. Rijkswaterstaat betaalt de aanpassing van de brugbediening van de Hooivaartsbrug. De inkoop bij de provincie van brugbediening op afstand kost op dit moment structureel € 30.000. Om de bruggen op afstand te kunnen bedienen, is de aanleg van een glasvezelnetwerk, wat uitsluitend bedoeld is om de brugbediening mogelijk te maken, noodzakelijk. Wat hebben we daarvoor gedaan? • Gezamenlijk met Rijkswaterstaat een plan van aanpak en een overdrachtsdocument opgesteld. • Samen met de provincie een overeenkomst gesloten voor de realisatie van het glasvezelnetwerk. • In 2020 is de glasvezel op dit traject aangelegd. • De daadwerkelijk aansluiting van de gemeentelijke Poolsbrug (Gersloot), op het Swettehûs, zal naar verwachting in 2022/2023 gerealiseerd worden.

Mogelijk maken van aansprekende sport- en cultuurevenementen Sportieve en culturele evenementen in Heerenveen Wat hebben we bereikt? Evenementen dragen bij aan de leefbaarheid, aan ons imago en geven een economische impuls. We willen Heerenveen nog beter op de kaart zetten met (internationale) sportieve en culturele evenementen. Dat doen we samen met onze sportieve en culturele partners, samenwerkingsverband Heerenveen ’n Gouden Plak en ons (ondernemers)netwerk. Om de gestelde ambitie waar te kunnen maken, moeten we de uitvoering professionaliseren. Door corona is de evenementenkalender helaas zo goed als leeg geveegd in 2020. Dit heeft grote impact gehad op de organisatoren en de cohesie in dorpen, denk aan dorpsfeesten. Maar ook zeker het aantrekken grote (internationale) sportieve en culturele evenementen was niet mogelijk. Zo konden en mochten sportbonden en culturele instellingen hun activiteiten niet tot nauwelijks uitvoeren in 2020. Wat hebben we daarvoor gedaan? • We hebben in gesprek met onze partners een model uitgedacht waarin we deze ambitie kunnen vormgeven, dat is door het samen te brengen met Heerenveen 'n gouden plak. Op deze manier wordt de acquisitie van evenementen en het ondersteunen, verduurzamen en professionaliseren van bestaande evenementen geprofessionaliseerd, evenals het in de markt zetten.

De gemeente kan zich dan beter richten op haar kerntaak als vergunningverlener en toezichthouder. In 2021 krijgt dit gestalte. • De afdeling vergunningen (evenementen) heeft heel 2020 overleg gevoerd met alle organisatoren over de impact van corona en meegedacht wat er nog wel

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

41

•

•

•

•

•

•

•

mogelijk was. Dit heeft in 2020 geresulteerd in onder andere NK skeeleren, Eredivisie Beach volleybal en de schaatsbubbel. Ook voor 2021 wordt een zelfde werkwijze gehanteerd. Daarnaast wordt actief meegewerkt aan pilots. We hebben in 2020 alle subsidies aan onze culturele partners en vele anderen cultuursubsidie doorbetaald. Er is besloten om coulant met de verantwoording om te gaan, omdat veel activiteiten geen doorgang konden vinden of in een veel kleinere setting. Voor derving van inkomsten is het Posthuis Theater gecompenseerd met € 300.000. Bij subsidies tot € 7.500 zijn we niet overgegaan tot terugvordering als de activiteit, als gevolg van de corona crisis, niet kon plaatsvinden. De subsidies vanaf € 7.500 worden in kader van subsidie-vaststelling/ eindverantwoording behandeld vanuit oogpunt ‘redelijkheid en billijkheid’. De Bibliotheek heeft gelukkig veel goeds kunnen doen door te werken met "afhaal service, verrassingspakketten en een actief online programma. Er zijn 210.000 boeken uitgeleend (80.00 minder dan het jaar daarvoor). Er is een inventarisatie gehouden onder amateur/muziekverenigingen. De klap wordt in 2021 verwacht. De middelen die begin 2021 van het rijk (± € 345.000) zijn ontvangen zijn bedoeld voor lokale culturele instellingen en verenigingen die door covid-19 mogelijk in problemen raken.

We wijzen ondertussen actief op bijvoorbeeld onze eenmalige subsidies, recente subsidieregelingen van de Provincie Fryslân (ontwikkeling & innovaties), op landelijke subsidies zoals het Kickstart Cultuurfonds. Via de website van Museum Heerenveen, www.heerenveenmuseum.nl, kan men zich inschrijven voor de digitale nieuwsbrief soms met actieve speur- en zoekopdrachten of online een lezing volgen. Op de website van Museum Belvédère, www.museumbelvedere.nl, kan doorgeklikt worden naar een blog of vlog met tour door huidige tentoonstelling en inschrijven op de digitale nieuwsbrief. Ateliers Majeur, onze organisatie voor cultuureducatie en –participatie, heeft een website www.ateliersmajeur.nl waar het brede cultuureducatieve aanbod van lokale aanbieders op staat. Op de website van de samenwerkende cultuurpartners: www.cultuurpleinheerenveen.nl kan men ook terecht voor cultureel (amateur) aanbod.

Geschikte, veilige en betaalbare huisvesting voor iedereen Huisvestingsbeleid, afspraken en monitoring Wat hebben we bereikt? Samen met partners zoals woningbouwverenigingen stellen we ons huisvestingsbeleid op. Op die manier kunnen we goed inspelen op wat nodig is. We proberen dit goed te beheersen door het maken van afspraken met corporaties en provincie. Wat hebben we daarvoor gedaan? • Jaarlijks maken we afspraken met de corporaties over betaalbaarheid en beschikbaarheid van (sociale huur)woningen en zorg (prestatieafspraken en woningbouwprogrammering). • We maken contingentafspraken met de provincie over (het aantal) te bouwen woningen.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

42

Indicatoren Indicatoren Ziekenhuis opname n.a.v. verkeersongeval met een motorvoertuig Ziekenhuisopname n.a.v. vervoersongeval met een fietser Nieuwe gebouwde woningen Demografische druk Winkeldiefstal per 1.000 inwoners Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Diefstal uit woning per 1.000 inwoners Vernieling en beschadiging per 1.000 inwoners

Eenheid %

Jaar 2015

Heerenveen 6

Nederland 8

Bron VeiligheidNL

%

2015

11

9

VeiligheidNL

aantal per 1.000 woningen %

2018

9,3

8,6

2020

60,5

54,2

aantal per 1.000 inwoners aantal per 1.000 inwoners aantal per 1.000 inwoners aantal per 1.000 inwoners

2019

1,4

2,3

Basisregistratie adressen en gebouwen CBS- bevolking statistiek CBS

2019

3,7

4,8

CBS

2019

2,1

2,3

CBS

2019

7,0

5,9

Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

43

Wat heeft het gekost? Begroting 2020 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2020 na Realisatie wijziging

Verschil

Beeldende kunst

Lasten

-52

-52

-15

37

Begraafplaatsen

Lasten

-501

-501

-486

15

Beleid groen

Lasten

-1.223

-1.277

-1.336

-59

Bestemmingsplannen

Lasten

-1.091

-1.758

-1.099

660

Betaald parkeren

Lasten

-1.278

-1.278

-1.340

-62

Brandweer

Lasten

-3.198

-3.066

-3.056

10

Cultuur en recreatie

Lasten

-2.620

-2.620

-2.549

71

Dierenopvang

Lasten

-66

-67

-62

6

Evenementen

Lasten

-334

-348

-325

23

GEO

Lasten

-388

-388

-386

2

Grondbank

Lasten

-70

-300

-251

49

Grondexploitaties

Lasten

-7.696

-9.751

-8.798

953

Handhaving

Lasten

-1.175

-1.323

-1.257

67

Leges titel 1

Lasten

-1.589

-1.539

-1.508

31

Leges titel 2

Lasten

-145

-101

-118

-17

Leges titel 3

Lasten

-413

-413

-412

1

Openbare orde / rampenbeheersing

Lasten

-443

-559

-499

60

Planologisch beleid

Lasten

-801

-1.153

-1.136

17

Posthuis

Lasten

-1.832

-1.832

-1.643

189

Verkeersveiligheid

Lasten

-590

-578

-495

83

WABO

Lasten

-4.175

-4.070

-4.055

15

Watergangen

Lasten

-687

-532

-588

-56

Wegen

Lasten

-5.285

-5.330

-5.214

116

Wijken

Lasten

-7.917

-8.012

-8.070

-58

Wonen

Lasten

-106

-106

-101

5

-43.679

-46.957

-44.800

2.157

Begroting 2020 na Realisatie wijziging

Verschil

Totaal Lasten

Begroting 2020 voor wijziging

Omschrijving Beeldende kunst

Baten

-

-

-

-

Begraafplaatsen

Baten

210

210

303

93

Beleid groen

Baten

-

-

3

3

Bestemmingsplannen

Baten

1

102

9

-93

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

44

Betaald parkeren

Baten

2.372

2.069

1.854

-215

Brandweer

Baten

-

-

-

-

Cultuur en recreatie

Baten

2

2

-

-2

Dierenopvang

Baten

-

-

-

-

Evenementen

Baten

193

128

62

-66

GEO

Baten

3

3

1

-2

Grondbank

Baten

54

54

113

59

Grondexploitaties

Baten

7.447

10.828

14.024

3.196

Handhaving

Baten

-

-

17

17

Leges titel 1

Baten

694

544

550

6

Leges titel 2

Baten

2

2

-

-2

Leges titel 3

Baten

32

32

4

-28

Openbare orde / rampenbeheersing

Baten

-

-

-

-

Planologisch beleid

Baten

-

-

24

24

Posthuis

Baten

574

274

109

-166

Verkeersveiligheid

Baten

10

10

15

5

WABO

Baten

1.605

1.605

1.547

-58

Watergangen

Baten

41

41

152

111

Wegen

Baten

177

602

676

74

Wijken

Baten

284

284

306

22

Wonen

Baten

-

-

-

-

Totaal Baten

13.702

16.792

19.769

2.977

Saldo van baten en lasten

-29.978

-30.166

-25.031

5.134

-263

-1.979

-1.759

220

1.973

1.144

-829

-30.172

-25.647

4.526

Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat

-30.241

Product 011; Bestemmingsplannen De kosten van bestemmingsplannen zijn € 660.000 lager dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door: •

Voor de invoering Omgevingswet en het digitale stelsel Omgevingswet was in 2020 een totaal budget beschikbaar van € 676.000, waarvan een groot deel wordt gedekt vanuit de algemene reserve niet geblokkeerd. Hiervan is € 204.000 besteed in 2020. Het restant van € 472.000 blijft beschikbaar in de reserve voor uitvoering in 2021.

•

Voor De Friese Aanpak (DFA) was een budget beschikbaar van € 102.000. Hiervan resteert €97.000. Dit kan omdat bij de start van het project rekening was gehouden dat er meer gemeentes meededen met deze fase dan werkelijk het geval bleek.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

45

•

In 2020 hebben er geen planschade uitkeringen plaatsgevonden ten laste van de algemene middelen en is erg geen gebruik gemaakt voor advies rondom planschade en de actualisatie van bestemmingsplannen, hierdoor vallen de lasten € 85.000 lager uit.

De baten van het product bestemmingsplannen zijn € 93.000 lager dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door: • Voor De Friese Aanpak (DFA) was een inkomst begroot als bijdrage vanuit de deelnemende gemeentes. Bij de start van het project was rekening gehouden dat er meer gemeentes meededen met deze fase dan werkelijk het geval bleek. Aan de reserve is € 495.000 minder onttrokken dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt doordat er minder lasten voor de invoering van de Omgevingswet zijn gerealiseerd dan begroot. Betaald parkeren In de Geert Willigen garage is sprake van een daling van circa 40% en op maaiveld een daling van circa 20% aan parkeeropbrengsten. Deze daling is onder andere een gevolg van corona. Ter illustratie; in april 2020 bedroeg het tekort in de Geert Willigen garage 90% en maaiveld 60%. De rest van de maanden bleven de inkomsten ook achter bij de gebruikelijke verwachtingen. Over het jaar genomen gaat het om 40% daling van de inkomsten voor de Geert Willigen Garage en 20% daling voor het maaiveld parkeren. De verminderde parkeeropbrengsten werden naar aanleiding van de landelijke coronamaatregelen verwacht en zijn daarom opgenomen in de corona-risicoinventarisatie en lopende het jaar ook via de verzamelbesluiten 2020-3 en 2020-4 verwerkt. Dit tekort van € 258.000 heeft dus voornamelijk betrekking op de laatste maanden van 2020.

Normaliter worden in deze maanden de grootste opbrengsten gegenereerd, doordat dan meer mensen winkelen en meer de auto gebruiken. Daarnaast konden centrumbezoekers in de laatste twee maanden van 2020 tussen 9:00-12:00 gratis parkeren in de parkeergarage Geert Willigen. Dit om het gebruiksgemak van de parkeergarage te promoten en de parkeerdruk op straat te verlagen. Posthuis Het voordeel op de uitgaven van € 189.000 wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door lagere kosten uitkoopsommen, omdat bijna alle voorstellingen zijn geannuleerd in verband met sluiting van het Posthuis door de coronacrisis. Hiermee zijn ook de kosten van schoonmaken, inkoop spijzen en dranken, publiciteit en auteursrechten veel lager dan geraamd. In dit bedrag is € 24.000 voor hogere onderhoudskosten verwerkt. De lagere kosten van de uitkoopsommen moete wel in samenhang gezien worden met een veel lagere opbrengst van € 166.000 nadelig voor voorstellingen, omzet horeca, huuropbrengsten en vergoeding voor verleende diensten. In dit bedrag is € 20.000 aan subsidie en diverse bijdragen ontvangen. Voor de kosten van eigen productie familievoorstellingen is € 37.750 onttrokken uit de algemene reserve niet geblokkeerd. Watergangen Eind 2020 is het baggerprogramma voormalig Boarnsterhim inhoudelijk en financieel opgeleverd. Dit heeft geleid tot een afrekening van totaal € 145.528.

Dit leidt tot een positief saldo op het product watergangen. Deze ontvangst op het product watergangen is een incidentele baat voor het rekeningresultaat. Bij de resultaatsbestemming van deze

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

46

rekening wordt voorgesteld om dit bedrag beschikbaar te houden voor baggeropgaven in het stedelijk gebied in 2021 op basis van de afspraak met het Wetterskip Fryslân om achterstallig onderhoud weg te werken in het kader van de overdracht stedelijk waterbeheer. Wij zullen u voorstellen om het bedrag toe te voegen aan de bestemmingsreserve baggeren. Deze ontvangst is groter dan het saldo in de jaarrekening van € 111.000. Tegenover deze afrekening staat een tekort op de inkomsten voor de liggelden in de industriehaven van € 30.000. Deze zijn vanaf 2021 structureel in de begroting verlaagd. Grondexploitaties Het product grondexploitaties sluit met een positief resultaat van € 4.147.000. De belangrijkste verschillen in de actieve grondexploitaties zijn: • Hogere winstneming IBF van € 3,65 miljoen met name omdat de geprognosticeerde afzet vanaf 2021 hoger ligt als waarvan tot op heden werd uitgegaan. Daarom is ook aan een deel van de stille reserve een tarief per m² gekoppeld; • Lagere voorziening voor verlies Skoatterwâld 1+2 en 3 van € 690.000 in verband met de actualisatie. De actualisatie van beide grexen wordt in het 1e halfjaar 2021 aangeboden ter vaststelling aan de gemeenteraad. In de paragraaf grondbeleid is een uitsplitsing per grondexploitatie opgenomen. De kosten van faciliterend grondbedrijf zijn € 568.000 lager als geraamd.

De afwikkeling van de overeenkomst met Elkien met betrekking de voormalige melkfabriek Aldeboarn is doorgeschoven naar 2021. Deze last van € 330.000 is doorgeschoven naar 2021. Ook de daarbij behorende baat te ontvangen van Elkien. Beide posten zijn opgenomen in het Verzamelbesluit 2021-1, zodat uitvoering in 2021 budgettair gewaarborgd is. De geplande aankoop van een perceel grond Terrein Smit Breedpad is nog niet gerealiseerd en schuift door naar 2021. De dekking van deze kosten vanuit de Algemene reserve niet geblokkeerd is ook niet verantwoord. De overige lasten zijn niet gerealiseerde stortingen in de reserves Mobiliteitsfonds voor € 100.000 en projecten uit eigen middelen voor € 74.292. Voor de herontwikkeling van de Kerkstraat-Nieuwstraat zijn met de ontwikkelaar afspraken gemaakt voor de verkoop van een perceel grond voor € 74.292 en een bijdrage in het mobiliteitsfonds voor € 85.000. Voor de herontwikkeling van de Nieuwstraat 2-6+28 zijn met de ontwikkelaar afspraken gemaakt voor een bijdrage in het mobiliteitsfonds voor € 15.000. De ontvangst van deze bijdrage schuift door naar 2021. Bij de bestemming van het resultaat van deze rekening zullen wij u voorstellen om de totale baat van € 174.292 en de beoogde storting in de bestemmingsreserves voor hetzelfde bedrag weer op te nemen in de begroting.

De baten van het faciliterend grondbedrijf zijn € 588.000 hoger als geraamd. Nagenoeg het volledige bedrag is al in de voorgaande alinea verantwoord. Wegen Onder het product wegen vallen onder andere; onderhoud verhardingen, gladheidsbestrijding, kunstwerken, straatinrichting en openbare verlichting. De afwijking op dit product van € 116.000 is vooral een saldo van meerdere kostenonderdelen. De voornaamste afwijkingen worden toegelicht: •

Er is een overschot van € 50.000 op het onderdeel gladheidsbestrijding. Dit komt voornamelijk door een overschot op de kosten voor het strooien van zout. Het

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

47

•

•

strooiwerk, en aankoop strooizout, wordt alleen verricht indien nodig en dat was in 2020 slechts beperkt het geval. Bij het onderdeel straatinrichting is al een aantal jaren een overschot op een aantal componenten, met name onderhoud. Vanaf 2021 is daarom de begroting voor dit onderdeel structureel verlaagd met € 35.000. Het overschot in 2020 bedraagt circa € 65.000. Er is een overschot van circa € 50.000 op het onderhoud aan de openbare verlichting. Dit komt enerzijds doordat er sprake was van een overheveling uit 2019 waardoor er aanvullend budget beschikbaar was. Anderzijds is het nieuwe beleid voor verlichting vastgesteld, waarbij er een investeringskrediet is voor het verledden, waardoor in dit overgangsjaar er minder kosten ten laste zijn gekomen van het reguliere budget.

Naast deze overschotten zijn er nog een aantal kleinere overschrijdingen, onder andere doordat er extra onderhoud aan verhardingen en kunstwerken uitgevoerd moest worden. Voor verhardingen ging het vooral om extra werk naar aanleiding van klachten/ calamiteiten. Voor de civiel technische kunstwerken is er overschrijding bij het onderhoud omdat door afschaffing van de bruggelden vanaf 2018 we te maken hebben met een forse stijging van brugopeningen waardoor er meer onderhoud verricht moest worden aan de bruggen. Op onderhoud zien we hier een tekort van ruim € 20.000.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

48

Thema Werken en Ondernemen Kernboodschap "We willen middelen en kansen benutten voor een constante economische groei" In Heerenveen willen we middelen en kansen benutten voor een constante economische groei. Er is voldoende werkgelegenheid en we willen zoveel mogelijk inwoners helpen aan passend werk. We voorzien in goede infrastructuur waar iedereen gebruik van kan maken en bevorderen innovatie. We gaan aan de slag met: • Economische groei • Werkgelegenheid • Fatsoenlijk werk voor iedereen • Circulaire economie In deze raadsperiode gaan we aan de slag met de onderstaande onderwerpen die zijn opgenomen in het hoofdlijnenakkoord. Werken en Ondernemen Investeren in nieuwe bedrijventerreinen zoals Klaverblad Noord-Oost Meer inwoners hebben betaald regulier werk Een pact sluiten tussen onderwijs, werknemers, bedrijfsleven en overheden Het in samenhang uitvoeren van de Wsw en de Participatiewet met relevante stakeholders Experimenteren met andere vormen van werktoeleiding Invulling en ontwikkeling van circulaire economie

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

49

Doelen en speerpunten Het jaar 2020 stond in het teken van corona. Onze inzet was gericht op: • het bieden van een luisterend oor aan ondernemers • het geven van informatie • het waar mogelijk ondersteunen en doorgeleiden van ondernemers (naar Bureau Zelfstandigen Fryslân, Ynbusiness of andere partijen) • het leveren van maatwerk in regelingen die de gemeente onze ondernemers kon bieden Onderwerpen Inzet in relatie tot corona • Relatiebeheer • Informatie rond corona • Reclamebelasting • Precario en terrassen • Maatwerk supermarkten • Buitengebied en toeristische aantrekkingskracht Reguliere ontwikkeling en uitvoering van economisch beleid • Inspelen op de kracht van Heerenveen • Faciliteren en stimuleren MKB • Versterken van ons vestigingsklimaat

Wat hebben we bereikt Resultaten in relatie tot corona • We hebben ons relatiebeheer fors geïntensiveerd, en onze communicatie gericht op ondernemers verder ontwikkeld (LinkedIn, website, digitale flyers over regelingen, (digitale) bijeenkomsten, bedrijfsbezoeken en gesprekken). • We hebben veel ondernemersvragen beantwoord over de noodverordeningen en wat er al dan niet mag op campings, jachthavens, horeca, groepsaccommodaties, brugbediening, havens enzovoort. Vooral in het begin was er veel onduidelijk. We hebben veel contact gelegd met individuele ondernemers en intensief contact gehouden met de ondernemersverenigingen om te weten wat er speelt en hoe we als gemeente kunnen ondersteunen. Hierin hebben accountmanagers van verschillende afdelingen, maar ook vanuit Ynbusiness, intensief en zo integraal mogelijk samengewerkt. • We hebben de reclamebelasting in het centrum van Heerenveen niet geïnd, maar wel de subsidie aan de CPH in stand gelaten. Voor de individuele ondernemer scheelt dit € 432. Ter dekking van deze inkomstenderving heeft de gemeenteraad € 136.000 beschikbaar gesteld. • We hebben geen precario geïnd voor horeca-ondernemers die een terras op gemeentegrond hebben. Ter dekking van deze inkomstenderving heeft de gemeenteraad € 30.000 beschikbaar gesteld.

Daarbij hebben wij horeca ondernemers de gelegenheid gegeven om hun terrassen op gemeentegrond te verruimen, zonder vergunning en precario heffing. • In verband met corona heeft de gemeenteraad als extra impuls in september 2020 budget beschikbaar gesteld. Dit is bedoeld voor het versterken van de levendigheid en aantrekkingskracht van het buitengebied inclusief dorpen (€ 45.000), en voor het versterken van de toeristische aantrekkingskracht (€ 95.000). Samen met ondernemers en andere stakeholders werken we nu de

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

50

•

plannen voor de besteding van deze middelen uit. We hebben de openstellingstijden voor supermarkten op zondag verruimd. We hebben de tijden voor het laden en lossen voor supermarkten verruimd.

Resultaten van beleid • Samen met onze F4 partners hebben we een aantal proposities ontwikkeld om de regio/provincie goed in de markt te zetten (acquisitie en clusterontwikkeling). • We hebben ruim 45.000 m2 bedrijfsgrond verkocht aan 12 bedrijven, waarvan 1 vanuit buiten de gemeente Heerenveen. • Als pilot hebben we een relatiebeheersysteem geïmplementeerd om onze dienstverlening naar ondernemers verder te professionaliseren. In 2021 besluiten we over het al dan niet continueren van deze pilot. • In Akkrum hebben we als cofinanciering bij de provinciale retailaanpak een subsidie verleend aan de ondernemers voor een ondernemerstraject. Dit is gericht op professionalisering van ondernemerschap en marketing en profilering • We hebben in het kader van het Regionaal Projectplan Ervaren en Turf 10 digitale beleefroutes 'Dwars door het Andere Friesland' gerealiseerd in de app IZI-travel. In de gemeente Heerenveen betreft het een wandelroute over het leven van Maria Louise van Hessen-Kassel en een fietsroute over het leven van Domela Nieuwenhuis. Verder gaat de foodroute 'Eerlijk Eten' door de hele regio en eindigt in Akkrum. Marketing en Promotie van de 10 routes vindt plaats in voorjaar van 2021. • We hebben in het kader van het Regionaal Projectplan Ervaren en Turf voor recreatiegebied De Heide een Plan van Aanpak gemaakt voor de realisatie van een Toeristisch Overstap Punt (TOP).

Planning is realisatie voor mei 2021. Andere TOP’s in Aldeboarn, Jubbega en Akkrum volgen de centrumvisies/ centrumplannen. Wat hebben we ervoor gedaan Deze inzet vanwege corona had vanzelfsprekend prioriteit. En ook veel van onze ondernemers en samenwerkingspartners hadden en hebben hun focus hierop. Daardoor is de uitvoering van het uitvoeringsprogramma 2020-2021 uit het economisch beleid 2020-2030 en het accountplan niet geheel volgens planning verlopen. De beleidslijnen uit het economisch beleid staan wat ons betreft nog steeds overeind. De beleidslijnen zijn gericht op welzijn en welvaart, samenwerking met de 5 O's, cluster/ speerpuntontwikkeling en aandacht voor het MKB. Naast alle acties in relatie tot corona hebben we ook de volgende zaken opgepakt. Dit komt vanuit het economisch beleid 2020-2030 en het bijbehorende uitvoeringsprogramma 2020-2021. Werkzaamheden in relatie tot corona • Wegens corona hebben we veel aandacht besteed aan ons MKB. Door persoonlijke en telefonische gesprekken, bedrijfsbezoeken, enkele bijeenkomsten en door brede communicatie zoals LinkedIn, Facebook, onze website. • We hebben een aantal maatregelen ontwikkeld gericht op lastenverlichting van ons MKB (zie hierboven bij de paragraaf Algemeen/ Corona). Werkzaamheden beleidsontwikkeling

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

51

•

•

•

• •

• •

• •

• •

•

•

•

We zijn bezig met het ontwikkelen een visie op circulaire economie (algemeen en breed) en circular valley (gericht op economische kansen voor bedrijven). Deze worden u in 2021 ter vaststelling aangeboden. Samen met een groot aantal bedrijven, kennisinstellingen en overheden (gemeentelijk en provinciaal) werken we aan Het Schone Noorden, de ontwikkeling van het noorden als dé regio voor circulaire kunststoffen. Er zijn gesprekken gevoerd met belangstellenden voor realisatie van een truckstop. Dit biedt aanknopingspunten voor verder onderzoek. Dat wordt de tweede helft 2021 zo mogelijk verder concreet gemaakt in een startnotitie/ plan van aanpak. In het kader van de regiodeal Zuidoost Friesland denken we mee over bloeizones en de economische kansen die dit biedt. Begin van het jaar hebben we vanuit het accountplan een start gemaakt met het organiseren van thema- dan wel gebiedsgerichte bijeenkomsten. Zoals bijvoorbeeld een ontbijtbijeenkomst met de VOAN en ondernemers op het bedrijventerrein. We onderzoeken voortdurend de mogelijkheden om dit op een attractieve manier te doen binnen de coronaregels. We hebben meegedacht met partners als de provincie en Ynbusiness die maatregelen en activiteiten richting het MKB hebben ontwikkeld. Heerlijk Heerenveen: De bijeenkomst 'betekeniseconomie is vanwege corona afgelast.

Wel is eind 2020 de Stichting Heerlijk Heerenveen opgericht, waardoor de Fair Trade-aanpak geprofessionaliseerd kan worden. We bereiden de realisatie van het bedrijventerrein Klaverblad Noordoost voor. Met de F4-gemeenten hebben we verkend op welke manier we op economisch gebied nog beter kunnen samenwerken. De resultaten van deze verkenning leggen we u nog voor. In Jubbega en Heerenveen zijn we in navolging van Akkrum, bezig met de voorbereiding van een retailaanpak en de subsidie-aanvraag. We hebben een analyse gemaakt van de ontwikkelingen en trends in de retail en horeca (inhoudelijk en cijfermatig, vraag en aanbod, economisch functioneren van de winkelgebieden). Dit biedt een basis voor onze nieuwe visie op retail en horeca gemeentebreed. We hebben een benchmark uitgevoerd in het kader van de evaluatie van Heerenveen 'n Gouden Plak en het Centrum Platform Heerenveen (de centrumondernemers). Regiodeal: Uitvoeringsprogramma R&T Zuid Oost Friesland: In 2020 is de Regiodeal tot stand gekomen met hierin middelen voor een uitvoeringsprogramma R&T ZOF. Dit wordt in 2021 uitgewerkt naar uitvoering gebracht. Regiodeal: Deelproject Ontwikkeling De Heide en watersportvoorzieningen van Engelenvaart: In februari maakten studenten van NHL Stenden een start met een onderzoek naar de kansen en ontwikkelingsmogelijkheden van recreatiegebied 'De Heide onder de loep'.

Hier is in de 2e helft van 2020 een vervolg aan gegeven.

Het jaar 2020 stond in het teken van corona. De inzet is gericht geweest op: • een sterk en geïntensiveerd (personele) relatiebeheer • dienstverlening aan ondernemers

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

52

• • •

het beantwoorden van vele vragen van ondernemers over maatregelen en versoepelingen contacten met de ondernemersverenigingen het ontwikkelen van gerichte ondersteuningsmaatregelen

We hebben ingezet op nieuwe social mediamiddelen voor relatiebeheer, zoals de LinkedInpagina Ondernemend Heerenveen met ruim 1000 volgers. Om ondernemers een hart onder de riem te steken hebben we zoveel mogelijk bedrijfsbezoeken afgelegd. Er zijn filmpjes gemaakt en gedeeld, onder andere voor de Dag van de Onderneming. In januari 2020 stuurden we een nieuwjaarskaart naar ruim 5000 ondernemers met een oproep om kennis te maken met de wethouder. Ondanks corona zijn tussen beide lockdowns in bestuurlijke bezoeken ingepland. Begin 2020 organiseerden we een ontbijtsessie voor ondernemers op het bedrijventerrein in Akkrum. Er is relatief veel tijd besteed aan de verkoop van bedrijventerreinen. De dynamiek op de markt voor bedrijfslocaties ligt ondanks de coronacrisis op een hoog niveau. We hebben onder meer ingezet op: • de opening van het watersportseizoen op provinciaal niveau • ontwikkeling van het Friese camperbeleid • een gastvrije ontvangst op recreatiegebied De Heide in de zomer van 2020 en een proces voor een doorontwikkeling van de Heide. Dit is ook een Regiodealproject • ontwikkeling van 10 beleefroutes (IZI travel app 'Dwars door het Andere Friesland') • samenwerking en afstemming op regionaal niveau (Projectplan Ervaren en Turf) • de invulling van de Regiodeal Zuidoost Friesland voor R&T (Regionale Ontwikkelstrategie) • samenwerking met Het Andere Friesland.

Verder hebben we een proces doorlopen om te komen tot een plan voor de extra middelen in te zetten voor een impuls in de vitale kernen, het buitengebied en de toeristisch recreatieve aantrekkingskracht. Indicatoren Indicatoren Vestigingen

Bruto gemeentelijk product (verwacht/ gemeten) Functiemenging Banen

Eenheid per 1000 inwoners 15-74 jaar index

Jaar 2019

Heerenveen 134,4

Nederland 129,6

2013

102

100

% per 1000 inwoners 15-64 jaar

2019 2019

58,2 1.043,7

53,2 792,1

Bron LISA

Atlas voor gemeenten

LISA LISA

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

53

Wat heeft het gekost? Begroting 2020 voor wijziging

Omschrijving Sociaal economisch beleid

Lasten

Totaal Lasten

Sociaal economisch beleid

-1.569

-1.404

165

-1.457

-1.569

-1.404

165

Begroting 2020 na Realisatie wijziging

Verschil

140

3

3

-1

140

3

3

-1

-1.317

-1.566

-1.401

165

Toevoegingen reserve

-222

-221

1

Onttrekking reserve

127

32

-95

-1.661

-1.590

71

Totaal Baten Saldo van baten en lasten

Resultaat

Baten

Verschil

-1.457

Begroting 2020 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2020 na Realisatie wijziging

-1.317

Economisch beleid De totale lasten zijn € 165.000 lager dan begroot, dit wordt verklaard door onderstaande afwijkingen: • Vanuit het Duurzaamheidsprogramma was voor circulaire economie € 103.000 begroot. In verband met corona is er een prioritering in inzet geweest. Hierdoor is een aantal projecten (circulaire economie) niet opgepakt. Van dit budget is daardoor € 80.000 niet besteed. • Binnen het budget voor Sociaal economisch beleid is € 66.000 minder uitgegeven . Als gevolg van de aangepaste inzet en de coronamaatregelen konden echter bepaalde plannen/ initiatieven waar budget voor was gereserveerd niet of minder goed worden opgestart. Bijvoorbeeld een ATB route in Oranjewoud, oriëntatie op impact ondernemen, Fair Trade, Wolkom Thus, diverse themabijeenkomsten en sessies voor ondernemers en het ontwikkelen van toeristisch beleid. Daarbij komt dat de ondernemers met wie we samenwerken, en voor wie we plannen/initiatieven ontwikkelen, vanzelfsprekend ook andere prioriteiten hadden dit jaar. • Daarnaast hebben diverse partijen, aan wie we normaal gesproken een financiële bijdrage leveren voor hun inzet op een bepaald werkveld, aan het eind van het jaar laten weten deze bijdrage niet bij ons in rekening te brengen. Ook mede door corona. Bijvoorbeeld de provinciale marketing organisatie Merk Friesland en Frisian Ports.

• Tot slot zijn we in 2020 bezig geweest met het onderzoeken van een vernieuwde samenwerking binnen de F4. In deze periode van het herijken van de samenwerking en door onze focus op corona en ondernemersdienstverlening, hebben we geen nieuwe initiatieven opgestart. Zoals een verkenning naar een regionaal grondbedrijf en het versterken van het innovatieplatform voor ondernemers in Friesland. We hebben dus gedeeltelijk geen aanspraak gemaakt op de beschikbare budgetten. Voor Dairy Valley was nog een budget gereserveerd van € 22.000. We gaan deze middelen daarvoor niet inzetten. De middelen vallen vrij in het rekeningresultaat evenals de dekking vanuit de algemene reserve niet geblokkeerd. De dekking vanuit reserves is € 95.000 lager. Met name omdat de beschikbare middelen voor duurzaamheid vanwege corona nog niet zijn aangewend. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

54

Thema Toekomstbestendig en Duurzaam Kernboodschap "Samen beschermen we onze natuurlijke rijkdommen en zorgen we voor een gezonde leefomgeving" Ons klimaat verandert en dat is merkbaar in de natuur. Actie is nodig om de effecten van deze verandering te bestrijden. Duurzame en moderne energie draagt daar aan bij. In Heerenveen willen we duurzaam leven, wonen en werken. We werken aan bewustwording om onze natuurlijke rijkdommen te beschermen. Samen zorgen we voor een gezonde leefomgeving. We gaan aan de slag met: • Duurzaamheid • Energietransitie • Duurzaam beheer bodem In deze raadsperiode gaan we aan de slag met de onderstaande onderwerpen die zijn opgenomen in het hoofdlijnenakkoord. Toekomstbestendig en duurzaam * Invulling geven aan de energietransitie op basis van de Friese energiestrategie door het opstellen van een lokale strategie en een vertaling naar een plan van aanpak. Uitvoering geven aan klimaatadaptatie. * Stimuleren van lokale en gebiedsgerichte oplossingen. * Duurzame energie is toegankelijk voor inwoners en we creëren draagvlak. Behoud en vergroten van biodiversiteit. Strategie en visie op gebruik en benutting ondergrond. De onderwerpen die zijn aangeduid met een * hebben een relatie met het thematisch raadsakkoord.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

55

Doelen en speerpunten Onderwerpen • Heerenveen klimaatneutraal • Energietransitie • Circulaire economie • Klimaatadaptatie en biodiversiteit • Overkoepelende activiteiten Algemeen Wat hebben we bereikt? We zetten in op ‘duurzaamheid’ in brede zin: • Energietransitie: de verandering van de huidige fossiele brandstoffen naar duurzame energie (opgewekt met bijvoorbeeld geothermie, zon en wind). • Klimaatadaptatie: aanpassing aan het veranderende klimaat, om goed voorbereid te zijn op extreem weer (hitte, droogte, clusterbuien). • Biodiversiteit: omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen en hun omgeving. • Circulaire Economie: het maximaal inzetten en hergebruiken van grondstoffen door bij de productie al rekening te houden met afvalreductie. Wat hebben we daarvoor gedaan? In het Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 zijn onze activiteiten per thema uitgewerkt. Daarnaast is in 2020 een (deel)programma Klimaatadaptatie en Biodiversiteit door u vastgesteld. In augustus 2020 hebben we via de Herfstmonitor Duurzaamheid een overzicht van uitgevoerde taken, projecten en activiteiten aan de raad gepresenteerd. Energietransitie Het plan van aanpak Aardgasvrij Heerenveen en de uitrol in pilotgebieden Wat hebben we bereikt? Voor 2050 moeten in Nederland zeven miljoen huizen en één miljoen gebouwen goed geïsoleerd worden en van duurzame warmte en schone elektriciteit worden voorzien.

In 2030 is dit door het rijk vertaald in 20% van de bestaande gebouwen aardgasvrij. In de gemeente Heerenveen gaat het om globaal 5.000 gebouwen die dus in 2030 op duurzame wijze verwarmd moeten worden. In 2021 moet de transitievisie warmte (aardgasvrij Heerenveen) gereed zijn. Ook moet de gemeente helder hebben welke woningen, wijken en dorpen tot 2030 als eerste 'aan de beurt' zijn. Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2020 heeft u het plan van aanpak Transitievisie warmte vastgesteld en zijn we samen met stakeholders- gestart met de uitvoering. Het plan moet op wijk- en dorpsniveau duidelijkheid scheppen over de benodigde aanpassingen voor koop- en huurwoningen en in de infrastructuur. We ontwikkelen het plan samen met bewoners, eigenaren, woningcorporaties, Liander en de bouwkolom. Zowel technische kenmerken (ouderdom gasnet) als sociale aspecten (aandeel woningbouwcorporatiebezit en betaalbaarheid) zijn uitgangspunten voor de aanpak. De ontwikkelde communicatiestrategie is vooral gebaseerd op online communicatie, omdat 'live' bijeenkomsten nog niet mogelijk zijn. De gemeente heeft tot doel zoveel

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. behorende bij controleverklaring d.d. 16 juni 2021

56

mogelijk samen met onze inwoners deze langdurige en complexe opgave vorm te geven. Dit doen we onder de titel: 'Heerenveen aardgasvrij, jouw inbreng hoort daarbij'. Regionale Energiestrategie (RES) Wat hebben we bereikt? In Nederland stellen 30 regio’s hun eigen Regionale Energiestrategie op. Daarin staat hoe(veel) duurzame stroom de gezamenlijke overheden in 2030 zullen produceren. Dit moet voor heel Nederland optellen tot ten minste de opgave om in 2030 op land 35TWh op te wekken. De Friese RES 1.0 ligt 1 april 2021 klaar voor vaststelling door gemeenteraden, Provinciale Staten en AB van het Waterschap. De Regionale Energiestrategie (RES) vormt de regionale basis voor de gemeentelijke transitievisie warmte en plan van aanpak aardgasvrij. Lees hier meer over de RES. Wat hebben we daarvoor gedaan? 2020 stond in het teken van voorbereiding voor de Friese RES 1.0. Samen met stakeholders hebben we deze strategie vormgegeven. We hebben u hiervan op de hoogte gehouden via maandelijkse informele updates, Friese webinars en Friese communicatie. Voor meer informatie: link Friese RES. De opwekking van duurzame energie gebeurt zoveel mogelijk lokaal, onder meer met 75 hectare zonnepark Wat hebben we bereikt? Ons lange termijndoel is: in 2050 energieneutraal. Daarom hebben we het doel om lokaal veel meer duurzame energie op te wekken.