Bijlage 1 - Themarekening 2024 definitief
Tekst van het document
-2.804
-3.397
-3.468
-70
5.4
Musea
-556
-556
-414
142
5.5
Cultureel erfgoed
-88
-88
-138
-50
5.6
Media
-1.200
-1.487
-1.451
36
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-793
-753
-858
-106
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-4.560
-6.747
-6.350
398
6.2
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
-1.475
-1.475
-1.475
-
6.6
Maatwerkvoorzieningen (WMO)
-2.410
-2.805
-2.956
-151
6.71A
Hulp bij het huishouden (WMO)
-8.535
-7.703
-7.338
365
6.71B
Begeleiding (WMO)
-5.854
-5.901
-5.667
234
6.71C
Dagbesteding (WMO)
-2.350
-2.640
-2.297
343
6.71D
Overige maatwerkarrangementen (WMO)
-
-
-
-
6.72A
Jeugdhulp begeleiding
-4.566
-1.475
-2.269
-794
6.72B
Jeugdhulp behandeling
-10.168
-5.983
-5.163
821
6.72C
Jeugdhulp dagbesteding
-
-1.350
-2.034
-684
6.72D
Jeugdhulp zonder verblijf overig
-
-5.196
-5.863
-667
6.73A
Pleegzorg
-1.895
-1.131
-1.249
-118
6.73B
Gezinsgericht
-
-950
-1.328
-378
6.73C
Jeugdhulp met verblijf overig
-2.185
-3.274
-3.676
-403
6.74A
Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf
-701
-705
-907
-202
6.74B
Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
-631
-849
-893
-43
6.74C
Gesloten plaatsing
-969
-1.253
-1.222
30
6.81A
Beschermd wonen (WMO)
-387
-387
-320
67
6.81B
Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
-
-75
-79
-4
52
6.82A
Jeugdbescherming
-541
-2.541
-2.378
163
6.82B
Jeugdreclassering
-1.075
-225
-232
-7
7.1
Volksgezondheid
-2.354
-2.354
-2.440
-86
8.1
Ruimte en leefomgeving
-727
-1.010
-955
55
8.3
Wonen en bouwen
-24
-16
-14
2
-68.299
-73.893
-74.689
-796
Totaal Lasten Baten 2.2
Parkeren
19
19
28
9
2.3
Recreatieve havens
15
15
16
1
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
84
84
106
23
3.4
Economische promotie
266
313
313
1
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
811
1.108
988
-120
5.1
Sportbeleid en activering
71
71
-
-71
5.2
Sportaccommodaties
183
333
211
-121
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
643
967
1.046
79
5.6
Media
-
262
241
-21
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-
51
217
166
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-
1.374
1.412
38
6.6
Maatwerkvoorzieningen (WMO)
-
-
48
48
6.71A
Hulp bij het huishouden (WMO)
681
521
571
51
6.71B
Begeleiding (WMO)
11
11
-
-11
6.81A
Beschermd wonen (WMO)
905
905
1.201
296
6.81B
Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
-
-
1
1
8.1
Ruimte en leefomgeving
-
134
200
66
3.689
6.168
6.600
433
-64.610
-67.725
-68.088
-363
-2.894
-2.860
34
358
3.633
3.633
-64.252
-66.985
-67.315
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
-329
Toelichting afwijkingen 1.1 Crisisbeheersing en brandweer (hogere lasten € 89.000) Voor de uitvoering van de werkzaamheden in het taakveld hebben we een samenwerking binnen de provincie. De Veiligheidsregio is daarin ons samenwerkingsverband. Het geraamde resultaat van deze gemeenschappelijke regeling is negatief, waardoor een extra bijdrage van de deelnemers is gevraagd.
53
1.2 Openbare orde en veiligheid (hogere lasten € 72.000) Onder dit taakveld horen onder andere de wettelijk verplichte opvang en kosten voor zwerfdieren. Hiervoor maken we diverse kosten en verstrekken we een subsidie aan het dierenasiel. Deze kosten zijn € 15.000 hoger door meer werkzaamheden. Daarnaast hebben we de kosten voor de integrale veiligheid, waaronder de werkzaamheden van de buitengewoon opsporingsambtenaar (boa's). Deze kosten fluctueren afhankelijk van wat zich voordoet. Afgelopen jaar waren hierdoor deze kosten € 57.000 hoger dan geraamd. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken (lagere lasten € 263.000; lagere baten € 120.000) De uitgaven voor het peuterbeleid zijn € 263.000 lager uitgevallen dan begroot. Dit komt doordat het uitvoeringsprogramma nog in ontwikkeling is. Na het vaststellen van de visie wordt het uitvoeringsprogramma verder uitgewerkt. Het in 2024 niet bestede budget wordt na het vaststellen van het uitvoeringsplan ingezet voor ondersteuning rondom het jonge kind. Daarnaast wordt een deel van het budget ingezet voor Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. De inkomsten zijn € 120.000 lager dan verwacht. Dit komt doordat de subsidie voor onderwijsachterstanden niet volledig is aangewend in 2024. Deze middelen zijn via de Decemberbrief 2024 overgeheveld naar 2025.
5.1 Sportbeleid en activering (lagere lasten € 95.000; lagere baten 71.000) Na een bezuiniging vanaf 2023 is met het onderwijs een afbouwregeling voor de rol en inzet vakleerkrachten overeengekomen. De gecombineerde rol vakleerkracht en buurtsportcoach vervalt. Het onderwijs is zelf financieel verantwoordelijk voor de inzet van een vakleerkracht. Deze afbouw loopt door tot en met 2026. Hierdoor zijn zowel de inkomsten als de uitgaven lager ten opzichte van de begroting. 5.2 Sportaccommodaties (lagere lasten € 111.000; lagere baten € 121.000) De lagere lasten ten opzichte van de begroting worden met name veroorzaakt door lagere schoonmaakkosten van € 40.000 en lagere brandstofkosten van € 33.000. De lagere baten worden veroorzaakt door een lagere spuk sport. Daarnaast zijn de huuropbrengsten van de sportaccommodaties lager dan begroot. 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie (hogere lasten € 70.000 hogere baten € 79.000) De hogere lasten komen door het niet volledig kunnen invullen van de taakstelling subsidie cultuur in 2024. De voorstellingen bij het Posthuis hebben € 75.000 meer opgebracht dan begroot. De kaartverkoop laat ook in 2024 een positieve trend zien. 5.4 Musea (lagere lasten € 142.000) Door een nieuw huurcontract voor het museum Heerenveen zijn de huurlasten lager uitgevallen dan begroot.
De subsidie aan het museum is om die reden vanaf 1 januari 2023 aangepast. Dit levert in 2024 een voordeel van € 82.000 op ten opzichte van de begroting en over 2023 een voordeel van € 60.000 dat in 2024 is afgerekend.
5.5
Cultureel erfgoed (hogere lasten € 50.000)
54
De verstrekte subsidie voor monumenten is € 26.000 hoger uitgevallen dan begroot. Daarnaast hebben we voor € 14.000 meer uren afgenomen van steunpunt monumentenzorg Fryslân. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (hogere lasten € 106.000; hogere baten € 166.000) De hogere baten en daarmee ook hetzelfde deel aan lasten komt door de uitvoering van de Regiodeal. We hebben hier meer uitgaven gedaan dan begroot, maar daar staan ook subsidiebijdragen vanuit de Regiodeal tegenover. Voor het Recreatiegebied De Heide was gepland dat de upgrade (investering) in 2023 gereed zou zijn. Dat is niet gelukt, hierdoor zijn de geraamde kapitaallasten van € 24.000 niet benut. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie (lagere lasten € 398.000) De middelen gereserveerd voor Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) zijn niet volledig besteed. Vanuit deze budgetten worden subsidies verstrekt gericht op de sociale basis, gemeenschapszin en preventieve interventies. Een deel van het budget is gereserveerd voor OKO. Deze middelen zijn niet volledig besteed, dit komt doordat partijen minder subsidie hebben aangevraagd dan dat er begroot is en een deel van het budget gereserveerd is voor OKO. Deze middelen zullen vanaf 2025 ingezet worden voor OKO. Hierdoor zijn de kosten in 2024 € 178.000 lager dan begroot. Voor het experiment "Maak het" is € 64.000 minder uitgegeven dan begroot.
"Maak het" is een subsidie voor eenmalige projecten. Op het moment dat er geen aanvragen worden gedaan of aanvragen worden afgewezen, omdat deze niet binnen de regeling vallen, blijft er budget over. WMO (€ 858.000 lagere lasten en € 347.000 hogere baten) Onderstaande tekst is de totale toelichting op onderstaande taakvelden. Wij lichten deze taakvelden gezamenlijk toe omdat WMO als één geheel is geanalyseerd. 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) (hogere lasten € 151.000) 6.71A Hulp bij het huishouden (WMO) (lagere lasten € 365.000; hogere baten € 51.000) 6.71B Begeleiding (WMO) (lagere lasten € 234.000) 6.71C Dagbesteding (WMO) (lagere lasten € 343.000) 6.81A Beschermd wonen (WMO) (lagere lasten € 67.000; hogere baten € 296.000) In 2024 hebben we eerste stappen gezet richting de taakstelling vanaf 2026. We zijn gestart met onder andere het versoberen van de indicaties, administratief-arm inkopen en het voorkomen en/of uitstellen van indicaties door te verwijzen naar voorliggende voorzieningen en hierin te investeren onder de kapstok van het programma gezond welzijn vernieuwen. We lossen meer op in de wijk/dorp en voorkomen of stellen professionele zorg daar waar het kan uit en bieden een (goedkoper) alternatief. Dit heeft geleid tot een onderuitputting van circa € 1,6 miljoen in 2024.
Hiervan hebben we € 500.000 geïnvesteerd in voorliggende voorzieningen waardoor een voordeel van € 1,1 miljoen overblijft. Daarnaast was de voorlopige afrekening van SDF voor Beschermd wonen € 296.000 voordeliger dan verwacht. De opbrengsten van het abonnementstarief waren € 51.000 hoger dan verwacht.
55
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) (hogere lasten € 151.000) Zie algemene tekst WMO. 6.71A Hulp bij het huishouden (WMO) (lagere lasten € 365.000; hogere baten € 51.000) Zie algemene tekst WMO. 6.71B Begeleiding (WMO) (lagere lasten € 234.000) Zie algemene tekst WMO. 6.71C Dagbesteding (WMO) (lagere lasten € 343.000) Zie algemene tekst WMO. 6.81A Beschermd wonen (WMO) (lagere lasten € 67.000; hogere baten € 296.000) Zie algemene tekst WMO. Jeugd (€ 2.261.000 hogere lasten) Onderstaande tekst is de totale toelichting op onderstaande taakvelden. Wij lichten deze taakvelden gezamenlijk toe omdat Jeugd als één geheel is geanalyseerd. 6.72A Jeugdhulp begeleiding (hogere lasten € 794.000) 6.72B Jeugdhulp behandeling (lagere lasten € 821.000) 6.72C Jeugdhulp dagbesteding (hogere lasten € 684.000) 6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig (hogere lasten € 667.000) 6.73A Pleegzorg (hogere lasten € 118.000) 6.73B Gezinsgericht (hogere lasten 378.000) 6.73C Jeugdhulp met verblijf overig (hogere lasten € 403.000) 6.74A Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf (hogere lasten € 202.000) 6.82A Jeugdbescherming (lagere lasten € 163.000) De kosten voor specialistische jeugdzorg zijn € 2,2 miljoen hoger uitgevallen dan begroot. We hebben u hierover eerder geïnformeerd via een raadsbrief. De kostenstijging in 2024 kent een drietal oorzaken: 1.
Extra kosten voor het behouden van het gedwongen kader: Door afspraken in de caojeugdzorg om de werkdruk te verlagen, is extra personeel aangenomen. Dit heeft ongeveer € 1 miljoen aan extra kosten opgeleverd. Het gedwongen kader bestaat uit instellingen die de regie voeren op jeugdigen die onder toezicht van de rechter zijn geplaatst. Bijvoorbeeld het Regiecentrum Leeuwarden en Veilig Thuis. 2. Prijsverhoging door Sociaal Domein Fryslân (SDF): De door SDF vastgestelde prijsstijging van 5,3% zorgt voor een extra kostenpost van ongeveer € 1 miljoen. 3. Gevolgen van nieuwe inkoop: Het eerste jaar van een nieuwe inkoop leidt meestal tot hogere kosten, wat ook nu het geval is. Belangrijk om te noemen is dat de kostenstijging geen relatie heeft met het aantal kinderen dat specialistische jeugdhulp ontvangt. Dit is de laatste twee jaren stabiel. Wel zien we een toename van het aantal complexe situaties waarvoor duurdere voorzieningen nodig zijn. Zo waren er in 2024 enkele multi-problem trajecten met kosten van € 0,5 tot € 1 miljoen per jeugdige. In deze kostenstijging is Heerenveen niet uniek. Daar hebben de meeste gemeenten last van.
56
6.72A Jeugdhulp begeleiding (hogere lasten € 794.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.72B Jeugdhulp behandeling (lagere lasten € 821.000) Zie algemene analyse tekst Jeugd. 6.72C Jeugdhulp dagbesteding (hogere lasten € 684.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig (hogere lasten € 667.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.73A Pleegzorg (hogere lasten € 118.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.73B Gezinsgericht (hogere lasten 378.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.73C Jeugdhulp met verblijf overig (hogere lasten € 403.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.74A Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf (hogere lasten € 202.000) Zie algemene tekst Jeugd. 6.82A Jeugdbescherming (lagere lasten € 163.000) Zie algemene tekst Jeugd. 7.1 Volksgezondheid (hogere lasten € 86.000) In februari 2024 is een begrotingswijziging van Veiligheidsregio Fryslân aan u voorgelegd. De hogere lasten worden per saldo veroorzaakt door het effect van de nieuwe cao en het effect van lagere rentekosten. Per saldo bedragen de hogere lasten in 2024 € 86.000. 8.1 Ruimte en leefomgeving (lagere lasten € 55.000; hogere baten € 66.000) In dit taakveld vallen voor dit thema de centrumvisies. Dit zijn dus de centrumvisies voor Jubbega, Akkrum, Aldeboarn en Heerenveen. Voor al deze centrumvisies is structureel geld beschikbaar.
Het afgelopen jaar is van het beschikbare budget van € 1.010.000, € 955.000 uitgegeven. De trajecten lopen en zullen in de komende jaren tot een afronding komen. De hogere inkomsten komt door de ontwikkeling in het centrum van Heerenveen. Daar was een bijdrage in de aanleg van kabels en leidingen hoger dan waar we in de begroting rekening mee hadden gehouden.
57
Economische Leefomgeving Us Ekonomy Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Economische eensgezindheid • Vitaal werken, genoeg verdienen
58
Algemeen: focus aanbrengen is noodzakelijk We willen ondernemers een aantrekkelijk ondernemersklimaat en vestigingsklimaat bieden met goede voorzieningen voor werknemers en voldoende arbeidskrachten. Het is hierbij van groot belang dat ondernemers ook zelf de samenwerking zoeken, met ons en met elkaar. We willen dat iedereen kan bijdragen aan de circulaire economie. Bij de keuzes die we maken, verliezen we de balans tussen mens, leefomgeving en economie niet uit het oog. Want het doel is een economisch gezonde toekomst, waarin een kansrijk leven mogelijk is voor iedereen. We willen sterker denken en werken vanuit onze kernwaarden en nemen hier belangrijke partners in onze gemeenschap in mee. Zo versterken we onze merkidentiteit en positionering. Wat hebben we bereikt? Er ligt meer focus op de transities (energie en circulair) vanuit ons focusplan economische ontwikkeling. Zo stimuleren we onze bedrijven om meer bij te dragen aan deze transities en blijft onze werkgelegenheid toekomstbestendig. We benutten kansen die samenwerkingen opleveren met de F4 gemeenten, de Provincie en het InnovatiePact Fryslân beter, waardoor we onze middelen en inzet efficiënter en effectiever kunnen inzetten. En er is een gezamenlijke urgentie en aanpak om de merkidentiteit van Heerenveen met elkaar vast te stellen.
Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • We hebben ons economisch beleid herijkt, waarbij we binnen de bestaande kaders een nieuwe focus aanbrachten. Onze focus ligt bij de energietransitie, de circulaire transitie, onze bedrijfslocaties en recreatie en toerisme en we hebben de raad hierover geïnformeerd in een informatiesessie en een raadsbrief. Deze noodzakelijke focus heeft impact gehad op onze inzet voor andere speerpunten uit het economisch beleid. • Op verschillende bedrijventerreinen gingen koplopers aan de slag met de energietransitie. Onze accountmanagers speelden een aanjagende en verbindende rol om ondernemers te stimuleren (gezamenlijk) stappen te zetten op het gebied van de transities, met name de energietransitie. • We intensiveerden onze bedrijfsbezoeken (ambtelijk en bestuurlijk) en bekijken hoe we deze nog effectiever kunnen benutten. • We werkten in onze economische samenwerking in F4-verband aan het verhelderen van de rollen van gemeenten, provincie en het Innovatie Pact Fryslân waardoor onze inzet effectiever wordt. • We hebben in F4-verband en met de provincie een stap gezet naar een meer integrale benadering van de regionale ontwikkeling (Friese Verstedelijkingsstrategie).
• We organiseerden diverse bijeenkomsten om met een brede groep partijen (ondernemers, cultuur, onderwijs, toerisme, dorpen) na te denken over de merkidentiteit en de kernwaarden van de regio Heerenveen. • We lieten het economisch perspectief van het verplaatsen van het ziekenhuis in beeld brengen.
Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat Een duurzaam en aantrekkelijk ondernemers- en vestigingsklimaat is belangrijk om nieuwe bedrijven aan te trekken, maar vooral om onze bestaande ondernemers te faciliteren en te binden. We werken op dit terrein samen met onder meer onze ondernemersverenigingen, het Heerenveen Ondernemers Fonds, de F4-gemeenten, de
59
provincie en het Innovatie Pact Fryslân. We dragen bij aan diverse initiatieven en projecten die van belang zijn voor onze ondernemers. Het uitgeven van onze bedrijfskavels draagt bij aan onze ambities op het gebied van duurzaamheid. Wat hebben we bereikt? We hebben onze ondernemersverenigingen betrokken bij onze ambities en ontwikkelingen op het gebied van duurzame economische ontwikkeling en zij dragen hieraan een steentje bij. We dragen financieel bij aan de parkmanager en werken daarmee samen. Ook de ondernemersvereniging OKH, het Heerenveen Ondernemers Fonds en de Rabo Green Deal doen hieraan mee. Onze ondernemers hebben toegang tot diverse voorzieningen en diensten die vanuit de provincie en de F4 worden bekostigd, zoals Ynbusiness, het International Welcome Centre, Founded In the North, KnOOppunt. En ons selectie- en uitgiftebeleid op IBF en Haskerveen en de uitgifte van de kavels draagt bij aan onze duurzame ambities. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • We dragen op provinciaal niveau bij en werken samen aan de basisorganisatie IPF, maar ook aan projecten zoals Merkidentiteit Friesland (Zelf, Samen, Doen), Founded in The North (start-ups en scale-ups), het IWCN (International Welcome Centre North), het havennetwerk, Friesland Convention Partners en Vestigen in Friesland.
Vanwege onvoldoende ambtelijke capaciteit is onze rol bij veel van deze initiatieven vooral reactief en "betalend". • Daarnaast merken we dat er vanuit het IPF steeds nieuwe initiatieven worden ontwikkeld, zoals bijvoorbeeld de Uitkijkers of een intensivering van de dienstverlening van Yn Business. Daar wordt dan aan de F4 de vraag gesteld financieel bij te dragen. Onze financiële positie maakt het lastig om hierin te kunnen voorzien. • Op lokaal niveau dragen we bij aan het KnOOppunt, On Stage, Techniek tastbaar en Zorg Tastbaar (allemaal gericht op verbeteren samenwerking en aansluiting onderwijs en ondernemers). Vanwege onvoldoende ambtelijke capaciteit is onze inbreng financieel geweest, en hebben we hier geen ambtelijke inzet op gepleegd. Ook hier zien we een toenemend beroep op financiering vanuit de gemeente omdat kosten stijgen en cofinanciering van andere partijen onzeker is. • We organiseerden diverse bijeenkomsten om ondernemers te stimuleren aan de slag te gaan met de energietransitie (toekomstbestendig energiesysteem IBF, energiesamenwerking Heerenveen-Zuid). Dit blijft ook de komende periode een belangrijk aandachtspunt dat veel ambtelijke capaciteit vraagt. • We gaven veertien kavels uit op het IBF en twee op Haskerveen en hebben deze ondernemers ondersteund bij hun ontwikkelplannen.
In de praktijk blijkt dat de doorlooptijd tussen inschrijving op de kavel en het daadwerkelijk uitgeven fors is en veel ambtelijke inzet vraagt. • Het uitgifteproces van KNO is nog niet gestart. Dit vanwege onvoldoende ambtelijke capaciteit in diverse teams, veel personeelswisselingen en de complexiteit op het gebied van de stroomvoorziening. • We voerden regelmatig constructief overleg met onze ondernemersverenigingen in Heerenveen en de dorpen en de parkmanager. Wij stimuleren en faciliteren deze samenwerking.
60
Circulaire transitie Om de circulaire transitie te versnellen • werken we op lokaal en regionaal niveau actief samen met ondernemers, ondernemersverenigingen en onderwijs onder de naam Circular Valley • werken we op noordelijke schaal samen met onderwijs, ondernemers en andere overheden onder de noemer Chemport Europe en Greenwise • Zoeken we Europese financiering voor circulaire projecten. Wat hebben we bereikt? Wat we hebben bereikt op het gebied van circulaire economie staat beschreven bij het programma Toonaangevend in een circulaire samenleving. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Onze inzet op het gebied van circulaire economie staat beschreven bij het programma Toonaangevend in een circulaire samenleving.
Recreatie en toerisme Recreatie en toerisme zijn van belang voor de brede welvaart. We willen dat onze recreatieve voorzieningen en toeristische ontwikkelingen bijdragen aan een aantrekkelijk beleefbaar landschap. Het is hierbij ook belangrijk dat we een aantrekkelijk voorzieningenniveau behouden in onze kernen en het buitengebied, dat deze voorzieningen en ontwikkelingen duurzaam en circulair zijn en dat ze passen bij de aard en schaal van de omgeving. Bij de ontwikkeling van de regio en onze gemeente hanteren we het principe dat kwaliteit boven kwantiteit gaat. De gemeente Heerenveen heeft bijna 1.900 banen in de gastvrijheidseconomie. Wij hebben op dit beleidsveld voornamelijk een regierol en werken veel samen met partners in de regio. Onze uitvoeringscapaciteit is zeer beperkt. Wat hebben we bereikt? Ons recreatief-toeristische voorzieningenniveau is verbeterd. Heerenveen, Akkrum en Aldeboarn zijn op de kaart gezet als aantrekkelijke water(sport)kernen. Binnen diverse gebiedsgerichte en ontwikkelprojecten was meer aandacht voor het belang van recreatie en toerisme en de bijdrage die dit levert aan de brede welvaart.
Met de ontwikkeling en vaststelling van een gezamenlijke toekomstvisie voor de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Marrekrite, kan deze organisatie zich doorontwikkelen tot een routebureau dat de recreatieve en toeristische potentie van ons gebied verder versterkt. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • We hebben een campagne gericht op de promotie van onze waterrijke kernen geïnitieerd. Het Andere Friesland voerde deze campagne voor ons uit. • We organiseerden samen met ondernemers en andere betrokkenen een open watersportdag. • We realiseerden in recreatiegebied de Heide nieuwe aanlegpunten, bankjes en speeltoestellen en vernieuwden het sanitair. Het horecapunt is nog niet gerealiseerd vanwege beperkte ambtelijke capaciteit en de complexiteit van de stroomvoorziening. • Het Toeristisch overstappunt (TOP) in Aldeboarn is gerealiseerd, als onderdeel van het regionale project Ervaren en Turf. • In de haven Heechein zijn de walstroompunten en watertappunten gedigitaliseerd.
61
•
•
•
We dragen financieel bij aan Merk Fryslân en Het Andere Friesland (stichting TRZF) die beide de provincie en regio promoten als toeristische bestemming. Dit jaar was er speciale aandacht voor 50 jaar Turfroute. Daarnaast stimuleerden we een campagne voor de Open Museum Maand waaraan diverse musea meededen, waaronder Museum Heerenveen. In regionaal verband hebben we een SWOT-analyse vitale logies afgerond. Deze dient als vertrekpunt voor de actualisatie van (ruimtelijk) toeristisch beleid in de gemeenten. Vanwege de beperkte ambtelijke capaciteit hebben we in 2024 nog geen herijking van ons beleid op het gebied van gastvrijheidseconomie gemaakt. We werkten mee aan de toekomstvisie voor GR Marrekrite, op basis waarvan het AB besloot dat de Marrekrite zich tot een routebureau kan doorontwikkelen.
Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is als thema opgenomen in de raadsagenda. Voorafgaand aan het kaderstellend raadsdebat is een aantal keuzes apart voorgelegd. Deze zijn uitgewerkt in de door uw raad gevraagde beleidsnotitie bestaanszekerheid en richten zich op: • Het zorgen voor een groter en voorspelbaar inkomen, door te investeren in mensen zonder werk en de benodigde werkgevers. • Meer ondersteuning bieden aan lokale organisaties die ervoor zorgen dat de doelgroep kan blijven meedoen aan sport en cultuur en die mensen helpen bij de inrichting van hun leef/woonomgeving. Aandacht voor geletterdheid is hiervan een cruciaal onderdeel. • Faciliteren dat de doelgroep een aanvullende zorgverzekering kan afsluiten en ook kan profiteren van een gezondere leefstijl. • Structureel meer aandacht hebben voor het levensverhaal van klanten en van daaruit ondersteuning bieden op maat, hetzij richting (vrijwilligers)werk hetzij via participatie. • Faciliteren dat de doelgroep schuldenvrij kan worden en blijven. In de begroting 2024 is een bedrag van €400.000 structureel gereserveerd voor hernieuwd beleid. Op basis van uw keuzes zijn we hiermee aan de slag gegaan. Wat hebben we bereikt? Onze uitvoering van het vernieuwde beleid bestaanszekerheid Het aantal bijstandsuitkeringen daalde van 1.208 naar 1.183 en lijkt stabiel.
Er zijn nieuwe beleidsregels voor de bijzondere bijstand vastgesteld. Deze heeft de raad ontvangen. Het raadsbesluit voor een nieuwe zorgregeling op maat is uitgevoerd. De vernieuwde en verhoogde HZR is vanaf 1 februari 2025 (digitaal) aan te vragen. Er is een nieuwe overeenkomst met ons sociaal ontwikkelbedrijf Caparis afgesloten tot 2030. We zijn weer voor twee jaar gecertificeerd voor schuldhulpverlening volgens de normen van de NVVK en we zijn aangesloten op het schuldenknooppunt. De inkomensgrenzen zijn verhoogd voor deelname aan sport en cultuur via Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Er zijn nieuwe sociale duurzaamheidssubsidies voor de Foar Elkoar Sjop Heerenveen en Sociale Voedseltuin Nieuwehorne verstrekt. Er is intensiever klantcontact (eerder en vaker) voor en tijdens de uitkeringsperiode, maar ook na beëindiging ervan om terugval te voorkomen. De uitstroompremie is inmiddels enkele keren uitbetaald.
62
Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Ruim €20 miljoen aan bijstand om in het levensonderhoud te kunnen voorzien. • Op 31 december 2024 verstrekten we 1.210 uitkeringen, waarvan 27 studietoeslagen. • Er stroomden 300 inwoners uit, van wie een derde door een baan of weer naar school. • Er werken 180 mensen met loonkostensubsidie. • Bij Caparis werkten meer dan 200 inwoners beschut. Bijna €2 miljoen aan bijzondere bijstand voor bijzondere kosten. • We gaven in 2024 in totaal €1,8 miljoen uit aan bijzondere bijstand. Dit is vergelijkbaar met andere jaren. • Belangrijkste kostensoorten zijn: financieel beheer en problematische schulden, uitgekeerde inkomenstoeslagen, woninginrichting statushouders, sociaal medische indicatie voor kinderopvang. Huisvesten statushouders gaat moeizaam. • Net als vorig jaar proberen we de hoge taakstelling voor het huisvesten van statushouders te realiseren. Dit is een fikse opgave want we hebben niet meer voldoende aanbod van de woningcorporaties. • Ook alternatieven via de particuliere sector of doorstroomlocaties komen niet van de grond. Met name voor hele grote gezinnen (meer dan 7) knelt het. • We moesten 119 statushouders huisvesten. We sluiten het jaar echter af met een achterstand van 38 statushouders. Deze mensen wachten nog op een woning.
Dit aantal komt bovenop de taakstelling voor 2025 en betekent dat we voor de zomer van dit jaar 89 nieuwe inwoners moeten huisvesten naast de 27 asiel AMV-ers vanuit de Spreidingswet. Van een collectieve zorgverzekering naar een zorgverzekering op maat. • De AV Frieso is per 1 januari 2025 gestopt. • We gingen over naar een zorgverzekering op maat: de vernieuwde en verhoogde Heerenveen Zorgt Regeling (HRZ). • Op de post collectieve Zorgverzekering is dit jaar nog een tekort en conform de afspraak met uw raad dekken we dit uit het begrotingssaldo 2024. In 2025 is dit niet meer aan de orde. Re-integratie en participatie Caparis • In de raadsvergadering van 24 oktober 2024 is besloten om de samenwerking met Caparis tot in ieder geval 2030 voort te zetten. • We hebben bij Caparis 203 fte aan het werk op basis van de Wsw en vijftig inwoners op een nieuw beschutte werkplek en via een baan-afspraak-baan of basisbaan. • Om onze mensen toekomstperspectief te blijven bieden zijn we afhankelijk van de rijksbijdrage. Het kabinet trekt hier extra geld voor uit, waarmee wij voor deze doelgroep dekking hebben. Voor een duurzaam gezond perspectief wordt door het Rijk ook extra financiering uitgetrokken via een zogenaamde impulsregeling en infrastructurele opslag. Hier gaan we als aandeelhouders in 2025 mee aan de slag.
63
Inburgering: een inburgeraar heeft maximaal drie jaar de tijd om te voldoen aan de inburgeringsplicht Wij zijn sinds 2022 verantwoordelijk voor de inburgering. Met de extra SPUK-gelden kunnen we de leerroutes, het financieel ontzorgen en de participatie financieren. Financieel gezien werkt de hoge taakstelling statushouders door in het aantal uitkeringen en minimabeleid. Het heeft ook invloed op het aantal inburgeraars en wijze van begeleiding. Begin 2024 is aan Vluchtelingenwerk officieel kenbaar gemaakt dat deze subsidie per 1 januari 2025 vervalt. Hier zijn verschillende gesprekken aan vooraf gegaan. Wij hebben inmiddels zelf twee integratiecoaches inburgering in dienst die zich inzetten voor de maatschappelijke begeleiding van de statushouders gedurende het eerste jaar van huisvesting in onze gemeente. Zij richten zich onder andere op de begeleiding en ondersteuning op het gebied van het aanvragen van basisvoorzieningen en de aanmelding en inschrijving bij diverse instanties. Hierbij is aangegeven dat de inzet van vrijwilligers altijd gewenst blijft om de statushouder bij bepaalde dagelijkse zaken te ondersteunen. Dit gebeurt dan echter niet meer onder de coördinatie van Vluchtelingenwerk. De Wet Inburgering kent drie leerroutes. In 2024 zijn 51 inwoners gestart met de B1 route, 4 met de Onderwijsroute en 21 met de Z-route.
• De B1 route is een route voor taal en (vrijwilligers)werk. Inburgeraars spreken en schrijven binnen maximaal drie jaar de Nederlandse taal op B1 niveau. Dit niveau staat voor eenvoudig Nederlands dat het overgrote deel van de Nederlandse bevolking begrijpt. Naast de taallessen kunnen de inburgeraars meedoen, bijvoorbeeld in de vorm van (vrijwilligers)werk. • De onderwijsroute is een route vooral voor jongeren. Zij leren de Nederlandse taal op B1 niveau of hoger. Ook worden zij voorbereid op het volgen van een mbo-, hbo- of universitaire opleiding. • De zelfredzaamheidsroute is een route voor inburgeraars voor wie de B1 route en onderwijsroute (te) moeilijk is. Zij leren de Nederlandse taal op een lager niveau (A1 niveau). Dit niveau staat voor eenvoudig Nederlands in korte zinnen. Deze mensen worden op deze wijze en op dit niveau voorbereid om mee te doen in de Nederlandse samenleving. Het overgrote deel van de inburgeraars in onze gemeente volgt momenteel de B1 route. We hebben 76 PIP (Persoonlijke Inburgingsplannen) afgegeven. Daarnaast organiseerden we voor de zogenaamde Participatieverklaringstrajecten (PVT) avondbijeenkomsten over de Nederlandse waarden en normen. Dit doen we op locatie in onder andere Museum Heerenveen en de Bibliotheek, inclusief informatie over de geschiedenis van Heerenveen. In totaal hebben we 285 inburgeraars.
Schuldhulpverlening trajecten zijn stabiel maar het aantal dossiers budgetbeheer is licht gestegen. • Wij voeren de vroegsignalering, schuldhulpverlening en het verstrekken van saneringskredieten zelf uit. Afgelopen jaar waren er 170 nieuwe aanmeldingen. Bij budgetbeheer stroomden 95 mensen in. Er vonden honderd adviesgesprekken plaats. Bij vroegsignalering zijn 2.815 signalen ontvangen en er zijn vervolgens vierhonderd huisbezoeken geweest.
64
• • •
We zien vooralsnog nog steeds geen significante stijging in het aantal mensen met een schuld en/of een hulpvraag met problematische schulden. We voeren de schuldhulp uit naar de normen van de NVVK. Hiervoor zijn we gecertificeerd omdat we de audit in 2024 opnieuw positief hebben doorlopen. De gemiddelde schuld in de gemeente Heerenveen is €25.000 met veertien schuldeisers, waarvan de belastingdienst de grootste is. Landelijk is de gemiddelde schuld €40.000.
Wat heeft het gekost Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging
Begroting 2024 na wijziging
Realisatie
Verschil
Lasten 3.1
Economische ontwikkeling
-1.587
-2.181
-1.768
413
4.2
Onderwijshuisvesting
-5.946
-4.989
-4.277
712
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
-1.093
-1.415
-1.495
-80
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-688
-10.984
-12.001
-1.017
6.3
Inkomensregelingen
-26.104
-28.864
-28.683
181
6.4
WSW en beschut werk
-10.122
-10.122
-10.018
104
6.5
Arbeidsparticipatie
-2.128
-2.541
-2.478
63
-47.668
-61.096
-60.720
376
Totaal Lasten Baten 3.1
Economische ontwikkeling
3
540
180
-361
4.2
Onderwijshuisvesting
43
43
135
92
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
2
2
8
6
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-
10.476
12.235
1.759
6.3
Inkomensregelingen
22.040
23.768
24.014
246
6.5
Arbeidsparticipatie
-
103
141
38
22.088
34.932
36.712
1.781
-25.580
-26.165
-24.008
2.156
-2.115
-2.115
1.599
3.742
3.236
-506
-23.980
-24.537
-22.887
1.650
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
Toelichting afwijkingen 3.1 Economische ontwikkeling (lagere lasten € 413.000; lagere baten 361.000) Vanuit het Rijk hebben wij in 2024 een Specifieke Uitkering ontvangen in het kader van de CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid). Deze SPUK valt deels in het taakveld Economische Ontwikkeling. Het traject gaat minder snel dan geraamd, waardoor nog niet alle geraamde bedragen in 2024 zijn uitgegeven. De huidige
65
middelen mogen wij verspreid over een aantal jaren besteden. Het nog niet bestede deel van de CDOKE-gelden wordt de komende jaren ingezet. 4.2 Onderwijshuisvesting (lagere lasten € 712.000; hogere baten € 92.000) De gerealiseerde kosten voor onderwijs zijn € 101.000 lager uitgevallen dan begroot. Dit komt doordat de kosten voor de internationale schakelklas (ISK) € 81.000 lager uitvielen dan begroot. Er zijn middelen vanuit Oekraïne gemeentelijke opvang - uitbreiding ISK Voortgezet onderwijs die voldoende zijn geweest. De huur is veel later ingegaan dan gedacht, omdat het pand nog verbouwd moest worden. Daarnaast is er een voordeel gerealiseerd van € 611.000 op vastgoed. Per abuis is de begrote desinvestering (afboeking sloop scholen) vanuit het IHP niet verwerkt hetgeen dit resultaat oplevert. In de Voorjaarsrapportage 2025 en begroting 2026 gaan we de begrote desinvesteringen opnieuw beoordelen. De hogere inkomsten komen door een eenmalige huuropbrengst van € 72.000 vanuit een kerk die in een school is gehuisvest. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken (hogere lasten € 80.000) Dit komt vooral doordat de kosten voor leerlingenvervoer € 49.000 hoger zijn uitgevallen dan begroot. Deze kosten vallen met het aanstellen van de nieuwe vervoerder vanaf 1 september 2024 hoger uit dan verwacht.
Dit heeft meerdere oorzaken zoals, hogere ritprijzen, een toename van het aantal ritten, minder leerlingen per taxibusje en een onvoorziene juridische interpretatie van één van de overeengekomen tarieven. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie (hogere lasten € 1.017.000; hogere baten € 1.795.000) De kosten voor de gemeentelijke opvang van Oekraïners vallen € 2.130.000 hoger uit dan begroot. Wij hebben vanuit het Rijk hiervoor meer middelen gekregen dan wij hebben uitgegeven in 2024. De gerealiseerde kosten voor inburgering zijn € 346.000 lager dan verwacht. We krijgen de Rijksvergoeding voor een statushouder in het eerste jaar, maar de kosten worden over meerdere jaren verspreid. Dit budget zal in de komende jaren worden uitgegeven. De subsidies voor vluchtelingenwerk zijn € 54.000 lager uitgevallen dan verwacht. Er is € 104.000 minder uitgegeven aan subsidies voor kindfondsen en volwassenenfonds sport en cultuur. Eind 2023 heeft de raad besloten de inkomensgrens voor de fondsen van 120% naar 130% te verhogen hetgeen effect heeft gesorteerd. De kosten voor de eerste opvang van Oekraïners zijn € 198.000 lager uitgevallen dan begroot. Deze kosten kunnen bij het Rijk worden gedeclareerd, waardoor de gerealiseerde inkomsten ook € 198.000 lager uitgevallen. Door de lagere kosten voor inburgering zijn de inkomsten ook € 207.000 lager dan verwacht.
Dit geld blijft beschikbaar voor inburgeringsvoorzieningen in 2025. De inkomsten voor de gemeentelijke opvang van Oekraïners zijn € 155.000 hoger uitgevallen dan begroot. 6.3 Inkomensregelingen (lagere lasten € 181.000; hogere baten € 246.000) De kosten voor de bijstand zijn € 320.000 lager uitgevallen dan begroot. In het laatste kwartaal van 2024 zijn meer mensen uit de uitkering gestroomd dan geraamd. Voor de afhandeling van de toeslagenaffaire is € 105.000 uitgegeven, wat we vergoed krijgen van het Rijk. Hierdoor zijn de inkomsten ook hoger uitgevallen voor een gelijk
66
bedrag. Het bedrag dat we van het Rijk hebben ontvangen voor uitkeringen is € 60.000 hoger uitgevallen dan begroot. We verwachten € 56.000 meer terug te ontvangen van openstaande debiteuren. 6.4 WSW en beschut werk (lagere lasten € 104.000) Op de WSW is een voordeel gerealiseerd van € 104.000 ten opzichte van de begroting. Dit komt doordat Caparis heeft alle loonkosten ontvangen maar er is meer begroot dan verwacht. 6.5 Arbeidsparticipatie (lagere lasten € 63.000) De kosten voor re-integratie zijn € 63.000 lager dan begroot. Voor het grootste deel komt dit door het overschot op de uitstroompremie (uitstroom naar werk na een jaar in de uitkering).
67
Fysieke Leefomgeving Us Romte Input vanuit de raadsagenda • Wonen en volkshuisvesting • Duurzaamheid
Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Opgaven uit het onderwijs • Wonen waar je wil • Een betere bereikbaarheid • Doen en laten in landschap en milieu
68
Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte Heerenveen wil een bloeiende plattelandsgemeente met stedelijke allure zijn waar inwoners goed kunnen wonen. De huidige nieuwbouwplannen helpen, maar lossen het bestaande woningtekort niet op. Daarom willen we zo snel mogelijk meer nieuwe woningen bouwen. Hiermee bedienen we diverse doelgroepen en sorteren we alvast voor op de woonvraag van de toekomst. We willen onze leefomgeving zo inrichten dat onze inwoners hier ook in de toekomst prettig wonen. Aandacht voor water, klimaat, natuur, milieu en biodiversiteit is daarbij van groot belang.
Vandaag bouwen we de huizen van morgen Een leefbare gemeente vraagt om een divers en betaalbaar woningaanbod, met een gezonde verdeling tussen (sociale) huur- en koopwoningen. Er moet bovendien sprake zijn van zoveel mogelijk energieneutrale en klimaatadaptieve woningen van goede kwaliteit. Als gemeente willen we energiearmoede bij inwoners zoveel mogelijk voorkomen. Wat hebben we bereikt? Voor de beschrijving van wat we hebben bereikt, verwijzen we naar de tekst bij het programma Een thuis voor iedereen.
Wonen een thuis voor iedereen Voor de beschrijving van de werkzaamheden op dit gebied verwijzen we naar het programma Een thuis voor iedereen.
Sturend werken met meer menskracht Bij deze woonopgave zien we voor ons als gemeente een meer sturende rol ten opzichte van de markt. Willen we sneller meer woningen bouwen, dan moeten we slimmere oplossingen organiseren en onze interne uitvoeringskracht versterken. Daarnaast hebben we extra capaciteit nodig om de inpassing van uitbreidingslocaties voor de woningbouw in goede banen te leiden, waarbij we rekening houden met landelijke ontwikkelingen zoals stikstof, bodem en water. Wat hebben we bereikt? We versterkten onze uitvoeringskracht gedeeltelijk en werkten efficiënter, integraler en met visie aan opgaven in de fysieke leefomgeving. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Algemeen • We hebben de ambtelijke capaciteit op gebied van ruimtelijk beleid uitgebreid om meer (strategisch) te kunnen sturen op samenhang en visievorming betreffende de ruimtelijke opgaven. • Het bestemmingsplan Partiële herziening harmonisatie buitengebied is vastgesteld, waarmee we een efficiëntieslag maakten in de werkprocessen omtrent omgevingsvergunningsaanvragen in het buitengebied. • De Startnotitie en Bouwstenen actualisatie omgevingsvisie zijn vastgesteld.
Hiermee maakten we een start met het vernieuwen van de omgevingsvisie en met een contourenschets die de gemeente als integraal sturende middelen kan inzetten voor bewuste keuzes bij ruimtegebruik, een verbetering van de omgevingskwaliteit en een gerichte bijdrage aan de brede welvaart.
69
Omgevingswet De Omgevingswet trad op 1 januari 2024 in werking • Ondanks de beperkt beschikbare menskracht is het gelukt om in het tweede kwartaal van 2024 de overgang naar een geheel nieuwe wijze van uitvoering soepel te laten verlopen. Dit betrof vooral de complexe implementatie naar een geheel nieuw workflowmanagementsysteem voor vergunningverlening en handhaving, dat is gekoppeld met het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). We moeten hierbij opmerken dat onze werkwijze noodzakelijkerwijs sober was. Voor maatwerk was weinig ruimte en er was überhaupt geen ruimte voor ambities om de service en dienstverlening op een hoog (maatwerk)niveau uit te voeren. Dit gold ook voor participatie. • Ook de bijbehorende migratieoperatie van data van het oude naar het nieuwe systeem is afgerond. Een hiertoe opgerichte projectgroep leverde medio 2024 een nieuw werkproces op waarmee we vergunningsprocessen integraal behandelen door gebruik te maken van verschillende 'tafels', waaronder de intaketafel en omgevingstafel. Deze tafels worden door de Omgevingswet gezien als een instrument om de meer ingewikkelde vergunningaanvragen soepel te laten verlopen, door in een vroegtijdig stadium de haalbaarheid en wenselijkheid van initiatieven te bespreken.
• De ambtelijke capaciteit op het gebied van algemeen ruimtelijk beleid is enigszins uitgebreid om meer (strategisch) te kunnen sturen op samenhang en visievorming wat betreft de ruimtelijke opgaven. Dit bood voor de vertaalslag naar het opstellen van concrete regels middels het omgevingsplan echter onvoldoende soelaas. Voor het opstellen van omgevingsplannen en de bijbehorende ruimtelijke regels was (en is blijvend) specialistische kennis nodig. Die was in 2024 al heel schaars en blijft ook schaars. De vorderingen bleven achter bij het noodzakelijke tempo om op 1 januari 2032 het gemeentedekkende omgevingsplan gereed te hebben. Dit, ondanks het feit dat we enige vorderingen boekten door een cascoplan te maken en door de beleidsmatige ambities uit de omgevingsvisie sober en doelmatig te vertalen naar dat omgevingsplan. Het is vanwege het gebrek aan voldoende ervaren mensen onmogelijk om voldoende tempo te ontwikkelen voor het omgevingsplan. Veel van de huidige capaciteit ging op aan de 'waan van alle dag', dat wil zeggen het afhandelen van binnenkomende aanvragen. Door de verouderde bestemmingsplannen, maar ook omdat we liever geen nee zeiden tegen verzoeken, vroeg ruim veertig procent van de aanvragen om een tijdrovende vrijstellingsprocedure om mee te kunnen werken aan nieuwe ruimtelijke initiatieven.
Daarnaast hebben wij veel extra tijd moeten steken in het 'meebewegen' met de steeds veranderende regels vanuit het Rijk. Hierdoor ging er veel tijd zitten in het begeleiden van collega's, om hen te helpen opnieuw op het goede spoor te komen en om sjablonen aan te passen. • We hebben het programma Buitengebied (de bouwsteen voor een nieuw omgevingsplan voor het buitengebied) niet kunnen afronden in het vierde kwartaal van 2024. Dit is veroorzaakt door het plotselinge vertrek van de externe projectleider, de vertraging bij het gereedkomen van de MER vanwege de reactie van de commissie MER en het eerder genoemde capaciteitsprobleem. We hopen dit programma in het tweede kwartaal van 2025 alsnog af te ronden. • We zijn in 2024 druk geweest met het ontwikkelen van een geharmoniseerd erfgoedbeleid. We hopen dat dit in de eerste helft van 2025 kan worden
70
vastgesteld en daarna als bouwsteen kan dienen voor het omgevingsplan. Maar ook hier geldt dat vanwege capaciteitsproblemen dit onzeker is.
Werken aan bereikbaarheid van Heerenveen Mobiliteit is belangrijk en zal de komende jaren verder verduurzamen. Daarnaast neemt het gebruik van auto's, scooters en (elektrische) fietsen niet af. Sterker nog: deze vormen van vervoer nemen een steeds meer belangrijke plek in binnen ons bestaan. Wij werken al langere tijd op een projectmatige wijze aan onze 'infrastructurele' bereikbaarheid, middels Heerenveen Beter Bereikbaar (HBB). Wat hebben we bereikt? Met de aangepaste afritten leverden we een bijdrage aan het beter bereikbaar maken van de kern Heerenveen. Hiermee anticipeerden we op de groeiende druk op het wegennet. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Heerenveen beter bereikbaar • In 2024 is de tweede fase van Heerenveen Beter Bereikbaar (Oranje Nassaulaan), op een aantal laatste zaken na, afgerond. Voor de afrondende werkzaamheden zijn wij afhankelijk van derden. • De realisatiefase is afgerond, waarmee het project in de laatste fase terecht is gekomen. In deze fase werken we toe naar een projectafrondring, met onder andere aandacht voor het opleverdossier, beslechten van laatste discussiepunten, nadeelcompensatie etcetera. Laadinfrastructuur • In 2024 zijn er minder laadpalen geplaatst dan de ambitie was.
Ondanks inspanningen van de concessiehouder die verantwoordelijk is voor de plaatsing, is het nog niet gelukt om een partij te vinden die het plaatsen van de palen langdurig kan verzorgen. Daarnaast worden er minder laadpalen aangevraagd dan werd verwacht. • In 2023 is vanuit de Friese laadconcessie gezamenlijk besloten om de concessie met een jaar te verlengen tot en met 2025. Op dit moment overwegen we of we voor 2026 een nieuwe concessie in de markt zetten, of dat een andere optie wellicht tot een groter aantal plaatsingen van laadpalen leidt. Mobiliteit, verkeer en parkeren • We maakten in 2024 een start met het opstellen van de Mobiliteitsvisie 2040 en het Mobiliteitsplan 2035 als onderdeel van het omgevingsprogramma Mobiliteit. Deze documenten worden naar verwachting in 2025 respectievelijk 2026 voltooid.
Vitale kernen Om prettig te kunnen wonen in onze wijken en dorpen, moeten we onze kernen vitaal houden. Ze moeten veilig, schoon en toekomstbestendig zijn. We vinden het belangrijk dat onze wijken en dorpen een gemengde bevolkingssamenstelling kennen qua leeftijd, inkomensniveau en huishoudenssamenstelling. Er moet plek zijn voor iedereen. Actief meedoen aan de samenleving willen we als gemeente ondersteunen. Dorpshuizen en wijkcentra zijn hiervoor onmisbaar en het is belangrijk dat er voldoende sport- en beweegactiviteiten zijn.
71
Wat hebben we bereikt? De centrumvisie en het bijbehorende investeringsprogramma leidt tot een aantrekkende werking voor marktpartijen om ook in het centrum te investeren. Er komen diverse woningbouwprojecten (veelal transformatie) van de grond. Hiermee wordt ons centrum niet alleen compacter: het levert ook een aanzienlijke bijdrage aan de woonopgave. De raad stelde in juni 2024 de gewijzigde programmering van De Singels Skoatterwâld fase 3 vast, waarmee we meer betaalbare (huur)woningen toevoegen aan het plan. In de prestatieafspraken Jaarschijf 2025 is vastgelegd dat Gemeente Heerenveen samen met woningcorporaties, huurdersorganisaties en welzijnsorganisaties in tenminste één wijk of dorp in de gemeente in een pilotvorm gaat samenwerken om de leefbaarheid te verbeteren. De openbare ruimte is van essentieel belang voor het welzijn van onze gemeenschap. Deze moet voor iedereen toegankelijk zijn, zoals vastgelegd in het hoofdlijnenakkoord 2022-2026. De openbare ruimte moet fungeren als ontmoetingsplek voor de inwoners van de gemeente. De beleving van de gebruikers wordt sterk beïnvloed door de inrichting, de aanwezige voorzieningen en de functionaliteit hiervan. De openbare ruimte draagt daardoor bij aan het sociaal-maatschappelijke en economische welzijn van de gemeente.
Ook de staat van het beheer van de kapitaalgoederen, zoals wegen, groenvoorzieningen, speeltoestellen en bruggen, speelt een belangrijke rol in de gebruikerservaring. Het gaat hierbij niet alleen om de technische staat (veiligheid en degelijkheid), maar ook om de verzorgingsgraad (netjes en schoon). De gemeente heeft daarnaast wettelijke verplichtingen om ervoor te zorgen dat de openbare ruimte op een veilige manier gebruikt kan worden. Het goed onderhouden van kapitaalgoederen is dus essentieel, zowel om aan de wetgeving te voldoen als om verwaarlozing en kapitaalvernietiging te voorkomen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Dorpen • Fase 1 van de centrumontwikkeling van Akkrum is afgerond. Dit behelst de herinrichting van het Heechein, Tsjerkebleek en het evenemententerrein. • Akkrum fase 2 is gestart. • Het vernieuwde centrum van Jubbega is geopend. • Twee van de drie parkeervoorzieningen in Aldeboarn zijn aangelegd. Heerenveen • Het bestemmingsplan Centrum Oost is vastgesteld en inmiddels onherroepelijk. • Er zijn afspraken met marktpartijen gemaakt over de herontwikkeling van het ABC-complex. • Het ontwerp voor het kernwinkelgebied is na een intensief participatieproces vastgesteld. De eerste uitvoeringswerkzaamheden zijn gestart. • Er zijn met diverse marktpartijen gesprekken gaande en/of contracten gesloten voor de bouw/transformatie naar woningen.
In 2024 is de locatie op de hoek Kerkstraat/ Nieuwstraat opgeleverd. En zijn contracten gesloten voor onder andere het Geerts Willigenplein en de ABN-locatie.
72
Fonds Vitale Kernen Met de inzet van het Fonds Vitale Kernen hebben we middels bovengenoemde projecten geïnvesteerd in de centra van Akkrum, Aldeboarn, Heerenveen en Jubbega.
Beheer en onderhoud openbare ruimte •
•
•
•
•
• •
•
Om een veilige, schone en goed onderhouden openbare ruimte te behouden, is het noodzakelijk dat de gemeentelijke kapitaalgoederen op tijd worden onderhouden en vervangen. We voeren het beheer en onderhoud van de openbare ruimte uit volgens de door de gemeenteraad vastgestelde Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 en bijbehorende beheerplannen. Voor 2024 zijn deze plannen verder uitgewerkt met maatregelen die zijn opgenomen in de begroting. Bij alle plannen zijn vergroening, klimaatadaptatie en biodiversiteit punten van aandacht. In de begroting zijn de voor 2024 geplande maatregelen per beheerthema opgenomen. Een aanzienlijk aantal van deze maatregelen is in 2024 uitgevoerd. Een voorbeeld is de aanpak van de Herenwalsterbrug en het Breedpad. De brug is gerenoveerd, er heeft groot onderhoud plaatsgevonden, de kademuur is vervangen en de straat is opnieuw ingericht met ruimte voor groen en parkeerplaatsen. Door verschillende vertragingen - zoals langere voorbereidingstijden, benodigde afstemming en participatie met de omgeving, aanvullende onderzoeken en capaciteitsbeperkingen bij de gemeentelijke organisatie en externe partijen (zoals nutsbedrijven) - zijn sommige maatregelen uitgesteld. Een specifiek voorbeeld is het onderzoek naar de constructieve veiligheid van civieltechnische kunstwerken, waarvoor in 2024 krediet is vrijgemaakt.
Het onderzoek naar beweegbare kunstwerken ging eind 2024 van start. Het onderzoek naar vaste kunstwerken begint in 2025. In 2024 is de eerste fase opgestart van de baggerwerkzaamheden van watergangen in het bebouwd gebied. Eind vorig jaar is ook gestart met de besteksvoorbereiding van de tweede fase, die in 2025 wordt uitgevoerd. Sommige werkzaamheden zijn afhankelijk van andere projecten, zoals de centrumontwikkeling van Heerenveen. Dit leidde tot verschuivingen in de planning en tot uitstel van de afronding van bepaalde maatregelen en het doorschuiven van enkele werkzaamheden naar 2025. Het huidige speelterrein aan de Klepelslag is komen te vervallen en is biodivers ingericht. Voor het terrein aan de Kerkelaan in Katlijk is vervolgens samen met bewoners een plan opgesteld waarna het terrein is ingericht als avontuurlijk speelterrein met aandacht voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Diverse speeltoestellen zijn vervangen en/of gerepareerd aan de hand van jaarlijkse keuringsrapporten. Om bijplaatsingen en dumpingen bij ondergrondse containers te beteugelen hebben we een aanvalsplan ontwikkeld. Belangrijke onderdelen zijn het zo snel mogelijk opruimen van bijplaatsingen en dumpingen, verbeterde informatie voor gebruikers en het betrekken van woningcorporaties bij de problematiek.
Bij verzamelcontainers op anonieme locaties is in sommige gevallen een schijnwerper met bewegingsmelder geplaatst, of is de verzamelcontainer verplaatst naar een zichtlocatie. Onder het programma Schoon Belonen Heerenveen zijn we met ruim veertig nonprofitorganisaties opnieuw een tweejarige overeenkomst aangegaan. Deze
73
deelnemers hebben gezamenlijk ruim negentig gebieden geadopteerd waar zij tegen een vergoeding minimaal eens per maand het zwerfvuil opruimen.
Voorbeeldfunctie in duurzaamheid Om in 2050 klimaatneutraal te zijn, streven we bij alles wat we doen naar duurzaamheid en circulariteit. Circulariteit is een belangrijk speerpunt dat leidt naar een samenleving zonder verspilling. In het belang van een leefbare toekomst voor iedereen, willen we dat afvalstoffen weer als grondstof worden ingezet. Om een klimaatneutrale gemeente te worden, gaan we op zoek naar nieuwe, schonere vormen van energieproductie en energiegebruik. Omdat we als overheid een voorbeeldfunctie hebben bij de duurzame inrichting van onze fysieke leefruimte, integreren we de thema's energie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit in alle aspecten van onze beleidsvoering. Zo houden we de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van onze leefomgeving in balans. We willen onze gemeentelijke gebouwen verduurzamen en stimuleren huiseigenaren en verhuurders om dit met hun eigen panden ook te doen. Wat hebben we bereikt? We hebben onze inspanningen vanuit de drie duurzame programma's - Energie van morgen, Circulaire samenleving en Landschap in balans - meer gezamenlijk afgestemd en vormgegeven. Dit sluit beter aan bij het begrip duurzaamheid vanuit inwoners en ondernemers. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 We hebben als gemeente vele ambities op het gebied van duurzaamheid.
We werkten hieraan in drie programma’s: Energie van morgen, Circulaire samenleving en Landschap in balans. Deze programma’s hebben ieder hun eigen projecten en dragen integraal bij aan onze duurzame ambities. We werkten dit jaar nog vaker samen aan projecten en combineerden onze expertises, bijvoorbeeld bij de aanpak van de IKC’s Ekke de Haan en het Kompas. Er is een intern traject gaande om duurzaam werken te integreren in de organisatie en met de campagne Eén voor één groener inspireren we inwoners en ondernemers met voorbeelden, tips en kennis vanuit de programma’s. Bij de verantwoording op de programma's leest u alle specifieke resultaten en inspanningen per programma. Hieronder leest u de integrale inspanningen op het gebied van duurzaamheid. Communicatiestrategie Eén voor één groener • Communicatie is een belangrijk middel om de transities in beweging te brengen en te houden binnen de gemeente. Hiervoor gebruiken we al jaren de communicatiestrategie Heerenveen Eén voor één Groener. Om de gezamenlijkheid en de gemeenschap sterker naar voren te laten komen, hebben we deze communicatiestrategie in 2024 vernieuwd. De website en andere communicatiemiddelen zijn opgefrist met een nieuw jasje. Eén voor één groener dient als een kapstok voor alle mooie projecten, inspirerende verhalen en waardevolle tips op het gebied van duurzaamheid.
Het verhaal dat we willen uitdragen, draait om meer dan kleine stappen zetten en één voor één onze gemeente groener maken. Het gaat om het domino-effect: het ambassadeurschap dat iemand er één is die voor duurzaamheid gaat. De campagne en communicatie
74
moeten inspireren, drempels verlagen en bijdragen aan het gevoel dat we het samen doen. Hoeveel (of welke) stappen je zet, maakt niet uit: jij bent er één voor duurzaamheid. We doen het samen: we zijn een community die stuk voor stuk, één voor één, het verschil maakt. Zo zetten we stappen vooruit. Nationale Klimaatweek • De Eén voor één groener campagne kreeg een boost in de Nationale klimaatweek van 11 tot en met 17 november. Op maandag 11 november ging de vernieuwde website (eenvooreengroener.nl) online met informatie over duurzaamheidsprojecten, subsidies en inspiratie voor en door buurtgenoten. Een mooi moment om - zowel online als offline - over te communiceren. Gedurende de Klimaatweek plaatsten we interne en externe berichten en vonden er acties en events plaats, zoals het inloopspreekuur met een energiecoach, het gratis afhalen van biobakjes, een wandeling met een warmtebeeldcamera, het aanbieden van een klimaatstoel aan de raad, aandacht voor vergroening van de K.R. Poststraat en een aankondiging voor het vervolg van de witgoedwissel. Op donderdag 14 november is tijdens een interne ‘inspiratielunch duurzaamheid’ aandacht besteed aan de campagne en de nieuwe website. Traject duurzaam werken • We stimuleerden onze inwoners en bedrijven om één voor één groener te worden, maar we zouden er zelf ook één moeten zijn.
Duurzaamheid moet standaard een onderdeel zijn van al onze projecten, processen en ons beleid, maar is dit nog niet op dit moment. De plannen voor ons eigen gemeentehuis zijn minder duurzaam dan mogelijk, en er is vanwege de bezuinigingen nog geen investeringsgeld toegekend aan de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed. De voorbeeldfunctie vanuit de gemeente naar inwoners en ondernemers toe is daarmee nog onvoldoende. De gemeenteraad hecht sterk aan duurzaamheid en heeft in 2023 gevraagd aan onze organisatie middels een motie duurzaamheid om dit integraal op te nemen in alle raadsvoorstellen. Dit vertaalden we in 2024 via een intern traject 'Duurzaam Werken'. We gaan alle medewerkers mee laten denken over hoe we van duurzaam werken de nieuwe standaard kunnen maken. We zijn in 2024 een proces gestart om via verschillende gesprekken en sessies te werken aan een routekaart per thema, om zo concreet vorm te geven aan duurzaam werken en aan het behalen van al onze duurzaamheidsambities. Adviesbureau Sweco helpt ons bij het opstellen van deze routekaarten. Gesprekken evenementenorganisatoren over duurzaamheid • Vanuit de verkenning voor een nieuw evenementenbeleid hebben we twee avonden georganiseerd met evenementenorganisatoren. Hier was ook een gesprekstafel over het thema duurzaamheid.
Er is onder andere gesproken over afvalscheiding bij evenementen, de (on)mogelijkheden van de alternatieven voor wegwerpbekers, duurzaam energiegebruik en duurzame energieopwek en -opslag. Ook ontstond er een idee voor een deelplatform tussen evenementen. Als vervolg hierop was er op 3 april een event academy georganiseerd over duurzaamheid. Daarnaast worden de kansen voor een deelplatform verder onderzocht. Workshop en informatiestand bij de wijken- en dorpendag 2024
75
•
Op de wijken- en dorpendag 2024 zijn honderd genodigden geïnformeerd en geïnspireerd op het gebied van duurzaamheid. Bezoekers konden wasbare luiers bekijken, een aanrechtbakje, ja/nee-brievenbussticker of bloemenzaadjes in ontvangst nemen, in gesprek gaan met een energiecoach of deelnemen aan een workshop met kennisquiz over afvalscheiding. Bij de workshop zijn ook voorbeelden gedeeld van wat je kunt doen om een circulaire wijk te worden. Lokale partijen vertelden over wat ze zelf al doen op dit vlak, denk aan deelauto’s, repaircafé en kledinguitruil.
Integrale Kindcentra duurzaam verbouwd • IKC Ekke de Haan en IKC Het Kompas zijn gerenoveerd en worden begin 2025 opgeleverd. Duurzaamheid was vanaf het begin onderdeel van deze projecten. Dit uit zich in circulair bouwen, energiebesparing en groene schoolpleinen. Circulair bouwen is zichtbaar in de gebruikte materialen, zoals biobased gevelbekleding en biobased isolatiemateriaal. Ook is bij de afwerking van wand- en vloerbekleding hergebruikt materiaal toegepast, is het casco blijven staan en is het plein ingericht met circulaire speeltoestellen. Circulaire uitgifte bedrijventerreinen Haskerveen en KNO • Inmiddels zijn nagenoeg alle beschikbare kavels op Haskerveen vergeven. De circulaire uitvraag heeft bijgedragen aan ons doel voor de realisatie van circulaire bedrijventerreinen. Alle inschrijvers moesten tenminste één maatregel treffen op het gebied van klimaatadaptatie (geschiktheidseis). Daarnaast konden inschrijvers bonuspunten verdienen als ze een relatie hebben met circulaire kunststoffen, hun locatie circulair bouwen, circulariteit in hun bedrijfsvoering doorvoeren of samenwerken op het gebied van duurzaamheid en energie. • Op bedrijventerrein Haskerveen wordt met Omrin gewerkt aan de realisatie van het circulair ambachtscentrum. • Aan de selectie- en beoordelingscriteria voor het nog uit te geven bedrijventerrein Klaverblad Noordoost wordt nog gewerkt.
Als gevolg van personeelskrapte en de complexiteit van de beperkte stroomvoorziening is dit ingewikkeld en kost dit veel meer tijd. Hier ligt al een BREEAM verplichting vanuit het beeldkwaliteitsplan. In 2025/2026 start het proces van circulaire uitgifte.