Bijlage 1 - Themarekening 2024 definitief

Energietransitie De inspanningen en resultaten van de energie transitie hebben we beschreven op twee andere plaatsen in dit document: • Hierboven onder de duurzame noemer, als integraal onderdeel van duurzaamheid. • Onder het programma Energie van morgen.

Circulaire transitie De inspanningen en resultaten van de circulaire transitie hebben we beschreven op twee andere plaatsen in dit document: • Hierboven onder de duurzame noemer, als integraal onderdeel van duurzaamheid. • Onder het programma Toonaangevend in een circulaire samenleving. De Bofkontjesregeling is in 2024 genomineerd voor de Duurzame Dertig, een verkiezing van dertig innovatieve en vooruitstrevende projecten en ondernemingen in Drenthe, Fryslân of Groningen die bijdragen aan een duurzame toekomst. Deze nominatie leidde tot een derde plek in de categorie Mens & Maatschappij, waarbij de jury onze

76

subsidieregeling voor wasbare luiers roemde vanwege de voorbeeldfunctie voor alle andere gemeenten. Wederom een groot compliment aan onze inwoners: ondanks dat de hoeveelheid ingezameld restafval in alle Friese gemeenten inclusief gemeente Heerenveen in 2024 een stijging liet zien, zijn we er in de gemeente Heerenveen wederom in geslaagd koploper in Fryslân te blijven en ook ruim onder het VANG-cijfer te blijven van 100 kilo per inwoner te verbranden afval per jaar. Ons VANG-cijfer bedroeg in 2024 91 kilo. De doelstelling van 30 kilo per inwoner te verbranden afval in 2025 wordt landelijk vervangen door een recyclingpercentage. Een goede ontwikkeling, omdat hiermee de focus verschuift van kwantiteit naar kwaliteit van recyclebare grondstoffen.

Samenwerken aan een klimaatbestendige leefomgeving Ook onze inwoners en ondernemers bepalen de kwaliteit van de omgeving. We willen met hen in gesprek over thema’s als biodiversiteit, vergroening, een robuuste ecologische structuur en het behoud van de kwaliteit van het landschap. We willen ze ook inspireren om - waar mogelijk - zelf een bijdrage te leveren aan deze thema's. Het doel is dat we samen een duurzame leefomgeving creëren waarin ecosystemen veerkrachtiger worden en de soortenrijkdom toeneemt, in een ruimtelijk landschap waar plek is voor brede welvaart. We hebben onze inwoners en ondernemers ook nodig bij het nemen van klimaatmaatregelen, zodat we voorbereid zijn op extremer weer zoals lange periodes van droogte, hittestress en clusterbuien. Of het nu gaat om het plaatsen van zonnepanelen of het verwijderen van tegels om ruimte te maken voor groen: iedereen kan meedoen, want alle beetjes helpen. Wat hebben we bereikt? Voor de uitvoering van dit thema verwijzen wij naar het programma Landschap in balans.

Klimaatadaptatie en biodiversiteit De inspanningen die zijn gedaan in het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit zijn opgenomen in de tekst van het programma Landschap in balans.

Openbare orde en veiligheid Met het budget voor openbare orde en veiligheid willen we dat onze inwoners, bezoekers en ondernemers zich veilig blijven voelen binnen de gemeente en in de eigen wijk. Door de keuze voor scenario 1, met betrekking tot het integrale veiligheidsplan 2023-2026, lukt het echter niet om adequaat aan de gestelde ambities uit het vastgestelde plan te werken. Wel kunnen we de succesvolle aanpakken uit de afgelopen jaren continueren en hoeven we geen stap terug te doen. Wat hebben we bereikt? We creëerden intern bewustwording op de aanpak van ondermijning en hebben ingezet op controles. We hebben stappen gezet naar een veiliger uitgaansgebied in Heerenveen. De aanpak op radicalisering is geïmplementeerd. De bestuurlijke instrumenten zijn met succes ingezet in casuïstiek. En we werkten samen met de veiligheidspartners aan de veiligheid rondom het betaald voetbal.

77

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • Intern maakten we de collega’s van de gemeente Heerenveen meer bewust over de gevaren van ondermijning. Dit hebben we gedaan door bewustwordingssessie en door het delen van informatie over de aanpak van ondermijning. • Er zijn controles uitgevoerd in het kader van ondermijning. Dit betreft een integrale controle met externe partners zoals de Douane, Arbeidsinspectie en NVWA bij een pizzeriaketen verspreid over meerdere gemeenten in NoordNederland. Ook is er in samenwerking met twee scholen een kluisjescontrole uitgevoerd. • Voor een veilig horecagebied in Heerenveen hebben we op 2 december 2024 gezamenlijk het horecaconvenant ondertekend. Samen met onze horecaondernemers en belangrijkste veiligheidspartners zetten we stappen om ons uitgaansgebied veiliger te maken. Daarnaast is er een preventie- en handhavingsplan voor alcohol vastgesteld, inclusief bijbehorende beleidsregel voor het handhavingsarrangement in de horeca en bijzondere wetten. • We hebben een casustafel en weegtafel voor radicalisering ingericht. Hierbij is er vanuit team Veiligheid een interne koppeling gelegd naar het team van Zorg en Veiligheid. Er zijn drie medewerkers aangewezen als aandachtsfunctionaris radicalisering. • In diverse casuïstiek zijn in 2024 bestuurlijke instrumenten ingezet.

Denk aan het opleggen van gebiedsverboden en het sluiten van panden in het kader van de Opiumwet. • Voor een goede samenwerking en om uitwisseling van gegevens mogelijk te maken, is het convenant PGA-voetbal (persoonsgerichte aanpak) ondertekend door de driehoekspartners. Dit zijn de politie, het Openbaar Ministerie en de gemeente Heerenveen.

78

Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

-479

-533

-533

-

Lasten 1.2

Openbare orde en veiligheid

2.1

Verkeer en vervoer

-9.587

-9.296

-8.766

530

2.2

Parkeren

-1.194

-1.238

-1.182

56

2.3

Recreatieve havens

-10

-11

-17

-6

2.4

Economische havens en waterwegen

-2.223

-782

-581

201

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-12.219

-7.391

-10.651

-3.259

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-5

-4

-1

3

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-6.654

-6.338

-6.231

107

6.3

Inkomensregelingen

-863

-804

-615

189

7.2

Riolering

-6.050

-5.867

-6.737

-870

7.3

Afval

-6.680

-6.217

-6.318

-101

7.4

Milieubeheer

-1.926

-3.154

-2.786

368

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

-486

-485

-441

44

8.1

Ruimte en leefomgeving

-1.231

-1.850

-1.762

88

8.2

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

-9.722

-7.705

-8.324

-619

8.3

Wonen en bouwen

-3.999

-5.387

-4.773

614

-63.328

-57.063

-59.719

-2.656

203

512

590

79

Totaal Lasten Baten 2.1

Verkeer en vervoer

2.2

Parkeren

2

2

1

-

2.3

Recreatieve havens

9

9

18

9

2.4

Economische havens en waterwegen

923

316

499

183

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

13.119

9.401

13.034

3.633

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

1

1

-

-1

3.4

Economische promotie

55

55

51

-4

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

15

47

65

18

7.2

Riolering

7.763

7.763

8.115

352

7.3

Afval

7.780

7.195

7.194

-1

7.4

Milieubeheer

-

952

648

-304

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

291

404

448

44

8.1

Ruimte en leefomgeving

61

83

212

128

8.2

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

10.012

7.594

6.454

-1.140

8.3

Wonen en bouwen

1.837

2.754

2.109

-645

79

Totaal Baten

42.070

37.087

39.440

2.353

-21.258

-19.976

-20.279

-303

Toevoegingen reserve

-1.279

-4.808

-4.549

258

Onttrekking reserve

1.667

4.002

4.002

-20.870

-20.782

-20.826

Saldo van baten en lasten

Resultaat

-44

Toelichting afwijkingen 2.1 Verkeer en vervoer (lagere lasten € 530.000; hogere baten € 79.000) • De lagere lasten in het kader van verkeer en vervoer ten opzichte van de begroting komen vooral (€ 382.000) door de lagere kosten voor energie van de openbare verlichting. Dit komt mede doordat wij goedkoop in hebben kunnen kopen bij de OVEF en daarnaast was het budget nog gebaseerd op de stijgende prijzen door de oorlog in Oekraïne. Daarentegen waren de onderhoudskosten voor de openbare verlichting wel € 65.000 hoger dan begroot, doordat er meer werkzaamheden moesten worden uitgevoerd. • De kosten voor het reguliere onderhoud aan de wegen zijn lager uitgevallen dan begroot. De reguliere werkzaamheden zijn uitgevoerd en er hebben geen bijzonderheden plaatsgevonden, waardoor een deel (€ 33.000) van het toegekende budget niet is benut. • In het kader van het GVVP (Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan) een stelpost kapitaallasten opgenomen. Deze stelpost van € 50.000 is niet meer nodig. Daarnaast zijn de uitvoeringskosten in het kader van het GVVP lager, doordat er minder incidentele onderzoeken zijn uitgevoerd. • De hogere baten op dit taakveld ten opzichte van de begroting worden vooral veroorzaakt doordat er meer vergoedingen vanuit de nutsbedrijven zijn ontvangen voor het leggen van kabels en leidingen.

Zij betalen een vergoeding voor het straatwerk dat door het graven beschadigd wordt. Hiervoor worden in de toekomst nog wel extra werkzaamheden uitgevoerd. 2.2 Parkeren (lagere lasten € 56.000) In de begrote kosten voor de Geert Willigengarage is ook een bedrag opgenomen voor de handhaving. Dit bedrag is hier niet verantwoord, maar is meegenomen in het totale contract voor handhaving. 2.4 Economische havens en waterwegen (lagere lasten € 201.000; hogere baten € 183.000) In 2023 was een aantal investeringen geraamd in oevers en damwanden. Door het uitvoeren van meer onderzoek mede naar de milieueffecten en beperkte menskracht is dat niet gelukt. De investeringen zijn inmiddels bijna allemaal in voorbereiding of al in uitvoering. Hierdoor is € 24.000 aan geraamde kapitaallasten niet ingezet. Daarnaast zijn bij het onderhoud voor de waterpartijen en watergangen ook geplande werkzaamheden voor het baggeren opgenomen. Dat baggerwerk is niet volledig uitgevoerd. Een deel hiervan is overgeheveld, maar een deel van € 140.000 ook niet. De hogere inkomsten van € 183.000 betreffen een hogere de bijdrage van het Wetterskip voor het baggeren van watergangen en waterpartijen waarmee beperkt rekening was gehouden in de begroting.

80

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur (hogere lasten € 3.259.000; hogere baten € 3.633.000) De hogere baten en ook een deel van de hogere lasten komen voort uit de grondexploitaties bedrijventerreinen. Deze worden toegelicht in de paragraaf grondexploitaties. Een andere overschrijding van € 149.000 op de begrote lasten komt doordat de gerealiseerde kosten voor de anterieure overeenkomsten hoger zijn. Dit heeft de maken met langer lopende trajecten dan verwacht. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (lagere lasten € 107.000) Voor het wijkbeheer onderhoud groen zijn minder uitgaven gedaan dan begroot, doordat er minder inzet vanuit derden nodig was. Daarentegen zijn er wel meer kosten gerealiseerd dan begroot voor het onderzoek naar de groenstructuur. Voor het onderhoud van de speeltoestellen zijn de kosten voor vervanging hoger doordat er meer toestellen zijn vervangen dan waar daar budget voor was. Een deel van deze hogere kosten kan worden gedekt uit al geraamde kapitaallasten van investeringen die nog niet gereed zijn. 6.3 Inkomensregelingen (lagere lasten € 189.000) Er zijn minder aanvragen geweest voor het kwijtschelden van de afvalstoffen- en rioolheffing. Dit ondanks een doorgevoerde bijstelling bij de Najaarsrapportage 2024. Een deel van de mensen die bij ons bekend zijn hebben automatisch deze kwijtschelding ontvangen.

Voor het overige deel konden aanvragen worden ingediend. Totaal is er voor een bedrag van € 615.000 kwijtgescholden. 7.2 Riolering (hogere lasten € 870.000; hogere baten € 352.000) De hogere gerealiseerde baten op heffingen komt doordat het waterverbruik hoger is geweest en daarnaast het aantal bedrijven en huishoudingen (aansluitingen) is gestegen. De hogere gerealiseerde lasten zijn voor € 1,2 miljoen het gevolg van een hogere dotatie aan de voorziening dan begroot. Dit komt doordat de kosten lager en de inkomsten hoger zijn uitgevallen dan geraamd. De lagere kosten zijn het gevolg van de krappe personeelsbezetting en diverse onderzoeken en het straatvegen dat deels niet uitgevoerd kon worden. Daarnaast waren er minder verzoeken voor kwijtschelding en is het budget voor waterbodemsanering volledig niet benut, doordat de focus vooral gericht was op het baggeren van stedelijk water. Tevens is het tarief voor elektriciteit lager, waardoor ook dat gehele budget niet noodzakelijk was. 7.3 Afval (hogere lasten € 101.000) De hogere lasten voor afval worden voornamelijk veroorzaakt doordat de kosten voor de verwerking van afval hoger zijn uitgevallen als gevolg van een iets hoger aanbod. Dit geldt eveneens voor het aanbod op de milieustraat.

7.4 Milieubeheer (lagere lasten € 368.000; lagere baten € 304.000) In dit taakveld zitten de baten en lasten van de specifieke uitkering Aanpak Energiearmoede. Het doel is om huishoudens in een kwetsbare positie te ondersteunen bij het verlagen van de energierekening via de witgoedwissel en het nemen van energiebesparende en/of isolerende maatregelen. De witgoedwissel is dit jaar veelvuldig benut. Van de energiebesparende en/of isolerende maatregelen is in 2024 beperkt gebruik gemaakt. Dat zorgt voornamelijk voor de lagere lasten. Ook de lagere baten

81

komen hierdoor, want voor de aanpak van energiearmoede ontvangen we SPUK gelden. Het bedrag dat nog niet benut is, wordt volgend jaar ingezet. 8.1 Ruimte en leefomgeving (lagere lasten € 88.000; hogere baten € 128.000) De hogere baten komen door hogere opbrengsten op de grondbank (€ 38.000). Daarnaast zijn er opbrengsten ontvangen in het kader van anterieure overeenkomsten die niet geraamd waren. De lasten zijn lager dan begroot doordat er minder kosten zijn gemaakt in het kader van de veenweideproblematiek (€ 52.000) en de projectorganisatie Lelylijn (€ 13.000). Daarnaast reserveren wij elk jaar een budget voor planschadeverzoeken. Dat budget is ook dit jaar beperkt benut. 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) (hogere lasten € 619.000; lagere baten € 1.140.000) De hogere lasten en lagere komen voornamelijk voort uit de grondexploitaties woningbouw. Deze worden toegelicht in de paragraaf grondexploitaties. 8.3 •

•

•

•

Wonen en bouwen (lagere lasten € 620.000; lagere baten € 645.000) Vanuit het Rijk hebben wij een Specifieke Uitkering ontvangen in het kader van de CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid). Deze SPUK valt deels in het taakveld Wonen en Bouwen. De huidige middelen mogen wij verspreid over een aantal jaren besteden. In 2024 zijn de uitgaven op dit taakveld € 258.000 geweest, terwijl er € 745.000 begroot was. Doordat we uitgingen van hogere verwachte uitgaven zijn ook de baten voor hetzelfde bedrag hoger geraamd, dan we werkelijk kunnen toerekenen. Het nog niet bestede deel van de CDOKE-gelden wordt de komende jaren ingezet. Naast de SPUK-uitkering CDOKE is er op dit taakveld ook nog de SPUK lokale isolatie aanpak verantwoord. Daarvoor hadden we in 2024 € 322.000 aan uitgaven begroot, terwijl de werkelijke kosten € 25.000 zijn geweest. Dit heeft dus ook effect op de toe te rekenen inkomsten. Het restant van deze SPUK uitkering kunnen we het komende jaar inzetten. Voor het programma 'Een thuis voor iedereen' zijn onderzoeken gedaan in het kader van de doelen van dit programma. Hiervoor zijn werkzaamheden door externen uitgevoerd. Deze kosten konden worden gedekt uit het programmabudget. Bij de Decemberbrief is een verzoek tot overheveling gedaan, waardoor het budget is verlaagd.

Bij de beoordeling van de overhevelingen bij het opstellen van de jaarrekening is gekeken naar de werkelijke uitgaven en is werkelijk alleen dat deel overgeheveld dat niet benut was. Hierdoor ontstaat nu wel een verschil van € 95.000 en opzichte van de begroting. Daarnaast zit in dit taakveld ook het verwerken van de aanvragen omgevingsvergunningen. de kosten hiervoor zijn € 35.000 hoger en de inkomsten € 134.000 hoger. Dit komt beide door meer aanvragen.

82

Middelen, Mensen en Bestuur Us minsken en middels Input vanuit de raadsagenda • Dienstverlening van de gemeente Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Programma’s, prioriteiten en portemonnee Hieronder valt het volgende thema: • Financiën en organisatie

83

Een betrouwbare overheid naast betrokken inwoners Als gemeente voelen we ons betrokken bij de vraagstukken in de samenleving. We staan daarom naast onze inwoners en ondernemers en werken vanuit hun verwachtingen en behoeftes. We willen naar hen luisteren, als overheid toegankelijk en betrouwbaar zijn, onze afspraken nakomen en oog hebben voor de menselijke maat. We informeren onze inwoners en ondernemers actief en in begrijpelijke taal over wat we doen en waarom we dat doen en we zorgen dat we toegankelijk en laagdrempelig zijn. Om dit waar te maken, willen we zowel onze dienstverlening als onze bedrijfsvoering versterken. De bedrijfsvoeringsmiddelen zijn nu niet voldoende om de dienstverlening mogelijk te maken zoals we die voor ogen hebben.

Betrouwbare dienstverlening We willen dat onze dienstverlening betrouwbaar, eenvoudig en toegankelijk is, zowel digitaal als fysiek. Onze inwoners en ondernemers moeten zich goed geholpen voelen, onafhankelijk van de gevraagde dienst en van de zelfredzaamheid van de aanvrager. Wat hebben we bereikt? Ondanks het terugschakelen in ambitie hebben we mooie stappen gezet bij de verbetering van onze dienstverlening. Deze inspanningen sluiten aan bij de eerder aangedragen kernwaarden voor de nieuwe dienstverleningsvisie, die ook de overkoepelende uitgangspunten zijn van het programma Dienstverlenende overheid: vraaggericht, procesgericht, digitaal en participerend. Voor meer informatie verwijzen wij naar de teksten bij het programma Dienstverlenende overheid. • •

We hebben de piek van het aantal aangevraagde reisdocumenten zo kunnen opvangen, dat onze inwoners geen verschil in dienstverlening hebben gemerkt. We hebben de publieke dienstverlening meer in lijn gebracht met de wens van de samenleving.

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Opvangen piek reisdocumenten Burgerzaken • In 2024 kreeg het team Burgerzaken te maken met een verdubbeling van het aantal aanvragen voor reisdocumenten door veranderde wetgeving. Ondanks deze uitdaging slaagde het team erin om wachttijden te voorkomen, in tegenstelling tot veel andere gemeenten. Inwoners werden tijdig geïnformeerd over verlopende documenten, zodat zij op tijd hun aanvragen konden indienen. Hierdoor bleef de dienstverlening soepel en de werkdruk beheersbaar. • Het goed opvangen van de piek werd veroorzaakt door vroegtijdige voorbereiding en het nemen van maatregelen. Het team stelde een flexibele schil van medewerkers in, zodat de capaciteit snel kon worden aangepast aan de toename van aanvragen. Door deze aanpak bleef de werkdruk onder controle en werd de kwaliteit van de dienstverlening gewaarborgd. Uitbreiding openingstijden Burgerzaken • In juli voerde het team een pilot uit met extra openingstijd op donderdagavond. Dit was bedoeld om beter in te spelen op de wensen van inwoners en de dienstverlening te verbeteren. Veel inwoners maakten gebruik van de extra avondopening en waren tevreden over de geboden flexibiliteit. We hebben daarom besloten om maandelijks een avondopenstelling te organiseren. Bij piekmomenten zijn we op meer avonden open.

84

•

Tijdens de pilotperiode zijn we vier keer op een donderdagavond open gegaan. Dit hebben we goed voorbereid, met aandacht voor zowel de wensen van de inwoners als de impact op de organisatie. Door deze aanpak kon het team de werkdruk goed verdelen, terwijl de kwaliteit van de dienstverlening behouden bleef. Dit zorgde voor tevreden inwoners en een efficiënte werkomgeving voor het team.

Samen maken we de samenleving Door transparant te zijn en op basis van gelijkwaardigheid met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners op te trekken in allerlei lokale ontwikkelingen en maatschappelijke vraagstukken, brengen we inwoner en gemeente dichter bij elkaar. We hebben elkaar en ieders inbreng hard nodig in deze uitdagende tijd. Die inbreng kan op allerlei manieren: agenderend, door het geven van een mening of met een inbreng tijdens een bijeenkomst. Afhankelijk van de opgave bepalen we als lokale overheid onze rol. Die kan regisserend, verbindend of faciliterend zijn. Wat hebben we bereikt? Inwoners kregen de ruimte om mee te denken bij participatieprocessen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • In 2024 voerden we verschillende initiatieven en projecten uit om de betrokkenheid van onze inwoners te vergroten en hen actief deel te laten nemen aan de ontwikkeling van onze gemeenschap. • De onderwijshuisvesting is hiervan een voorbeeld. Op verschillende momenten in het proces konden belanghebbenden aandachtspunten inbrengen over de locatie, het gebouw, parkeren en verkeer. Deze aandachtspunten zijn meegenomen in het voorlopig en definitief ontwerp. Wanneer de ingebrachte ideeën onmogelijk waren, gingen projectleiders hierover zo veel mogelijk met de belanghebbenden in gesprek.

Ook toen het ging om de toekomst van ziekenhuiszorg in onze gemeente, waarbij de invloed beperkt is, kregen inwoners de gelegenheid om hun stem te laten horen. • Dat participatie een leerproces is voor zowel de gemeente als de inwoners, bleek in 2024 uit het besluitvormingstraject rondom de mogelijke opvang van asielzoekers. Voor dit traject is een uitgebreid participatieproces uitgewerkt. In een vroeg stadium, nog vóór er een collegevoorstel lag, zijn we met inwoners in gesprek gegaan. • We kregen zowel positieve feedback als kritische opmerkingen. Deze feedback nemen we mee in de verdere verbetering van onze participatietrajecten in de komende jaren.

Bestuurlijke ruimte voor inbreng samenleving Ook wat betreft ons bestuur willen we dat inwoners zich meer gehoord en gezien voelen. Bij bestuurlijke vraagstukken geven we in het afwegingsproces van het college en de raad ruimte aan de ideeën en opvattingen van onze inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden.

85

Wat hebben we bereikt? We maakten een start om te komen tot meer duidelijkheid over participatie bij relevante ontwikkelingen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • Een van de onderdelen die via het programma Dienstverlenende overheid is opgepakt, is het maken van een werkbaar kader voor participatieprocessen dat de organisatie erbij kan pakken als een onderwerp hierom vraagt. Hiermee is een eerste start gemaakt. Ditzelfde geldt voor het organiseren van een overzicht van lopende participatieprocessen, zodat inwoners weten wat er speelt en welke inbreng zij kunnen geven.

Investeren in organisatie en medewerkers Wat de interne bedrijfsvoering betreft, willen we een grotere samenhang in het werk, over de volle breedte van de organisatie. Om hier handen en voeten aan te geven, is het programmatisch werken ontwikkeld. We zetten hiermee in op nieuwe samenwerkingsvormen die passen bij de opgaven waar we voor staan. Zo denken we sneller en efficiënter te kunnen anticiperen op veranderingen in de maatschappij. Dit is belangrijk en noodzakelijk, want de ontwikkelingen gaan snel en de maatschappelijke opgaven worden complexer. Wat hierbij helpt is enerzijds focus en prioritering van de opgaven door het bestuur, en anderzijds tijd en ruimte voor de ontwikkeling van onze medewerkers. Ook willen hierbij ook investeren in het binden en boeien van onze medewerkers. Dit is in deze krappe arbeidsmarkt extra belangrijk. Wat hebben we bereikt? We hebben stappen gezet om een aantrekkelijke werkgever te zijn en te blijven en ervoor te zorgen dat de juiste medewerker op de juiste plek zit. We werkten aan een nieuwe organisatiestructuur, waarin samenwerking en bestuurlijke vernieuwing centraal staan. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Verdere ontwikkeling en professionalisering van het HR domein Onze medewerkers zijn ons belangrijkste kapitaal.

In de huidige krappe arbeidsmarkt is het extra noodzakelijk en urgent om een aantrekkelijke werkgever te zijn en te blijven. In het afgelopen jaar is in lijn met voorgaande jaren verder ingezet op de versterking en professionalisering van het HR-domein. Dit gebeurde met een kwalitatief en kwantitatief goede HR-dienstverlening met voldoende continuïteit in kennis en ervaring, focus op dat wat de organisatie nodig heeft en ondersteunend aan de organisatieontwikkeling. Concreet betekent dit: • Dat we hebben ingezet op het actief aantrekken van nieuwe medewerkers. • Dat we een goede landing van nieuwe collega’s in de organisatie hebben gerealiseerd. • Dat we vanuit binden en boeien aandacht hadden voor - en focus op - belangrijke en relevante HR thema’s. • Dat we met 'Fit voor de job' aandacht hadden voor de juiste medewerker op de juiste plek. • Dat we acties hebben ondernomen gericht op vitaliteit, duurzame inzetbaarheid en verzuim.

86

•

Dat we de ondersteuning van gebruikers hebben verbeterd door het verder standaardiseren en digitaliseren van de HR-processen. Dit ook alvast als voorbereiding op een nieuw HR-systeem in 2026.

Organisatieontwikkeling De organisatieontwikkeling binnen Heerenveen verloopt voorspoedig en volgens planning. Deze verandering wordt grotendeels vormgegeven door onze eigen medewerkers. Dit vraagt van hen om de nodige inspanningen en daarnaast gaat ook de dagelijkse dienstverlening onverminderd door. Het is belangrijk dat hier aandacht voor is en dat we blijvend investeren in ons belangrijkste kapitaal: onze medewerkers. • We hebben diverse interactieve activiteiten georganiseerd om de onderlinge samenwerking te versterken. Dit leidde tot de nieuwe 'spelregels' voor onze organisatie: de Kr8 van Heerenveen. • Een groep van dertig medewerkers heeft de nieuwe organisatiestructuur en governance vormgegeven. Hierover was in april besluitvorming. In het najaar is de plaatsings- en werving & selectieprocedure voor de nieuwe concerndirectie afgerond. • Het al lopende traject Fijn Samen Werken is opgenomen in het traject Een Gouden Plak om te Werken, waarmee we extra ondersteuning bieden aan integraal samenwerken en het versterken van een positieve werkcultuur. • De betrokkenheid van en samenwerking met de Ondernemingsraad (OR) en het management speelt een belangrijke rol bij de organisatieontwikkeling. Open communicatie en gezamenlijke inspanning staan hierbij centraal. • In de zomer is het eerste onderzoek naar de werkbeleving uitgevoerd.

De resultaten zijn vertaald naar verbeteracties. Volgend jaar vindt opnieuw een onderzoek plaats.

Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen De middelen staan onder druk, de bijdragen vanuit het Rijk worden minder en er komen steeds meer taken bij de gemeenten te liggen. Doel is om de uit te voeren taken binnen de beschikbare middelen te realiseren en hierbij beperkt gebruik te maken van de beschikbare reserves.

87

Wat hebben we bereikt? In het eerste kwartaal van 2024 ging het project Gezonde Financiële Positie (GFP) van start. Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld dat grotendeels in 2024 is uitgevoerd en we in het jaar 2025 vervolgen. In 2024 is een sluitende begroting 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. In 2025 ligt de focus op de langere termijn, namelijk een sluitende meerjarenbegroting 2026-2029. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • Het plan om stabiele en gezonde financiën te bereiken is aangepast ten opzichte van de begroting. In het eerste kwartaal van 2024 ging het project Gezonde Financiële Positie (GFP) van start. Dit project fungeert als een monitoringinstrument en biedt weloverwogen keuzemogelijkheden voor financiële aanpassingen, waardoor we flexibel kunnen inspelen op veranderende omstandigheden. • Vanwege aanhoudende onzekerheden kozen we voor een gefaseerde aanpak. De focus in de Perspectiefnota 2024 lag op het bereiken van een sluitend begrotingssaldo voor 2025, met nadruk op kortetermijnmaatregelen om het risico op het nemen van moeilijk herstelbare beslissingen te minimaliseren. We verwachten meer duidelijkheid vanuit het Rijk in 2025, dus zullen we ons bij de Perspectiefnota 2025 richten op 2026 en daarna.

• Om deze afwegingen mogelijk te maken, hebben we elf deelopdrachten geformuleerd om de benodigde inzichten te verschaffen voor gedegen adviezen aan de gemeenteraad. Deze deelopdrachten omvatten richtinggevende-, budgetmutatie- en optimalisatieaspecten en de uitkomsten hiervan leggen we voor bij de Perspectiefnota 2025. • De uitkomsten van de deelopdracht indexatie en van de eerste fase deelopdracht SPUK-middelen zijn al voorgelegd bij de Perspectiefnota 2024.

88

Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

Lasten 0.1

Bestuur

-3.155

-3.518

-3.911

-392

0.2

Burgerzaken

-2.227

-2.285

-2.446

-161

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

-2.669

-2.872

-3.186

-314

0.5

Treasury

-17

-539

-532

8

1.2

Openbare orde en veiligheid

-2

-2

-

2

6.3

Inkomensregelingen

-27

-27

-2

26

8.3

Wonen en bouwen

-19

-19

-5

14

-8.117

-9.263

-10.081

-817

-

-

1

1

907

907

1.171

264

2.042

2.760

2.833

74

Totaal Lasten Baten 0.1

Bestuur

0.2

Burgerzaken

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

0.5

Treasury

392

985

1.132

147

1.2

Openbare orde en veiligheid

23

23

20

-4

8.3

Wonen en bouwen

3

3

-

-3

3.368

4.678

5.157

478

-4.749

-4.585

-4.924

-339

-372

-372

880

1.039

1.039

-3.869

-3.918

-4.257

Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat

-339

Toelichting afwijkingen 0.1 Bestuur (hogere lasten € 392.000) In december 2024 is de jaarlijkse actuariële berekening gemaakt voor de pensioen aanspraken van de bestuurders. Op basis hiervan is een bedrag van € 531.000 gestort in de voorziening APPA (Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers). Deze storting was niet begroot. 0.2 Burgerzaken (hogere lasten € 161.000; hogere baten € 264.000) In 2024 kreeg het team Burgerzaken te maken met een verdubbeling van het aantal aanvragen voor reisdocumenten. Om diverse redenen zijn er meer reisdocumenten verstrekt dan begroot. Als gevolg daarvan is de afdracht aan het Rijk € 218.000 hoger dan begroot. Andere kosten vielen per saldo mee. Per saldo vielen de lasten daardoor € 161.000 hoger uit dan begroot. De ontvangen leges voor reisdocumenten zijn € 233.000 hoger uitgevallen dan begroot. Ook de opbrengsten van de leges voor rijbewijzen is € 36.000 hoger, evenals de

89

opbrengst van de leges voor naturalisatie (€ 37.000). In beide gevallen komt dit door een groter aantal aanvragen dan begroot. 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden (hogere lasten € 314.000; hogere baten € 74.000) De hogere gerealiseerde beheerlasten zijn vooral veroorzaakt door autonome kostenstijgingen. De hogere baten zijn het gevolg van de verkoop van een huurwoning. 0.5 Treasury (hogere baten (€ 147.000) Ten opzichte van de Najaarsrapportage valt het renteresultaat € 147.000 hoger uit dan verwacht. De oorzaak hiervan is dat er minder is geïnvesteerd dan begroot (door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen) en wij daarom meer liquide middelen hadden dan verwacht, waarover meer rente is ontvangen.

90

Dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien In dit onderdeel wordt een toelichting gegeven op de lasten en baten die niet rechtstreeks aan een thema zijn toe te schrijven. Dit betreft de volgende onderdelen: • Overzicht algemene dekkingsmiddelen • Overhead • Vennootschapsbelasting (VPB) • Onvoorzien

91

Algemene dekkingsmiddelen Dit overzicht omvat de volgende onderdelen: • Dividend • Lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. • Uitkering gemeentefonds • Saldo van de financieringsfunctie (treasury) • Overige algemene dekkingsmiddelen Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

Lasten 0.61

OZB woningen

-234

-234

-217

17

0.64

Belastingen overig

-373

-373

-493

-119

0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

-202

-202

-218

-16

0.8

Overige baten en lasten

-1.294

-669

-132

537

-2.103

-1.478

-1.059

419

187

141

120

-21

Totaal Lasten Baten 0.5

Treasury

0.61

OZB woningen

8.272

8.379

8.376

-3

0.62

OZB niet-woningen

8.687

8.720

8.823

104

0.63

Parkeerbelasting

3.590

3.397

3.405

8

0.64

Belastingen overig

200

270

247

-23

0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

120.343

125.428

126.621

1.193

0.8

Overige baten en lasten

130

260

246

-13

Totaal Baten

141.409

146.595

147.838

1.244

Saldo van baten en lasten

139.307

145.117

146.779

1.663

-169

-169

144.948

146.611

Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat

139.307

1.663

Toelichting afwijkingen 0.62 OZB niet-woningen (hogere baten € 104.000) De inkomsten OZB niet-woningen voor eigenaren en gebruikers zijn respectievelijk € 42.000 en € 62.000 hoger uitgevallen dan begroot. Dit is een marginale afwijking op een totaalbedrag van € 9 miljoen aan onroerendezaakbelasting. 0.64 Belastingen overig (hogere lasten € 119.000) De hogere lasten worden voornamelijk veroorzaakt door een hogere dotatie van € 112.000 aan de voorziening dubieuze debiteuren.

92

0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds (hogere baten € 1,2 miljoen) De hogere baten voor de algemene uitkering wordt grotendeels veroorzaakt door de effecten van de Decembercirculaire die, door de late verschijningdatum, niet in de begroting verwerkt kon worden. De uitkomst van de Decembercirculaire levert een hogere bate op van € 393.000 voor taakmutaties en decentralisatie uitkeringen. Daarnaast heeft een correctie van de maatstaf lage inkomens plaatsgevonden voor de jaren 2023 en 2024 voor een bedrag van € 486.000. Verder krijgen gedurende het jaar de verschillende maatstaven waarop de algemene uitkering berekend wordt een definitieve status. Dit is per saldo een hogere gerealiseerde bate van € 412.000. De grootste post hierin betreft een herstelactie van de maatstaf loonkostensubsidie die in 2023 te laag was meegenomen voor Heerenveen. 0.8 Overige baten en lasten (lagere lasten € 537.000) Bij het opstellen van de begroting is een bedrag opgenomen voor de toerekening van uren aan de projecten. Dit toerekening heeft in de thema's plaatsgevonden, maar is niet ten laste van deze post gebracht. Per saldo heeft dit een beperkt effect op het resultaat.

93

Overhead Overhead omvat alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. De overhead is geen onderdeel meer van de thema's. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

-27.027

-26.555

-26.714

-159

-27.027

-26.555

-26.714

-159

159

159

492

333

159

159

492

333

-26.868

-26.396

-26.222

174

-2.219

-2.219

4.627

7.113

7.113

-22.241

-21.502

-21.328

Lasten 0.4

Overhead

Totaal Lasten Baten 0.4

Overhead

Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat

174

Toelichting afwijkingen 0.4 Overhead (hogere lasten € 159.000; hogere baten € 333.000) De per saldo hogere gerealiseerde baten is veroorzaakt door: • Een hogere ontvangen vergoeding van € 0,3 miljoen voor het detacheren van personeel. • De opbrengst van verkoop van materieel boven de boekwaarde van € 0,13 miljoen. • Minder dwanginvordering opbrengsten dan begroot, doordat er minder is opgelegd. De per saldo hogere gerealiseerde lasten wordt vooral veroorzaakt door: • Per saldo hogere lasten voor bedrijfsvoering voor € 0,1 miljoen hetgeen een saldo is van hogere kosten voor inhuur en lagere kosten voor energie, schoonmaak en onderhoud.

94

VPB Op dit taakveld staat de raming van het te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting. Vennootschapsbelasting is vooral van toepassing op grondexploitaties. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

-264

-603

-443

160

-264

-603

-443

160

-264

-603

-443

160

339

339

-264

-104

Lasten 0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

Totaal Lasten Baten

Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat

-264

160

Toelichting afwijkingen 0.9 Vennootschapsbelasting (lagere lasten € 160.000) Door lagere winsten op de grondexploitaties is de verwachte VPB last lager dan begroot.

95

Onvoorzien Voor onvoorziene lasten is structureel € 1.000 begroot. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

-1

-1

-

1

-1

-1

-

-

-1

-1

1

-1

-1

1

Lasten 0.8

Overige baten en lasten

Totaal Lasten

1

Baten 0.8

Overige baten en lasten

-

-

Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat

96

Paragrafen

97

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico's en het vermogen om deze risico's op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. Deze paragraaf is aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Risico's en weerstandsratio Algemeen Bij het weerstandsvermogen gaat het om de mate waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken om niet begrote, onverwachte en substantiële tegenvallers op te vangen zonder het beleid te veranderen. Een sluitende begroting zonder weerstandscapaciteit betekent dat iedere tegenvaller een probleem oplevert en dwingt tot het nemen van maatregelen. Een buffer is daarom wenselijk. Hoe groot die buffer precies moet zijn is afhankelijk van veel factoren. Het in kaart brengen van risico's is dan ook een belangrijke factor bij de beoordeling van de financiële positie, omdat deze niet (automatisch) tot uitdrukking komen in de begroting- en jaarcijfers. De resultaten van de risico inventarisatie komen tot uitdrukking in deze paragraaf. In deze paragraaf wordt enerzijds de relatie benoemd tussen weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risicomanagement, anderzijds wordt de huidige stand van zaken beschreven.

De paragraaf bevat volgens het BBV (Besluit Begroten en Verantwoorden) voorschriften ten minste: 1. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; 2. een inventarisatie van de risico's; 3. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; 4. een kengetal voor de: • netto schuldquote; • netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; • solvabiliteitsratio; • grondexploitatie; • structurele exploitatieruimte; en • belastingcapaciteit. 5. een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Achtergrond De gemeente Heerenveen vind het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risicoinventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is daarnaast het weerstandsvermogen berekend.

98

Beleid over weerstandscapaciteit en risicomanagement Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen De nota ‘risicomanagement en weerstandsvermogen’ is in december 2024 door de Raad vastgesteld. Doel van deze nota is dat de raad het beleidskader voor het risicomanagement en het weerstandsvermogen vaststelt. Deze nota vloeit voort uit de “Financiële verordening gemeente Heerenveen” (cf. artikel 212 gemeentewet) en het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten). De raad is verantwoordelijk voor een begroting die duurzaam en reëel in evenwicht is en een weerstandsvermogen dat van voldoende omvang is. Vanuit deze verantwoordelijkheid stelt de raad het beleid omtrent het risicomanagement en het weerstandsvermogen op en houdt toezicht hierop. Risicomanagement bij Heerenveen: het beheersen van risico’s door op een gestructureerde wijze expliciet risico’s te inventariseren, beheersmaatregelen uit te voeren en te evalueren ter vermijding/vermindering van die risico’s. Dit alles in een cyclisch proces waarin de inventarisaties voortdurend up-to-date worden gehouden.

Doel: integraal risicomanagement: Vanuit de huidige fase waarin we risico’s gestructureerd en overzichtelijk op geld zetten aan de hand van vaste methodieken zetten we een volgende stap naar integraal risicomanagement, dat geïntegreerd is in de bedrijfsprocessen en opgenomen is in het DNA van onze organisatie. Met deze werkwijze bepalen we de risico’s vanuit de organisatie (in plaats vanuit de onderdelen) en krijgen we een volledig en betrouwbaar beeld van de risico’s om daadwerkelijk op te kunnen sturen: • het leidt tot een betere beheersing van de risico’s door vooraf rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen en gebeurtenissen die impact kunnen hebben op kosten, tijd en/of kwaliteit. • Het leidt tot het vergroten van het risicobewustzijn in de gehele gemeentelijke organisatie. Weerstandscapaciteit De beschikbare risicobuffer bestaat uit het geheel aan middelen dat beschikbaar is om de risico’s in financiële zin af te dekken, de zogenaamde beschikbare weerstandscapaciteit. Bij Heerenveen bestaat dit uit de algemene reserve. De benodigde weerstandscapaciteit betreft de optelsom van alle risico’s waarvoor geen dekking is gegeven, bijvoorbeeld via een verzekering of in de begroting. Het relateren van de buffer aan de benodigde weerstandscapaciteit levert de ratio weerstandvermogen op.

Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen. Risicomanagement: Er is een aantal factoren van invloed op de hoogte van het weerstandsvermogen. Zo gaan we bij de berekening van de risicosimulatie uit van het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Ook de ratio weerstandsvermogen is een factor die van invloed is. Deze is vastgesteld op het waarderingscategorie C (bandbreedte van tussen de 1,0 en de 1,4). Tenslotte is de vermenigvuldiging van de risico’s met de factor 1,2 van invloed op de hoogte van het weerstandsvermogen. De reden daarvan is dat er van te voren niet ingeschatte risico’s kunnen optreden (“de zogenaamde zwarte zwanen”) en dat er daarnaast altijd een bepaalde mate van onzekerheid bij de inschatting van risico’s is.

99

Nieuw voor de jaarrekening 2024 is dat we naar aanleiding van het in december 2024 vastgestelde beleid de jaarrekening gebruiken om terug te kijken op de risico's die in de begroting zijn opgenomen. Bij de jaarrekening updaten we de grootste risico's, waarna bij de begroting weer een volledige risico inventarisatie volgt. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Voor 2024 ziet dat er als volgt uit:

Uit bovenstaande volgt een ratio weerstandsvermogen van 2,9. Dit valt binnen categorie A, waarmee we voldoen aan het door de Raad vastgestelde waarderingscategorie C. Bij de begroting 2024 bedroeg de ratio 1,7. Deze hogere ratio wordt met name veroorzaakt door een toename van de weerstandscapaciteit (algemene reserve) van 46 mln. naar 60mln. Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld.

Ratio

Waardering

Betekenis

>2

A

Uitstekend

1,4 – 2,0

B

Ruim voldoende

1,0 – 1,4

C

Voldoende

0,8 – 1,0 0,6 – 0,8

D E

Matig Onvoldoende

< 0,6

F

Ruim onvoldoende

Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen:

Inventarisatie van de Risico’s Risico’s exclusief grondexploitatie Om de risico's van de gemeente Heerenveen in kaart te brengen, is door de organisatie een risicoprofiel opgesteld. De afgelopen periode zijn nieuwe risico’s geïnventariseerd en is het risicoprofiel uit de begroting 2025 geactualiseerd. Voor het kunnen opvangen van

100