Bijlage 1. Themarekening 2022

In 2021 en 2022 was de subsidieregeling 'groener (be)loont' actief. Hiermee hebben we maatregelen aan/nabij woningen en bedrijven gestimuleerd die bijdragen aan klimaatadaptatie. We hebben lokale initiatieven gefaciliteerd, waaronder Buitenlokaal Akkrum Nes, het inzaaien van bermen (de Heide), Le Roy tuinen. We ontwikkelen een uitvoeringsprogramma om de knelpunten op het gebied van wateroverlast, droogte en hitte de komende jaren te beperken. Pilot KNO natuurinclusieve landbouw, pilot natuurinclusief bermbeheer in het gebied De Deelen. Bij het masterplan KNO en de planuitwerking van KNO hebben we speciale aandacht voor de biodiversiteit. We zijn in gesprek met de lokale energiecoöperaties (SHEC) over de invulling van de ontwikkeling van het zonnepark en de biodiversiteit ter plaatse. We zijn begonnen met het maken van een groenstructuurvisie die de basis moet vormen voor ons natuurnetwerk. Bij herinrichting vergroten we de biodiversiteit met het aanplanten van bollen en een variatie aan (insectvriendelijke) beplanting. We voerden projecten uit die gericht zijn op bewustwording, zoals Steenbreek (De Spil) en het wildcameraproject.

Duurzaam beheer bodem We willen in Heerenveen duurzaam met de bodem en de ondergrond omgaan. Om de juiste keuzes te kunnen maken voor de toekomst, hebben we meer inzicht nodig in de bodem en ondergrond zodat we een goede strategie kunnen maken. De bescherming van waarden in de ondergrond moet in balans zijn met het vervullen van de maatschappelijke behoeften. Het wordt namelijk steeds drukker in de ondergrond en vooral in de diepe ondergrond kunnen functies zoals gaswinning, geothermie en drinkwaterwinning elkaar bijten. Meer aan de oppervlakte zoeken we ruimte voor waterberging, bomen, kabels en leidingen. En ook voor de energietransitie en de communicatietechnologie is ruimte in de ondergrond nodig, voor warmtenetten, verzwaarde elektriciteitsnetten en glasvezel. In

59

het Veenweidegebied tot slot werken we samen met de betrokken stakeholders en overheden aan een duurzaam toekomstperspectief voor dit gebied. Wat hebben we bereikt Strategie bodem en ondergrond We konden in 2022 geen capaciteit vrijmaken voor de gewenste strategie bodem en ondergrond. Hiervoor zijn ook geen middelen beschikbaar gesteld. De urgentie voor zo'n strategie loopt verder op. Veenweidegebied idem We zijn in 2022 voortvarend verdergegaan met het gebiedsproces Aldeboarn-De Deelen. Er zijn goede stappen gezet om een koersdocument te maken dat de aanzet vormt voor een integraal gebiedsplan voor deze omgeving. We hebben ook aan een funderingsaanpak gewerkt. Hiermee willen de Friese overheden woningeigenaren in het Veenweidegebied ondersteunen bij de aanpak van funderingsproblemen. De ontwerp-aanpak heeft ter inzage gelegen nadat de provincie, het Wetterskip en de Veenweidegemeenten het eens waren over de inhoud. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 • De gemeente is bestuurlijk en ambtelijk nauw betrokken bij de samenwerking van Provincie Fryslân, Wetterskip, de Friese Veenweidegemeenten en andere stakeholders in het kader van het Veenweideprogramma 2021-2030. • We ondersteunen het gebiedsproces Aldeboarn-de Deelen. • De ingediende zienswijzen zijn samen met het advies van de funderingstafel van een reactie voorzien en er zijn enkele wijzigingen in de aanpak aangebracht.

In december heeft het college ingestemd met de definitieve funderingsaanpak en deze voorgelegd aan de raad.

60

Wat heeft het gekost?

Bedragen x € 1.000

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

Afvalinzameling

Lasten

-6.427

-6.946

-6.912

34

Duurzaamheid

Lasten

-1.364

-2.157

-2.101

57

Riolering

Lasten

-5.571

-5.575

-6.095

-520

Vastgoed

Lasten

-4.801

-2.822

-1.941

881

-18.163

-17.501

-17.049

452

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

Totaal Lasten

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving Afvalinzameling

Baten

7.494

7.945

7.909

-36

Duurzaamheid

Baten

125

960

908

-52

Riolering

Baten

6.267

6.267

6.450

183

Vastgoed

Baten

1.808

1.629

2.353

724

Totaal Baten

15.694

16.801

17.619

818

Saldo van baten en lasten

-2.469

-699

571

1.270

Toevoegingen reserve

-202

-1.385

-1.386

-1

Onttrekking reserve

1.446

1.367

1.367

-1.224

-717

551

Resultaat

1.269

Duurzaamheid Het Koepelproject is een samenwerking van 45 gemeenten in Zuidoost-Friesland. De gezamenlijke gemeenten hebben minder middelen ingezet dan dat er beschikbaar was. Dit leidt tot lagere kosten van € 41.000, maar ook tot lagere opbrengsten € 52.000 die hier direct aan gekoppeld zijn. Aan de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen is € 10.000 minder besteed dan bij de overheveling was ingeschat (4e verzamelbesluit 2022). De totale bestedingen in het kader van duurzaamheid zijn ook € 39.000 lager dan verwacht. Riolering De totale kosten van riolering zijn, na aftrek van de extra storting van € 946.000 in de voorziening, € 407.000 lager dan begroot. De belangrijkste reden dat de kosten van riolering achter blijven bij de doelstellingen van het in december 2020 vastgestelde watertakenplan is het onvoldoende kunnen vrijmaken van capaciteit. Ook kunnen we de formatie voor een specialist riolering (nog) niet invullen. Geplande werkzaamheden blijven daardoor liggen. De baten van riolering zijn daarentegen € 183.000 hoger dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door hogere opbrengst voor aansluitingen op het riool van (nieuwe) woningen en bedrijven. Daarnaast is de opbrengst van rioolheffingen € 191.000 hoger dan geraamd. Bij de woningen is er sprake van de stijging van de baten met ± €145.000. Bij de producenten is er sprake van de stijging van de baten met ± €46.000.

61

Lagere investerings- en exploitatielasten zorgen daarnaast voor een lagere compensabele btw-verrekening van € 418.000. Dit laatste heeft een nadelig effect voor de exploitatie. De extra baten, lagere lasten en een lagere compensabele btw leidden tot een fors hogere storting in de voorziening van € 946.000. Deze hogere storting is zichtbaar in de lasten van riolering (per saldo daardoor hogere lasten). Vastgoed Op het product vastgoed is een voordeel zichtbaar in de lasten van € 881.000. Deze wordt met name veroorzaakt doordat de lagere kapitaalslasten (verzamelbesluit 3) van € 720.000 niet geleid hebben tot een aanpassing van de kostentoedeling aan de bedrijfsvoerings-budgetten in de begroting. Tegenover dit voordeel binnen vastgoed staat nagenoeg een gelijk nadeel bij de bedrijfsvoering in thema Financiën en organisatie. Het nadeel in de huuropbrengsten op het product vastgoed ontstaat met name door leegstand, afrekeningen over eerdere jaren en een gewijzigde interne verrekenmethodiek van huuropbrengsten waardoor de huuropbrengst zich binnen een ander thema voordoet. De omvang van de voorziening groot onderhoud is per einde boekjaar opnieuw beoordeeld op basis van het recente beheerplan.

Rekening houdend met de benodigde middelen voor het uit te voeren groot onderhoud de komende jaren resulteert dit in een gedeeltelijke vrijval van de voorziening van € 795.200 aangezien deze middelen niet meer benodigd zijn.

62

Thema Financiën en organisatie Kernboodschap "Er is financiële ruimte om samen invulling te geven aan dat wat wij belangrijk vinden." De vijf eerste thema’s geven de belangrijkste speerpunten van het afgelopen jaar aan. In het thema Financiën en organisatie is verder gewerkt aan de gezonde financiële basis, de reserve positie en de ontwikkeling van de gemeentelijke organisatie. In deze raadsperiode gaan we aan de slag met: • Lastendruk; • De organisatie is klaar voor de toekomst.

63

Ontwikkelingen Verbeteren Planning & Control als sturingsinstrument voor de raad We hebben ons als organisatie de afgelopen periode ingezet om de aanbevelingen van Necker van Naem op te volgen. Om aan de hand van deze aanbevelingen te leren en onszelf te verbeteren, hebben wij in verschillende samenstellingen ons begrotingsproces geëvalueerd. De evaluaties waren gericht op samenwerking, leesbaarheid en kennis over gemeentefinanciën. We hebben nagedacht over manieren waarop we de leesbaarheid (inclusief het bijbehorende proces), onze samenwerking, de rolverdeling en de verantwoordelijkheden binnen de Planning & Controlcyclus kunnen verbeteren. Omdat het begrotingsproces de meeste aandacht vraagt, kan de evaluatie hiervan als blauwdruk dienen voor het verbeteren van de leesbaarheid van de overige Planning & Control documenten. We hebben de afgelopen periode al (grote) stappen gemaakt bij de verbetering van de Planning & Controlcyclus. Dit heeft onder andere opgeleverd: •

•

dat de duidelijkheid van de cijfers in de Planning & Control documenten is verbeterd (denk aan nieuwe tabellen en één op één aansluitingen waardoor binnen een document ook controles en verbanden blijken); dat de leesbaarheid van de Planning & Control documenten is verbeterd. Zo hebben we de inhoud aangepast en meer benaderd vanuit perspectief van een raadslid als ontvanger. Ook zijn de documenten minder groot, met als gevolg: o dat de leesbaarheid is verbeterd. De Planning & Control documenten zijn hierdoor overzichtelijker geworden; o dat men verbanden kan leggen, waardoor zichtbare aansluitingen binnen Planning & Control documenten aanwezig zijn.

Organisatieontwikkeling: dienstverlening en brede bedrijfsvoering Organisatieontwikkeling is een continu proces. De gemeentelijke organisatie heeft talloze verschillende werksoorten. De ontwikkelingen gaan steeds sneller en onze opgaven worden complexer. We willen zoveel mogelijk werken vanuit de behoeften en verwachtingen van inwoners. Dit vraagt om een hele andere manier van werken dan we gewend waren. We werken steeds meer samen, over teams en afdelingen heen, én met samenwerkingspartners van buiten. Dit vraagt van ons als organisatie dat we meer integraal naar vraagstukken kijken en procesgerichter (samen)werken en sturen, en het stelt andere eisen aan processen en systemen. Van medewerkers vraagt het vooral dat zij zich blijven ontwikkelen op zowel kennis als vaardigheden. Formatieontwikkeling De organisatie beweegt mee De ambtelijke formatie die we nodig hebben, hangt samen met de uitvoering van onze wettelijke en extra taken en onze ambities. De druk op onze financiën benadrukt hoe belangrijk het is dat we scherp aansturen op de kwaliteit en de kwantiteit van de organisatie. Gezien onze grote opgaven en vele ontwikkelingen binnen afdelingen, is de structurele formatie in 2022 binnen een aantal afdelingen veranderd of toegenomen. De totale formatie is met 9,67 fte gestegen. Een stijging van bijna 2% van het totaal

64

(peildatum 31 december 2022). Benchmark overhead: Aan de hand van benchmark per branche, toetsen we regelmatig in hoeverre wij als organisatie vergelijkbaar zijn met andere organisaties. We zijn eind 2021 begonnen met de benchmark overhead en deze is begin 2022 afgerond. De definitie van overhead is ‘het geheel van functies dat is gericht op sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces'. Het meest opvallende dat uit dit onderzoek naar voren kwam, zijn de lage kosten op informatisering en automatisering en op huisvesting en facilitaire zaken. Hiertoe ontwikkelen we de komende tijd nadere voorstellen. Uw raad heeft al besloten voor nieuwe huisvesting die beter past bij onze manier van werken en die voldoet aan de eisen van Arbo en duurzaamheid. Lastendruk Wat hebben we bereikt Vanwege de financiële situatie konden we de Onroerende Zaak Belasting (OZB) niet verlagen. Wel hebben we de belastingverhoging zo klein mogelijk gehouden. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Voor 2022 is gekozen om de opbrengsten OZBE voor woningen met 7,5% te verhogen en om de opbrengsten OZBE en OZBG voor niet-woningen met 2,5% te verhogen. Uiteindelijk konden we de verhoging van 7,5% aan opbrengsten OZBE woningen corrigeren naar een verhoging van 2,5%. De precariobelasting voor leidingen en kabels is vanaf 2022 afgeschaft. De hondenbelasting is niet opnieuw ingevoerd.

De organisatie is klaar voor de toekomst Wat hebben we bereikt Organisatieontwikkeling: dienstverlening en brede bedrijfsvoering Wij pakken de organisatieontwikkeling op aan de hand van de visie Dienstverlening en het hieruit afgeleide programma. In het afgelopen jaar hebben we hiervoor onze visie en ambities geformuleerd en een nulmeting gedaan op dienstverlening. De vertaling hiervan, in de vorm van een plan en een aanpak, leggen we in de eerste helft van 2023 aan uw raad voor. We bereiden ook het programma Brede bedrijfsvoering voor, waarbij we eerst onze visie en onze doelen op het gebied van de bedrijfsvoering formuleren. De kern is dat onze bedrijfsvoering primair gericht is op het realiseren van de dienstverlening. De beide programma’s worden in samenhang met elkaar aangepakt. In de kern draait het hierbij om gerichtheid op de ander en het nieuwe samenspel tussen afdelingen en tussen organisatie en bestuur en de samenleving. 65

Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Zowel bij dienstverlening als bedrijfsvoering hebben we aan een visie, een plan en een gezamenlijke aanpak gewerkt.

66

Wat heeft het gekost?

Bedragen x € 1.000

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

Algemene uitkering gemeentefonds Lasten

-165

-165

-191

-25

Algemene uitgaven en inkomsten

Lasten

-191

-1.542

-814

728

Bedrijfsvoering

Lasten

-2.163

-1.947

-4.066

-2.119

Belastingen

Lasten

-709

-709

-661

48

Beleggingen

Lasten

-704

-704

-806

-101

Personeel & Detachering

Lasten

-11

-11

-

11

-3.943

-5.079

-6.537

-1.459

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

Totaal Lasten

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving Algemene uitkering gemeentefonds Baten

98.333

111.488

113.921

2.432

Algemene uitgaven en inkomsten

Baten

113

277

460

183

Bedrijfsvoering

Baten

118

118

350

232

Belastingen

Baten

15.591

15.505

15.620

115

Beleggingen

Baten

204

526

626

100

Personeel & Detachering

Baten

12

12

-

-12

Totaal Baten

114.371

127.925

130.976

3.051

Saldo van baten en lasten

110.428

122.847

124.439

1.593

Toevoegingen reserve

-205

-6.777

-6.709

67

Onttrekking reserve

1.779

4.111

4.005

-106

112.002

120.181

121.735

1.554

Resultaat

Algemene uitkering gemeentefonds Het voordeel op de baten van de algemene uitkering voor een bedrag van € 2.432.000 wordt veroorzaakt door de financiële gevolgen van de decembercirculaire die op 22 december 2022 is ontvangen. De grootste posten hierin zijn: • Een voorschot voor de te betalen energietoeslag 2023 van € 1.510.000 • Inkomsterderving Corona 2021 van € 628.000 • Bijzondere bijstand van € 121.000 • Meerkosten leerlingenvervoer Oekraine € 85.000 Algemene uitgaven en inkomsten Er is een voordeel op de lasten van € 728.000, dit bedrag ontstaat door een nadeel van € 150.000 door het voorzien van de lening voor vrouwenvoetbal en een nadelige afrekening van € 65.000 van het Btw Compensatie Fonds (BCF) over eerdere jaren. Tegenover het nadeel van in totaal € 215.000 staat een voordeel van € 915.000 door lagere lasten voor de VPB.

67

Aanvullend hebben wij in 2022 meer rente ontvangen over het geld dat wij gestald hebben in het kader van Schatkistbankieren. Dit leidt tot een voordeel op de baten van € 170.000. Bedrijfsvoering In december is er een extra uitkering gedaan van € 480.000 aan het personeel voorlopend op de nieuwe CAO, hier is budgettair geen rekening mee gehouden. Door de verrekening van interne huur is er een hogere last van € 720.000 verwerkt op de bedrijfsvoering, hierdoor ontstaat een positief saldo van hetzelfde bedrag op product vastgoed. Daarnaast is er vanuit de BBV een verplichting gekomen dat de gemeenten een voorziening moeten vormen voor het verlof van ambtenaren, hiervoor is storting gedaan van € 1.007.000 in de voorziening verlofsparen. Door de inkomsten van de detachering van personeel zijn de baten € 188.000 hoger dan begroot. Belastingen Door hogere waardeontwikkelingen van bestaande objecten en gereedgekomen nieuwbouwplannen vallen de werkelijke OZB-opbrengsten € 60.000 hoger uit dan begroot. Daarnaast is er bij de toeristenbelasting sprake van een positieve afwijking van € 43.000. Beleggingen Eind 2022 is de beleggingsportefeuille van de gemeente Heerenveen beëindigd en verkocht.

In de begroting is alleen de netto opbrengst verwerkt (bestaande uit het verschil tussen de nominale boekwaarde en de werkelijke koerswaarde van de beleggingen) en is deze administratief niet opgesplitst in een bate (totale ontvangst) en een last (afwaardering boekwaarde). Doordat in de realisatie dit onderscheid wel is gemaakt, leidt dat tot een afwijking in de baten en lasten die volledig tegen elkaar wegvallen.

68

Paragrafen

69

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico's en het vermogen om deze risico's op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. Deze paragraaf is aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen, die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente.

Risico's en weerstandsratio Risicomanagement Als onderdeel van het rekeningproces 2022 is gewerkt aan een update van de geïdentificeerde risico's. Mede op basis van de ervaringen van de afgelopen perioden zijn bestaande risico's tegen het licht gehouden en nieuwe geformuleerd. Het in kaart brengen van risico's is een belangrijke factor bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente, omdat deze niet (automatisch) tot uitdrukking komen in de jaarcijfers. Risicoprofiel Op basis van de geïnventariseerde risico’s wordt door middel van ‘’Monte Carlo” analyses een mogelijk nadeel voor de gemeente berekend, dat 90% van alle mogelijke opties dekt (binnen de grenzen en kansen die in de inventarisatie zijn meegegeven). Om het benodigd weerstandsvermogen te berekenen, wordt dit nadeel vermenigvuldigd met een factor 1,2. Dit geeft het volgende beeld.

70

Het diagram laat de gecombineerde verdeling vanuit Naris en grondbedrijf (GrexManager) samen zien. Van de € 11,2 miljoen Grondbedrijf komt € 10,6 miljoen uit de GrexManager en € 0,6 miljoen uit Naris. 1. Grondexploitaties (GrexManager) 2. Overige risico's (Naris) Totaal

€ 10,6 miljoen € 11,5 miljoen € 22,1 miljoen

In onderstaande grafiek ziet u het verloop van de omvang van het risicovolume over de afgelopen jaren.

71

Aandachtspunten De stijging van het benodigde weerstandsvermogen is grotendeels toe te schrijven aan het grondbedrijf. Naast een aantal specifieke onzekerheden is dat vooral het gevolg van (verwachtingen rondom) prijsstijgingen en tegenvallende inkomsten en onzekerheden daarover in de toekomst. Risico’s zijn berekend met grotere marges. Zie verder de paragraaf grondbeleid. De risicoanalyse levert een aantal aandachtspunten voor ons college. Zo nodig komen we daar bij uw raad op terug • Bij de vaststelling van de begroting 2023 is besloten tot substantiële verlaging van prijsaccressen, ook in meerjarenperspectief. Het beeld is dat in de breedte de accressen onvoldoende zijn om daadwerkelijke prijseffecten het hoofd te bieden. We zullen mogelijkheden en beperkingen in beeld laten brengen en mogelijk besluiten tot nadere maatregelen. •

In de ramingen zitten een aantal bezuinigingen, die nog niet voor 100% gerealiseerd zijn

•

Reëel ramen is expliciet uitgangspunt. Met name daar waar de gemeente kosten niet (of pas op lange termijn) kan beïnvloeden (open einde maatregelen) is het van belang rekeningresultaten expliciet te betrekken bij ramingen voor de toekomst.

•

Voor langlopende investeringsprojecten is het van belang deze periodiek te herijken (realisatie, updaten, opnieuw programmeren, prijsstijgingen etc.) om te kunnen spreken van een reële raming.

•

De druk op de ambtelijke organisatie levert expliciete aandachtspunten; prioritering (wat wel, wat niet, wat kan anders/minder), extra formatie voor extra taken en structurele formatie voor structurele taken.

Ratio weerstandsvermogen In de ratio weerstandsvermogen leggen we een relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) en de benodigde weerstandscapaciteit (totaal

72

van de risico's). Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen door het inzetten van de algemene reserve.

Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve)

56.635.000

Benodigde weerstandscapaciteit

22.157.000

= 2,6

Ratio weerstandsvermogen (totaal van de risico's)\

Deze ratio beoordelen we aan de hand van de onderstaande tabel. Ratio

Waardering

Betekenis

>2

A

Uitstekend

1,4 – 2,0 1,0 – 1,4

B C

Ruim voldoende Voldoende

0,8 – 1,0

D

Matig

0,6 – 0,8

E

Onvoldoende

< 0,6

F

Ruim onvoldoende

De gemeente streeft naar een 'ruim voldoende weerstandsvermogen' (waarderingscijfer B). Bij de begroting 2023 is als minimale ratio 1,6 vastgesteld. De actuele ratio geeft een waardering aan van 'uitstekend' (waarderingscijfer A). We voldoen hiermee ruimschoots aan onze streefwaarde. Beoordeling van de weerstandsvermogen De ratio weerstandsvermogen > 1,4

rek. 2018 1,7

rek. 2019 2,0

rek. 2020 1,9

rek. 2021 2,7

rek. 2022 2,6

begr. 2022 3,2

begr. 2023 3,1

begr. 2024

begr. 2025

begr. 2026

73

Bedragen x € 1.000 Netto Netto Financieel Financieel Specifiek kenmerk Minimum Maximum (label)

Risicogebeurtenis

Maatregelen

Netto Kans

Grondexploitaties

Aan de hand van afwijkingen in de halfjaarlijkse monitor grondbedrijf wordt bijgestuurd. De betrouwbaarheid van deze cijfers is toegenomen door de aanschaf het technische systeem;’grexmanager metafoor’

Diverse kansen ivm meerdere onderliggende risico's

0

* Algemene risicoanalyse uitvoeren; * Verplichting om parkeerplaatsen af te kopen in het centrum als voeding voor het mobiliteitsfonds/dekking parkeergarage; * In centrumvisie/woonvisie woningbouw stimuleren; * Bij begroting extra middelen voor kapitaallasten vragen voor De kosten voor het programma Centrum vallen hoger uit dan indexatie/kostenstijgingen; eerder begroot. Er blijft hoge parkeerdruk rond het centrum * Aanvullende onderzoeken doen rond ondergrondse infrastructuur en bodemvervuiling; * Inventarisatieonderzoek planschade/nadeelcompensatie/privaatrechtelijke overeenkomsten uitvoeren. * Inzicht houden/monitoren. Goede planning maken/bewaken. Subsidieaanvraag onderzoeken/doen.

50%

1.000

10.622 nvt

3.000 Kapitaalgoederen

De kosten van het project 'Heerenveen beter bereikbaar' vallen hoger uit/projectbudget (mn posten “onvoorzien” en “prijsindexatie”) is ontoereikend.

* Voor het project HBB is een aparte project risicoanalyse uitgevoerd. * Bestuurlijk overleg en evt. stuurgroep HBB om oplossing te vinden voor richtlijnendiscussie met RWS. * Samenwerking opzoeken met RWS en provincie Fryslan in de discussie met de belastingdienst. * Besparing op kosten door bv hergebruik van materialen (positief voor voorziene deel projectbudget en duurzaamheid, maar heeft wel een negatief effect op het financiële risicoprofiel) * Efficiënt en effectief inzetten van het projectbureau (samenwerking opzetten in bouwteam met aannemer) * Schaalvoordelen benutten door toevoeging kruising B. Falkenaweg (positief voor voorziene deel projectbudget, maar door vertraging bij gefaseerde aanpak).

40%

500

4.000 Kapitaalgoederen

Stijgende inflatie

* Nadenken over strategisch handelen ( plannen, keuzes maken, faseren etc.).

75%

500

1.500 Externe factoren

Ontoereikend budget voor uitkeringen (BUIG)

* Zo mogelijk reëel ramen bij MJP; * Uitvoeringsprogramma werk (instroom, uitstroom, handhaving); * Monitoren.

75%

500

1.200 Sociaal Domein

Het budget gemeentelijke huisvesting is ontoereikend.

* Keuzes maken/extra middelen beschikbaar stellen.

25%

-

Eén of meerdere informatiesystemen/grote applicaties (software) moeten vervangen worden

* Bij voorbereiding begroting 2024 expliciet aandacht voor vragen, zodat kans op korte termijn gereduceerd wordt (op langere termijn uitkomsten portfoliomanagement); * Verbeteren contractmanagement en administratie door I&I voor het functioneren van software; * Vervangen van software wanneer onontkoombaar en onvermijdelijk

50%

550

De ombuiging "Verlagen budget Wmo huishoudelijke hulp" (P-nota 8 juli 2021/nr 66a) wordt (deels) niet gehaald.

* Voorstel in voorbereiding voor het maken van inhoudelijke (politiek/bestuurlijke) keuzes (Q1 2023); * Corrigeren/reëel ramen bij MJP 2024 e.v.

75%

-

3.300 Kapitaalgoederen

850 Bedrijfsvoering

750 Bezuinigingsmaatregel

Ontoereikend budget voor WMO

* Eventuele structurele doorwerking vanuit 2022 wordt ingebracht in voorbereiding MJP 2024 e.v.

75%

-

Verplichte afname van grond en boerderij op het IBF voor een getaxeerde waarde

* Afhankelijk van derden en marktomstandigheden.

20%

1.146

1.146 Grondbedrijf

70%

150

250 Inkomsten

Schending van de persoonlijke levenssfeer in het kader van de Avg

* Borgen dat de organisatie privacy "proof" blijft door dat te coördineren. * Privacybeleid. * Damagecontrol door te werken en te blijven werken aan bewustwording en door te zorgen voor een "vangnet" gedurende de periode dat privacy nog niet adequaat geregeld is. * Beveiligd mailverkeer. * Werkgroep implementatie privacy.

25%

20

Baten Algemene Uitkering onzeker en vanaf 2026 ontstaat het ravijn en gaat het Rijk kijken naar de toekomstige verdeling van de middelen die gemeentes ontvangen en daarom veel onzekerheid in 2026.

* Verantwoorden en bijsturen in een planning en control document.

25%

-

75%

-

Gemeente treedt op als BTW-ondernemer voor de inzameling * Contact is gelegd met onze externe fiscalist. van verpakkingsafval * Bezwaar bij Belastingdienst loopt.

* Besluitvorming door PS. Meer onderhoud kades/oevers langs vaarwegen van * Mogelijk extra uitkering gemeentefonds provincie/wetterskip/particulieren/ondernemingen/landbouw(echter onduidelijk). Geen gereserveerde /natuurbeheerorganisaties richting gemeente dan doeluitkering. omgekeerd. * Regelen in begroting

650 Sociaal Domein

1.000 Bedrijfs-voering

1.000 Inkomsten

250 Kapitaal-goederen

de financiële positie van Thialf verslechtert (structureel) aanzienlijk

* Inzetten op gesprekken met partners, ministerie van VWS; * Inzetten op maatregelen om energiekosten te besparen (o.a. energiehub en flexibel energiecontract); * Accommodatie sluiten.

50%

-

370 Verbonden partijen

We moeten gaan betalen voor JAVA (programmeertaal). Kosten worden door leveranciers, die JAVA gebruiken, aan ons doorberekend.

We volgen de VNG.

30%

140

Er zijn te weinig middelen voor beheer en onderhoud (achterstallig onderhoud Heerenveense School)

* Inventariseren/afstemmen met diverse actoren. * Analyseren hoe lang wij Heerenveense school in beheer houden. * Meenemen in gemeentelijke huisvesting en nota gemeentelijk vastgoed.

50%

-

300 Kapitaal-goederen

Toename effectuering toekenningen WMO voorzieningen

* Geen maatregelen mogelijk (goed monitoren).

25%

-

600 Sociaal Domein

1%

-

13.000 Verbond-en partijen

Dat de BNG de borgstellingsovereenkomst inroept t.a.v. Sportstad Heerenveen BV.

* Als aandeelhouder blijven wij de financiële positie van Sportstad Heerenveen BV nauwlettend in de gaten houden. * In de garantieovereenkomst tussen de gemeente en Sportstad Heerenveen BV is een informatieverplichting opgenomen waardoor het aandeelhouderschap in de toekomst niet noodzakelijk is. * Risicoprofiel niet toe laten nemen. * Meer inzicht in en regie op functie, opgaven en financiële positie van Sportstad.

400 Bedrijfs-voering

Lening Heerenveen vrouwen niet terugbetaald

* Intentie is uitgesproken “kwijt te schelden”. Wellicht voorziening in jaarrekening 2022.

90%

-

150 Financiering

Hogere kosten voor woningaanpassingen

* Resultaten worden gemonitord en zo nodig structurele aanpassing inbrengen in P&C-cyclus.

50%

-

250 Sociaal Domein

Ontbreken van rittenregistratie in het verleden

* De interne controle zo in te richten dat de fiscus hierop kan vertrouwen. Dit risico loopt door de terugwerkende kracht nog tot ca. half

50%

50

200 Kapitaalgoederen

2024.

De uitspraak van de Hoge Raad inzake Didam (onroerend goed transacties).

* In nieuwe contracten en lopende contracten na uitspraak Hoge Raad passage opnemen om risico weg te nemen/verkleinen. * Afwijken van zuivere uitleg Didam met daarbij risico doorleggen aan wederpartij. * Bij nieuwe projecten conform Didam handelen. Deze werkwijze uitwerken. * Prioriteit geven aan herziening grondbeleid/bedrijf. Processen, voorwaarden, etc. * Projectmatig oppakken/impactanalyse maken: RO, IBOR en JZ.

50%

-

200 Grondbedrijf

Het budget voor de Jeugdzorg is niet toereikend

* Vinger aan de pols houden bij directe verwijzingen door opvallende en dure indicaties te bespreken met de betrokken zorgaanbieder. * Aan de hand van de te ontwikkelen monitor worden de uitgaven gemonitord en waar het mogelijk is bijgestuurd. * Overwogen wordt formatie, budget en voorzieningen op geëigende momenten in de P&C-cyclus in te brengen.

5%

-

2.000 Sociaal Domein

Een inbraak van buiten of van binnen waarbij informatie wordt gestolen, gegijzeld en/of schade wordt toegebracht aan de ICT/digitale informatievoorziening.

* Aandacht voor informatieveilig werken; * B (plan voor als het mis is gegaan). * Goede back-up; * Overwogen wordt CSIRT (een team dat kan reageren als er iets gebeurt) en SIEMSOC (monitoring van verdacht gedrag).

1%

-

10.000 Bedrijfs- voering

Financiële kengetallen Voor een goede meting van de gezondheid van de gemeentefinanciën is het belangrijk om u een aantal (voorgeschreven) financiële kengetallen te presenteren. Dit doen we in onderstaande infographic.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de resultaten van de financiële kengetallen.

Hieronder lichten we de verschillende kengetallen nog verder toe: Netto schuldquote De netto schuldquote laat het niveau van de schuldenlast van de gemeente zien, ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een idee van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Als de netto schuldquote boven de 100% ligt, wordt dat een hoge gemeenteschuld genoemd. Is de schuldquote hoger dan 130%, dan krijgt een gemeente het advies om direct in te grijpen om de schulden te verminderen. De netto schuldquote laat over de afgelopen jaren een dalende trend zien.

Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote is lager of gelijk aan 100%". Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, laten we de netto schuldquote zowel met als zonder doorgeleende gelden zien. Dit is de duidelijkste manier om te laten zien wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Het aandeel verstrekte leningen is stabiel en zeer gering. De uitkomsten hiervan zijn in lijn met de netto schuldquote zonder dat deze gecorrigeerd is voor verstrekte leningen. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote gecorrigeerd is lager of gelijk aan 100%".

Solvabiliteitsratio Dit kengetal laat zien in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen op lange termijn te voldoen. Bij een ratio kleiner dan 20% heeft een gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Het licht staat dan op rood. Normaal bevindt de ratio van een gemeente zich tussen de 20% en 70%. Door een forse groei van het eigen vermogen laat de solvabiliteit een stijgende lijn zien ten opzichte van voorgaande jaren. Criterium voor mate van gezondheid: "De solvabiliteitsratio is groter of gelijk aan 20%". Grondexploitatie Dit kengetal laat zien hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. Grondexploitaties kunnen een grote impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is belangrijk, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Over 2022 was deze ratio positief, dit ligt in lijn met eerdere jaren. Criterium voor mate van gezondheid: "De grondexploitatie is minimaal 0%".

80

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken we onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is flexibeler dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Criterium voor mate van gezondheid: "De structurele exploitatieruimte is groter of gelijk aan 0%". Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit laat de lokale lastendruk in onze gemeente zien ten opzichte van het landelijk gemiddelde aan woonlasten. Hieruit blijkt dat wij in 2022 onder het landelijk gemiddelde zijn uitkomen. Criterium voor mate van gezondheid: "De woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde zijn lager dan 100%".

Conclusie financiële kengetallen Bij de beoordeling van de kengetallen zijn de indicatoren "structurele exploitatieruimte groter dan 0" en “weerstandsvermogen van 1,4 < 2 de belangrijkste om de financiële gezondheid te bepalen. We constateren dat de relevante ratio over de structurele exploitatieruimte voldoet aan onze eisen. Onze woonlasten liggen onder het landelijk gemiddelde. Voor een verdere duiding van de woonlasten verwijzen wij u naar de paragraaf Lokale Heffingen.

81

Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn grote zaken die vaak veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. De gemeente heeft deze nodig voor de dienstverlening. In deze paragraaf staan ten minste de volgende kapitaalgoederen: infrastructuur, riolering, water, groen en gebouwen. Van deze kapitaalgoederen nemen we het beleidskader, de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien, en een vertaling van de financiële consequenties in de begroting op. Daarnaast geven we een toelichting op enkele andere kapitaalgoederen, namelijk: huisvesting onderwijs, sportvelden en bijbehorende gebouwen en informatie en communicatietechnologie. Bedragen x € 1.000

Naam beheerplan Beheerplan Verhardingen (wegen, fiets- en voetpaden etc.) Beheerplan Kunstwerken (bruggen, tunnels/viaducten, steigers, duikers) Beheerplan Oevers (beschoeiing, damwand, natuurlijke oever, kade) Beheerplan Groen (bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken) Beheerplan Gemeentelijke gebouwen (76 gebouwen en 68 beeldende kunstobjecten) Watertakenplan (beheer en instandhouding riolering) Sportvelden (breedtesportvelden en de atletiekbaan)

Vastgesteld in de raad

Looptijd

Begr. 2022 Rekening na wijziging 2022

Is er achterstallig onderhoud?

7-10-2021 2021 t/m 2022

2.314

2.321 Nee

7-10-2021 2021 t/m 2022

1.026

1.103 Nee

7-10-2021 2021 t/m 2022

214

142 Nee

7-10-2021 2021 t/m 2022

7.413

7.202 Nee

7-10-2021 2021 t/m 2022

2.776

1.944 Nee

14-12-2020 2021 t/m 2024

5.238

3.256 Nee

23-6-2016 2022 t/m 2036

1.729

1.698 Nee

Infrastructuur De gemeente beheert in de openbare ruimte kapitaalgoederen, waaronder wegen (verhardingen en gladheidsbestrijding), groen en bomen, bruggen, oevers, kaden, steigers, duikers, straat- en parkmeubilair. Maar ook verlichting, speelvoorzieningen, riolering, watergangen en bebordingen. Het beleidsmatig en financieel kader voor het duurzaam in stand houden van deze kapitaalgoederen is geborgd in de Nota Kapitaalgoederen 2021&2022. Hiervan maken ook onderliggende beheerplannen deel uit voor verhardingen, kunstwerken, oevers en groen. Het beheerplan voor gebouwen en beeldende kunst is geactualiseerd voor deze periode. In de beheerplannen zijn de onderhoudsopgaven, benodigde budgetten en onderbouwing van onderhoudsvoorzieningen opgenomen, plus de investeringen die als krediet in deze begroting zijn verwerkt. Eind 2022 heeft u de Brede Nota Kapitaalgoederen voor de periode 2023-2027 vastgesteld en vertaald in de begroting 2023 en het meerjarenperspectief (t/m 2026). In deze Brede Nota Kapitaalgoederen 2023–2027 zijn ook gebouwen en beeldende kunst opgenomen. Verantwoording over de opgaven/uitgaven vindt plaats via de jaarrekening. Met de manier waarop we het huidige beheer en onderhoud invullen, geven we uitvoering aan het vastgestelde kwaliteits- en veiligheidsniveau en voorkomen we dat kapitaalvernietiging plaatsvindt.

Zo voorkomen we veel, extra en (deels) onherstelbare schade als gevolg van achterstallig onderhoud. 82

Wegen (verhardingen) De gemeente beheert in totaal ruim 3,9 miljoen vierkante meter aan fietspaden, voetpaden, parkeerterreinen, rijbanen en overige verhardingen (inritten). Wegen moeten veilig en functioneel zijn en er moet geen sprake zijn van kapitaalvernietiging. In de vastgestelde Nota kapitaalgoederen 2021&2022 zijn de financiële middelen opgenomen om aan deze zorg te voldoen. Dit geldt zowel voor het groot onderhoud (voorziening) als investeringen (krediet). De gemeente voert elke twee jaar een inspectie uit naar de kwaliteit van wegen (verhardingen). Op basis hiervan anticiperen we op de staat van onderhoud in relatie tot het beschikbare budget. Alles wordt vastgelegd in het gemeentelijke beheerssysteem Obsurv. Aan de hand van rekenregels stellen we een kwalitatieve planning op, die we na een maatregeltoets omzetten naar een beheerplan. De laatste inspectie is uitgevoerd in 2022 en de uitkomsten hiervan zijn vertaald in de Brede Nota kapitaalgoederen 20232027. Civieltechnische kunstwerken De gemeente beheert bruggen (vast en beweegbaar), tunnels en viaducten, steigers en duikers. In totaal zijn dit 563 civieltechnische kunstwerken. Het beheer gebeurt op basis van de landelijke erkende CROW systematiek, richtlijnen voor kunstwerkenbeheer en geldende NEN-normering (2767-4). Het doel is de duurzame instandhouding, veiligheid en functionaliteit van de kunstwerken.

Oevers en kaden De gemeente beheert oevers en kaden, beschoeiingen, damwanden, kaden maar ook natuurlijke oevers. In totaal gaat het om ruim 55 kilometer oevers. De laatste inspectie is in 2020 uitgevoerd. Dit gebeurt elke vijf jaar en zo nodig tussentijds. De gegevens verwerken we in Obsurv. Het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd om hiermee kapitaalvernietiging te voorkomen en om de functionaliteit te behouden. Voor bovenstaande assets stellen we in 2023 een totaal onderhoudsplan op: ‘Onderhoudsplan Infrastructuur Openbare Ruimte’ (verhardingen/civiel technische kunstwerken en oever/kade bescherming). Hierin geven we de opgave voor 2023 weer, met een doorkijk naar de komende jaren.

Riolering Gemeentelijke watertaken Voor een gezonde, veilige leefomgeving en het duurzaam en toekomstbestendig maken van Heerenveen, zijn goede rioleringen en robuuste wateren nodig. Ze zorgen voor de bescherming van de volksgezondheid en het milieu (waterkwaliteit) en spelen een belangrijke rol in het tegengaan van wateroverlast. De taken zijn vastgelegd in het watertakenplan 2021-2024. We beheren 19.000 kolken, 450 kilometer vrijvervalriolen, 950 rioolgemalen en grote ondergrondse bergingskelders voor rioolwater. Samen hebben ze een vervangingswaarde van ruim 330.000.000 euro. Het beheer en onderhoud is gericht op functionaliteit en veiligheid en bedoeld om kapitaalvernietiging te voorkomen. Voor een goed beeld inspecteren we jaarlijks een deel

83

van het areaal. Deze inspecties verwerken we in het rioolbeheersysteem en op basis hiervan worden, volgens een vaste methodiek, onderhoudsmaatregelen bepaald en uitgevoerd.

Water Waterbeheer bestaat uit het beheer van water in stedelijk en landelijk gebied en het beheer van vaarwegen. Vaarwegen De provincie Fryslân heeft per verordening de vaarwegen in Friesland aan zichzelf en aan het Wetterskip Fryslân toebedeeld. De gemeente Heerenveen heeft dus geen vaarwegen in beheer en onderhoud. We onderhouden wel de wateren die aansluiten op de vaarwegen. Hiervoor is een baggerbeleidsplan opgesteld, wat nog ter besluitvorming moet worden aangeboden (zie het thema wonen en leven). Naast het baggeren van de vaarwegen vragen ook de oevers om onderhoud. Vanwege nieuw beleid bij de provincie komen meer oevers bij de gemeente in onderhoud. De uitwerking hiervan volgt in 2023 en de financiële effecten volgen in 2024. Stedelijk water Het stedelijk water is in 2016 overgedragen van de gemeente naar het Wetterskip Fryslân. De gemeente voert het feitelijk onderhoud echter nog wel steeds uit en krijgt hiervoor van het Wetterskip Fryslân een vergoeding. Deze vergoeding, die de kosten voor het beheer en onderhoud van het stedelijk water dekt, is in 2021 herzien voor 2021 en 2022. Met het Wetterskip Fryslân is de afgelopen jaren een nieuwe vergoedingssystematiek voorbereid die in maart 2023 door het algemeen bestuur van het Wetterskip Fryslân wordt behandeld. Het onderhoud betreft het tijdig uitmaaien van de watergangen, zodat deze functioneel blijven.

Het beheer en onderhoud - welke maatregelen we treffen en wanneer we die uitvoeren - zijn in afstemming met het Wetterskip Fryslân bepaald en opgenomen in het gemeentelijk beheersysteem. In totaal onderhouden wij voor het Wetterskip Fryslân 95 kilometer en 60 hectare water in het stedelijk gebied. Grote Waternavel In 2022 kregen we in het stedelijk watersysteem opnieuw te maken met de invasieve exoot Grote Waternavel. We hebben deze samen met het Wetterskip Fryslân verwijderd en het Wetterskip Fryslân nam hiervoor éénmalig de kosten voor haar rekening. We agenderen dit onderwerp gezamenlijk bestuurlijk, in het Provinciaal Bestuurlijk Overleg Water. Ook het baggeronderhoud maakt deel uit van de overdracht uit 2016. Met het Wetterskip Fryslân hebben we afgesproken dat we voor 2024 alle (achterstallige) bagger op basis van een 50/50 kostenverdeling wegwerken. Nadat het achterstallige baggeronderhoud is uitgevoerd, wordt ook het baggeronderhoud van het stedelijk water aan het Wetterskip Fryslân overgedragen. Hiervoor is in 2022 een baggerplan opgesteld wat nog ter besluitvorming wordt aangeboden.

84

Water landelijk gebied In het landelijk gebied voerden wij zelf een deel van het onderhoud van de watergangen uit. Dit gebeurt veelal op basis van de schouwplicht die ons door het Wetterskip Fryslân is opgelegd. Daarnaast voerden agrariërs onderhoud voor ons uit. Zij krijgen hiervoor van ons een vergoeding. In totaal onderhouden wij in het landelijk gebied ruim 250 kilometer watergangen. Groen Het beheer en onderhoud van het groen is uitgevoerd volgens het kwaliteitskader zoals we dit hebben vastgelegd in de Nota Kapitaalgoederen 2021&2022. We maken onderscheid tussen bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken en vaste plantvakken en doen dit op basis van een gebiedsindeling: bedrijventerrein, buitengebied, centra, groengebied, hoofdwegen en woongebied. We continueren over het algemeen het kwaliteitsniveau 'bewust beheer' overeenkomstig het beleid van eerdere jaren. Dit houdt in dat afhankelijk van de locatie in de gemeente het beheerniveau kan verschillen. Op sommige plekken is sprake van een laag onderhoudsniveau en op andere locaties een basis of hoog niveau. Het onderhoud aan het groen is vanuit de onderhoudsbudgetten betaald. Zoals wettelijk verplicht, zorgen wij voor het beheer en onderhoud van de bomen in onze openbare ruimte. Hiervoor hebben wij zorgplicht en volgen we de Wet Natuurbescherming.

Wij willen vooral optreden als goede rentmeester en op die manier kapitaalvernietiging tegengaan. Bij het beheer en onderhoud houden wij waar mogelijk rekening met biodiversiteit, klimaatontwikkeling, plaagdierbestrijding en invasieve soorten (exoten). Gebouwen De gemeente Heerenveen heeft 76 gebouwen en 68 beeldende kunstobjecten in eigendom en beheer. Voor het planmatig en efficiënt uitvoeren van onderhoud, is het belangrijk om te weten welk bouwkundig en installatietechnisch onderhoud nodig is. In 2021 is hierom de staat van onderhoud in kaart gebracht van de gemeentelijke gebouwen en de hieraan verbonden installaties. We hebben dit onderzocht volgens de landelijke NEN 2767 norm; een methodiek. De uitkomst was dat alle gebouwen in redelijke staat van onderhoud verkeren. De inspecties en de gebouw-specifieke data (kwantiteit: bouwjaar, adres, m2, etc.) zijn in het gebouwenbeheersysteem opgenomen. Op basis van dit systeem maken wij een meerjarenplanning voor het gehele gebouw, inclusief de installaties die om onderhoud of vervanging vragen. Dit leidt tot een financiële onderhoud- en vervangingsbehoefte voor de komende jaren. Dit is vastgelegd in het vastgestelde beheerplan gebouwen en beeldende kunst 2021&2022. Huisvesting onderwijs De gemeente is verantwoordelijk voor voldoende huisvestingscapaciteit en een adequate huisvestingssituatie van het onderwijs in de gemeente.

Dit geldt voor het basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs. Het middelbaar beroepsonderwijs kent geen gemeentelijke zorgplicht voor de onderwijshuisvesting.

85

In de begroting is jaarlijks budget beschikbaar voor calamiteiten en voor een eerste inrichting van onderwijsleerpakketten en/of meubilair bij uitbreidingen door autonome ontwikkelingen. Huisvesting primair en voorgezet onderwijs Voor de komende jaren staan de gemeente en de schoolbesturen voor een grote opgave op het gebied van huisvesting van het primair en voorgezet onderwijs. Op 12 mei 2022 heeft u het Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs (IHP VO) en het Duurzaam Integraal Huisvestingsplan (DIHP PO) vastgesteld. In deze plannen staat per project (schoolgebouw) aangegeven welke, wanneer gepland staat voor renovatie of nieuwbouw. Ook staan hierin de beleidsambities en (financiële) kaders. De plannen geven tot en met het jaar 2038 inzicht in het huisvestingsperspectief voor de scholen in het primair en voorgezet onderwijs in de gemeente. Voor de bekostiging van de onderwijsvoorzieningen is de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs Gemeente Heerenveen het uitgangspunt. De bijbehorende dekking is in de begroting geregeld. Kingweg 10 en Buitenbaan 3 U heeft op 12 mei 2022 een bouwkrediet beschikbaar gesteld van 1.000.000 euro voor de renovatie aan de Kingweg 10 en 400.000 euro voor de renovatie aan de Buitenbaan 3.

Zowel de Kingweg 10 als de Buitenbaan 3 zijn met beperkte bouwkundige ingrepen voor een periode van circa tien jaar geschikt gemaakt voor het onderwijs. In de herfstvakantie van 2022 is de Compagnie/PrO Sevenwolden (praktijkonderwijs) van de Buitenbaan 3 naar de Beroepencampus (Kingweg 10) verhuisd. De Duisterhoutschool is vervolgens tijdens de kerstvakantie 2022 naar de Buitenbaan 3 verhuisd. Hierdoor heeft het speciaal onderwijs op dit moment geen capaciteitstekort meer qua vierkante meters. De Buitenkans Het gemeentelijke schoolgebouw waarin De Buitenkans is gehuisvest, is ruim veertig jaar oud. Vanwege ruimtegebrek zijn hier twee noodlokalen bij geplaatst voor het onderwijs en één noodlokaal voor de kinderopvang. Daarnaast is er een Kiss & Ride strook gerealiseerd om verkeersoverlast in de wijk te verminderen. De Greiden Voor de vier basisscholen in De Greiden - OBS Ekke de Haan, OBS het Vogelnest, CBS het Kompas en CBS de Roerganger - zijn de locaties bepaald. De schoolgebouwen van Ekke de Haan en het Vogelnest worden gerenoveerd en kleinschalig uitgebreid. Het Vogelnest en de Roerganger gaan samen in één gebouw op de huidige locatie van het Vogelnest. Er loopt op dit moment een project waarin we samen met de schoolbesturen (en de kinderopvang) bekijken hoe de realisatie in de praktijk kan worden vormgegeven.

De stakeholders (waaronder omwonenden) zijn en blijven hierbij aangesloten.

86

Sportvelden en bijbehorende gebouwen De gemeente onderhoudt de gemeentelijke sportvelden. De dagelijkse onderhoudswerkzaamheden van sommige sportvelden zijn overgedragen aan de verenigingen. Zij ontvangen hiervoor jaarlijks een vergoeding. Sportvelden We hebben de financiële dekking van de benodigde onderhoudsmaatregelen geregeld in het product Sportaccommodaties in de begroting, en in de Voorziening Sportvelden. In dit budget hebben we ook de periodieke renovatiekosten van de natuur- en kunstgrasvelden en van de kunststofatletiekbaan opgenomen. Bij de vaststelling van het 'Actualisatie Accommodatieplan Sport', op 23 juni 2016, heeft u besloten dat het beheer en onderhoud van de sportvelden bij de gemeente blijft. In december 2021 stemde u in met de herijking van dit document. De financiële vertaling is verwerkt in de begroting van 2023. Uitbreiding en/of vernieuwing Voor specifieke uitbreiding en/of vernieuwing van sportvoorzieningen (anders dan renoveren) reserveren we niet. Dit betekent dat hiervoor van geval tot geval een investeringskrediet nodig is, waarvan we de lasten in de begroting verwerken. Bij de vaststelling van het eerder genoemde Actualisatie Accommodatieplan Sport besloot u dat verenigingen, bij verzoeken voor dergelijke investeringen in sportaccommodaties, in principe één derde van de werkelijke kosten (mee)betalen.

Intentieverklaring sportpark Skoatterwâld We zijn vanaf de zomer van 2020 in gesprek met sc Heerenveen en vv Heerenveen (en later sc Heerenveen Vrouwen) om te onderzoeken of en hoe we het huidige Sportpark Skoatterwâld kunnen herontwikkelen en uitbreiden aan de noordzijde. De uitgangspunten zijn vastgelegd in een intentieverklaring, die is ondertekend door sc Heerenveen, vv Heerenveen en het college van de gemeente Heerenveen. We verwachten u de uitkomsten van dit onderzoek in de zomer van 2023 te kunnen voorleggen. Vervanging toplaag kunstgrasveld Tjalleberd In de zomer van 2022 is de toplaag van het kunstgrasveld van vv Aengwirden vervangen. Conform de eerder genoemde herijking van het beheerplan voorzieningen breedtesportvelden is dit veld ingestrooid met kurk infill. We hebben hiervoor gekozen vanwege de verwachte richtlijnen van de Europese Commissie, die op termijn de polymeric infill (waaronder SBR valt) verbiedt. Vervanging toplaag kunstgrasveld Skoatterwâld en aanleg nieuw kunstgrasveld Skoatterwâld In het derde en vierde kwartaal van 2022 zijn op sportpark Skoatterwâld twee velden onder handen genomen. Het bestaande kunstgrasveld is gesaneerd en de toplaag is ingestrooid met kurk infill. Het veld is bovendien een kwartslag gedraaid om alvast voor te sorteren op verdere ontwikkelingen en plannen op sportpark Skoatterwâld (zie eerder genoemd).

Daarnaast is een natuurgrasveld omgezet in een kunstgrasveld, om het capaciteitsgebrek te verminderen die de breedtesport (en topsport) op deze sportaccommodatie ervaart. Aanleg beregeningsinstallatie Read Swart In de zomer van 2022 is bij voetbalvereniging Read Swart een automatische beregeningsinstallatie aangelegd in de drie velden. Deze pilot is opgestart om alvast in te 87

spelen op klimaatverandering (drogere periodes die het lastiger maken om de velden te onderhouden) en verduurzaming (het terugbrengen van dieselverbruik en efficiënter omgaan met water). Daarnaast scheelt het geluidsoverlast voor de omgeving, is het fors minder arbeidsintensief werk voor de vrijwilligers en is het op termijn kostenbesparend. De pilot is gedurende het jaar gemonitord en alle betrokken partijen zijn erg positief. Daarom wordt in 2023 geld aangevraagd om dit uit te breiden naar andere sportaccommodaties. Informatiemanagement en ICT De basis-ICT, met de onderhoudscontracten en een investeringsplan, valt onder de kapitaalgoederen. De vervanging van de software voor primaire, bedrijfsvoerings-, midoffice en frontoffice processen, nemen wij niet op onder de kapitaalgoederen. Vervanging van deze software is namelijk afhankelijk van het functioneren, het aanbod van leveranciers, de wijzigingen in wet- en regelgeving en andere invloeden. Hierin zit geen ritme van vervanging. Op de langere termijn (vier tot acht jaar) voorzien wij, als gevolg van ontwikkelingen in de technologie, een kanteling van investeren naar huren. Wij verwachten dat we investeringen in rekenkracht (servers), opslag (storage), netwerk, backup, recovery en systeemprogrammatuur in de toekomst kunnen vervangen door het inhuren van deze faciliteiten voor digitale werkplekken.

We verwachten dat dit beter beheersbaar, betaalbaar en veilig is.

88

Financiering In de paragraaf financiering wordt de financieringsfunctie van gemeente Heerenveen uiteengezet over het afgelopen boekjaar. In het eerste onderdeel geven we een korte toelichting op de wettelijke kaders en het treasury statuut van de gemeente Heerenveen. In het onderdeel financiering gemeente Heerenveen geven we een toelichting op het gevoerde risicobeheer (kasgeldlimiet, renterisiconorm en het schatkistbankieren), de financiering van de gemeente en de gehanteerde rentemethodiek.

Kaders Voor de uitvoering van de treasuryfunctie hebben we als gemeente te maken met verschillende wettelijke kaders. De belangrijkste worden hieronder toegelicht. Wet HOF In de wet HOF (houdbare overheidsfinanciën) is vastgelegd dat het Rijk en de decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) een gelijkwaardige inspanning leveren om een eventueel begrotingstekort (EMU-tekort) weg te werken. Gemeenten worden hierdoor bijvoorbeeld beperkt in het aantrekken van geldleningen. Wet Fido De uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie vindt plaats binnen de wettelijke kaders van de Wet Fido (financiering decentrale overheden). In de wet staan transparantie en risicobeheersing centraal. De transparantie komt onder andere tot uitdrukking in een financieringsparagraaf in de begroting en jaarrekening. Eind 2013 is de Wet Fido gewijzigd door de invoering van het verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden. Reden voor de invoering van het verplicht schatkistbankieren is het beheersen van de overheidsschuld en het reduceren van het financiële risico voor decentrale overheden. Ruddo In de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo) staan de regels waar uitzettingen aan moeten voldoen. Dit voor zover die niet in de schatkist worden aangehouden.

De Ruddo beperkt zich tot regelgeving over het uitzetten van gelden in de vorm van een belegging in waardepapieren en het aangaan van transacties in financiële derivaten. Treasurystatuut In het treasurystatuut van gemeente Heerenveen zijn binnen de mogelijkheden van de wet Fido en de Ruddo de kaders vastgelegd voor de uitvoering van de treasuryfunctie.

Treasury Uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer De gemeente Heerenveen kent enkele uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer. Deze bestaan uit de kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen, overige langlopende leningen en overige uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer. Over een deel van de uitzettingen wordt een (rente) vergoeding ontvangen aangezien er

89

sprake is van (krediet) risico door mogelijke insolventie of deficit van tegenpartijen. Het verloop van de uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer is als volgt: Bedragen x € 1.000

Financiële vaste activa

Boekwaarde 31-12-2021

Mutaties

Boekwaarde 31-12-2022

Kapitaalverstrekkingen deelnemingen Voorziening participatie Thialf Overige langlopende leningen Voorziening lening vrouwenvoetbal Overige uitzettingen, met een looptijd van 1 jaar of langer

13.781 -1.500 375 102

-23 -150 -102

13.781 -1.500 352 -150 -

Totaal kapitaalverstrekkingen

12.758

-275

12.482

Bovenstaande financiële vaste activa zijn nader toegelicht in de toelichting op de balans. Leningenportefeuille gemeente Heerenveen In het verleden is de financieringsbehoefte grotendeels gefinancierd met langlopende geldleningen (vreemd vermogen). De afgelopen jaren is de financieringsbehoefte van de gemeente Heerenveen voornamelijk gefinancierd met eigen vermogen en zijn er geen nieuwe (langlopende) geldleningen aangetrokken. Onderhandse leningen Hieronder staat het verloopoverzicht van de onderhandse leningen met een looptijd van langer dan 1 jaar. In 2022 is in totaliteit € 5,1 miljoen afgelost en zijn geen nieuwe langlopende leningen aangetrokken. De omvang van de onderhandse leningen bedraagt eind 2022 nog € 108,9 miljoen. De ontwikkeling van de leningenportefeuille is in onderstaande tabel gegeven. De gespecificeerde stand van de leningenportefeuille is terug te vinden bij de toelichting op de balans.

Renterisicobeheer en schatkistbankieren Voor de beheersing van de renterisico’s gelden twee concrete richtlijnen: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Daarnaast is een toelichting gegeven op het schatkistbankieren over het afgelopen boekjaar.

90

Kasgeldlimiet Ter beheersing van het renterisico op kortlopende schulden is in de Wet Fido de kasgeldlimiet ingesteld. Deze moet voorkomen dat gemeenten te veel kort geld lenen waardoor bij een sterke stijging van de rente de rentelasten ineens explosief zouden toenemen. Deze kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal. Voor de gemeente Heerenveen is de kasgeldlimiet bepaald op € 15,5 miljoen in 2022. Voldoen aan de wettelijke bepalingen houdt in dat als de vlottende schuld structureel de kasgeldlimiet overschrijdt de kortlopende schulden moeten worden omgezet naar een langlopende schuld. Ook dient bij een overschrijding een toelichting gegeven te worden, bovendien zal de toezichthouder geïnformeerd moeten worden als de kasgeldlimiet drie opeenvolgende kwartalen wordt overschreden. Het verloop van de kasgeldlimiet gedurende het jaar 2022 is als volgt weergegeven: Bedragen x € 1.000

Boekjaar 2022

Berekening kasgeldlimiet 1e kw.

2e kw.

3e kw.

Vlottende schulden

3

1

-

1

Vlottende middelen

18.013

24.407

45.661

48.305

Per saldo

18.016

24.408

45.661

48.306

4e kw.

Kasgeldlimiet

15.506

15.506

15.506

15.506

Ruimte (+), overschrijding (-)

33.522

39.914

61.167

63.812

Zoals te zien is deze limiet in het verantwoordingsjaar in geen van de kwartalen overschreden. Dit is met name het gevolg van het hoge saldo aan liquide middelen en doordat er geen kasgeldleningen zijn aangetrokken in 2022 Renterisiconorm Ter beheersing van het renterisico op langlopende schulden is in de wet Fido de renterisiconorm opgenomen. De renterisiconorm houdt in dat maximaal 20% van het begrotingstotaal in enig jaar voor herfinanciering in aanmerking komt. Voor de gemeente Heerenveen is dit een bedrag van € 36,4 miljoen in 2022. Dit bedrag mag niet overschreden worden en dat betekent dat slechts een geringe omvang aan langlopende leningen mag worden aangetrokken of een goede spreiding van leningen in omvang, looptijden en renteaanpassingen. In 2022 zijn geen nieuwe, langlopende leningen aangetrokken. De berekening van de renterisiconorm voor 2022 is op de volgende pagina opgenomen. Hieruit blijkt dat de norm in 2022 niet is overschreden. Bedragen x € 1.000

Renterisiconorm jaarstukken 2022 a. b. c.

Renteherzieningen Aflossingen Renterisico (a + b)

d. e. f.

Begrotingstotaal Percentage regeling Renterisiconorm (c * d)

g. Ruimte onder risiconorm (f > c) h. Overschrijding renterisiconorm (c > f) Overschrijding renterisiconorm?

Boekjaar 2022 5.104 5.104 182.428 20% 36.486 31.382 Nee

91

Schatkistbankieren Decentrale overheden, waaronder dus ook gemeenten, zijn verplicht alle middelen die ze niet direct nodig hebben voor hun publieke taak (en die in het verleden daarom op een bank- of spaarrekening stonden) in de schatkist aan te houden. Het is niet toegestaan om middelen aan te houden op een rekening-courant of spaarrekening bij private partijen zoals een bank. Ook het uitzetten van middelen door te beleggen is niet toegestaan. Een belangrijke uitzondering op de hoofdregel dat alle middelen in de schatkist moeten worden aangehouden, is het drempelbedrag dat buiten de schatkist mag blijven. Daarnaast vallen middelen die vanuit de publieke taak worden aangehouden bij derden ook niet onder schatkistbankieren. Het gaat dan bijvoorbeeld om onderpand of derdengelden (zoals in het kader van schuldhulpverlening). De verplichting tot schatkistbankieren is eind 2013 ingegaan. De laatste jaren is het saldo schatkistbankieren, met name als gevolg van het financiële herstel van gemeente Heerenveen, sterk gestegen. Per 31 december 2022 bedraagt de rekeningcourantverhouding met het Rijk (schatkistbankieren) ruim € 41,2 miljoen. Om er voor te zorgen dat de gemeente Heerenveen altijd voldoet aan de wet- en regelgeving voor het schatkistbankieren is met de BNG (Bank Nederlandse Gemeenten) een overeenkomst afgesloten.

Dit houdt in dat alle liquide middelen boven de € 1 miljoen automatisch dagelijks worden afgeroomd ten gunste van het schatkistbankieren. Een overschrijding van het drempelbedrag heeft dan ook niet plaatsgevonden zoals uit onderstaand overzicht blijkt: Bedragen x € 1.000

Benutting drempelbedrag schatkistbankieren (1) Op dagb. buiten 's Rijks schatkist gehouden middelen

1e kw.

2e kw.

3e kw.

4e kw.

468

536

454

439

(2) Drempelbedrag

3.649

3.649

3.649

3.649

(2 -/- 1) Benutting van het drempelbedrag

3.180

3.112

3.194

3.209

Nee

Nee

Nee

Nee

Overschrijding van het drempelbedrag?

Rentemethodiek en renteresultaat Rentevisie De gemiddelde rente op de leningen van de huidige vaste schuld bedraagt circa 2,5%. De verwachting is dat zowel de rente op de geld- als kapitaalmarkt voorlopig op een laag niveau blijft. Renteresultaat De gemeente heeft uitstaande geldleningen waaruit rentebaten voortvloeien. Deze rente komt ten goede aan het exploitatieresultaat op het taakveld treasury (thema Financiën en Organisatie). Daarnaast heeft de gemeente langlopende geldleningen afgesloten waarvoor een rentevergoeding betaald moet worden. Het verloop van de rentebaten en rentelasten over het afgelopen jaar ziet er als volgt uit: