Bijlage 1. Themarekening 2022

33

Huisvestingsbeleid We werken aan geschikte, veilige en betaalbare huisvesting voor iedereen, nu en in de toekomst. Hiervoor hebben we een nieuwe woonvisie nodig, welke in 2023 aan de raad wordt voorgelegd. Een woonvisie die inspeelt op moderne ontwikkelingen en trends, goede (prestatie)afspraken met de corporaties en huurdersverenigingen en op een goede monitoring. Programma implementatie Omgevingswet In 2022 hebben we een flinke stap gezet in het bereiken van de doelen van de Omgevingswet. Concreet betekent dit: •

• •

• • • •

dat we hebben geëxperimenteerd met zogenaamde intake- en omgevingstafels: nieuwe overlegvormen om meer maatwerk te kunnen bieden. Hierbij worden ruimtelijke initiatieven eerst op wenselijkheid en pas daarna op haalbaarheid getoetst. We gaan hier in 2023 mee verder. dat we inzichtelijk integraal beleid maakten waarin de fysieke leefomgeving centraal staat. Hiermee is de basis gelegd voor het maken van omgevingsplannen. dat we al zo veel mogelijk overeenkomstig de inrichting van het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) werken, ondanks dat het DSO nog niet in de lucht is (en de Omgevingswet als gevolg hiervan weer is uitgesteld al is de verwachte datum nu op 1 januari 2024). We hebben hiervoor in 2022 nieuwe werkprocessen opgesteld. Deze ondersteunen straks niet alleen de interne bedrijfsvoering, maar ook die met externe partijen. Een groot deel van de processen is al klaar, een deel hiervan is inmiddels ook in het nieuwe ICT voor VTH ingebouwd en wordt getest. Bij die testen kijken we naar de techniek (bijvoorbeeld de koppelingen met interne en externe systemen), de werking en naar de (interbestuurlijke) samenwerking. We verwachten dat we in 2023 al gebruik kunnen maken van het nieuwe ICTsysteem, ondanks dat de Omgevingswet is uitgesteld. De nieuwe processen die onder de Omgevingswet gelden, kunnen we dan afmaken en testen.

dat het participatiebeleid Omgevingswet sinds december 2022 klaar is en in februari 2023 is behandeld in de raadsvergadering. dat we de dienstverlening met klantreizen een stap verder hebben gebracht. dat er een competentietraject onder medewerkers is uitgevoerd die past bij de wettelijke vereisten en ambities die voortvloeien uit de Omgevingswet. dat we de nodige werkzaamheden hebben verricht om taken over te dragen aan de FUMO. Alle gemeentelijke bedrijven zijn gescreend en omgezet naar de nieuwe manier van classificeren onder de Omgevingswet. Op basis hiervan blijkt welke gemeentelijke bedrijven overgaan en hiervoor moeten worden geconverteerd.

Toepassen maatwerk in het kader van de Omgevingswet Werken vanuit de bedoeling sluit aan bij de ambities van de Omgevingswet. Van 'nee, tenzij' naar 'ja, mits'. We gaan door met het meer op maat werken en dit realiseren we door te werken vanuit de bedoeling. Wet kwaliteitsborging bouwen, preventieve bouwtoets De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) moet de kwaliteit van bouwwerken verbeteren en de positie van de opdrachtgever versterken. De aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van opdrachtgevers wordt uitgebreid. De invoering van de wet is uitgesteld tot 1 januari 2024. Als organisatie bereiden wij ons hier op voor.

34

Gemeenten voeren nu nog een preventieve bouwtechnische toets uit voor alle aanvragen omgevingsvergunningen 'bouw'. Als de nieuwe wet ingaat, geldt dit alleen nog voor de complexe bouwwerken. Een bouwtechnische toets van alle andere bouwwerken wordt dan niet meer geregeld of uitgevoerd door de gemeente, maar door private marktpartijen. Ontwikkeling veiligheidsdomein We willen een gemeentelijke organisatie zijn die haar inwoners, bedrijven en instellingen goed kan beschermen en helpen. Hiervoor is het nodig dat we de gemeentelijke organisatie opnieuw inrichten als het gaat om openbare orde en veiligheid en leefbaarheid. We moeten de organisatie zo inrichten, dat we ons huidige takenpakket behoorlijk kunnen invullen en uitvoeren. We voorzien zo ook meteen in de nieuwe taken en bevoegdheden van de gemeente en burgemeester op dit gebied. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Instandhouding kapitaalgoederen openbare ruimte Brede nota kapitaalgoederen 2023 – 2027 In december 2022 is de brede nota kapitaalgoederen 2023- 2027 vastgesteld door het college en uw raad. Hierin staat het kwaliteitsniveau waaraan ons kapitaalgoed moet voldoen en welke financiële middelen hierbij horen. Naast de kapitaalgoederen openbare ruimte is hierin ook het kapitaalgoed ‘eigen vastgoed’ meegenomen. De financiële gevolgen hiervan zijn opgenomen in de begroting 2023 en in het MJP (t/m 2026).

Beheerplannen openbare ruimte De gemeente beheert in de openbare ruimte verschillende kapitaalgoederen. Hieronder vallen wegen (verhardingen en gladheidsbestrijding), groen en bomen, bruggen, oevers en kaden, steigers, duikers, straat- en parkmeubilair, maar ook verlichting, speelvoorzieningen, riolering, watergangen en bebordingen. Aan de hand van het kwaliteitsniveau dat in de nota kapitaalgoederen staat beschreven, bepalen we welke onderhoudsmaatregelen hierbij passen. Volkshuisvestingbeleid Als voorbereiding op de nieuwe woonvisie, is de startnotitie ‘Heerenveen, hier wil je wonen’ vastgesteld. Vanwege tussentijdse ontwikkelingen rondom het thema Wonen en Volkshuisvesting was het nodig om nog eens goed te kijken naar belangrijke keuzes, uitgangspunten, consequenties en instrumentarium. Uw raad heeft vervolgens - met de Raadsagenda 2022-2026 - om een nieuwe startnotitie gevraagd. Hierdoor liep het lopende proces van de woonvisie vertraging op. De startnotitie is in december 2022 aan uw raad voorgelegd in de vorm van een uitgangspuntennota. Met het vaststellen ervan, gaf uw raad ons concrete kaders mee die we in 2023 in de nieuwe woonvisie uitwerken. De Woningwet schrijft ons voor dat we elk jaar op basis van de woonvisie prestatieafspraken maken. In 2022 zijn de prestatieafspraken voor 2023 nog gemaakt op basis van de oude woonvisie.

In 2023 gebruiken we de nieuwe woonvisie om (meerjaren) prestatieafspraken te maken met de woningbouwcorporaties en huurdersbelangenverenigingen voor 2024 (en verder). Het Ministerie voor Volkshuisvesting introduceerde halverwege 2022 de Nationale Woon-

35

en Bouwagenda met zes bijbehorende programma’s. De drie kerndoelen van dit rijksbeleid zijn: • tot 2030 inzetten op voldoende woningen voor iedereen (beschikbaarheid); • woonlasten beter laten aansluiten op het inkomen (betaalbaarheid); • en duurzame huisvesting bereikbaar maken voor iedereen (kwaliteit). In lijn met deze programma’s hebben Aedes, de Woonbond, VNG en het Rijk nationale prestatieafspraken met elkaar gemaakt. De provincie Fryslân is samen met de gemeenten begonnen met de concrete uitvoering van het rijksbeleid en de programma’s. Onderdeel van het programma Woningbouw is 'versterking van de regie op realisatie'. Dit beleggen we onder andere in de regionale woondeals, waarin provincie, gemeenten, woningcorporaties en marktpartijen in regionaal verband strategieën of visies formuleren voor woningbouw. Begin 2023 sluiten we de regionale woondeal waarbij gemeente Heerenveen betrokken is. Met het oog hierop zijn er in 2022 geen nieuwe woningbouwprogramma-afspraken gemaakt. Partijen in noordelijk Nederland hebben in 2022 ook gewerkt aan de uitwerking van plannen voor de Lelylijn. Dit is onderdeel van het Deltaplan voor het Noorden. Nieuw in 2022 waren de ‘NOVEX-gebieden’.

Als onderdeel van het Programma Nationale Omgevingsvisie Extra heeft het Rijk zestien gebieden in Nederland aangewezen waar de opeenstapeling van nationale opgaven in het fysieke domein zo groot is, dat dit om een gebiedsgerichte aanpak vraagt. Het globale traject van de Lelylijn is hierbij aangewezen als één van de NOVEX-gebieden, vanwege de uitdagingen voor onder andere wonen en mobiliteit. In 2023 maken we voor dit NOVEX-gebied een verstedelijkingsstrategie met de andere overheden die hierbij betrokken zijn. Groen, spelen, biodiversiteit en plaagsoorten Klimaatadaptatie, biodiversiteit en plaagsoorten Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte hebben wij het programma Klimaatadaptatie en Biodiversiteit uitgevoerd. In het laatste kwartaal van 2022 is de herfstmonitor Duurzaamheid afgerond met als resultaat deze aan uw raad voor te leggen. Hiernaast hebben wij bij het beheer en onderhoud ingezet op de bestrijding van plaagsoorten, waaronder de eikenprocessierups. Dit is onze zorgplicht en dit doen we op basis van de landelijke leidraad aanpak plaagsoorten op maat voor onze gemeente. Actualisatie aanpak invasieve exoten Ondanks onze aanpak van invasieve exoten zien wij hiervan een toename. We hebben onze aanpak van invasieve exoten daarom in 2022 geëvalueerd en begin 2023 doen we op basis hiervan een voorstel aan uw raad.

BOSK Het BOSK in Leeuwarden kreeg een vervolg in Akkrum en een deel van het BOSK ging verder naar de kern Heerenveen. We geven hiermee aandacht aan vergroening, de meerwaarde van groen in beleving, biodiversiteit en klimaatadaptatie, gecombineerd met culturele activiteiten. Richtlijn bomen en zonnepanelen Wij zijn begonnen met het opstellen van een groenstructuurprogramma, in lijn met de aankondiging van het programma Groenstructuur, zoals vermeld in de omgevingsvisie. We stellen de groenstructuurvisie in de eerste helft van 2023 op, met hierin onder andere 36

een richtlijn voor bomen en zonnepanelen. Een eventueel verdere uitwerking volgt daarna. Actualisatie beleidsplan spelen Samen met inwoners hebben we een plan gemaakt voor onder andere het Rozenveld. Dit deden we op basis van nieuw te ontwikkelen ‘BOSS’ beleid (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen). BOSS is onderdeel van het nieuwe (speel)beleid dat we in de eerste helft van 2023 opstellen. We willen het gebruik van de openbare ruimte een positieve impact geven met BOSS en hierbij komen ook thema’s als gezondheid, sport en leefomgeving aan bod. Verhardingen, openbare verlichting, civieltechnische kunstwerken en oevers Actualisatie beleidsplannen wegen, civieltechnische kunstwerken en oevers De vastgestelde Brede Nota Kapitaalgoederen is het beleid dat ons kaders geeft voor de periode 2023 -2027. De beleidsdoelstellingen hebben wij zoveel mogelijk meegenomen in het Onderhoudsplan Infrastructuur Openbare Ruimte (verhardingen/civiel technische kunstwerken en oever/kade bescherming). Denk aan het verbeteren van het fietscomfort. Realisatie materialenopslag We hebben de opslag van materialen in 2022 nog op praktische wijze ingevuld, door gebruik te maken van beschikbare percelen op onder andere het IBF. Gezien de verwachte uitgifte van kavels, is dit na 2022 geen optie meer.

De besluitvorming over en de realisatie van - een definitieve materiaalopslag, is doorgeschoven naar een later moment. Overdracht oevers vaarwegen De gemeente heeft via ambtelijke en bestuurlijke weg invloed uitgeoefend op de beleidsen besluitvorming over de overdracht van de oevers en vaarwegen. Wij hebben Gedeputeerde Staten in een brief geïnformeerd over ons gemeentelijk standpunt en hiervan heeft u een afschrift ontvangen. Ondanks deze inzet heeft de provincie haar plan ongewijzigd doorgezet om te laten vaststellen. De verdere uitwerking en financiële effecten volgen in 2023. Openbare verlichting Zoals voorgeschreven in het lichtbeleid en het uitvoeringsplan dat hierbij hoort, is een deel van onze openbare verlichting omgezet naar LED-verlichting en is het aantal lichtmasten verminderd. We hebben daarnaast het reguliere beheer en onderhoud uitgevoerd en storingen opgelost. Een specifiek en succesvol project is de verbetering van de inrichting, en de aanpassing van de verlichting, van de Romkessteeg. Watertaken Riolering In 2021 is het gemeentelijke watertakenplan vastgesteld. Op basis hiervan voeren we het jaarlijks beheer en onderhoud uit aan onze riolering. Na recente kwaliteitsinspecties hebben we reparaties of vervangingen uitgevoerd aan de riolering en rioolgemalen en daarbij ingespeeld op de klimaatontwikkeling.

Zo maakten we, als het noodzakelijk was, combinaties bij het onderhoud met klimaatadaptieve maatregelen. Hiermee kunnen we in de toekomst mogelijke overlast door hevige(re) regenval voorkomen, dan wel het 37

moment dat er overlast ontstaat uitstellen. In 2022 is onder andere de riolering in Akkrum (UT-wei/Mounedyk) op deze wijze aangepast. De traditionele riolering is aangepast en veranderd in een klimaatbestendige oplossing. Beheerplan baggeren Het beheer en onderhoud van het stedelijk water is in het verleden van de gemeente overgedragen naar Wetterskip Fryslân. In het kader hiervan is in 2022 een baggerplan opgesteld, wat inzicht geeft in waterdiepten die we nodig hebben. Dit geldt voor zowel het stedelijk water als voor aanlegplekken bij woningen die aan of dichtbij provinciaal vaarwater liggen. Het baggerplan moet bestuurlijk worden vastgesteld. Vastgoed Strategische nota vastgoed Eind 2021 heeft uw raad de Strategische Nota Vastgoedbeleid vastgesteld. De verdere uitwerking hiervan is in 2022 voorbereid en de invulling baseren we op het beleidskader uit de Nota strategisch vastgoed. Uiteindelijk moet dit onze leidraad worden om te kunnen bepalen of we locaties en/of opstallen willen behouden, afstoten of (her)ontwikkelen. Zie eventueel ook bij de Instandhouding kapitaalgoederen openbare ruimte. Beleid snippergroen Het beleid snippergroen is eind 2021, direct na het opstellen van de begroting 2022, geactualiseerd en vastgesteld.

Uitwerking Didam-arrest inzake verhuur en verkoop gemeentelijk vastgoed en snippergroen Als gevolg van het Didam-arrest hebben we project-specifiek beleidsregels voorbereid voor de verhuur en verkoop van gemeentelijke eigendommen. Beheerplan gebouwen (en beeldende kunst) We hebben adequaat beheer en onderhoud uitgevoerd aan ons vastgoed om ervoor te zorgen dat dit in redelijke staat van onderhoud blijft. De onderhoudsmaatregelen voor gemeentelijke gebouwen (en beeldende kunst) staan in het beheerplan gemeentelijke gebouwen. Eind 2022 is dit beheerplan voor de periode 2023 tot en met 2027 vastgesteld en onderdeel geworden van de vastgestelde Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 tot en met 2027. Programma implementatie Omgevingswet Onder de vlag van het programma Omgevingswet, werkten we in 2022 aan verschillende instrumenten die we gaan gebruiken wanneer de Omgevingswet officieel ingaat. Deze instrumenten zijn de omgevingsvisie, het programma Buitengebied en het omgevingsplan. Wij gebruikten de omgevingsvisie in 2022 al in ons dagelijks werk, bij het maken van afwegingen en bij het beoordelen van initiatieven die niet in het bestemmingsplan passen. Bij de intaketafels, waar deze initiatieven zijn besproken, speelt de omgevingsvisie een belangrijke rol. Dit is mede te danken aan de ‘ja, mits’ benadering. Er was in 2022 geen aanleiding om de omgevingsvisie te wijzigen. 38

We zijn in 2022 begonnen met de voorbereiding van het programma Buitengebied. Dit wordt de beleidsmatige voorloper van het omgevingsplan, dat we opstellen voor het deelgebied buitengebied. We hebben ons in 2022 verdiept in dit nieuwe instrument. Zo hebben we onderzocht hoe we het programma kunnen gebruiken, wat we ermee kunnen bereiken en wat ervoor nodig is om een programma te maken dat ons kan helpen bij het maken van een omgevingsplan. De uitkomsten van deze verkenning zijn verwerkt in de startnotitie programma Buitengebied en MER. Wij leggen deze startnotitie in maart 2023 ter vaststelling voor aan uw raad. Voor het maken van een omgevingsplan voor de gehele gemeente Heerenveen, doen wij ervaring op met de Pilot Akkrum-Nes. Deze pilot helpt ons om grip te krijgen op het maken van het omgevingsplan. Met vallen en opstaan hebben we in 2022 stappen vooruit gezet, maar de praktijk is weerbarstig. Onze gemeente bevindt zich in de ‘kopgroep’. We moeten het wiel dus zelf uitvinden en er zijn geen goede praktijkvoorbeelden beschikbaar. Ook de ondersteuning van adviesbureaus levert niet altijd het resultaat of de antwoorden op waar we naar op zoek zijn. We hebben de opbouw, het systeem en de inhoudelijke bepalingen van de toekomstige regels in 2022 grotendeels neergezet.

Ook hebben we deze extern getoetst, bij partijen die nauw betrokken zijn bij de landelijke uitwerking van het instrument omgevingsplan. We moeten de regels nu in detail uitwerken. Dit doen we in de praktijk, met het maken van het eerste omgevingsplan. Maar voordat we dit kunnen doen, moeten we eerst een belangrijke inhoudelijke stap zetten op het gebied van de milieuaspecten. Het Rijk hevelt allerlei milieuthema’s over naar de gemeenten en het is aan ons om deze vraagstukken voor Heerenveen op te pakken en naar onze lokale situatie uit te werken. Dit vraagt om beleidsmatige verdieping en juridische keuzes en is voor ons een behoorlijk nieuw terrein. In 2022 kregen we wel steeds duidelijker zicht op de vraag waar de opgaven en keuzes precies liggen. De verdere uitwerking en vertaling pakken we op in 2023, voordat we feitelijk kunnen beginnen met het eerste omgevingsplan. Toepassen maatwerk in het kader van de Omgevingswet De Omgevingswet schrijft voor dat we beter en sneller besluiten nemen op maat, als het gaat om projecten in de leefomgeving. Wij doen dit in de pilot-sfeer met een integrale en samenhangende manier van werken van overheden, burgers en bedrijven. Kernwoorden zijn: open, flexibel, uitnodigend, innovatief en vertrouwen.

Wet kwaliteitsborging bouwen, preventieve bouwtoets Voor de invoering van de Wet kwaliteitsborging op 1 juli 2022 participeren we in 2022, net als in 2020 en 2021, in proefprojecten. Bij deze proefprojecten moedigen we aanvragers, bouwers, architecten en dergelijke aan ze volgens de nieuwe manier van werken voor te bereiden en te doorlopen. Zo geven we niet alleen onszelf, maar ook de 'bouwkolom' de kans om zich zo goed mogelijk voor te bereiden op deze nieuwe manier van werken. De gemeente is, samen met de gemeente Súdwest Fryslân, ambassadeurgemeente voor Friesland. Samen met bouwers in Friesland proberen we te wennen aan het nieuwe werken. Inmiddels zijn bijna alle gemeenten in Friesland aangehaakt bij het ambassadeursnetwerk Heerenveen-Súdwest Fryslân. Het delen van kennis en ervaringen tussen gemeenten is hiermee goed op gang gekomen en zetten we voort.

39

Ontwikkeling Veiligheidsdomein We hebben in 2022 een integraal team gevormd binnen het veiligheidsdomein en willen de advisering, uitvoering en handhaving voortaan opgave gestuurd invullen. Zo zijn we een gemeentelijke organisatie die goed toegerust is qua openbare orde en veiligheid en leefbaarheid en die haar inwoners, bedrijven en instellingen naar behoren kan beschermen en helpen. We geven hiermee adequaat invulling aan ons huidige takenpakket én voorzien in de nieuwe extra taken en bevoegdheden van gemeente/burgemeester. We brengen de beleidsmatige/juridische schil van het veiligheidsdomein op peil en creëren een volwaardig integraal BOA-team. Zo geven we invulling aan de leefbaarheid in het publieke domein. Mobiliteit en bereikbaarheid Wat hebben we bereikt Bereikbaarheid en mobiliteit Wij hebben in 2022 aan een goede bereikbaarheid van onze wijken, dorpen en voorzieningen gewerkt. Doel hiervan is dat iedereen zich op een zo veilige mogelijke manier kan verplaatsen met de auto, (motor)fiets en te voet. Bereikbaarheid A32 We willen dat Heerenveen bereikbaar blijft. Daarom zijn aanpassingen nodig om het toekomstige extra verkeer, door de uitbreiding van Skoatterwâld, het IBF en de andere ontwikkellocaties, goed te kunnen verwerken. De speerpunten zijn: • Reconstructie van de K.R.Poststraat en de A32 - Oranje Nassaulaan.

De reconstructie van de aansluiting op de K.R.Poststraat is onlangs afgerond. De voorbereidingen voor de aansluiting op de Oranje Nassaulaan zijn in volle gang. Het betreffende ontwerp is vastgesteld en de ruimtelijke procedure is afgerond. • Aanpassing van de kruising Burgemeester Falkenaweg - Oranje Nassaulaan. Dit is nodig om te voorkomen dat het verkeer vanaf de A32 vastloopt en de omgeving van Heerenveen Midden daar last van krijgt. Ook willen we voorkomen dat de veiligheid van langzaam verkeer in het geding komt. Na een intensief participatieproces heeft uw raad besloten dat we de huidige rotonde Heerenveen Midden gaan vervangen door een kruispunt met verkeerslichten. Inmiddels heeft uw raad een verklaring van geen bedenkingen afgegeven voor de omgevingsvergunning. De projectinvestering die hiervoor nodig is, en de bijbehorende kapitaallasten, zijn opgenomen in de begroting. Wanneer dit is uitgewerkt, willen we het kruispunt in 2023 / 2024 realiseren. Zo maken we, na de reconstructie van de afritten, ook dit verkeersknooppunt klaar voor de toekomst. Busstation We werken met verschillende partijen aan het gebied rondom het busstation in Heerenveen. Aanpassingen aan het busstation en de directe omgeving zijn nodig om onder andere de gebruiksvriendelijkheid, ruimtelijke kwaliteit, verkeersveiligheid en de sociale veiligheid te verbeteren.

We zoeken ook naar een toekomstbestendige oplossing

40

voor het fietsparkeren bij het busstation. De provincie neemt de verantwoordelijk op zich voor de uitvoering, de kosten en het risico van het project en de gemeente is vanwege haar bevoegdheden en belangen één van de partners in deze ontwikkeling. Aanpassingen in de openbare ruimte tussen het station en de Herenwal vallen buiten de reikwijdte van dit project. De meerkosten zijn voor rekening van de gemeente. We zoeken nog naar cofinanciering. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Doorfietsroute Heerenveen - Drachten / Heerenveen - Sneek Op 8 juli 2022 heeft de provincie Fryslân de subsidieregeling 'Trochfytsrûtes 2022-2023: It paad foarút' gepubliceerd. Hieruit bleek dat er 50% cofinanciering mogelijk is voor de snelfietsroute op het tracé Drachten – Heerenveen. In september 2022 hebben we samen met de gemeenten Opsterland en Smallingerland een subsidieaanvraag ingediend van 5,4 miljoen euro voor cofinanciering uit deze subsidieregeling. GVVP en Parkeervisie In 2022 zijn we begonnen met een procesbeschrijving voor het opstellen van een mobiliteitsvisie Heerenveen. Ons huidige GVVP dateert uit 2017. Dit lijkt kortgeleden, maar er zijn de afgelopen jaren diverse ontwikkelingen geweest. Denk aan duurzame mobiliteit, anders werken, de verschraling van het OV op het platteland, deelvervoer en structureel meer aandacht voor de fiets.

Het is hierom wenselijk om dit nu goed in beeld te brengen, om op basis hiervan het huidige GVVP op punten te evalueren en een geactualiseerde visie op te stellen. SPV subsidie verkeersveiligheid In 2021 en 2022 hebben we een subsidie gekregen in het kader van SPV (Strategisch Plan Verkeersveiligheid) van 1.757.000 euro. In 2021 en 2022 voerden we al verschillende maatregelen uit om de verkeersveiligheid te verbeteren en in de jaren 2023 tot 2027 geven we hieraan een vervolg. Het gaat om een totale investering van 2.277.600 euro. Hiervoor worden maatregelen genomen in de 30, 50 en 60 kilometerzones. Actieplan fiets Heerenveen 2030 In november 2021 heeft het college het ‘Actieplan Fiets 2030’ vastgesteld, dat een uitwerking is van het ambitieniveau ‘Zilver met een gouden randje’. Dit actieplan is de basis voor concrete uitvoeringsprogramma’s die de komende jaren in Heerenveen kunnen worden verwezenlijkt. In de begroting zijn hiervoor alleen (nog) geen middelen opgenomen. Verkeersregelinstallatie Rottumerweg De voorbereidingen zijn gestart om de verkeersregelinstallatie Rottumerweg wordt in 2023 aangepast en up to date gemaakt. Afsluitsysteem centrum Het afsluitsysteem van het kernwinkelgebied van Heerenveen voor verkeer is verouderd en aan vervanging toe. Het huidige afsluitsysteem werkt met bollards en dateert uit 2006 / 2007.

Doel van het systeem was - en is - om het centrum autoluw te houden. De bollards zijn echter aan het eind van hun technische levensduur, hebben vaak storing en 41

er zijn geen onderdelen meer voor beschikbaar. Als de bollards niet werken, wordt afsluiting alleen geregeld door verkeersborden en handhaving. Dit leidt tot auto- en vrachtverkeer in het centrum op ongewenste momenten, met een grotere kans op overtredingen en verkeersonveiligheid en meer overlast voor de bewoners. De kans dat het systeem in zijn geheel uitvalt wordt bovendien steeds groter. Vervanging is daarom noodzakelijk en kunnen we niet langer uitstellen. We investeren met camerahandhaving in een toekomstbestendig systeem en voeren dit in het voorjaar van 2023 uit. (Top) Sport en Cultuur Wat hebben we bereikt Sportieve en culturele evenementen in Heerenveen In 2021 werkten we aan de totstandkoming van evenementenbureau Heerenveen voor Goud. Dit evenementenbureau is direct gekoppeld aan de regiomarketing van Heerenveen 'n Gouden Plak. Het doel is om grote sport- en cultuurevenementen binnen te halen en om deze samen met diverse betrokken partijen te organiseren. Dit sluit aan bij het profiel van Heerenveen als sportstad van het noorden en ’n Gouden Plak voor iedereen. Het evenementenbureau kan ook bestaande organisaties van evenementen ondersteunen. Denk aan hulp bij het aanvragen van subsidies en het verkrijgen van vergunningen, maar ook bij het organiseren van evenementen zoals dorpsfeesten. Tot slot onderhoudt en werkt het evenementenbureau aan nieuwe relaties.

Toekomstbestendig en slagvaardig cultureel aanbod organiseren We hebben in de gemeente Heerenveen een uitstekend vraaggericht aanbod van cultuur en cultuureducatie. Dit willen we behouden en versterken. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Sportieve en culturele evenementen in Heerenveen We hebben in 2022, samen met onze partners, verdere invulling gegeven aan het evenementenbureau. Doel is om grote evenementen naar Heerenveen te halen en onze huidige organisatoren waar mogelijk te faciliteren bij de organisatie van de evenementen. Dit deden we onder andere door: event academies te organiseren; lobbywerkzaamheden uit te voeren; bestaande evenementen te ondersteunen bij het treffen van coronamaatregelen; marketing en promotie van de evenementen in onze regio. Toekomstbestendig en slagvaardig cultureel aanbod organiseren We hebben afspraken gemaakt met onze culturele partners om de ombuigingen te realiseren. Met de zes culturele instellingen (vier culturele partners en museum Belvedere en Oranjewoud Festival) bouwen we verder aan de beoogde versterking van onze samenwerking. Hiervoor wachten we eerst de resultaten af van het (doelgroep)onderzoek dat de vier culturele partners samen uitvoeren. Dit omvat onder andere een gebieds- en

42

klantenscan en aansluitende programmering. Deze vier organisaties werken zo tegelijkertijd aan een intensievere onderlinge samenwerking. Recreatie en toerisme Wat hebben we bereikt Overname Hooivaartbrug en brugbediening op afstand Voor de overname van de Hooivaartsbrug en brugbediening op afstand is een afstemmingsproces gaande tussen de gemeente, Rijkswaterstaat en de provincie. Op een aantal punten is al overeenstemming bereikt, maar er is nog geen finale besluitvorming. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Overname Hooivaartbrug Gemeente Heerenveen neemt de Hooivaartbrug over van Rijkswaterstaat. De brug ligt, door de aanleg van de Rijksweg, op gemeentelijk grondgebied en in een gemeentelijke weg. Volgens de Wet Brokx is de gemeente daarom de 'logische beheerder'. Rijkswaterstaat zorgt voor een goede overdracht van de brug, waarbij zowel het technische als het financiële plaatje goed met de gemeente is geregeld en afgestemd. De vermoedelijk overdracht vindt plaats in 2025. Brugbediening op afstand De Poolsbrug bij Gersloot (van de gemeente) en de Hooivaartsbrug bij Haskerdijken (nu nog van Rijkswaterstaat) krijgen bediening op afstand die door de provincie wordt uitgevoerd. Dit is nu in voorbereiding.

De provincie heeft in 2020 een glasvezelnetwerk aangelegd om de provinciale Warrebrug in Tijnje op afstand te kunnen bedienen, en de gemeente Heerenveen kan meeliften om ook de gemeentelijke Poolsbrug op afstand te laten bedienen. Rijkswaterstaat sluit hier met de Hooivaartsbrug op aan. De provincie bedient dan vanuit het Swettehûs in Leeuwarden alle drie de bruggen, in dezelfde vaarroute, op afstand. De Poolsbrug wordt in 2023 aangepast en vanaf 1 april 2024 op afstand bediend. De Hooivaartsbrug wordt aangepast na de renovatie en na de overdracht van Rijkswaterstaat naar de gemeente Heerenveen. Deze brug zal de provincie naar verwachting een jaar later, in 2025, op afstand gaan bedienen. In het thema Werken en ondernemen gaan wij tevens in op de ontwikkelingen op het gebied van recreatie en toerisme.

43

Wat heeft het gekost?

Bedragen x € 1.000

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

Beeldende kunst

Lasten

-41

-46

-17

28

Begraafplaatsen

Lasten

-489

-524

-515

9

Beleid groen

Lasten

-1.188

-1.376

-1.240

136

Ruimtelijk beleid c.a.

Lasten

-1.465

-1.473

-1.447

26

Betaald parkeren

Lasten

-1.158

-1.183

-1.228

-45

Brandweer

Lasten

-3.394

-3.394

-3.403

-10

Cultuur en recreatie

Lasten

-2.644

-2.644

-2.709

-65

Dierenopvang

Lasten

-59

-72

-96

-24

Evenementen

Lasten

-334

-331

-335

-5

GEO

Lasten

-407

-407

-406

2

Grondbank

Lasten

-72

-72

-48

24

Grondexploitaties

Lasten

-16.858

-24.762

-22.750

2.012

Handhaving

Lasten

-1.375

-1.375

-1.255

120

Leges titel 1

Lasten

-1.631

-1.947

-1.931

16

Leges titel 2

Lasten

-170

-327

-333

-7

Leges titel 3

Lasten

-331

-331

-329

2

Openbare orde / rampenbeheersing

Lasten

-833

-989

-891

98

Planologisch beleid

Lasten

-1.244

-1.310

-1.096

214

Posthuis

Lasten

-1.887

-2.429

-2.372

57

Verkeersveiligheid

Lasten

-441

-680

-397

283

WABO

Lasten

-3.953

-5.115

-5.117

-2

Watergangen

Lasten

-612

-526

-552

-26

Wegen

Lasten

-4.842

-4.862

-5.252

-390

Wijken

Lasten

-8.090

-8.313

-8.221

92

Wonen

Lasten

-281

-281

-228

53

-53.800

-64.768

-62.169

2.599

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

Totaal Lasten

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving Beeldende kunst

Baten

-

-

-

-

Begraafplaatsen

Baten

265

265

295

30

Beleid groen

Baten

-

-

-

-

Ruimtelijk beleid c.a.

Baten

128

192

216

24

44

Betaald parkeren

Baten

3.300

3.200

2.927

-274

Brandweer

Baten

-

96

96

-

Cultuur en recreatie

Baten

-

-

-

-

Dierenopvang

Baten

-

-

-

-

Evenementen

Baten

197

197

165

-32

GEO

Baten

3

3

3

-

Grondbank

Baten

55

55

60

5

Grondexploitaties

Baten

16.314

26.457

22.532

-3.925

Handhaving

Baten

-

-

8

8

Leges titel 1

Baten

626

702

827

125

Leges titel 2

Baten

2

2

1

-1

Leges titel 3

Baten

12

12

7

-4

Openbare orde / rampenbeheersing

Baten

-

68

68

-

Planologisch beleid

Baten

-

110

113

3

Posthuis

Baten

586

1.010

836

-174

Verkeersveiligheid

Baten

-10

10

4

-6

WABO

Baten

1.937

1.707

1.778

71

Watergangen

Baten

16

16

103

87

Wegen

Baten

176

176

504

329

Wijken

Baten

288

418

462

44

Wonen

Baten

-

-

-

-

Totaal Baten

23.894

34.694

31.003

-3.691

Saldo van baten en lasten

-29.906

-30.073

-31.165

-1.092

Toevoegingen reserve

-150

-3.739

-5.165

-1.426

Onttrekking reserve

455

2.707

5.385

2.678

-29.601

-31.106

-30.946

160

Resultaat

Beleid groen Het voordeel in de lasten van € 136.100 heeft meerdere oorzaken, waarvan de grootste afwijkingen betrekking hebben op: • De bestrijdingskosten van invasieve exoten zijn € 55.500 lager uitgevallen doordat de aannemer door de weersomstandigheden niet eerder kon begonnen met het verwijderen van de waterwaaier en er minder werkzaamheden zijn uitgevoerd dan gepland. De kosten voor de bestrijding van de eikenprocessierups zijn daarentegen hoger uitgevallen in 2022 (€ 46.000 nadeel). •

De onderhoud- en beheerkosten van speelvoorzieningen zijn € 53.800 lager uitgevallen door het niet doorgaan van een project waardoor het aantal geplande speeltoestellen niet geplaatst kon worden;

45

•

Door een vertraging in de planvorming en daardoor niet doorgaan van projecten is minder geld uitgegeven aan projectkosten. Dit levert een voordeel op van € 77.700.

Het nadeel in de baten van € 200.000 ontstaat door een reserveonttrekking (opbrengst) die niet is gerealiseerd. Dit heeft te maken met de uit 2021 overgehevelde middelen voor de inrichting van speelvoorzieningen in 2022. Aangezien er bij beide speelvoorzieningen sprake is van een investering mag de algemene reserve niet ingezet worden om deze uitgaven te dekken. De reserveonttrekking heeft daarom niet plaatsgevonden. Betaald parkeren Het nadeel in de baten ontstaat met name door het gevolg van het niet tijdig publiceren van een nieuw aanwijzingsbesluit met de gewijzigde betaald parkeertijden. Door het ontbreken van een wettelijke grondslag (aanwijzingsbesluit parkeren) van het betaald parkeren na 18.00 uur is er parkeerbelasting betaald zonder rechtsgrond, en dus niet verschuldigd. Dit betekent dat een betrokkene de na 18.00 uur betaalde parkeerbelasting kan terugvorderen van de gemeente. Dit leidt tot een nadeel van € 150.000. Daarnaast zijn de extra parkeerinkomsten, zoals voorgenomen in het pakket van ombuigingen in de Perspectiefnota 2021, niet volledig gerealiseerd. Dat de extra opbrengst niet volledig gerealiseerd zou worden was al opgenomen in de risico’s van de paragraaf Risicobeheersing en Weerstandsvermogen in de themabegroting 2022. Cultuur en recreatie Voor cultuur en recreatie is € 65.000 meer uitgegeven dan begroot.

Aan de subsidies voor de 3 grote culturele partners is € 93.000 meer besteed. Bij de vaststelling van deze subsidie voor de bibliotheek, Ateliers majeur en de Museum Heerenveen zijn er meerkosten uitgekeerd als gevolg van hogere indexering. Tevens zijn er op de subsidies voor ‘’bevorderen amateurkunst’ na de 2 coronajaren meer aanvragen ontvangen en gehonoreerd. Een deel van deze extra uitgaven wordt gecompenseerd door de € 33.000 aan lagere uitgaven in het kader van taalbeleid. Grondexploitaties Dit product sluit met een negatief resultaat van € 118.000 (inclusief reservemutatie) ten opzichte van de begroting. De belangrijkste verschillen in de grondexploitaties zijn: •

De kosten van faciliterend grondbedrijf zijn € 368.000 lager dan geraamd. De afwikkeling van de overeenkomst met Elkien met betrekking de voormalige melkfabriek Aldeboarn is doorgeschoven naar 2023 en ondertussen in januari 2023 afgewikkeld. Het gaat hierbij om een last van € 330.000. Ook de daarbij behorende baat te ontvangen van Elkien schuift door.

•

Het resultaat van de actieve grondexploitaties zijn € 1,8 miljoen lager dan waar we van uitgingen in het Verzamelbesluit 2022-4 op basis van de begrote 90% van het geraamde resultaat. Hogere winstneming IBF en De Kavels, € 1,1 miljoen, omdat de afzet zich positief ontwikkelt. De voorzieningen voor verlies voor de grondexploitaties Skoatterwâld 1+2 en 3 en het Stadiongebied zijn fors verhoogd, € 3 miljoen vanwege stijgende kosten en een volledige actualisatie van het Stadiongebied. De resultaten van de actieve grondexploitaties zijn toegevoegd of onttrokken aan de algemene reserve. Per saldo is er € 320.000 toegevoegd aan de algemene reserve.

46

•

De baten van het faciliterend grondbedrijf zijn € 363.000 lager dan geraamd. Het gaat daarbij om de eerder genoemde bijdrage van Elkien van € 330.000. Dit is per saldo neutraal.

In de paragraaf grondbeleid is een uitsplitsing per actieve grondexploitatie opgenomen. Handhaving De lagere lasten zijn ontstaan doordat er jaarlijks door de FUMO wordt afgerekend op basis van de werkelijk gerealiseerde uren op nacalculatiebasis. In de jaarrekening 2021 was rekening gehouden met een afrekening van € 36.000. De werkelijke afrekening bedroeg € 16.000 doordat er minder uren zijn gerealiseerd in 2021 dan aangenomen, dit levert in 2022 een voordeel op van € 20.000. Over 2022 is rekening gehouden met een voorlopige terugbetaling van de deelnemersbijdrage van € 65.000. De afrekeningen over 2021 en 2022 bedragen daarmee gezamenlijk € 85.000, waarmee de lasten zijn verlaagd (voordeel). Naast de reguliere taken verzorgt de FUMO ook incidentele opdrachten. In 2022 zijn er weinig incidentele opdrachten geweest. Hierdoor ontstaat een aanvullend voordeel van € 35.000 ten opzichte van de begroting. Leges titel 1 De opbrengsten uit leges titel 1 vallen in 2022 € 125.000 hoger uit dan begroot. In 2022 zijn er meer paspoorten, identiteitskaarten en rijbewijzen aangevraagd dan begroot. Dit heeft geleid tot een vermeerdering van de inkomsten (rijks- en gemeenteleges) van € 50.000. Daarnaast vallen de precario-opbrengsten € 48.000 hoger uit dan begroot.

Openbare orde/rampenbeheersing Het voordeel in de lasten ontstaat doordat de middelen voor het opstellen van een basiskaart Niet Gesprongen Explosieven (NGE's) niet zijn uitgegeven in 2022 (€ 50.000 voordeel). Daartegenover staan wel extra kosten voor onderzoek naar NGE’s, deze kosten waren niet begroot (€ 9.000 nadeel). Daarnaast is een voordeel van € 55.500 ontstaan door het niet kunnen invullen van een BOA-vacature. Tegenover de niet uitgegeven middelen voor het opstellen van een basiskaart NGE’s (voordeel) staat een evenredig lagere opbrengst (nadeel inkomsten) doordat de middelen ook niet zijn onttrokken aan de algemene reserve. Planologisch beleid Op het dossier gaswinning is nagenoeg geen ambtelijke inzet gepleegd, hierdoor ontstaat een voordeel van € 62.000 ten opzichte van de begroting. Daarnaast zijn de beschikbare middelen voor het Fonds Vitale Kernen in 2022 niet volledig benodigd geweest. Enerzijds komt dit doordat de investeringen in Jubbega nog niet gerealiseerd zijn, anderzijds omdat het centrum Heerenveen nog volledig in voorbereiding is. Per saldo bedraagt het voordeel voor het Fonds Vitale Kernen € 163.000. Posthuis Door lagere uitgaven aan onder andere vervangingsinvesteringen, vallen de totale werkelijke lasten € 57.000 lager uit dan begroot. De opbrengsten vallen € 174.000 lager uit dan begroot.

Dit komt vooral doordat de definitieve verantwoording aan de provincie Fryslân van het Festival van Overmorgen

47

nog niet is afgerond en de verwachtte subsidie-opbrengst van € 160.000 daarom niet in dit boekjaar is verantwoord. Deze verantwoording komt in de jaarrekening 2023. Los van deze eenmalige subsidie van de provincie Fryslân vallen de opbrengsten in een jaar dat nog startte met COVID 19 beperkingen maar € 14.000 lager uit dan begroot. De geringe lagere opbrengsten worden ruimschoots gecompenseerd door de lagere uitgaven. Verkeersveiligheid De uit 2021 overgehevelde middelen voor het Gemeentelijk VerkeersVeiligheidsPlan (GVVP), mobiliteitsanalyse en fietsplan zijn ook in 2022 niet uitgegeven. Ten opzichte van de begroting levert dit een voordeel op van € 219.000. Ook de reguliere uitgaven voor verkeersveiligheid en - maatregelen blijven achter ten opzichte van de begroting (voordeel van € 60.000), per saldo leidt dit tot lagere lasten van € 279.000. Tegenover de niet uitgegeven middelen voor het GVVP, mobiliteitsanalyse en het fietsplan (voordeel) staat een evenredige lagere opbrengst (nadeel) doordat de middelen ook niet zijn onttrokken aan de algemene reserve. Wabo De inkomsten zijn eind 2022 naar beneden bijgesteld (verzamelbesluit 4), echter blijkt dat in 2022 alsnog meer vergunningaanvragen zijn binnengekomen dan destijds ingeschat. Hierdoor is een voordeel ontstaan van € 71.000.

Bij dit soort inkomsten is het van tevoren moeilijk in te schatten hoeveel aanvragen er exact komen waardoor de inkomsten jaarlijks erg kunnen fluctueren. Watergangen De omvang van de voorziening groot onderhoud is per einde boekjaar opnieuw beoordeeld op basis van het recente beheerplan. Rekening houdend met de benodigde middelen voor het uit te voeren groot onderhoud de komende jaren resulteert dit in een gedeeltelijke vrijval van de voorziening van € 82.100 aangezien deze middelen niet meer benodigd zijn. Wegen Binnen het product wegen is sprake van diverse afwijkingen die leiden tot hogere lasten ten opzichte van de begroting: • Hogere uitgaven openbare verlichting door hogere energielasten (€ 52.700 nadeel); •

Hogere uitgaven Light Challenge doordat er nog afrekeningen over 2021 hebben plaatsgevonden (€ 90.000 nadeel);

•

Hogere advies- en onderhoudskosten voor civieltechnische kunstwerken, met name doordat er binnen de exploitatie onvoldoende budget beschikbaar is en genoemde kosten niet (meer) ten laste van de voorziening gebracht mogen worden;

•

Hogere kapitaallasten voor verhardingen, met name doordat enkele investeringen alsnog met ingang van 2022 worden afgeschreven doordat achteraf is vastgesteld dat deze gereed zijn gekomen in 2021 (€ 165.500 nadeel);

Daarnaast zijn er ook hogere opbrengsten binnen het product wegen. Met name door de aanleg van glasvezel zijn meer leges/vergoedingen ontvangen dan geraamd. Bij deze

48

inkomsten is het van tevoren moeilijk in te schatten hoeveel aanvragen er exact komen waardoor de inkomsten jaarlijks erg kunnen fluctueren. Het totaal aan extra opbrengsten bedraagt € 316.800 in 2022. Wijken De lasten zijn € 92.000 lager uitgevallen door lagere bestrijdingskosten van de waternavel en daarnaast is er sprake een aanbestedingsvoordeel voor het onderhoud van de waterpartijen. Wonen Het voordeel aan de lastenkant ontstaat met name doordat de beschikbaar gestelde middelen voor het opstellen van de Woonvisie niet volledig zijn uitgegeven (€ 48.200 voordeel). Deze middelen zijn per abuis niet meegenomen in de budgetoverheveling naar 2023 en worden daarom opnieuw aangevraagd in het 1e verzamelbesluit 2023 aangezien het opstellen van de Woonvisie pas in 2023 wordt afgerond.

49

Thema Werken en Ondernemen Kernboodschap "We willen middelen en kansen benutten voor een constante economische groei" In Heerenveen willen we middelen en kansen benutten voor een constante economische groei. Er is voldoende werkgelegenheid en we willen zoveel mogelijk inwoners helpen aan passend werk. We voorzien in goede infrastructuur waar iedereen gebruik van kan maken en bevorderen innovatie. We gaan aan de slag met: • Economische ontwikkeling en werkgelegenheid • Fatsoenlijk werk voor iedereen • Circulaire economie

50

Ontwikkelingen Economisch beleid Algemeen Met ons economisch beleid willen we als gemeente bijdragen aan een duurzame en vitale economie. We willen dat ondernemers zich kunnen aanpassen aan de eisen van de tijd en daarbij inspelen op kansen die zich voordoen. En we willen dat het onderwijs, ondernemers en overheden samenwerken aan maatschappelijke opgaven. De werkgelegenheid tot slot, moet aansluiten bij onze kracht en bij de behoefte van de samenleving. Dit economische beleid hebben we vastgesteld in 'Werken voor Heerenveen 2020-2030’. Welzijn en welvaart In onze gemeente komt economische ontwikkeling ten goede aan de welvaart van de regio en het welzijn van onze inwoners. We gaan uit van onze kracht: we zijn de banenmotor van Fryslân en laten iedereen meedoen. We stimuleren en faciliteren ondernemers, zodat zij kunnen ondernemen en we goede banen blijven bieden aan onze inwoners en aan de regio. Dit is belangrijk voor toekomstbestendige werkgelegenheid en economische ontwikkeling. We vinden het ook belangrijk om een duurzame, vitale gemeente te zijn met krachtige, levendige kernen en goed bereikbare voorzieningen. Een gemeente waar bedrijven volop ruimte en mogelijkheden krijgen om te innoveren, te vergroenen en te verdienen aan maatschappelijke opgaven.

Ons economisch beleid kent hierom de volgende pijlers: • faciliteren en stimuleren van ons MKB; • versterken van het vestigingsklimaat; • inspelen op de kracht van Heerenveen. Deze pijlers waren ook in 2022 onze rode draad. Investeren in een toekomstgerichte en duurzame economie Wat hebben we bereikt Algemeen De ontwikkeling van de werkgelegenheid in Heerenveen was, na een afname in 2020, volgens de laatste cijfers in 2021 weer positief. Er kwamen in Heerenveen ruim 800 banen bij, wat na Leeuwarden de grootste groei is onder gemeentes in Friesland. We zagen deze toename terug in de industrie, de zakelijke diensten, de gezondheidszorg en in de handel. In de horeca was sprake van een afname. De werkgelegenheidsontwikkeling vindt u in het provinciale dashboard werkgelegenheid. We verkochten in 2022 zo'n 15 hectare aan bedrijventerrein. Faciliteren en stimuleren van ons MKB We willen een vitaal MKB dat toekomstperspectief heeft. In Heerenveen hebben we daarom vaak contact met onze MKB’ers, maar ook met grootbedrijven en ondernemersverenigingen. Zo weten we wat er speelt en kunnen we hen waar mogelijk faciliteren, ondersteunen en/of doorverwijzen.

51

In 2022 hebben we: • onze dienstverlening verbeterd zodat we onze ondernemers optimaal kunnen ondersteunen; • onze ondernemers gevraagd waaraan zij behoefte hebben (zij weten ons uitstekend te vinden); • geïnvesteerd in ons regionaal, provinciaal en noordelijk netwerk. We hebben deze goed op orde. Om ons MKB gezond en veerkrachtig te houden, moeten we ons relatiebeheer en de gemeentelijke dienstverlening continu aandacht geven, verbeteren en vernieuwen. Het gaat dus meer om de uitvoering dan om het doel. Versterken van ons vestigingsklimaat Het was in 2022 belangrijk om: • te zorgen voor goede werklocaties, bruisende kernen en toerisme; • de verbinding tussen arbeidsmarkt en onderwijs te versterken; • de kwaliteiten van ons gebied professioneel uit te dragen (zowel voor werk en economie als voor de vrijetijdseconomie en toerisme); • bedrijvenkavels uit te geven volgens de eisen van het Didam-arrest; • met het oog op de netwerkcongestie te zorgen voor een passende energieinfrastructuur voor bedrijven. Inspelen op de kracht van Heerenveen Om onze identiteit te versterken en onze afzetmarkt in en buiten de regio te verstevigen, spelen we in op de kracht van Heerenveen. We werken hierbij waar mogelijk samen met onze F4-partners, het InnovatiePact Fryslân en met anderen.

We hebben vooral ingezet op: • het faciliteren van ontwikkelingen rondom logistiek (groothandel, vervoer en opslag) en industrie; • de verdere ontwikkeling van een circulaire economie. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Faciliteren en stimuleren van ons MKB • Een groot deel van onze dienstverlening bestond uit het beantwoorden van de vele, uiteenlopende vragen van ondernemers en ondernemersverenigingen en uit het meedenken bij plannen en initiatieven. • We legden bedrijfsbezoeken af en organiseerden diverse (digitale) bijeenkomsten. • We voerden regelmatig overleg met de zeven ondernemersverenigingen over verschillende onderwerpen, zoals netwerkcongestie, de arbeidsmarkt en corona. • We werden nog actiever in het provinciale netwerk van het Innovatie Pact Fryslân, Founded in Fryslân, YnBusiness, Vereniging Circulair Fryslân en kunnen onze ondernemers hierdoor beter doorverwijzen en verbinden. • We professionaliseerden en intensiveerden onze communicatie. We zijn veel actiever op social media (LinkedIn) en besteden hier vooral aandacht aan ondernemers. • We staken veel tijd in de verkoop van grond. Dit wordt door de toenemende schaarste aan bedrijfsgrond en het Didam-arrest steeds complexer en ook risicovoller. Want door de Didam jurisprudentie kunnen we niet altijd onze gemaakte afspraken met kopers nakomen hetgeen tot schadeclaims kan leiden.

52

•

We zijn bezig geweest met een accountplan voor de verschillende sectoren en gebieden.

Versterken van ons vestigingsklimaat • In 2021 bleek dat de Heerenveense bedrijventerreinen IBF, Heerenveen Zuid en Kanaal last hadden van de congestie op het net. Hierdoor ging de rem op verduurzaming, uitbreiding en/of de vestiging van bedrijven. We hebben tijdens meerdere bijeenkomsten samen met de ondernemers, Liander en de Gasunie naar oplossingen gezocht. Ook in 2023 vraagt dit onderwerp onze aandacht. • Met de andere vier gemeenten in Zuidoost Fryslân hebben we een regionaal bedrijvenplan opgesteld. Hiermee hebben we zowel onderling als met de provincie overeenstemming bereikt over het doorontwikkelen van KNO. • We stelden een selectie- en uitgiftebeleid op voor de verdeling van de kavels op bedrijventerrein IBF. Dit was nodig, omdat overheden hun bedrijfsgrond volgens het Didam-arrest op een transparante manier moet uitgeven. Zo kunnen partijen op basis van objectieve en redelijke criteria meedingen. Wij hebben ruim twintig bedrijfskavels uitgegeven en we begeleiden deze ondernemers de komende periode bij hun vestigingsproces. • Voor Haskerveen maakten we een begin met het formuleren van selectie- en uitgifte criteria die gericht zijn op het aantrekken en faciliteren van bedrijven in de circulaire economie. • Met een aantal andere Friese gemeenten stimuleerden we dat havens en bedrijven die aan water gebonden zijn, zich samen organiseren.

Zo komen hun belangen en ontwikkelkansen steviger in beeld (Ports of Fryslân). • We gingen aan de slag met de uitvoering van de visie waterrecreatie. Hiervoor gaf uw raad ons eind 2021 budget. Concreet hebben we nieuwe passantenplekken in Akkrum geïnventariseerd, een plan voor de bebording in Akkrum gemaakt, analyseerden we hoe we de inrichting van de gemeentelijke haven (Heechein) kunnen optimaliseren en de trailerhelling kunnen verplaatsen, deden we een pilot om het aantal doorvaarten te monitoren en verkenden we betaalsystemen voor liggelden en walstroom. Ook zijn we met een positioneringsplan waterrecreatie gestart. Bij alle plannen en maatregelen hebben we de belanghebbende ondernemers en PB's betrokken (bijeenkomst Akkrum). • We hebben de Regionale toeristische ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland vastgesteld en het bijbehorende programma uitgevoerd. Dit uitvoeringsprogramma maakt deel uit van Regio Deal project ‘Het gastvrije andere Friesland’. Concrete onderdelen zijn een regionaal plan van aanpak voor vitale logies accommodaties, verduurzaming van de sector en versterking van de regiomarketing. • We plaatsten uniforme borden bij de Turfroute, TOP's bij de Heide en in Jubbega, en we hebben de ontwikkeling voorbereid van de entreelocatie Akkrum en TOP Aldeboarn. • Voor het project De Heide hebben we ervoor gekozen om de ontwikkelstijl Lazy Nature uit te werken.

Dit besluit namen we op basis van de input van een grote groep inwoners. • In overleg met de ondernemersverenigingen hebben we de middelen besteed die u vanwege corona beschikbaar stelde om het toerisme en de vitaliteit van kernen in het buitengebied een impuls te geven. • Onze visie op de detailhandel en de horeca is begin 2022 vastgesteld. Deze visie biedt ons een kader voor het beoordelen en stimuleren van ontwikkelingen.

53

•

•

•

We hebben met een gemeentelijke bijdrage en subsidie van de Friese Retailaanpak ondernemerschap, marketing en profilering een impuls gegeven. In 2022 deden we een tweede subsidieaanvraag voor het centrum van Akkrum. Ondernemersvereniging HNI diende een subsidieaanvraag in voor het centrum van Jubbega. We hebben samen met evenementenbureau Heerenveen ’n Gouden Plak aan onze regiomarketing en evenementen gewerkt. Uw raad stelde in 2021 middelen beschikbaar voor de vorming van dit evenementenbureau. We werkten intensief samen met de ondernemersvereniging van het centrum in Heerenveen. Doel was om de organisatie qua centrummanagement te professionaliseren en de samenhang te versterken tussen de profilering en de activiteiten in het centrum van Heerenveen. Dit leidde tot het samengaan van de HOV en CPH in één nieuwe ondernemersvereniging: HCOV (Heerenveense Centrum Ondernemers Vereniging), die door een nieuwe, onafhankelijke voorzitter wordt aangevoerd.

Inspelen op de kracht van Heerenveen • We zijn samen met alle andere Friese gemeenten gestart met het Europa Pact Fryslân (voorheen de Friese Projectenmachine) en hebben een ‘adviseur Europa’ aangetrokken. Zo willen we meer Europese fondsen benutten en ons EU-bewustzijn vergroten. • We hebben onze visie op Heerenveen als logistieke hotspot vastgesteld. Logistiek is één van de belangrijke pijlers van de economie in Heerenveen. Samen met ondernemers in de sector bepaalden we ons ambitieniveau: Heerenveen als Clean Energy Hub. • we werken intensiever samen met onze F4-partners, het InnovatiePact Fryslân en de provincie om: - het ecosysteem, gericht op innovatie, in de circulaire kunststoffen te versterken; de vestigingsmogelijkheden voor bedrijven te vergroten; en onze acquisitie meer te laten renderen • Samen met VCF en de ondernemers zijn we op zoek gegaan naar mogelijkheden om (bestaande) bedrijventerreinen meer circulair te maken. • We hebben de visie op Circular Valley afgerond. Op basis hiervan kunnen we bedrijven meer betrekken bij de circulaire economie. Kansrijke sectoren zijn verwerking reststoffen, de bouw, logistiek en food. • We nemen deel aan het noordelijke samenwerkingsverband Chemport/Greenwise om de ontwikkelingen te stimuleren van de circulaire economie en specifiek circulaire plastics.

We trekken hierin samen op met de gemeente Emmen, de provincie Fryslân, ondernemers, het onderwijs en overige partners. Voor onze inzet voor een circulaire economie zijn nog geen structurele middelen beschikbaar. Dit leggen we aan u voor in het MJP 2023.

54

Wat heeft het gekost?

Bedragen x € 1.000

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving Sociaal economisch beleid

Lasten

Totaal Lasten

Sociaal economisch beleid

-1.673

-1.668

6

-1.478

-1.673

-1.668

6

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

Verschil

140

140

130

-10

140

140

130

-10

-1.338

-1.534

-1.538

-4

Toevoegingen reserve

-196

-196

Onttrekking reserve

349

349

-1.380

-1.384

Totaal Baten Saldo van baten en lasten

Resultaat

Baten

Verschil

-1.478

Begroting 2022 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2022 na Realisatie wijziging

-1.338

-4

55

Thema Toekomstbestendig en Duurzaam Kernboodschap "Samen beschermen we onze natuurlijke rijkdommen en zorgen we voor een gezonde leefomgeving" Ons klimaat verandert en dat is merkbaar in de natuur. Actie is nodig om de effecten van deze verandering te bestrijden. Duurzame en moderne energie draagt daar aan bij. In Heerenveen willen we duurzaam leven, wonen en werken. We werken aan bewustwording om onze natuurlijke rijkdommen te beschermen. Samen zorgen we voor een gezonde leefomgeving. We gaan aan de slag met: • Duurzaamheid • Energietransitie • Duurzaam beheer bodem

56

Ontwikkelingen Ambities duurzaamheidsprogramma Halverwege 2019 heeft uw raad het duurzaamheidsprogramma vastgesteld, met daarin de uitvoeringsprogramma's en lange termijn ambities voor 2050 en onze opgave voor 2030. Wat we willen bereiken, is dat de gemeente in 2050: • energieneutraal is (dankzij 95% CO2-reductie) waarbij we energiearmoede voorkomen (energietransitie); • afvalstoffen gebruikt als grondstof en in kringlopen denkt (circulaire economie); • optimale leefomstandigheden kent voor inheemse dieren en plantensoorten (biodiversiteit); • klaar is voor extremer weer, zoals extreme droogte, langdurige hitte en clusterbuien (klimaatadaptatie). Duurzame Doorkijk De uitvoeringsprogramma's liepen tot eind 2022. Op dit moment werken we aan een brede, programmatische aanpak voor de komende jaren vanuit het college-akkoord. De thema's biodiversiteit, klimaatadaptatie, circulaire economie en energietransitie maken hier deel van uit en het resultaat wordt in het MJP 2023 aan u gepresenteerd. Een schets van de opgave voor 2030 is omschreven in de Duurzame Doorkijk die u in het voorjaar 2022 heeft ontvangen. Hierin zijn de opgaven en uitdagingen van de gemeente inhoudelijk beschreven en worden de bijbehorende kosten genoemd. Er zijn vanaf 2023 vanuit de gemeente geen incidentele en nauwelijks structurele middelen beschikbaar.

Eind 2022 werd echter duidelijk dat het Rijk tot en met 2030 geld ter beschikking stelt voor de uitvoering van het klimaatbeleid. En hoewel dit niet genoeg zal zijn voor alles wat er moet gebeuren, is het wel een forse verlichting van de lokale structurele middelen die we nodig hebben. In de MJP die in 2023 verschijnt, gaan we de nodige keuzes maken. Duurzaamheid Wat hebben we bereikt Heerenveen klimaatneutraal Alle projecten en maatregelen die we uitvoeren, dragen bij aan onze lange termijn opgave. U heeft deze bekrachtigd via: • Het duurzaamheidsprogramma 2019-2022; • Het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie en biodiversiteit 2020-2022; • Het Uitvoeringsprogramma circulariteit 2022; • Separate besluiten over toonaangevende projecten, waaronder het Lokaal Energie Experimenten Fonds, het Energieloket, de voorlichting duurzaam wonen, groensubsidies, het lichtbeleidsplan, schoon belonen, de Light Challenge en geothermie. Energietransitie • In 2025 moeten in onze gemeente meer dan 23.500 woningen en de 2.500 andere gebouwen (waaronder scholen en kantoren) goed geïsoleerd zijn en gebruikmaken van duurzame warmte en schone elektriciteit. In 2030 moet 20% hiervan zijn gerealiseerd. In het thematisch raadsakkoord van de vorige raadsperiode heeft u

57

•

•

aangeven dat u experimenten die van onderop worden ontwikkeld - op initiatief van inwoners, lokale bedrijven, scholen of andere (maatschappelijke) organisaties transparant en volgbaar wil faciliteren. In de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES) zijn de Friese en Heerenveense doelen voor 2030 vastgelegd voor het opwekken van duurzame elektriciteit. Om zowel de landelijke als onze eigen doelen te bereiken, zetten we erop in om deze lokaal op te wekken. Een robuuste en betrouwbare energie-infrastructuur is van groot belang. Willen we nu en in de toekomst een aantrekkelijke gemeente zijn om te wonen en te ondernemen, dan moet de levering van energie betrouwbaar zijn. Daarom focussen we de komende jaren op ( het oplossen van) netwerkcongestie en leverzekerheid.

Circulaire economie • Het creëren van een circulaire economie is één van de speerpunten in zowel ons economisch beleid als in het duurzaamheidsprogramma. Circulaire bedrijvigheid één van de krachtige stuwende economische sectoren in Heerenveen. We werken hierbij steeds meer samen met kennisinstellingen en andere overheden in het Noorden. Circulair Ambachtscentrum Een ‘circulair ambachtscentrum’ is een centrale plek waar vrijgekomen grondstoffen, producten en afval in de gemeente worden verwerkt en hergebruikt. In 2021-2022 deden we een haalbaarheidsonderzoek, gingen we na wie mogelijk geschikte stakeholders zijn en brachten we een mogelijke locatie in beeld. In 2023 weten we of de realisatie qua planning haalbaar is en daarna leggen we het plan aan uw gemeenteraad voor. Klimaatadaptatie en biodiversiteit • In de uitvoeringsagenda staan tien projecten waarin we omschrijven hoe we samen met inwoners, bedrijven en organisaties onze buitenruimte klimaatbestendig en biodivers kunnen maken. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Recent heeft u van ons de Wintermonitor Duurzaamheid 2019-2022 ontvangen, met daarin een goed overzicht van onze uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten. Daarom houden we het nu bij de volgende highlights: •

•

•

We zijn begonnen met warmte uitvoeringsplannen. Eerst alleen in buurt Heidemeer Waterfase en later in 2022 ook in Aldeboarn. Het project LEEF - in de gebieden Oudeschoot, Nieuweschoot, De Streek en De Greiden - kan een opstap zijn voor de warmte uitvoeringsplannen die we nog willen ontwikkelen. We organiseren hiervoor regelmatig netwerkbijeenkomsten om kennis te delen en resultaten te bespreken. In 2023 ronden we dit project af. De acties rond de energiebepaarboxen voor inwoners waren succesvol. In totaal maakten zo’n 12.000 huishoudens hiervan gebruik. We zijn ook gestart met een energiecoach. Onze energiecoach Jinke heeft veel huishoudens voorzien van tips en advies over energie besparen in de woning. Ook verzorgt zij - vaak samen met voorlichter Marije Olthof - voorlichtingen bij wijk- en dorpsbijeenkomsten. We organiseren alle acties in nauw overleg met woningcorporaties en huurdersbelangenverenigingen. Het zonneparkbeleid is in 2022 aangepast, met meer aandacht voor lokale participatie en draagvlak.

58

•

•

•

•

•

• • • •

• • •

Om het elektriciteitsnetwerk toekomstbestendig en duurzaam te maken, hebben we meerdere bijeenkomsten georganiseerd voor en met ondernemers, Liander en Gasunie om gezamenlijk naar oplossingen te zoeken. Met bedrijven (Heerenveen Zuid) werken we aan een pilot om de huidige knelpunten te ondervangen. Hierbij is ook het LEEF experiment Heerenveen Zuid betrokken. Bedrijventerrein IBF staat op de Liander prioriteitenlijst (NU-Lely) om op korte termijn te worden opgelost. De visie op Circular Valley is afgerond. Hiermee willen we bedrijven meer betrekken bij de circulaire economie. Kansrijke sectoren zijn verwerking reststoffen, bouw, logistiek en food. We doen mee aan het noordelijke samenwerkingsverband Chemport/Greenwise om de ontwikkelingen te stimuleren van de circulaire economie en specifiek circulaire plastics. We trekken hierbij samen op met de gemeente Emmen, provincie Fryslân, ondernemers, onderwijs en andere partners. Voor onze inzet op circulaire economie is nog geen structurele financiering beschikbaar. Dit leggen we u voor in het MJP 2023. In 2022 hebben we samen met Vereniging Circulair Fryslân en met ondernemers onderzocht wat de mogelijkheden zijn om (bestaande) bedrijventerreinen meer circulair te maken. Zo zijn we voor Haskerveen begonnen met een inventarisatie van wat de selectie- en uitgiftecriteria moeten zijn voor bedrijven in de circulaire economie.