Bijlage 1. Themarekening 2022
Tekst van het document
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Algemeen ............................................................................................................. 4 Voorwoord .................................................................................................. 5 Financieel resultaat 2022 .............................................................................. 9 Jaarverslag .......................................................................................................... 11 Thema's .............................................................................................................. 12 Thema Samen met Inwoners ....................................................................... 13 Thema Zorg en Welzijn ............................................................................... 19 Thema Wonen en Leven .............................................................................. 30 Thema Werken en Ondernemen ................................................................... 50 Thema Toekomstbestendig en Duurzaam ...................................................... 56 Thema Financiën en organisatie ...................................................................
63 Paragrafen ........................................................................................................... 69 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................... 70 Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................... 82 Financiering ............................................................................................... 89 Bedrijfsvoering ........................................................................................... 95 Indicatoren .............................................................................................. 102 Samenwerking ......................................................................................... 103 Grondbeleid ............................................................................................. 122 Lokale Heffingen ....................................................................................... 129 WOO ....................................................................................................... 138 Jaarrekening ...................................................................................................... 140 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .......................................
141 Balans ..................................................................................................... 148 Toelichting op de balans ............................................................................ 150 Activa ..................................................................................................... 151 Passiva.................................................................................................... 163 Elementen die buiten de balanstelling vallen ................................................ 170 EMU-saldo ............................................................................................... 174 Overzicht lasten en baten en toelichting ...................................................... 175 Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................... 178 Overzicht incidentele lasten en baten .......................................................... 179 Overzicht lasten en baten per taakveld ........................................................ 182 Verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) ........................ 187 Overzicht reserves en voorzieningen ........................................................... 219 Investeringskredieten ...............................................................................
223 WNT ....................................................................................................... 231 Overige gegevens ............................................................................................... 233 Controleverklaring .................................................................................... 234 Indicatoren .............................................................................................. 234
Algemeen
4
Voorwoord Beste raadsleden, Voor u ligt de jaarrekening van 2022. Met deze jaarrekening leggen we verantwoording aan u af over de uitvoering van de voorgenomen beleidsdoelstellingen. We lichten de afwijkingen op baten en lasten per product toe. Het gaat hierbij (zoals is opgenomen in de financiële verordening conform artikel 212) alleen om afwijkingen groter dan € 50.000. De afwijkingen per product zijn opgenomen in de thema’s. 2022: in vele opzichten een belangrijk jaar Het jaar 2022 was in vele opzichten een belangrijk jaar. De gemeenteraadsverkiezingen zorgden voor een nieuwe bestuursperiode met een nieuwe raadsagenda en hoofdlijnenakkoord. We hadden daarnaast nog steeds te maken met de nasleep van corona en we kregen in 2022 te maken met grote geopolitieke onzekerheid. De gevolgen van de oorlog in Oekraïne trof ook de samenleving in Heerenveen rechtstreeks. De grote stroom vluchtelingen hebben we opgevangen, eerst in een sporthal en tegenwoordig in een hotel. We kregen daarnaast te maken met een energiecrisis en de grote inflatie was - en is - voor veel inwoners en ondernemers van grote invloed. Wij hebben hiervoor in 2022 een noodfonds voor inwoners en ondernemers opgericht, hierdoor kon de impact van de inflatie verzacht worden. Ook als gemeente zagen we in 2022 de stijging van de prijzen, zowel op de energiekosten als op producten en diensten.
Dit terwijl de gemeente al in financiële onzekerheid zat. Door deze grote financiële onzekerheid hebben we in 2022 een pakket van bezuinigingen doorgevoerd. Naast eenmalige inkomsten van het rijk en de inzet van eigen spaargeld waren bezuinigingen noodzakelijk om de voorzieningen in de dorpen en wijken op peil te houden. Gemeenteraad en college hebben samen opgetrokken om te komen tot een evenwichtige begroting met een goede balans tussen behoedzaam begroten en het doen van investeringen voor de samenleving. We konden toch investeren in onze samenleving Ondanks de onzekerheden is het ons gelukt in 2022 verder te investeren in onze samenleving. Zo zijn we in 2022 begonnen met de uitvoering van ons gezondheidsbeleid Scoren voor gezondheid en hebben we Welzijn op recept verder uitgerold zodat huisartsen eenvoudig inwoners kunnen doorverwijzen naar welzijnsorganisaties. Ook is het ons gelukt het aantal bijstandsuitkeringen weer te laten dalen naar het aantal van voor corona en zijn we begonnen met het uitvoeren van de nieuwe Wet inburgering. In 2022 heeft u de nieuwe nota kapitaalgoederen vastgesteld waarmee we voor de komende jaren afspraken hebben over het kwaliteitsniveau van onze openbare ruimte en ons vastgoed. In Akkrum is positieve aandacht gevraagd voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Wij hebben dit kunnen ondersteunen door een deel van de bomen van BOSK over te nemen.
Later is een deel van dit bosk naar Heerenveen verhuisd. Voor het Rozenveld zijn we met kinderen aan de slag gegaan na te denken hoe we dit belangrijke speelveld opnieuw kunnen inrichten. Zowel het project Bosk als de herinrichting van het Rozenveld zijn prachtige voorbeelden hoe we als gemeente samenwerken met onze inwoners.
5
De uitvoering van het Didam arrest heeft ons in 2022 veel beziggehouden. Bij de verkoop van bedrijfskavels, woningbouwgronden en bijvoorbeeld snippergroen moesten we het Didam arrest volgen en ieder mogelijk geïnteresseerde gelijke kansen geven in de aankoop van grond. We hebben beleidsregels opgesteld en moesten zo nodig maatwerk toepassen wanneer we al in gesprek waren met mogelijke kopers. Hierbij was het steeds laveren tussen het vertrouwensbeginsel en het gelijkheidsbeginsel. De voorbereidingen voor invoering van de Omgevingswet is ook in 2022 doorgegaan. Doordat de invoering van de wet meerdere malen is uitgesteld, konden we voldoende de tijd nemen alle noodzakelijke voorbereidingen op te pakken, de omgevingsvisie gebruiken bij ons dagelijks werk en oefenen met de organisatie van intaketafels bij initiatieven. Ook in 2022 zijn we volop aan de slag geweest met onze belangrijke economische sector. We hebben actief onze contacten met het mkb onderhouden, waren vraagbaak voor hen (over bijvoorbeeld de stijgende prijzen, de energiecrisis) en we hebben bijeenkomsten georganiseerd om meer met de elkaar in verbinding te zijn. Daarnaast hebben we ons veel beziggehouden met de energiecongestie op bijvoorbeeld IBF en Heerenveen-zuid. Samen met ondernemers maken we plannen hoe we hiermee om kunnen gaan. Ook met onze recreatie & toerisme ondernemers trekken we nauw op.
We zijn aan de slag gegaan met de uitvoering van de visie waterrecreatie in bijvoorbeeld Akkrum. Dit doen we samen met de ondernemers en het plaatselijk belang. Ook bij De Heide trekken we samen op met de inwoners en bezoekers van dit belangrijke gebied en denken we na hoe we De Heide kunnen opwaarderen. Heerenveen is daarnaast actief betrokken bij Europa Pact Fryslân en wil doelgericht aan de slag met de kansen die de Europese Unie en Brussel kan bieden aan Heerenveen en de regio. In 2022 zijn we begonnen met het opstellen van Warmte uitvoeringsplannen en een energiecoach die bij de mensen thuis duurzaamheidsadvies geeft. Meer dan 12.000 huishoudens hebben gebruik gemaakt van de energiebespaarbox. We nemen biodiversiteit en klimaatadaptatie steeds meer mee in alle plannen die we maken (denk bijvoorbeeld aan KNO). In 2022 hebben we de integrale huisvestingsplannen voor het basis- en voortgezet onderwijs vastgesteld. Onze organisatie verdient aandacht Onze samenleving verandert. We krijgen steeds meer vragen en initiatieven waar wij als gemeente aan mee willen werken. Dit vraagt een andere aanpak van ons en van onze medewerkers. Er komen daarnaast grote nieuwe opgaven (zoals de omgevingsvisie, maar ook ontwikkelingen zoals het Didam arrest) op ons af.
Dit alles vraagt veel van onze medewerkers die veel meer moeten samenwerken (integraal met andere medewerkers en met de buitenwereld). We zien daarnaast dat het lastig is nieuw personeel te vinden waardoor we regelmatig met tijdelijke inhuur moeten werken om onze taken uit te kunnen blijven voeren. Uit de benchmark overhead blijkt tot slot dat we weinig middelen inzetten voor automatisering, informatisering, huisvesting en facilitaire zaken. Om als werkgever interessant te blijven voor onze huidige medewerkers en toekomstige medewerkers is het belangrijk dat we voldoende aandacht geven aan onze organisatie en bedrijfsvoering.
6
Bedragen x € 1.000
Omschrijving
Begroting 2022 voor wijziging
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Totaal Lasten
-181.595
-205.447
-203.789
1.657
Totaal Baten
178.427
208.125
210.532
2.406
-3.168
2.679
6.742
4.064
3.445
-2.679
-1.805
873
277
0
4.937
4.937
Saldo van baten en lasten Mutatie reserve Resultaat
Het jaar 2022 sluit af met een positief financieel resultaat In de jaarrekening 2022 presenteren wij u een positief resultaat van 4,9 miljoen euro. Voornaamste oorzaak van dit positieve resultaat is de uitkomst van de decembercirculaire. Dit heeft een positief effect van circa 2,4 miljoen euro. Het overige deel van het positieve resultaat wordt onder andere verklaard door een lager benodigde pensioenvoorziening voor oud- en toekomstige wethouders, de effectieve opvang van Oekraïners en minder uitgaven in het kader van jeugdhulp. Het resultaat in de jaarrekening is echter een momentopname. Gedurende het jaar heeft u de begroting bijgesteld via verzamel- en separate raadsbesluiten. Gelet op deze bijstellingen kunnen we constateren dat ondanks een fors positief resultaat de structurele doorwerking van ontwikkelingen in bijvoorbeeld de Wmo en de bijstand in komende jaren fors zal zijn. Ook de uitdagingen in het fysiek domein zijn groot. Denk hierbij aan de implementatie van de omgevingswet, de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en energie vragen zowel middelen voor de uitvoering maar ook op het gebied van de bedrijfsvoering. Gelijk aan het jaar 2021 zijn we ook in 2022 niet in staat geweest al het geplande werk uit te voeren. De uitvoering van de geplande investeringen en groot onderhoudswerkzaamheden zijn maar ten dele uitgevoerd.
Ook dit heeft het impact op het resultaat maar ook legt het onnodig beslag op middelen voor de toekomst. Tot slot zien we dat onze beschikbare gronden aan het afnemen zijn. Dit is het geval voor zowel de bedrijfsgronden als woningbouwgronden. Daarnaast zien we dat de stijgende kosten van invloed zijn op onze grondexploitaties. Hierdoor is het resultaat van onze grondexploitaties over geheel 2022 beperkt tot € 320.000 positief. Tot op heden beschikt de gemeente over een algemene reserve met een flinke omvang. In de jaarrekening 2022 bedraagt deze circa 56,6 miljoen. Als we echter rekening houden met de besluiten die u eerder heeft genomen en de huidige spelregels wat betreft de benodigde weerstandscapaciteit, is de vrij beschikbare ruimte van deze reserve zeer beperkt. We zien dan ook dat de solvabiliteit van de gemeente de komende jaren terugloopt. In tegenstelling tot voorgaande jaren zijn de mogelijkheden om uitgaven incidenteel te dekken beperkt geworden. Ondanks het positieve resultaat zien we op financieel gebied net als bij andere gemeenten een uitdagende periode aankomen. Belangrijke en impactvolle ontwikkelingen
7
voor burgers en inwoners vragen zowel structurele als incidentele middelen. In hoeverre het Rijk ons hiervoor voldoende compenseert is op dit moment nog onbekend. Bij de behandeling van het MJP zal hier meer duidelijkheid over zijn. Burgemeester en wethouders van Heerenveen, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
J. van Leeuwestijn
T. van der Zwan
8
Financieel resultaat 2022 De uitkomsten van de jaarrekening 2022 Het jaar 2022 wordt afgesloten met een positief resultaat van € 4.937.000. In de onderstaande tabel zijn de uitkomsten van de jaarrekening 2022 opgenomen (x € 1.000). Bedragen x € 1.000
Begroting 2022 voor wijziging
Omschrijving
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Samen met inwoners
Lasten
-8.005
-8.608
-8.350
258
Zorg en Welzijn
Lasten
-96.205
-107.818
-108.017
-199
Wonen en Leven
Lasten
-53.800
-64.768
-62.169
2.599
Werken en Ondernemen
Lasten
-1.478
-1.673
-1.668
6
Toekomstbestendig en duurzaam
Lasten
-18.163
-17.501
-17.049
452
Financiën en organisatie
Lasten
-3.943
-5.079
-6.537
-1.459
-181.595
-205.447
-203.789
1.657
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Totaal Lasten
Begroting 2022 voor wijziging
Omschrijving Samen met inwoners
Baten
450
824
1.522
697
Zorg en Welzijn
Baten
23.879
27.740
29.281
1.540
Wonen en Leven
Baten
23.894
34.694
31.003
-3.691
Werken en Ondernemen
Baten
140
140
130
-10
Toekomstbestendig en duurzaam
Baten
15.694
16.801
17.619
818
Financiën en organisatie
Baten
114.371
127.925
130.976
3.051
178.427
208.125
210.532
2.406
-3.168
2.679
6.742
4.064
Toevoegingen reserve
-556
-12.335
-13.694
-1.359
Onttrekking reserve
4.001
9.656
11.888
2.232
277
0
4.937
4.937
Totaal Baten Saldo van baten en lasten
Resultaat
Toelichting van de belangrijkste verschillen In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste verschillen opgenomen waarbij uitgegaan is van het gerealiseerde resultaat. In deze verschillen zijn de onttrekkingen en stortingen in de reserves al meegenomen. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de thema's.
9
x 1.000 euro Thema
Omschrijving
Samen met inwoners
Appa en pensioenpremies wethouders
Zorg en Welzijn
WMO: inflatie tarieven
Zorg en Welzijn
WMO: hogere inkomsten Beschermd wonen
829
Zorg en Welzijn
Jeugd: minder jeugdigen hulp
450
Zorg en Welzijn
Bijstand: meer clienten en voorziening debiteuren
Zorg en Welzijn
Lagere uitgaven en hogere inkomsten Oekraine-opvang
Zorg en Welzijn
Bijstand: toename individuele bijstand
Wonen en Leven
Minder ambtelijke inzet projecten
217
Wonen en Leven
Meer inkomsten leges en rijksleges burgerzaken
141
Wonen en Leven
Minder kosten onderhoud waterpartijen
136
Toekomstbestendig en duurzaam
Lagere interne huur
720
Toekomstbestendig en duurzaam
Riolering: lagere bestedingen (BC F effect)
Toekomstbestendig en duurzaam
Riolering: meer inkomsten rioolheffing
Toekomstbestendig en duurzaam
Vrijval voorziening groot onderhoud vastgoed
Financien en Organisatie
Decembercirculaire
Financien en Organisatie
Voorziening verlofsparen
Financien en Organisatie
Lagere VPB-last
Voordeel
Nadeel
859 475
548 671 216
520 182 724 2.407 1.006 616
Overig Totaal
549
799
8.501
3.564
Saldo
4.937
10
Jaarverslag
11
Thema's
12
Thema Samen met Inwoners Kernboodschap "Wij zijn ervan overtuigd dat de beste ideeën samen tot stand komen" In Heerenveen luisteren we naar onze inwoners en we zijn ervan overtuigd dat de beste ideeën samen tot stand komen. Inwoners en ondernemers hebben de ruimte om zelf met plannen en voorstellen te komen. Daar helpen we bij. We zoeken naar mogelijkheden om regels te versoepelen of te verminderen. We gaan aan de slag met: • Nieuwe lokale democratie en Maak Het! • De Omgevingsvisie • Het thematisch raadsakkoord
13
Ontwikkelingen Nieuwe lokale democratie Wat hebben onze inwoners nodig van de gemeente? Deze vraag staat in de nieuwe lokale democratie centraal. Om hier zo goed mogelijk antwoord op te geven, zetten we ons elke dag opnieuw in om onze dienstverlening en vormen van samenwerking en participatie zo goed mogelijk te maken. Zo houden de lijnen met onze inwoners en ondernemers kort en sluiten we beter aan bij de wensen vanuit de samenleving. In het verleden hebben we hier verschillende onderzoeken naar gedaan. De uitkomsten vormen de basis van onze nieuwe dienstverleningsvisie en het werken vanuit de bedoeling. Als lokale overheid hebben we ook een rol in grote maatschappelijke opgaven, waaronder duurzaamheid, wonen, migratie en bestaanszekerheid. In hoeverre inwoners hierbij kunnen participeren, is afhankelijk van de opgave en van onze rol als gemeente. Daarbij moeten we er rekening mee houden, dat we altijd onderdeel zijn van een netwerk met veel partners en stakeholders. Visie dienstverlening Om een goede dienstverlener te kunnen zijn, is het belangrijk dat iedereen binnen de organisatie weet hóe we dit willen zijn. We hebben behoefte aan een visie en kaderstelling op het gebied van dienstverlening die door de hele gemeentelijke organisatie wordt gedragen.
Zo kunnen we sneller inspelen op ontwikkelingen en veranderingen, als het gaat om de verwachtingen en behoeften van onze inwoners. Omgevingswet De Omgevingswet is ervoor bedoeld om inwoners en bedrijven actiever te laten meedoen aan het maken van beleid en aan het nemen van initiatieven die niet vanuit de gemeente zelf komen. Hoewel de wet ook in 2022 nog niet in werking is getreden, weten we al wel ongeveer hoe we deze participatievorm willen neerzetten. We hebben dit uitgewerkt in een participatienota die we in 2022 opstelden en die aansluit bij de visie op dienstverlening. De uiteindelijke vorm en uitgangspunten zijn er nog van afhankelijk of de verantwoordelijkheid voor de participatie bij de gemeente, of bij de initiatiefnemers komt te liggen. Nieuwe lokale democratie en Maak het! Wat hebben we bereikt We hebben de nieuwe dienstverleningsvisie concreter gemaakt en we hebben stappen gezet met het oppakken van nieuwe wet- en regelgeving voor onze digitale dienstverlening. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Visie op dienstverlening We hebben de nieuwe dienstverleningsvisie concreter gemaakt aan de hand van enkele sessies met uw raad, inwoners en medewerkers van de organisatie. Tijdens een raadssessie is het thema Dienstverlening uit de raadsagenda vertaald naar vijf kernwaarden: betrouwbaar, toegankelijk, eenduidig, eenvoudig en menselijk.
14
We hebben ook gesprekken gevoerd over waar we nu als organisatie staan en waar we naartoe willen. Hierbij hebben we ook met inwoners en ondernemers gesproken. Dit als onderdeel van een 0-meting. Wat goed gaat is de bejegening van inwoners en bedrijven en het afhandelen van de enkelvoudige dienstverlening. Inspanningen waar we de komende jaren mee aan de slag moeten: • Beter samenwerken bij complexe vraagstukken; • Digitaliseren om dienstverlening te verbeteren; • Verbeteren procesgericht werken, inclusief inrichting systemen en breed te beschrijven; • Meer inzetten op sturings- en managementinformatie, bijvoorbeeld rondom kwaliteits- en servicenormen; • Bepalen hoe we met onze dienstverleningskanalen willen omgaan. Deze inspanningen vragen tijd en investeringen. De huidige budgetten zijn niet toereikend om het benodigde dienstverleningsniveau te behalen. Gevolgen nieuwe informatiewetgeving Per 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) officieel ingegaan. Als voorbereiding op de invoering van de Woo hebben we begin 2022 een impactanalyse uitgevoerd en alle noodzakelijke vereisten geregeld. Op 1 december 2022 is door uw raad het ambitieniveau, de fasering en het beschikbare budget vastgesteld. Sinds de invoering van de Woo zien we een toename van Woo-verzoeken. Dit komt deels omdat er meer bekendheid is gegeven aan de mogelijkheid voor het opvragen van informatie.
Maar we herkennen hierin ook de verruwing van de maatschappij en een toenemend wantrouwen bij een deel van onze samenleving. De bedoeling van de Woo is het meer transparant zijn over besluitvorming en standpunten. Meer informatie openbaar maken, draagt bij aan een meer gelijk kennisniveau bij participatietrajecten. Begin december 2022 is Heerenveen aangesloten op de Single Digital Gateway. Hierdoor hebben burgers en bedrijven binnen de Europese Unie gemakkelijk digitaal toegang tot informatie over onze producten en diensten. We zijn ook gestart met de uitvoering van impactanalyses voor de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer en de Wet digitale toegankelijkheid. Deze wetten moeten ervoor zorgen dat de samenleving meer gebruik kan maken van digitale dienstverlening en dat ze beter toegang heeft tot informatie. Dit leidt namelijk tot een betere samenwerking en participatie. De aansluiting op de Single Digital Gateway past goed bij deze ontwikkelingen. Het ingaan van de nieuwe archiefwet is uitgesteld. Volgens het Nationaal Archief gaat de nieuwe archiefwet nu mogelijk in op 1 juli 2024. Verbeteren bereikbaarheid In 2022 hebben we gedurende het hele jaar extra mensen bij het Klantcontactcentrum ingezet. Dit heeft geholpen om de wachttijden op gemiddeld 2 minuten te houden.
Dit is overigens flink hoger dan dat we in onze servicenormen beloven: maximaal 5 keer overgaan. Dit komt overeen met 20 seconden wachttijd.
15
We zijn in 2022 gestart met het (vakinhoudelijk) opleiden en coachen (op cultuur en gedrag) van onze medewerkers. Hierdoor is hun kennis en de klantgerichtheid groter geworden en dit zorgt weer voor een betere dienstverlening. Het is nodig om de (telefonische) bereikbaarheid van de organisatie te verbeteren. Zowel op het gebied van systemen als processen, als op gedrag van en afspraken met de organisatie. Het verbeteren van de bereikbaarheid willen we vanuit de kaders van de dienstverleningsvisie verder oppakken. Gezamenlijk invulling geven aan het verbeteren van de kwaliteit van informatie (privacy, beveiliging en archiveren) met de aanschaf van nieuwe softwarelicenties We hebben in 2022 nieuwe softwarelicenties aangeschaft waarmee we in 2023 themapagina’s gaan inrichten. Om de kwaliteit van onze informatie te verbeteren, hebben we onderzocht of we de telefooncentrale aan het klantregistratiesysteem kunnen koppelen. Dit lijkt in de huidige systemen niet te kunnen. We zijn daarom gestart met de voorbereiding voor een nieuwe, moderne telefooncentrale. Tot slot hebben we de manier verbeterd waarop we onze informatiekwaliteit controleren.
16
Wat heeft het gekost?
Bedragen x € 1.000
Begroting 2022 voor wijziging
Omschrijving
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Bestuurszaken
Lasten
-2.061
-2.167
-2.204
-37
College
Lasten
-4.474
-4.980
-4.992
-12
Erfgoed
Lasten
-65
-67
-71
-4
Plattelandsbeleid/wijkmanagement Lasten
-1.272
-1.210
-1.016
194
-134
-184
-68
116
-8.005
-8.608
-8.350
258
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Maak het! en nieuwe rollen
Lasten
Totaal Lasten
Begroting 2022 voor wijziging
Omschrijving Bestuurszaken
Baten
-
-
-
-
College
Baten
-
436
1.317
881
Erfgoed
Baten
-
-
-
-
Plattelandsbeleid/wijkmanagement Baten
450
389
205
-184
-
-
-
-
450
824
1.522
697
-7.555
-7.784
-6.829
955
-48
-48
58
148
123
-25
-7.497
-7.684
-6.754
930
Maak het! en nieuwe rollen Totaal Baten Saldo van baten en lasten
Baten
Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
College Als gevolg van de pensioenafspraken die (voormalige) wethouders of hun nabestaanden hebben op de gemeente Heerenveen, is een voorziening gevormd. Jaarlijks vindt een actualisatie plaats van de totale pensioenverplichtingen. Als gevolg hiervan heeft in 2022 een vrijval in de voorziening plaatsgevonden waardoor er sprake is van een bate van € 857.000. Plattelandsbeleid/wijkmanagement Voor de Regiodeal (Regiofonds en DOM's) was voor 2022 een totaalbudget beschikbaar van € 763.000, waarvan in het 4e verzamelbesluit de restantmiddelen zijn overgeheveld naar 2023. In 2022 is in totaliteit € 198.000 aan subsidies uitgekeerd. Dit is aanzienlijk minder dan geraamd doordat er minder aanvragen zijn gedaan dan verwacht. Het restant blijft beschikbaar voor de volgende openstellingen, waarbij ondertussen is besloten om het aantal tenders uit te breiden om de beschikbare middelen alsnog volledig uit te keren. Doordat er minder subsidies zijn verstrekt in het kader van de Regiodeal leidt dit ook tot een afname van de opbrengsten van de andere deelnemers doordat deze bijdrage direct gekoppeld is aan de totale subsidiekosten. Dit veroorzaakt de lagere baten.
17
Maak het! en nieuwe rollen In totaal zijn de lasten € 116.000 lager dan begroot, dit wordt grotendeels veroorzaakt doordat de overgehevelde middelen van € 50.000 voor deregulering niet zijn uitgegeven en er nagenoeg geen uitgaven zijn gedaan voor het voortzetten van experimenten. Hierdoor ontstaat een voordeel van € 46.000.
18
Thema Zorg en Welzijn Kernboodschap "We helpen inwoners van alle leeftijden om gezond en met plezier te kunnen leven" Iedereen doet mee in onze gemeente. We bouwen veerkracht op voor inwoners in kwetsbare situaties en we helpen inwoners van alle leeftijden om gezond en met plezier te kunnen leven. Om dit te realiseren werken we aan doorontwikkeling van het sociaal domein en zoeken we verbinding met partners. We gaan aan de slag met: • Jeugdzorg • Armoede • Lezen en schrijven • Zorg en ondersteuning • Preventieve gezondheid • Welzijn • Sport
19
Ontwikkelingen Het thema Zorg en Welzijn én de doelen uit de kadernota Sociaal Domein 2020 - 2025, hadden in 2022 onze volledige aandacht. Terecht, want de samenleving vraagt dit ook van ons. Het financiële perspectief voor jeugdhulp ziet er inmiddels iets beter uit. Wij zien een steeds groter wordende groep inwoners een beroep doen op gemeentelijke ondersteuning. Gelukkig weten wij onze inwoners de juiste ondersteuning te bieden, wel zorgt dit voor een zwaardere druk op de begroting. Op de uitvoering van de Wmo is een ombuigingstaakstelling opgelegd. De ombuigingen wat betreft het Wmo-vervoer zijn inmiddels gerealiseerd. Die voor hulp bij het huishouden nog niet. Hier komt bij, dat de kostprijs (indexaties) van de voorzieningen snel zijn gestegen als gevolg van de wereldwijde economische ontwikkelingen. We zijn in 2022 ook voortvarend met nieuwe taken aan de slag gegaan. Bijvoorbeeld met de Wet Inburgering, het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet en de decentralisatie van het Beschermd Wonen. Voor mensen die het even niet (alleen) konden redden, waren wij in 2022 een vangnet. We hebben kinderen geholpen die in fysieke en psychische nood verkeerden en ook hun ouders ondersteund. Langer thuis wonen en eenzaamheid kregen tijdens de coronacrisis een andere dimensie: we hebben er zo goed mogelijk voor gezorgd dat jong en oud kon blijven meedoen in de samenleving.
De positieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt hebben ons hier bij geholpen. We waren in 2022 ook een vangnet voor Oekraïense vluchtelingen. We vangen deze mensen sinds maart 2022 in onze gemeente op en dankzij de enorme ambtelijke inzet is dit allemaal succesvol verlopen. We begonnen met crisis-noodopvang in de Hoekstra Hal - zo hebben we tussen maart en juli 2022 Ter Apel meerdere keren kunnen ontlasten en sinds juli vangen we mensen langduriger op in Hotel2 in Heerenveen (wat eerder bekend stond als Hajé Hotel). Eind 2022 verblijven hier 180 Oekraïners. Onze wettelijke verplichtingen, ambities en de toegekende budgetten voor het sociaal domein zijn nog niet met elkaar in overeenstemming. We werken hier samen hard aan. Daarnaast moeten we nog afwachten wat het kabinet doet met bijvoorbeeld de veelbesproken Participatiewet en de Hervormingsagenda voor Jeugd. Jeugdhulp Wat hebben we bereikt Opvoeden en opgroeien met samenhangende preventie Er was na Covid niet direct sprake van een grote inhaalslag op het gebied van zorg voor jeugd. We zien langzaamaan wel dat de impact groter is dan we in eerste instantie dachten. We merken dit tot nu toe vooral bij schoolgaande kinderen. Dit wordt binnen het onderwijs goed opgepakt. We constateerden in 2022 dat het lastig is om blijvend geld te besparen op de uitgaven voor jeugdzorg.
Jeugdzorg bestaat in feite uit een optelsom van incidentele kosten, 20
waarbij elke casus maatwerk is. Dit is anders dan bij de Participatiewet of de WMO. We hebben echter ook geconstateerd dat we de uitgaven de afgelopen jaren te hoog hebben ingeschat. Dat, samen met enkele incidentele meevallers, zorgde ervoor dat de rekening over 2022 lager uitviel. Sterke pedagogische basisvoorzieningen en kansengelijkheid In 2022 hadden we nog tot het tweede kwartaal te maken met de corona maatregelen. We hebben altijd goed samengewerkt met onze partners om de opvang van de kinderen in die periode te regelen, met name ook voor om de meest kwetsbare groep kinderen. In de laatste maanden van 2022 hebben we het versterken van de voorzieningen voor de voorschoolse periode onderzocht. Hiervan is de eerste fase afgerond en besproken met alle deelnemers. Dit heeft echter nog niet geleid tot een overeengestemd beeld. Daarom gaan we in 2023 verder in gesprek met de partners in het veld. Er wordt vooral verschillend gedacht over de vraag of er speciale voorzieningen nodig zijn voor een zeer beperkte doelgroep. Verder is er vooral tevredenheid over de voorzieningen en de samenwerking. Getransformeerde en beheersbare jeugdhulp We hebben met een aantal mensen uit de raad en met ondersteuning van externen hard gewerkt aan de uitwerking van een lokaal akkoord jeugd. Het moet gezegd: de inzet van alle betrokkenen was TOP.
Echter, ondanks de goede voorbereiding, sterke discussies en heldere uitkomsten liepen de meewerkende partijen ertegenaan dat de uitwerking veel meer tijd kost dan we vooraf hadden gedacht. Daarom gaan we het proces iets anders inrichten. In 2023 wordt duidelijk op welke manier precies. De samenwerking binnen Skoatterwiis kreeg in 2022 een vervolg. Deze verdere doorontwikkeling moest natuurlijk niet alleen binnen de school plaatsvinden, maar vooral ook in de wijk én in samenspraak met de wijk. We hebben onze partners in het veld, Caleidoscoop en de Kaai, gevraagd om hiervoor samen een plan te ontwikkelen. Dit heeft na een moeizaam proces in 2022 nog niet tot resultaat geleid. De school heeft op dit moment 42 leerlingen en aanwas vanuit de wijk vindt maar mondjesmaat plaats. Ongeveer 70% van de in de wijk aanwezige kinderen gaat naar een andere school. Het schoolbestuur moet nu eerst bepalen of de school nog bestaansrecht heeft op de lange termijn. Het onderzoek naar het interne kostenspoor is afgerond en gaat in 2023 naar de raad. Het woonplaatsbeginsel is ingevoerd en heeft voor Heerenveen niet tot extra kosten geleid, hoewel dit wel de verwachting was die uit de rijksmonitor kwam. De verordening leerlingenvervoer is in 2022 door uw raad vastgesteld. Dit heeft niet tot grote veranderingen geleid in het beleid. De inkoop specialistische jeugdhulp is in 2022 niet afgerond.
In 2023 vindt een reset plaats. De nieuwe, meer begrenzende inzet vanuit de gemeenten loopt tegen juridische grenzen aan. Hierover moet de rechter zich uitspreken. We zijn daarom ook nog niet verder gegaan met het uitwerken van de verordening Jeugdwet. Dit doen we in 2023 en we proberen de nieuwe wijze van inkopen dan zoveel mogelijk mee te nemen. De regiovisie Jeugdhulp via SDF is afgerond en wordt in 2023 door de raad vastgesteld.
21
Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Om op een goede en verantwoorde manier jeugdzorg aan te bieden, hebben we in 2022: • samen met uw raad en met maatschappelijke ondersteuners gewerkt aan de opzet van een lokaal akkoord jeugd; • met de medewerkers van het team Jeugd en Gezin in een aantal sessies onderzocht waar we nog efficiënter en goedkoper kunnen werken voor de gezinnen; • met de onderwijspartners gemonitord in hoeverre Covid invloed heeft gehad op de geestelijke gezondheid van de Heerenveense jeugd; • in Fries verband met Sociaal Domein Fryslân en de andere Friese gemeenten gewerkt aan de nieuwe inkoop voor specialistische jeugdhulp; • en met de onderwijspartners onderzoek gedaan naar lacunes in het voorschoolse aanbod. Zorg en ondersteuning Wat hebben we bereikt Maatschappelijke ondersteuning bieden Het is niet voor iedereen vanzelfsprekend om zelfstandig te wonen of op een volwaardige manier aan de samenleving mee te doen. Met de inzet van onder andere huishoudelijke hulp en thuisondersteuning stimuleren we mensen om zelfstandig te blijven wonen. Door het aanbieden van vervoer en dagbesteding proberen we mensen ook te stimuleren tot een zinvolle dagindeling. Wij bieden ondersteuning aan inwoners die dit willen en die niet in staat zijn om dit zelf, of in samenwerking met het eigen netwerk, te organiseren.
In 2022 hebben wij aan bijna 4.000 inwoners enige vorm van ondersteuning geboden. Deze ondersteuning betaalbaar houden De kosten van de maatschappelijke ondersteuning stijgen en het aantal mensen dat er een beroep op doet, neemt toe. Dit komt door het abonnementstarief, de toenemende vergrijzing en sterk stijgende kosten. De budgetten staan hierdoor onder druk. Om de voorzieningen toegankelijk te houden voor iedereen die deze nodig heeft, hebben we in 2022 een nieuw protocol ingevoerd voor de toewijzing van huishoudelijke hulp. De gemiddelde inzet per cliënt is hierdoor gedaald van 2,33 uur per week naar 2,13 uur per week. Daarnaast droeg de verhoging van het Wmo-taxitarief in 2022 bij aan het betaalbaar houden van de ondersteuning. Door personeelstekorten wordt het voor zorgaanbieders en ook taxibedrijven steeds lastiger om geïndiceerde ondersteuning te leveren. Integratie van Beschermd wonen De decentralisatie van beschermd wonen is uitgesteld naar 2024. Deze Wmo-taak wordt nu nog uitgevoerd door centrumgemeente Leeuwarden (via SDF), die hier ook het budget voor krijgt. De bepaling van de hoogte van de budgetten per gemeente en de beoordeling van het woonplaatsbeginsel (welke gemeente moet voor welke cliënt betalen) zijn de oorzaken van het uitstel. De gemeente beoordeelt overigens al wel welke nieuwe cliënten beschermd kunnen wonen. In de aanloop naar de decentralisatie
22
zien we dat het aantal nieuwe Wmo-cliënten dat beschermd gaat wonen terugloopt. Dat komt omdat we vaker ondersteuning inzetten om mensen gelegenheid te geven zo lang mogelijk zelfstandig te wonen. Daar slagen we goed in. Beschermd wonen wordt steeds meer een ondersteuningsvorm, met financiering uit de Wet Langdurige Zorg. Om te beoordelen of de financiering moest overgaan van de Wmo naar de Wet Langdurige Zorg, heeft het CIZ in 2022 een herindicatie uitgevoerd onder de huidige beschermd wonen cliënten. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Om goede en betaalbare maatschappelijke ondersteuning te blijven bieden hebben we in 2022: • de nieuwe inkoop van ondersteunende voorzieningen voorbereid, waarbij we hebben afgestemd hoe we de voorliggende voorzieningen - waaronder vrijwilligerswerk, maatschappelijk werk, vrij toegankelijke voorzieningen en mantelzorgondersteuning - willen organiseren. Hiervoor is eind 2022 een projectleider aangesteld; • mensen, die beschermd wonen of willen gaan wonen gestimuleerd om, met thuisondersteuning, zelfstandig te blijven wonen; • Mensen met toenemende beperkingen gestimuleerd om een beroep te doen op de Wet langdurige zorg; • een start gemaakt met de uitvoering van de taakstelling die u vanaf 2022 in de begroting heeft doorgevoerd.
Preventieve gezondheid, welzijn en Sport Wat hebben we bereikt Gezondheidswinst behalen We hebben met het vaststellen van het gezondheidsbeleid Samen scoren voor gezondheid drie speerpunten gekozen waarmee we de meeste gezondheidswinst kunnen behalen. Ook versterken we de aandacht voor gezondheid in de maatschappelijke opgaven: • gezonde leefstijl; • psychosociale gezondheid; • gezonde leefomgeving (fysiek en sociaal). Meer mantelzorgers en vrijwilligers bereiken en ondersteunen • Meer dan 12% van de mantelzorgers is overbelast. We willen deze overbelasting blijven verminderen. Mensen kiezen er niet voor om mantelzorger te worden, dit overkomt ze. Een mantelzorger wil niet anders dan zorgen voor zijn naaste. Om mantelzorgers te helpen om dit gedurende een langere periode vol te houden, hebben we ook in 2022 ondersteuning op maat geleverd. Sport • We zijn blijven investeren in breedtesport door iedereen te stimuleren om in beweging te komen. Met name om mensen in beweging te krijgen voor wie dit niet gebruikelijk is. Er zijn projecten uitgevoerd om statushouders te leren fietsen en zwemmen en er zijn verschillende activiteiten opgezet om kinderen en hun
23
ouders in beweging te krijgen of te houden, ook in de hoop dat kinderen zich aansluiten bij een vereniging. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 • •
• •
•
Om gezondheidswinst te behalen, hebben we in 2022 activiteiten uitgevoerd die zijn vastgesteld in het uitvoeringsplan Samen scoren voor gezondheid. We hebben Welzijn op recept verder uitgerold, waardoor de huisartsen in Heerenveen op een eenvoudige manier patiënten kunnen doorverwijzen naar welzijnsinitiatieven en -organisaties. We hebben de speerpunten uit de sportnota en het lokaal sportakkoord verder uitgevoerd. We hebben in samenwerking met Sport Fryslân en alle basisscholen een afbouwregeling afgesproken, waarmee de kosten van de buurtsportcoaches als vakleerkracht op termijn volledig voor rekening van het onderwijs komen. De scholen zijn hier ook zelf verantwoordelijk voor. Hiermee realiseren we de ombuiging op de inzetkosten van onze buurtsportcoaches. De taakstelling op het Algemeen Maatschappelijk Werk is in het eerste jaar gerealiseerd door de verhuur van een deel van het gebouw van de Kaai. De extra inkomsten compenseren het eerste deel van de ombuiging. De verdere taakstelling betrekken we bij de heroriëntatie op het 'voorliggen veld' zoals eerder genoemd.
Armoede, Lezen en Schrijven Wat hebben we bereikt Samen op weg naar duurzaam passend werk Het aantal mensen in de bijstand is in 2022 opnieuw gedaald. We gingen van 1.250 naar 1.220 bijstandsuitkeringen en daar zijn we blij mee. We zien echter ook dat deze daling nu niet verder doorzet. Wij kunnen ruim voldoen aan onze taakstelling om mensen aan beschut werk te helpen. Op dit moment hebben twintig mensen een structureel dienstverband en is er geen wachtlijst. Ook dat is goed nieuws. We zijn druk bezig om een corona-inhaalslag te maken voor alle acties die nog in het uitvoeringsprogramma Werk staan. Deze liepen tot 2022, maar zetten we door in 2023 in afwachting van nieuw beleid. Tot slot hebben we natuurlijk leefgeld verstrekt aan de ruim tweehonderd Oekraïners die in onze gemeente verblijven. We hebben ook veel mensen uit deze groep aan werk kunnen helpen. Financieel gezonder worden Zo’n 15% van onze huishoudens leeft op of onder de armoedegrens. We zien dit terug in de grote hoeveelheid energietoeslagen die we in 2022 hebben verstrekt, aan maar liefst 3.000 huishoudens. We verstrekken deze in 2023 opnieuw. We hadden in 2022 volop aandacht en ondersteuning voor inwoners die door de energiecrisis in zwaar weer terechtkwamen. Het ultieme vangnet voor deze mensen is het noodfonds, maar het is belangrijker dat we hen met onze dienstverlening structureel helpen.
Dit doen we in de 24
vorm van vroegsignalering, budgetbeheer en coaching en we zetten natuurlijk saneringskredieten in. Dertig keer in 2022, om precies te zijn. We helpen meer mensen die moeite hebben met lezen en schrijven Veel maatschappelijke problemen zijn te herleiden naar het niet goed begrijpen van (digitale) tekst. Daarom willen we inwoners die moeite hebben met lezen en schrijven en/of met de digitalisering, graag helpen. Veel van onze communicatie is al ‘laaggeletterdheid-proof’ gemaakt (denk aan de budgetgids, flyers en beschikkingen). Daarnaast wordt er veel werk verzet in onze drie digitaal huizen en voeren we de acties uit die in het Uitvoeringsprogramma Schulden, armoede en laaggeletterdheid staan (zie raad 22 april 2021). Caparis Samen met de gemeenten Smallingerland, Leeuwarden en Opsterland hebben we een sterke sociale onderneming neergezet die de sociale werkvoorziening en onderdelen van de Participatiewet uitvoert. Daarnaast hebben we ons flink ingezet om de instroom - en daarmee de werkgelegenheid binnen Caparis - op peil te houden. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2022 Het doel is bereikt om zo snel en passend mogelijk bijstand te verlenen aan mensen die dit nodig hebben, en tegelijkertijd het aantal bijstandsuitkeringen te laten dalen naar de beginstand van de coronaperiode. Dit waren er toen 1.240.
Met de acties uit het uitvoeringsprogramma Werk zetten we ons actief in voor duurzaam passend werk. De landelijke taakstelling voor beschut werk (zestien in 2023) hebben we al gehaald. We voeren de nieuwe Wet inburgering uit. Samen met de woningcorporaties hebben we meer statushouders kunnen huisvesten dan de ons opgelegde taakstelling (+16). We hebben bij Caparis 240 fte aan werk en hier zijn dertig mensen op een baanafspraak geplaatst.
25
Wat heeft het gekost?
Bedragen x € 1.000
Begroting 2022 voor wijziging
Omschrijving
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Bijstand
Lasten
-23.813
-22.620
-23.092
-472
Gymnastiekonderwijs
Lasten
-249
-249
-252
-2
Jeugd
Lasten
-26.510
-26.430
-25.822
608
Maatschappelijk dienstverlening
Lasten
-1.912
-2.053
-1.911
142
Minimabeleid
Lasten
-3.075
-7.737
-7.930
-193
Onderwijs
Lasten
-3.880
-4.813
-4.927
-114
Participatie
Lasten
-11.775
-13.852
-13.637
215
Sociaal beleid algemeen
Lasten
-
-
-
-
Sport
Lasten
-1.038
-3.279
-3.096
182
Sportaccommodaties
Lasten
-2.121
-2.897
-2.791
106
Volksgezondheid
Lasten
-2.107
-2.107
-2.131
-23
WMO
Lasten
-19.725
-21.781
-22.426
-645
-96.205
-107.818
-108.017
-199
Begroting 2022 na Realisatie wijziging
Verschil
Totaal Lasten
Begroting 2022 voor wijziging
Omschrijving Bijstand
Baten
21.872
19.201
19.125
-76
Gymnastiekonderwijs
Baten
-
-
-
-
Jeugd
Baten
813
918
921
3
Maatschappelijk dienstverlening
Baten
-
-
-
-
Minimabeleid
Baten
118
448
463
15
Onderwijs
Baten
5
905
905
-
Participatie
Baten
-
2.734
3.500
766
Sociaal beleid algemeen
Baten
-
-
-
-
Sport
Baten
65
2.154
2.153
-
Sportaccommodaties
Baten
208
553
556
3
Volksgezondheid
Baten
-
-
-
-
WMO
Baten
797
827
1.657
829
Totaal Baten
23.879
27.740
29.281
1.540
Saldo van baten en lasten
-72.326
-80.078
-78.736
1.342
-190
-190
263
974
660
-314
-72.064
-79.294
-78.266
1.028
Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
26
Bijstand De uitgaven op dit product vallen € 472.000 hoger uit. De belangrijkste verklaringen hierna verder toegelicht. De uitgaven BUIG en loonkostensubsidies zijn € 271.000 hoger dan begroot. Het aantal mensen in de bijstand is weliswaar afgelopen jaar weer minder geworden. En het aantal mensen met een loonkostensubsidie is verder gestegen. Dit betekent dus dat wij meer mensen aan het werk hebben geholpen maar dat het Rijksbudget (het zogenaamde BUIG budget) hierin niet evenredig mee oploopt voor onze gemeente. Hierdoor ontstaat een tekort. Dit is een terugkerend fenomeen omdat het landelijk verdeelmodel voor de BUIG altijd herverdeeleffecten laat zien. In tegenstelling tot andere producten zit in dit product namelijk zowel de inkomsten voor alle uitkeringen die we verstrekken als ook de uitgaven. Daarnaast hebben we € 74.000 meer uitgegeven voor uitvoering van de BBZ. Ook verwachten we € 170.000 minder terug te ontvangen van de openstaande debiteuren. De baten uit terugvordering en verhaal zijn €76.000 lager dan begroot. Reden hiervoor is dat in afwachting op de uitkomsten van het onderzoek in 2022 de inspanningen hierop afgelopen jaar beperkt zijn geweest. Herijking van de kaders voor terugvordering en verhaal vindt in 2023 plaats in een apart raadsvoorstel conform afspraak met uw raad.
Jeugd In het 4e verzamelbesluit 2022 hebben wij reeds aangekondigd dat over 2022 minder zal worden uitgegeven aan jeugdzorg. Voorzichtigheidshalve hebben wij u voorgesteld het budget 2022 met € 1.000.000 te verlagen ondanks dat de prognose een hoger overschot liet zien. Na verwerking van de productieverklaringen van de aanbieders blijkt dat de uitgaven op dit product € 608.000 lager uitvallen dan begroot. Voor algemene preventie is € 100.000 minder uitgeven, reden hiervoor is dat organisaties door COVID-19 nog altijd moeite hebben de voorgenomen activiteiten uit te voeren. Het ontstane voordeel van € 50.000 op peuteropvang ontstaat doordat de Rijksmiddelen die wij ontvangen voor onderwijsachterstandbeleid voor meer beoogde en uitgevoerde activiteiten konden worden ingezet dan in eerste instantie werd gedacht. Ten opzichte van de aangescherpte raming in het najaar geven we voor gespecialiseerde jeugdhulp € 450.000 minder uit dan geraamd. De oorzaak van deze onder uitputting is met name de omstandigheid dat kosten voor gespecialiseerde jeugdhulp lager uitvallen omdat er minder jeugdigen hulp ontvangen dan we geraamd hebben (4.5% stijging aantal jeugdigen in zorg i.p.v. de door ons geprognotiseerde 10%). Signalen uit het werkveld geven aan dat dit een tijdelijke vermindering is; verwacht wordt dat in 2023 een inhaalslag wordt gemaakt en dat de problematiek o.a.
ten gevolge van de COVID 19 tot meer toewijzingen van hulp zal leiden. In hoeverre dit effect zich daadwerkelijk zal voordoen, kan nu niet nog worden gezegd. Een nadere analyse hierop en de prognose voor 2023 zal hier mogelijk meer helderheid over moeten geven. Wel zijn we in staat om aan de hand van het prognosemodel de verwachte declaraties realistischer in te schatten en de uitgaven nauwkeurig te monitoren. Maatschappelijke dienstverlening Het overschot van € 142.000 ontstaat grotendeels door dat de geraamde uitgaven in het kader van het noodfonds van € 76.000 in 2022 niet nodig zijn gebleken. Dit geldt ook voor het budget van € 50.000 voor participatie binnen de WMO. Noodzakelijke ondersteuning is in maatwerkvoorzieningen aan inwoners verstrekt en ook via de “normale” Wmo budgetten gefinancierd. Aangezien er om dezelfde reden ook geen
27
uitgaven voor het noodfonds nodig waren is ook de onttrekking uit de algemene reserve niet nodig geweest. Minimabeleid Op het gebied van minimabeleid is er in totaal € 193.000 meer uitgegeven dan begroot. Dit wordt grotendeels verklaar door hogere uitgaven voor individuele bijzondere bijstand. Hiervoor is € 209.000 meer uitgegeven dan begroot. Door toename van het aantal inwoners die gebruik hebben gemaakt van de collectieve ziektekostenverzekering vallen de kosten daarvoor € 85.000 hoger uit. Daartegenover hebben we € 38.000 minder besteed aan de uitvoering van de energietoeslag en hebben we geen uitgaven van € 38.000 gehad in het kader van het noodfonds. Onderwijs Voor de huisvesting in het onderwijs is € 114.000 meer uitgegeven dan begroot. Deze overschrijding wordt voor € 96.000 veroorzaakt door de vergoeding aan de schoolbesturen voor de 1e inrichting van schoollokalen voor de Buitenkans, De Burcht, De Roerganger en De Spring. De verwachting was dat deze in 2022 binnen beschikbare budgetten kon worden opgevangen. Door een toename van de reguliere huisvestingskosten binnen het onderwijs, als gevolg van de oplopende inflatie, was dit achteraf bezien niet mogelijk. Participatie Het product participatie laat zien dat de uitgaven € 215.000 lager uitvallen. Er is € 100.000 minder uitgegeven voor vluchtelingenwerk, subsidies kindpakket en inburgering.
Deze voordelen compenseren de extra kosten in het kader van Beschut werken. Door extra afname van diensten van Caparis is er € 84.000 meer uitgegeven dan begroot. Voor de opvang van Oekraïners is € 210.000 minder uitgegeven. De baten op dit product vallen € 766.000 hoger uit. Door de gedeeltelijke afronding van het project ESF hebben wij 80% van de verwachte subsidie kunnen verantwoorden. Deze opbrengst was nog niet begroot en betekent een voordeel van € 310.000. Dit geldt ook voor de extra middelen van € 67.000 die wij van de Veiligheidsregio hebben ontvangen voor de ambtelijke inzet voor de HUB-functie. Voor de opvang van Oekrainers is € 410.000 meer subsidie ontvangen dan begroot. In het 4e verzamelbesluit 2022 hebben wij een voorzichtige inschatting gemaakt van de verwachte kosten en inkomsten. In goede samenwerking met het management van het Hotel2 is efficiënt omgegaan met de uitgaven zonder dat dit heeft geleid tot een mindere kwaliteit van de opvang. Ook de Rijksmiddelen vallen gunstiger uit. Sport De uitgaven op het product sport vallen € 182.000 lager uit dan begroot. Ten behoeve van Thialf en Ijshockeyhal Thialf zijn in eerdere jaren middelen door u beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn niet in zijn volledigheid nodig geweest. Een deel hiervan, € 142.000, heeft betrekking op een voorschot vooruitlopend op de uitbetaling van de SPUK-IJZ-gelden.
Aangezien deze middelen inmiddels zijn uitbetaald is het voorschot terugbetaald. Van de overige middelen is € 47.000 niet langer nodig voor de IJshockeyhal. Doordat de aandeelhouders, samen met andere stakeholders, al voor 2022 structureel middelen ter beschikking hebben gesteld waren de resterende middelen, € 77.000 niet langer nodig voor Thialf BV. De kosten voor de inzet van buursportcoaches valt € 84.000 hoger uit dan begroot. Inmiddels hebben wij afspraken gemaakt over de
28
inzet van de buursportcoaches voor 2023 en verder. Hiermee wordt een overschrijding in de toekomst voorkomen. Sportaccommodaties De uitgaven vallen € 106.000 lager uit dan begroot. Er is geen beroep gedaan op het noodfonds voor maatschappelijke organisaties. Hierdoor vallen de kosten € 76.000 lager uit. Als gevolg van hogere exploitatielasten voor onze accommodaties, onder andere door hogere energiekosten, is er € 40.000 meer uitgegeven dan begroot. WMO De lasten op het product vallen € 645.000 hoger uit. Voor de huishoudelijke hulp vallen de kosten € 254.000 hoger uit. Dit is het gevolg van een toename van 130 inwoners, die in 2022 gebruik zijn gaan maken van deze voorziening. Deze stijging is niet in de begroting verwerkt. Voor de thuis- en dagondersteuning is € 400.000 meer uitgegeven, ook als gevolg van de stijging van het aantal mensen dat er gebruik van maakt. Voor de uitvoering van de taakstelling op de huishoudelijke hulp is extra ondersteuning gevraagd van een externe partij. Hierdoor is er € 53.000 meer besteed. Op het gebied van preventie en algemene voorzieningen is € 80.000 minder uitgegeven. SDF verzorgt namens de Friese gemeenten de contractering en financiering van Beschermd wonen.
Als gevolg van het feit dat het aantal cliënten waarvoor de kosten zijn overgenomen door de Wet langdurige zorg (wordt betaald door zorgkantoor) is er via de WMO minder uitgegeven dan verwacht. Ook hebben we door scherp te zijn aan de poort de toegang naar Beschermd wonen weten te beperken. We ontvangen hierdoor € 775.000, meer dan begroot, terug van SDF.
29
Thema Wonen en Leven Kernboodschap "Inwoners staan centraal bij de ontwikkeling van leefbare wijken en dorpen" We willen graag dat iedereen in onze gemeente toegang heeft tot adequate, veilige en betaalbare huisvesting en basisvoorzieningen. Bereikbaarheid, veiligheid en duurzame ontwikkelingen in wijken en dorpen staan centraal. We spannen ons in voor het stimuleren van cultuur en een aantrekkelijke groene omgeving. We gaan aan de slag met: • Leefbare wijken en dorpen • Vitale kernen • Mobiliteit en bereikbaarheid • Sport • Cultuur • Recreatie en toerisme
30
Ontwikkelingen Toekomstbestendige inrichting en beheer openbare ruimte De wereld verandert. Bij de inrichting en het beheer van onze openbare ruimte moeten we hier rekening mee houden en op inspelen. We zetten daarom in op een transitie naar een meer toekomstbestendige vorm van inrichting en beheer. Klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit in de openbare ruimte We staan als gemeente voor de taak om de openbare ruimte meer circulair te maken, te laten aansluiten bij het veranderde klimaat en om te zorgen voor genoeg biodiversiteit. Dit vraagt om een heel andere aanpak dan voorheen. Voorheen deden we bij het beheer van de openbare ruimte vooral ons best om alles zo goed mogelijk in stand te houden. Maar omdat we tegenwoordig steeds vaker te maken hebben met plaagsoorten en invasieve exoten, richten we ons nu op transitie en beheer. Nieuwe vormen van mobiliteit Nieuwe weggebruikers en nieuwe vormen van mobiliteit, vragen om ruimte. Die ruimte moeten we creëren. Bijvoorbeeld voor verder ontwikkelde vormen van zelfrijdende auto's en de (elektrische) fiets. Met name de snelle variant van de elektrische fiets zien we steeds vaker in het verkeer. Voor elektrische auto's moeten we op korte termijn een laadstructuur creëren met voldoende laadvoorzieningen. Voor (elektrische) fietsers moeten we vooral ruimte maken.
De behoefte om hier invulling aan te geven, bestaat niet alleen tussen gemeenten maar ook op provinciaal niveau. In de volgende plannen is rekening gehouden met de bescherming en opkomst van de (elektrische) fietser: • Actieplan fiets Heerenveen 2030 • Doorfietsroute Heerenveen-Drachten/Heerenveen-Sneek • SPV subsidie verkeersveiligheid Energietransitie Ook de energietransitie heeft impact op de inrichting, het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte. Deze transitie vraagt zowel bovengronds als ondergronds om een andere ruimtelijke invulling. In thema 5 staan we hierbij stil. Intensiever gebruik openbare ruimte Sinds de coronapandemie ervaren we dat de openbare ruimte intensiever wordt gebruikt en dat ook de beleving is veranderd. Of dit leidt tot ander ruimtegebruik en een andere invulling van de openbare ruimte moet nog blijken. Gemeentelijk vastgoed Het verduurzamen van onze gemeentelijke gebouwen is één van de opgaven uit het programma Duurzaamheid. Het onderhoud dat we nu uitvoeren, is vooral gericht op het in stand houden van de bestaande installatietechniek en/of op de inzet van duurzame(re) alternatieven binnen de onderhoudsmiddelen die hiervoor beschikbaar zijn. Er waren in 2022 geen specifieke middelen beschikbaar voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Hiermee moeten we de komende jaren aan de slag.
31
Leegstand gemeentelijke gebouwen Er komt gemeentelijk vastgoed leeg te staan. Het gaat om onderwijsgebouwen en gebouwen die vroeger een maatschappelijke functie hadden, maar ook om gebouwen die voor de gemeente van belang waren voor de bedrijfsvoering of voor gebiedsontwikkeling. Het zou het beste zijn om al deze ontwikkelingen gezamenlijk te bekijken en hiervoor één strategie en/of perspectief te ontwikkelen. Uw raad heeft eind 2021 de Strategische Nota vastgoedbeleid vastgesteld. We hebben de verdere uitwerking hiervan in 2022 voorbereid en het beleidskader uit de Nota strategisch vastgoed als basis aangehouden. De uitwerking is bedoeld om goede keuzes te kunnen maken als het gaat om het behouden, afstoten of (her)ontwikkelen van onze locaties en/of opstallen. Zo voorkomen we dat gemeentelijk vastgoed leeg komt te staan. Duurzaamheid gemeentelijke gebouwen In ons duurzaamheidsprogramma staat, dat we in 2030 49% CO2-reductie en 40% energiebesparing hebben gerealiseerd. Dit komt overeen met de landelijke ambities en doelen. Eén van de doelen in ons duurzaamheidsprogramma is dat in 2050 al het gemeentelijk vastgoed energieneutraal is. Om dit gefaseerd aan te pakken en om een goed voorbeeld te stellen, willen we dat in 2030 de helft van de gemeentelijke gebouwen energieneutraal is.
De middelen om het gemeentehuis en Crackstate in 2030 volgens de wettelijke eisen energiezuinig te maken, zijn opgenomen in de Investeringsagenda. Omdat we nog in afwachting zijn van de besluitvorming over het gemeentelijke huisvestingsproject (zie ook Gemeentelijke huisvesting), hebben we dit nog niet vertaald in de begroting. Voorbereiding en uitvoering Omgevingswet Nadat de kaderstellende Omgevingsvisie in 2021 is vastgesteld, ging het bij de uitvoering van de Omgevingswet in 2022 vooral om: • • • •
het voorbereiden van het opstellen van omgevingsplannen; het inregelen van processen en systemen; het opleiden van ons personeel (qua kennis en cultuur); het gewenste serviceniveau voor vergunningverlening.
Werken vanuit de bedoeling is sterk verweven met de uitvoering van de Omgevingswet. De resultaten zullen voldoen aan de landelijke, minimale eisen van de VNG. Centrumontwikkeling Met de inzet van het Fonds Vitale Kernen investeren we tussen 2022 en 2026 15 miljoen euro in het centrum van Heerenveen. Dit doen we op basis van de visie voor het centrum van Heerenveen. We investeren in projecten die bijdragen aan de vitaliteit en die passen binnen de thema's ‘compact en compleet’, ‘ontvangen en ontmoeten’ en 'bruisen en beleven'. Voor één van de gebiedsdeals is inmiddels, samen met WoonFriesland en lokale vastgoedinvesteerders, een visie opgesteld. Deze partijen investeren de komende jaren samen met de gemeente ook fors in de omgeving van het Burgemeester Kuperusplein. Voor de herinrichting van onder andere de pleinen en de bouw van een tweelaagse parkeergarage is het budget beschikbaar. De eerste bouwwerkzaamheden starten in 32
2023. Herinrichting Burgemeester Falkenaweg De (fiets)route Burgemeester Falkenaweg Noord en Zuid wordt veel gebruikt. Met name door woon-werkverkeer en woon-schoolverkeer, afkomstig uit Heerenveen en de regio. Deze belangrijke fietsroute kent echter meerdere onoverzichtelijke situaties en de huidige wegconditie is onder de maat. We kunnen deze fietsroute aanpakken uit het budget voor het duurzaam veilig maken van de Burgemeester Falkenaweg. Het onderzoek naar de aanpak verwachten we vanaf 2024. Veiligheidsdomein Er zijn zowel beleidsmatig en operationeel ontwikkelingen en verschuivingen gaande van taken en bevoegdheden op het gebied van veiligheid en handhaving. We willen dat onze gemeentelijke organisatie kan inspelen op deze verandering.
Leefbare wijken dorpen Wat hebben we bereikt Dorps Ontwikkelings Maatschappijen (DOM's) Als onderdeel van de Regio Deal Zuidoost Friesland doet Heerenveen als projecttrekker mee aan het project DOM's. Aan de hand van regionale samenwerking en het delen van kennis stimuleren we hiermee dorpsinitiatieven in de regio. Twee van deze projecten zijn gestart: • DOM Aldeboarn • DOM Groote Veenpolder Binnen de DOM’s ontstaat een goede samenwerking tussen het dorp en de gemeente en worden koppelkansen gezien en benut. Zo ontstaat een vliegwieleffect voor de ontwikkeling van de dorpen en hun mienskip. Gasdossier Het gasdossier is wat uitgedoofd, omdat er geen planologische aanvragen zijn ingediend. We blijven de ontwikkelingen rond gaswinning onder en rondom het Heerenveens grondgebied in de gaten houden. Als het nodig is, nemen we hierover contact op met onze buurgemeenten. Beheer en onderhoud openbare ruimte We hebben met ons beheer en onderhoud ingezet op het creëren en behouden van veilige, hele en schone wijken en dorpen, waar mensen prettig kunnen wonen, leven en werken (bron: Hoofdlijnenakkoord Heerenveen 2018-2022). Hierbij hebben we ingespeeld op de opgaven voor klimaat en biodiversiteit, circulariteit en energietransitie en de bestrijding van plaagsoorten.
Beheer en onderhoud vastgoed We hebben een bijdrage geleverd aan bereikbare, duurzame en toegankelijke sport- en cultuurvoorzieningen, scholen en MFA's. Dit hebben we gedaan met het beheren van gebouwen en beeldende kunst, maar ook door het verhuren en verpachten van gebouwen en landerijen.