CConstaterende datHeerenveen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Programmabegroting 2027

Commissie Gezamenlijk 29 oktober 2026, gemeente HeerenveenBij agendapunt: Begroting 2027 - 19:1939.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Dit geldt bijvoorbeeld voor paspoort- en rijbewijsleges. Eventuele tariefs- verhogingen melden we in deze paragraaf en leggen we bij de vaststelling van de verordeningen expliciet aan u voor. Lastendruk 2027 De onderstaande tabel laat het verschil zien tussen de gemiddelde lokale lasten in de gemeente Heerenveen en het landelijke gemiddelde. Hieruit blijkt dat de woonlasten in de gemeente Heerenveen onder het landelijke gemiddelde liggen. Voor inzicht in de lokale lastendruk gebruiken wij de lokale lasten meter. Daarmee kunnen we onze lokale lasten ook vergelijken met die van andere gemeenten, waar- onder De Fryske Marren, Súdwest-Fryslân, Leeuwarden en Smallingerland. De meter geeft inzicht in: • | De OZB; • | De rioolheffing; • | De afvalstoffenheffing; • | De hondenbelasting. Kostendekkendheid Voor een deel van de bestemmingsheffingen is wettelijk geregeld dat de belastingop- brengsten de lasten niet mogen overschrijden. Dit noemen we de eis van maximaal honderd procent kostendekkendheid. 110 | 111 Programmabegroting 2027 Als deze grens wordt overschreden, bestaat het risico dat de verordening onver- bindend wordt verklaard en de aanslag wordt verminderd of vernietigd. De kostendekkendheid is toegelicht in de onderstaande tabel. Uit de tabel blijkt dat alle heffingen op of onder de grens van honderd procent kostendekkendheid blijven.

We maken onderscheid tussen juridische en budget- taire kostendekkendheid. Bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffing is sprake van budgettaire kostendekkendheid: het saldo van de geraamde lasten en baten is nul. Een eventueel overschot of tekort bij deze heffingen egaliseren we via de voorziening egalisatie heffingen. Kwijtscheldingsbeleid In Heerenveen is kwijtschelding mogelijk voor de OZB op woningen, de rioolheffing voor woningen, het vaste deel van de afvalstoffenheffing en gedeeltelijk voor diftar. Ondernemers kunnen gebruikmaken van de kwijtscheldingsregeling als het om hun privéaanslag gaat. In de Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen en heffingen 2026 | Lokale wet- en regelgeving heeft uw raad bepaald voor welke belastingen kwijtschel- ding mogelijk is en onder welke voorwaarden de kwijtscheldingsprocedure plaatsvindt. Invorderingsbeleid Het grootste deel van de belastingen en heffingen leggen we met een gecombineerde aanslag op aan belastingplichtigen. Als een aanslag niet op tijd wordt betaald, starten we de invordering. Daarbij volgen we de wettelijke regels die zijn opgenomen in de door uw raad vastgestelde belasting- en heffingsverordeningen en de Leidraad invor- dering gemeentelijke belastingen Gemeente Heerenveen | Lokale wet- en regelgeving gevolgd.

Verordeningen In de raadsvergadering van december 2026 stelt uw raad de nieuwe belasting- en heffingsverordeningen voor 2027 vast. Heffingen en belastingen Afvalstoffenheffing We heffen afvalstoffenheffing voor alle percelen waarvoor op grond van de Wet mili- eubeheer een verplichting geldt om huishoudelijke afvalstoffen in te zamelen. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van afvalstof- fenheffing. In Heerenveen bestaat de afvalstoffenheffing uit een vast en een variabel deel. Dit noemen we diftar. Met de afvalstoffenheffing dekken we de kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Hiervoor geldt een wettelijke inzamelplicht. De onderstaande tabel toont de tarieven van het voorgaande jaar en de voorgestelde tarieven voor 2027. 112 113 De begroting is gebaseerd op de verwachte kosten en opbrengsten. De verwachte | Onroerende zaakbelasting meerjarige stijging van de kosten voor klein huishoudelijk restafval vlakt af. Dit komt | We heffen onroerendezaakbelasting (OZB) op onroerende zaken in de gemeente doordat de verwerkingskosten dalen, met name door een lagere rijksafvalstoffenbelas- | Heerenveen. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invor- ting. Omrin kan namelijk meer herbruikbare afvalstromen uit het afval halen. | dering van onroerende-zaakbelastingen.

Rioolheffing | Op grond van de Wet WOZ bepalen we jaarlijks de economische waarde van de onroe- We heffen rioolheffing op alle percelen die direct of indirect op de riolering zijn aange- | rende zaken in Heerenveen. Voor het belastingjaar 2027 is de waardepeildatum 1 sloten. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering | januari 2026. Op basis van de taxaties tot nu toe gaan we voor 2027 uit van een van rioolheffing 2026 | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl). | waardestijging van 8,7 procent voor woningen en 3,0 procent voor niet-woningen. De onderstaande tabel laat de waardeontwikkeling in de afgelopen jaren zien. Met de rioolheffing voor woningen en niet-woningen dekken we de kosten voor het onderhoud en de vervanging van gemeentelijke voorzieningen voor het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Hieronder vallen ook maatregelen voor klimaatadaptatie, zoals aanpassingen aan extremere neerslag. Deze maatregelen zijn gericht op het beperken van wateroverlast en de negatieve gevolgen van droogte. In het vastgestelde Watertakenplan 2025-2028, inclusief het kostendekkings- | De OZB bestaat uit drie afzonderlijke belastingen: plan, staat dat de rioolheffing jaarlijks stijgt met de reguliere inflatiecorrectie.

Het | • | Een belasting voor gebruikers van niet-woningen; Watertakenplan gaat uit van constante prijzen en bevat een doorkijk voor de lange | • | Een belasting voor eigenaren van niet-woningen; termijn op het onderhoud en de vervanging van voorzieningen voor het inzamelen en | • | Een belasting voor eigenaren van woningen. transporteren van stedelijk (afval)water. | Bij het berekenen van de OZB-tarieven hanteren we vaste verhoudingen. Daarmee De kosten voor riolering brengen we via twee afzonderlijke rioolheffingen in rekening: | willen we bijdragen aan een stabiele lastendruk en aan de acceptatie van lokale een heffing voor de gebruikers van woningen (RIOP); | belastingen. een heffing voor de gebruikers van niet-woningen (RIOZ). | Tussen het gebruikers- en eigenarentarief geldt een vaste verhouding van 1:1,25. Het tarief voor de rioolheffingen wordt bepaald op basis van de kostentoerekening: | Ook hanteren we een vaste verhouding tussen het aandeel van woningen en niet-wo- ningen in de totale opbrengst. Zo voorkomen we dat verschillen in waardeontwikkeling tussen woningen en niet-woningen leiden tot verschillen in de ontwikkeling van de belastingdruk. Vanaf 200m3 geloosd afvalwater wordt een aflopende staffel toegepast per 100m³.

114 | 115 Programmabegroting 2027 Bij het bepalen van de stijging of daling van de OZB-opbrengsten tellen we tarie- faanpassingen die veranderingen in de WOZ-waarde compenseren niet mee. Als de gemiddelde waardestijging van woningen afwijkt van die van niet-woningen, passen we de tarieven zo aan dat de opbrengst binnen elke categorie gelijk blijft. De OZB-opbrengst blijft daardoor ongewijzigd en de reële belastingdruk verandert niet. Ondernemersfonds De OZB-tarieven voor niet-woningen bevatten een opslag van 4,76 procent voor het Ondernemersfonds. De extra opbrengst wordt, na aftrek van de gemeentelijke objecten, volledig gestort in een fonds dat ondernemers zelf beheren. Het Heerenveen Ondernemers Fonds (HOF) is van, voor en door ondernemers in de gemeente Heerenveen. Ondernemers dragen eraan bij via de OZB en de middelen komen weer ten goede aan ondernemers. Stichting Heerenveen Ondernemers Fonds beheert het fonds en maakt daarmee projecten, voorzieningen en activiteiten moge- lijk. Meer informatie staat op de website van het ondernemersfonds. Parkeerbelasting We heffen parkeerbelasting voor het parkeren van motorvoertuigen en voor parkeer- vergunningen. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van parkeerbelasting.

Forensenbelasting Personen die langer dan de periode die in de verordening staat een gemeubileerde woning beschikbaar houden, zonder in het gemeentelijke bevolkingsregister te zijn ingeschreven, betalen forensenbelasting. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van een forensenbelasting. Op 7 juli 2025 heeft uw raad op basis van het project Gezonde Financiële Positie gekozen voor een ombuigingsvoorstel. Daarbij zijn de vaste waardeklassen losgelaten en is overgestapt op een percentage van de WOZ-waarde. De gevolgen hiervan zijn verwerkt in de begroting. De tarieven voor de forensenbelasting zijn met 4,3 procent geïndexeerd. Haven-, kade- en opslaggeld We heffen haven-, kade- en opslaggeld voor: • Het innemen van een ligplaats in de gemeentelijke industriehaven; • Het gebruik van gemeentelijke kaden, oevers, aanlegsteigers of meerpalen; • Het opslaan of hebben van goederen of voorwerpen op gemeentelijke kaden. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van haven-, kade- en opslaggeld. Leges Kostendekkendheid leges De totale opbrengst uit leges mag niet hoger zijn dan de kosten die daarmee samenhangen. Mede in het kader van het project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief onder- zoeken we hoe we de kosten juist en volledig toerekenen aan de producten waarvoor we leges heffen.

Voor diensten die voor, door of vanwege het gemeentebestuur worden verstrekt, heffen we rechten onder de naam leges. Dit geldt ook voor werkzaamheden die verband houden met de aanvraag van een Nederlandse identiteitskaart of een reisdo- cument. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van leges. 116 117 Programmabegroting 2027 Lijkbezorgingsrechten We heffen rechten voor het gebruik van een begraafplaats en voor de diensten die we in verband met een begraafplaats verlenen. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van lijkbezorgingsrechten. In de Verordening op de lijkbezorgingsrechten en de bijbehorende tarieventabel zijn de keuzemogelijkheden voor het vastleggen van een grafrecht verder verfijnd. Precariobelasting We heffen precariobelasting op het hebben van voorwerpen onder, op of boven gemeentegrond. Dit heeft uw raad geregeld in de Verordening op de heffing en de invordering van precariobelasting. Reclamebelasting In het centrumgebied van Heerenveen heffen we reclamebelasting. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en invordering van reclamebelasting. Op de opbrengsten houden we de gemeentelijke perceptiekosten in: de kosten voor het heffen en innen van de belasting. Het resterende bedrag verstrekken we als subsidie aan de stichting Centrum Promotie Heerenveen.

Het grootste deel van de opbrengsten is daarmee bestemd voor evenementen in het centrum. Toeristenbelasting We heffen toeristenbelasting voor overnachtingen. De logiesverstrekker mag deze belasting doorberekenen aan degene die overnacht. Uw raad heeft dit geregeld in de Verordening op de heffing en invordering van toeristenbelasting. Op 7 juli 2025 heeft uw raad op basis van het project Gezonde Financiële Positie gekozen voor een ombuigingsvoorstel voor dit tarief. De gevolgen daarvan zijn verwerkt in de begroting. Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico’s en in de mogelijkheden van de gemeente om deze op te vangen. De grondslag hiervoor is vastgelegd in het BBV. Daarnaast bevat de paragraaf financiële kengetallen die een beeld geven van de finan- ciële positie van onze gemeente. Risico’s en weerstandsratio Algemeen Bij het weerstandsvermogen gaat het om de vraag of de gemeente voldoende middelen kan vrijmaken om onverwachte, niet-begrote en substantiële tegenval- lers op te vangen zonder het beleid te veranderen. Een sluitende begroting zonder weerstandscapaciteit biedt daarvoor geen ruimte: iedere tegenvaller dwingt dan tot maatregelen. Daarom is een financiële buffer wenselijk. Hoe groot die buffer moet zijn, hangt af van verschillende factoren.

Het in beeld brengen van risico’s is daarbij belangrijk, omdat deze niet automatisch zichtbaar zijn in de begrotings- en jaarcijfers. In deze paragraaf presenteren we de resultaten van de risico-inventarisatie. We beschrijven de samenhang tussen weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risicomanagement en geven de huidige stand van zaken weer. Volgens het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bevat deze paragraaf ten minste: a) Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b) Een inventarisatie van de risico’s; c) Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s; d) De volgende kengetallen: • netto schuldquote; • netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; • solvabiliteitsratio; • grondexploitatie; • structurele exploitatieruimte; • belastingcapaciteit. e) Een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Achtergrond Gemeente Heerenveen wil risico’s die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheers- baar houden. Inzicht in deze risico’s helpt ons om verantwoorde besluiten te nemen en te beoordelen of de huidige risico’s en de risico’s van toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de gemeente. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 118 119 Programmabegroting 2027 Daarom hebben we een risico-inventarisatie uitgevoerd.

Hieronder beschrijven we de resultaten. Op basis van de geïnventariseerde risico’s hebben we ook het weerstands- vermogen berekend. Beleid over weerstandscapaciteit en risicomanagement Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen De raad heeft de Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen in december 2024 vastgesteld. In deze nota stelt de raad het beleidskader voor risicomanage- ment en weerstandsvermogen vast. De nota vloeit voort uit de Financiële verordening gemeente Heerenveen, op grond van artikel 212 van de Gemeentewet, en het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De raad is verantwoordelijk voor een begroting die duurzaam en reëel in evenwicht is en voor een weerstandsvermogen van voldoende omvang. Vanuit die verantwoorde- lijkheid stelt de raad het beleid voor risicomanagement en weerstandsvermogen vast en houdt de raad toezicht op de uitvoering ervan. Risicomanagement in Heerenveen betekent dat we risico’s gestructureerd in beeld brengen, beheersmaatregelen uitvoeren en deze evalueren om risico’s te vermijden of te verminderen. Dit doen we in een doorlopend proces, waarin we de risico-inventari- saties actueel houden. We willen de volgende stap zetten naar integraal risicomanagement. Nu brengen we risico’s met vaste methodieken gestructureerd en overzichtelijk financieel in beeld.

Bij integraal risicomanagement maakt dit proces ook deel uit van de bedrijfsprocessen en wordt risicobewust handelen een vanzelfsprekend onderdeel van de organisatie. We bekijken risico’s dan vanuit de organisatie als geheel, in plaats van alleen vanuit afzonderlijke onderdelen. Zo krijgen we een vollediger en betrouwbaarder beeld van de risico’s waarop we kunnen sturen. Deze werkwijze helpt ons om: • Risico’s beter te beheersen door vooraf rekening te houden met toekomstige ontwik- kelingen en gebeurtenissen die gevolgen kunnen hebben voor kosten, tijd en kwaliteit; • Het risicobewustzijn binnen de hele gemeentelijke organisatie te vergroten. Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit is de financiële buffer waarmee de gemeente risico’s kan opvangen. In Heerenveen bestaat deze buffer uit de algemene reserve. De benodigde weerstandscapaciteit is de optelsom van alle risico’s waarvoor geen dekking beschikbaar is, bijvoorbeeld via een verzekering of de begroting. Door de beschikbare buffer af te zetten tegen de benodigde weerstandscapaciteit, berekenen we de ratio weerstandsvermogen. Deze ratio geeft aan in welke mate we risico’s kunnen opvangen als ze zich voordoen. Risicomanagement Bij de berekening van het weerstandsvermogen spelen verschillende factoren een rol. Voor de risicosimulatie gebruiken we het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%.

De vastgestelde ratio weerstandsvermogen valt in waarderingscategorie C, met een bandbreedte van 1,0 tot 1,4. Daarnaast vermenigvuldigen we de risico’s met de factor 1,2. Daarmee houden we rekening met risico’s die vooraf niet zijn ingeschat, de zogenoemde ‘zwarte zwanen’, en met de onzekerheid die altijd bij het inschatten van risico’s hoort. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. We berekenen de ratio weerstandsvermogen door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Voor 2027 ziet dit er als volgt uit: Uit bovenstaande tabel volgt een ratio weerstandsvermogen van 1,4. Deze valt in categorie C. Daarmee voldoen we aan de door de raad vastgestelde waarderingscate- gorie C. Bij de jaarrekening bedroeg de ratio 1,9. De daling komt door een stijging van de benodigde weerstandscapaciteit en een daling van de algemene reserve. We beoordelen de ratio aan de hand van de volgende tabel: Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen: Inventarisatie van de risico’s Risico’s exclusief grondexploitatie De organisatie heeft een risicoprofiel opgesteld om de risico’s van gemeente Heerenveen in kaart te brengen. De afgelopen periode hebben we nieuwe risico’s geïnventariseerd en het profiel geactualiseerd. Om deze risico’s financieel te kunnen opvangen, houden we een buffer aan.

120 121 Programmabegroting 2027 Niet alle risico’s doen zich tegelijk voor of hebben tegelijk de maximaal ingeschatte financiële gevolgen. Daarom gebruiken we een Monte Carlo-risicosimulatie om de benodigde buffer te berekenen. Bij deze computergestuurde methode worden moge- lijke uitkomsten vele malen doorgerekend. Daarbij kijken we naar de kans dat een gebeurtenis zich voordoet en naar de ingeschatte financiële gevolgen als dat gebeurt. De totale maximale financiële omvang van de risico’s bedraagt momenteel € 100,1 miljoen. De tien grootste risico’s vertegenwoordigen samen € 85,6 miljoen. Op basis van de geïnventariseerde risico’s hebben we de risicosimulatie uitgevoerd. Achteraan in deze paragraaf presenteren we de tien risico’s die het meest bijdragen aan de bere- kening van de benodigde weerstandscapaciteit. Voor de risicosimulatie gebruiken we het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Uit de simulatie volgt dat een bedrag van € 20,0 miljoen nodig is om de risico’s met 90% zekerheid af te dekken. Bij de jaarrekening 2025 was dit € 15,4 miljoen. We vermenigvuldigen de berekende € 20,0 miljoen met de factor 1,2 om rekening te houden met vooraf niet ingeschatte risico’s, de zogenoemde ‘zwarte zwanen’. Daarmee komt de benodigde weerstandscapaciteit exclusief grondexploitatie uit op € 24,0 miljoen.

De onderstaande figuur en tabel tonen de resultaten van de risicosimulatie: Risico’s grondexploitatie We brengen de risico’s van de grondexploitatie per 1 januari van het begrotingsjaar in kaart. Bij de begroting actualiseren we deze inventarisatie voor majeure wijzigingen. Daarbij schatten we de financiële risico’s van de grondexploitaties in. We houden reke- ning met algemene risico’s, zoals een onverwachte stijging van kosten, een daling van opbrengsten en renteveranderingen. Daarnaast benoemen we risico’s per afzonderlijke grondexploitatie. Ook voor de risico’s van de grondexploitatie gebruiken we een Monte Carlo- risicosimulatie om de benodigde financiële buffer te berekenen. Daarbij gaan we uit van het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Per grondexploitatiecomplex berekenen we de totale omvang van de risico’s. Omvang risico grondexploitatie De totale maximale financiële omvang van de risico’s in de grondexploitatie bedraagt momenteel € 19,3 miljoen. Van deze risico’s wordt € 13,0 miljoen afgedekt door de verliesvoorziening. De risico’s in de grondexploitaties leggen voor € 7,6 miljoen beslag op de algemene reserve. Bij de begroting 2026 was dit € 7,2 miljoen. Samengevat alle risico’s In onderstaande tabel staat het totaal aan risico’s voor 2027: 1. Grondexploitaties € 7,6 miljoen 2.

Overige risico’s € 24,0 miljoen Totaal € 31,6 miljoen Ontwikkeling risico’s Het onderstaande overzicht laat de ontwikkeling zien van de risico’s van het grondbe- drijf (blauwe lijn) en de overige risico’s (oranje lijn) vanaf de begroting 2022: Toelichting financiële risico’s De twee grootste financiële risico’s zijn samen goed voor meer dan 50% van het totale benodigde weerstandsvermogen. Hieronder lichten we deze risico’s toe: 1. Centrumontwikkeling Binnen de planning- en controlcyclus actualiseren we periodiek het risicoprofiel en de benodigde risicobuffer voor het programma Centrum Heerenveen. Nadat de aanbeste- ding voor de parkeergarage niet is geslaagd, werken we aan een alternatief plan. De financiële gevolgen en risico’s daarvan zijn op dit moment nog niet concreet genoeg om te bepalen. Daarom hebben we, in lijn met de begroting, het risicoprofiel van het programma nog niet aangepast. Naar verwachting leggen we eind dit jaar een uitgewerkt voor- stel voor aan de gemeenteraad. Na de besluitvorming en de verdere uitwerking van de nieuwe koers actualiseren we het risicoprofiel en de benodigde risicobuffer van het programma. 122 123 2. Informatiebeveiliging | in 2027 met betrekking tot de kosten die gemeenten maken voor jeugdzorg.

Deze In deze begroting komen de risico’s op het gebied van informatiebeveiliging nadrukke- | afspraken heeft het huidige kabinet in het Overhedenoverleg van 13 april 2026 herbe- lijker naar voren dan voorheen. Ze bestonden al langer, maar worden beter zichtbaar | vestigd. Vooruitlopend op deze vervolgafspraken zijn in deze begroting stelposten doordat de gemeente zich op dit terrein verder professionaliseert en de organisatie | opgenomen, omdat we erop vertrouwen dat het rijk zich aan de gemaakte afspraken is gegroeid. Ook is het aantal digitale verstoringen en aanvallen waarmee overheids- | houdt. In de Voorjaarsnota 2026 is een korting toegepast op het Gemeentefonds organisaties te maken krijgen de afgelopen jaren toegenomen. Gemeenten vormen | vanwege het afschaffen van de huishoudelijke hulp in de Wmo. Het is nog onduidelijk daarop geen uitzondering. | hoe deze bezuiniging wordt ingevuld, wat maakt dat wij de korting vanaf 2029 via een stelpost tenietdoen. Deze stelpost is onder voorbehoud van goedkeuring door de De Cyberbeveiligingswet, die sinds 15 augustus 2026 van kracht is, vraagt van de | toezichthouder. gemeente dat zij aantoonbaar in control is op het gebied van informatiebeveiliging. Dat vraagt de komende jaren om verdere ontwikkeling. Het college heeft dit onder- | 4.

| Krapte op de arbeidsmarkt, ziekteverzuim en werkdruk kend bij de vaststelling van het strategisch informatiebeveiligingsbeleid en daarbij de | De gemeente Heerenveen heeft, net als andere gemeenten, te maken met een tekort ambitie uitgesproken om te voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. | aan gekwalificeerd personeel. Uit de landelijke personeelsmonitor 2025 blijkt dat: • | Vacatures zowel landelijk als bij Heerenveen moeilijk vervulbaar zijn; In de begroting zijn de verschillende risico’s op het gebied van informatiebeveili- | • | Werkdruk landelijk een serieus probleem is. Werkdruk, stress en fysieke aandoeningen ging als één risico opgenomen. De huidige inschatting geeft een eerste beeld en is | zijn de belangrijkste oorzaken van langdurige en extra langdurig verzuim. Negen op financieel nog maar beperkt vertaald. Naarmate ons inzicht groeit, wordt het beeld | de tien gemeenten geeft aan dat werkdruk een actueel thema is; vollediger en neemt de ingeschatte omvang naar verwachting toe. | • | Het ziekteverzuim 7,1% bedraagt. Bij Heerenveen is dit 7,5%; • | Gemeenten gemiddeld 16% van de loonsom besteden aan externe inhuur om in een Overzicht van niet-gekwantificeerde risico’s met een hoge | krappe arbeidsmarkt het werk gedaan te krijgen. Bij Heerenveen is dit 23%. kans van optreden: | Het risico is dat we werkzaamheden niet volledig of op tijd kunnen uitvoeren.

Dit 1.Netcongestie | vraagt om expliciete aandacht voor prioritering: wat kan wel, wat kan niet en wat Door een tekort aan capaciteit op het elektriciteitsnet zijn uitbreidingen bij bestaande | kan anders? Daarnaast kunnen deze omstandigheden vragen om her-prioritering van en nieuwe grondexploitaties mogelijk niet uitvoerbaar. Dit kan leiden tot uitstel of | werkzaamheden met mogelijk effecten op de doorontwikkeling van de organisatie. afstel van investeringen en tot het niet behalen van doelen. Voor de grondexploitaties | Om dit risico te beheersen, lopen verschillende acties. Voor ziekteverzuim is beleid en de grootste projecten, zoals de centrumontwikkeling en de onderwijshuisvesting, is | opgesteld en is het inzetbaarheidsprotocol geactualiseerd. Alle teammanagers volgen de financiële impact in het project verwerkt. Voor overige projecten is het risico lastig | een leiderschapstraject waarin aandacht is voor de duurzame inzetbaarheid van mede- in te schatten. | werkers. Ook is de strategische personeelsplanning opgesteld en onderzoeken we 2. | Verbonden partijen | momenteel onze positie op de arbeidsmarkt. Bij verbonden partijen spelen verschillende risico’s.

Zij kunnen bijvoorbeeld voor | 5.AI grote investeringen komen te staan die zij niet zelf kunnen dragen en waarvoor zij | De snelle opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) brengt strategische risico’s met de gemeente om een bijdrage vragen. Ook mogelijke continuïteitsproblemen bij | zich mee voor de gemeentelijke organisatie. Nieuwe wet- en regelgeving, eisen aan verbonden partijen vormen een risico. In de paragraaf Verbonden partijen lichten we | privacy, informatiebeheer en informatiebeveiliging en veranderingen in functies en deze risico’s per partij toe. Bij de actualisatie van de Nota Samenwerken in 2026 was | benodigde vaardigheden vragen om tijdige aanpassingen van processen en perso- grip op verbonden partijen, in relatie tot deze risico’s, een belangrijk onderdeel. | neelsbeleid. Het risico bestaat dat de organisatie nog niet over voldoende kennis en 3. | Lange termijn financiën | vaardigheden beschikt om deze ontwikkelingen goed te benutten. Bij de perspectiefnota 2026 zijn ombuigingen doorgevoerd waardoor de begroting | Tegelijkertijd komen technologische ontwikkelingen, krapte op de arbeidsmarkt, finan- 2027 een positief begrotingssaldo heeft. Voor de jaren 2028 en verder is er nog sprake | ciële druk en een groeiend aantal maatschappelijke opgaven steeds sterker samen. van financiële onzekerheden.

We staan voor een gezamenlijke uitdaging om een finan- | Als we deze vraagstukken niet voldoende in samenhang aanpakken, kan dit leiden tot cieel en gezond meerjarenperspectief te creëren voor de gemeente Heerenveen. In | hogere kosten, minder uitvoeringskracht en een lagere kwaliteit van dienstverlening. een tijd van onzekerheden binnen de gemeentefinanciën – zoals de herijking van het gemeentefonds, mogelijke bezuinigingen van het Rijk en nieuwe gemeentelijke taken | AI en digitalisering bieden ook kansen. Door ze strategisch in te zetten, kunnen we – blijven externe ontwikkelingen invloed hebben op onze begroting. | de productiviteit verhogen, schaarse capaciteit efficiënter benutten en de organisatie Daarnaast zijn in de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk afspraken gemaakt over het | toekomstbestendiger maken. Dat vraagt om organisatiebrede sturing op technologie, zwaarwegende advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd | personeel en dienstverlening. 124 | 125 Programmabegroting 2027 6. Wet DBA Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst strenger. Als de Belastingdienst oordeelt dat een zzp’er feitelijk als werknemer werkt, kan de gemeente met terugwerkende kracht tot vijf jaar terug loonbelasting en sociale premies moeten betalen. Bij ernstige of opzettelijke overtredingen kunnen ook boetes volgen.

Als de arbeidsrelatie achteraf als dienstverband wordt aangemerkt, kan de zzp’er daarnaast aanspraak maken op rechten zoals vakantiedagen, loondoorbetaling bij ziekte en pensioenopbouw. Als beheersmaatregel hebben we in beeld gebracht welke inhuurcontracten de gemeente heeft, ook in relatie tot rechtmatigheid. Daarbij onderzoeken we welke risico’s deze contracten met zich meebrengen en wat nodig is om dit risico op te lossen. 7. Olympische Spelen We zijn trots dat we het langebaanschaatsen als onderdeel van de OS 2030 mogen organiseren. Hiervoor is een begroting opgesteld. De kosten worden gedekt uit bijdragen van het Rijk, de provincie en de gemeente. Hoewel de begroting robuust is en we strak op de kosten sturen, bestaat het risico dat het budget wordt over- schreden. Als beheersmaatregel zetten we ook in op opbrengsten die we als buffer kunnen gebruiken bij een overschrijding. Een tweede risico is dat de Olympische Spelen 2030 in Heerenveen gevolgen hebben voor lopende en geplande ontwikkelingen en projecten, waardoor bijsturing nodig kan zijn. Met een strategische impactanalyse brengen we dit in kaart. De uitkomsten hiervan en de noodzakelijke inzet van de gemeentelijke organisatie leidt tot kosten die nu niet zijn voorzien voor de gemeentelijke organisatie. 8.

Strategisch risico Mens en Maatschappij De doorontwikkeling van de gemeentelijke toegang en de lokale teams komt voort uit omvangrijke maatschappelijke, demografische en wettelijke opgaven binnen het sociaal domein. Vergrijzing, steeds complexere hulp- en ondersteuningsvragen, bestaansonzekerheid en druk op de beschikbaarheid van zorg en ondersteuning vragen om een andere manier van werken. Ook is het nodig om ondersteuning vaker in de eigen leefomgeving van inwoners te organiseren. Daarbij staan meer preventie, vroegsignalering en normaliseren en het versterken van de eigen kracht en de sociale basis centraal. Het Rijk ondersteunt en versterkt deze ontwikkeling onder meer via de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het programma Wonen, het programma Ondersteuning en Zorg voor Ouderen, de Participatiewet in Balans en de doorontwik- keling van Beschermd Wonen. Deze opgaven vragen van gemeenten een sterk model voor toegang en ondersteuning, waarmee zij tijdig, integraal en doelmatig kunnen werken in een steeds complexer zorg- en ondersteuningslandschap. Tegelijkertijd staat de gemeente aan het begin van een meerjarige veranderopgave. Om de ambities uit de visie en de landelijke hervormingen te realiseren, is niet alleen versterking van de gemeentelijke toegang en de lokale teams nodig.

Ook het voorlig- gende veld en het sociaal domein als geheel moeten zich verder ontwikkelen. Vanuit de nieuwe inkoop van jeugdhulp werken we toe naar een toekomstbestendige inrich- ting van ondersteuning en zorg. Preventie, vroegsignalering, algemene voorzieningen en passende ondersteuning dichtbij inwoners staan daarbij centraal. Dit vraagt om een gezamenlijke inspanning van de gemeentelijke organisatie en maat- schappelijke partners. Ons doel is dat uiterlijk in 2032 de toegang, ondersteuning en samenwerking zo zijn ingericht dat inwoners tijdig passende hulp ontvangen, zwaar- dere zorg waar mogelijk wordt voorkomen en de gemeentelijke regierol duurzaam is geborgd. 9. Strategische risico’s Leefomgeving De gemeente bevindt zich midden in ingrijpende transities op het gebied van water, bodem, klimaat, landbouw, natuur, infrastructuur en economie. Het beleid hier- voor wordt vooral bepaald door Europa, het Rijk en de provincie, maar de gevolgen kunnen direct in onze gemeente merkbaar zijn. De samenloop van deze ontwik- kelingen vergroot de druk op de fysieke leefomgeving. Dit kan de uitvoering van beleid, vergunningverlening, economische ontwikkeling en maatschappelijke opgaven beperken. Belangrijkste risico’s Water en bodem staan onder druk door klimaatverandering, bodemdaling, verzilting en verdroging.

Stikstofmaatregelen, natuurherstel en veranderingen in de landbouw vergroten de onzekerheid in het landelijk gebied. Bodemdaling, veranderingen in de grondwaterstand en mogelijke gevolgen van gaswinning kunnen bovendien schade veroorzaken aan vastgoed en infrastructuur van de gemeente, inwoners en bedrijven. De beschikbare ruimte wordt schaarser door concurrerende claims voor wonen, economie, energie, landbouw, natuur en water. Tegelijkertijd beperken stikstof, netcongestie en waterkwaliteit de mogelijkheden om gebieden te ontwikkelen. Ruimtelijke beperkingen, krapte op de arbeidsmarkt, netcongestie, een beperkte bereikbaarheid en onzekerheid over vergunningverlening kunnen ook het vestigings- en investeringsklimaat verslechteren. Het beheer van gemeentelijke voorzieningen, zoals de noodzakelijke vervanging van wegen en bruggen, is eveneens van belang voor de bereikbaarheid van de regio en brengt toekomstige opgaven voor alle over- heidspartijen met zich mee. Daarnaast kunnen nieuwe regels, duurzaamheidseisen en -ambities en prijsstijgingen leiden tot hogere kosten voor de aanleg en instandhouding van gemeentelijke voorzie- ningen, waaronder beheer, onderhoud en vervanging. Financiële en bestuurlijke impact Deze ontwikkelingen zijn in hoge mate onzeker.

Ze kunnen leiden tot hogere kosten voor beheer en investeringen, schade aan gemeentelijke voorzieningen, vertraging van projecten, juridische procedures, lagere opbrengsten en aanvullende uitvoe- ringskosten. Ook kunnen maatschappelijke gevolgen optreden, zoals druk op de woningbouw, verminderde leefbaarheid, beperkingen voor ondernemers en afnemend vertrouwen in de overheid. Strategische beheersrichting We richten ons op het actief volgen van beleidsontwikkelingen, het tijdig behar- tigen van onze belangen en het integraal afwegen van ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast werken we aan een leefomgeving die beter bestand is tegen klimaatveran- dering en veranderingen in de bodem, beschermen we gemeentelijke voorzieningen 126 127 Programmabegroting 2027 en brengen we de financiële gevolgen in beeld. Ook benutten we mogelijkheden voor externe financiering en versterken we de regionale samenwerking. Zo vergroten we de veerkracht van de gemeente en ons vermogen om de gevolgen van externe ontwikke- lingen beheersbaar te houden. Top 10 financiële risico’s Financiële kengetallen Voor een goede meting voor de gezondheid van de gemeentefinanciën is het presen- teren van een aantal (voorgeschreven) financiële kengetallen van belang. Zie onderstaande infographic.

128 129 De onderstaande tabel geeft een overzicht van de resultaten van de financiële | Criterium voor mate van gezondheid: “De netto schuldquote gecorrigeerd is lager of kengetallen. | gelijk aan 100%”. Conclusie Alle kengetallen laten een negatieve trend zien. Waar we in de begroting 2027 nog voldoen aan het gros van de geadviseerde normen constateren wij dat vanaf 2028 | Solvabiliteitsratio de situatie op bepaalde onderdelen zorgelijk is. Het al eerder genoemde investe- | Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar finan- ringsprogramma zorgt voor een forse financieringsbehoefte wat zichtbaar wordt in de | ciële verplichtingen op lange termijn te voldoen. Bij een ratio kleiner dan 20% heeft ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote. In 2028 bedraagt de solva- | een gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Het licht staat dan op rood. biliteit 18,1% en is daarmee lager dan de geadviseerde ondergrens van 20%. Een | Normaal bevindt de ratio van een gemeente zich tussen de 20% en 70%. We zien dat toename van vreemd vermogen en de afname van de algemene reserve zijn hier de | de solvabiliteitsratio voor 2027 nog wel boven de 20% wordt ingeschat, maar op basis oorzaak van. De netto stijgt naar 107,2% wat neerkomt op een hoge gemeenteschuld. | van de huidige cijfers zakt deze naar een zorgelijke 14,5%.

Netto schuldquote | Criterium voor mate van gezondheid: “De solvabiliteitsratio is groter of gelijk aan De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente | 20%”. ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Indien de netto schuld- | Grondexploitatie quote boven de 100% ligt spreekt men van een hoge gemeenteschuld. Hoger dan | Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. 130% betekent dat gemeenten wordt geadviseerd direct maatregelen te treffen om | Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een de schulden te verminderen. We zien een stijl stijgende lijn in de netto schuldquote | gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde waarbij de verwachting vanaf 2028 zorgwekkend is. | moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Dat de gron- Criterium voor mate van gezondheid: “De netto schuldquote is lager of gelijk aan | dexploitatie voor 2027 nog positief is en de jaren daarna negatief wordt, komt mede 100%”. | doordat de huidige grondexploitaties allemaal in de eindfase bevinden en nog nieuwe exploitaties opgestart moeten worden.

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | Criterium voor mate van gezondheid: “De grondexploitatie is maximaal 0%”. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuld- quote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Het aandeel verstrekte leningen is stabiel en zeer gering. De uitkomsten hiervan zijn in lijn met de netto schuldquote zonder dat deze gecorrigeerd is voor verstrekte leningen. Daarmee is de conclusie gelijk dat de stijgende lijn die we zien in de jaren 2028 en verder zorgwekkend is. Zeker de verwachting voor 2030 met een schuldquote boven de 100% is niet gezond. Dit is één van de inzetten van het project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief. 130 | 131 Programmabegroting 2027 Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Mede door het nega- tieve verwachte resultaat is deze ratio de komende jaren negatief.

Criterium voor mate van gezondheid: “De structurele exploitatieruimte is groter of gelijk aan 0%”. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de lokale lastendruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De uitkomsten laten zien dat wij naar verwachting onder het landelijk gemiddelde blijven. Criterium voor mate van gezondheid: “De woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde zijn lager dan 100%”. Algemeen De gemeente beheert wegen, bruggen, oevers, groen, gebouwen, kunstobjecten, riolering en water. Het onderhoud is gericht op veiligheid, bruikbaarheid en behoud van deze voorzieningen. Deze paragraaf beschrijft de onderhoudskaders, de belang- rijkste opgaven voor 2027 en de financiële gevolgen. De Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 en het Watertakenplan 2025-2029 vormen de beleidsmatige en financiële kaders. Voor de openbare ruimte geldt ‘bewust beheer’, met een onderhoudsniveau dat per gebied verschilt. Voor fietspaden geldt een hoog onderhoudsniveau en voor gemeentelijk vastgoed geldt conditiescore 3. Het Watertakenplan richt zich op de gemeentelijke zorgplichten, goed beheer en een klimaatbestendige inrichting, in samenhang met de waterketen en het watersysteem. De beheerplannen bij de Brede Nota Kapitaalgoederen lopen tot en met 2027. De oorspronkelijke financiële planning liep tot en met 2032.

Voor verhardingen en civiel- technische kunstwerken is de uitvoering inmiddels over twaalf in plaats van tien jaar gespreid. De lagere jaarlijkse stortingen en onttrekkingen aan de onderhoudsvoorzie- ningen zijn in de meerjarenbegroting verwerkt. De prijsstijgingen in de grond-, weg- en waterbouw zijn hoger dan de toegepaste indexatie. Volgens de huidige raming kunnen de gevolgen nog binnen de onder- houdsvoorziening worden opgevangen. Bij de actualisatie van de Brede Nota Kapitaalgoederen wegen we prijsstijgingen, uitvoeringscapaciteit en toekomstige onderhouds- en vervangingsopgaven in samenhang af. Daarmee wordt inzichtelijk welke middelen nodig zijn om de vastgestelde onderhoudsniveaus te behouden en welke keuzes de gemeenteraad voor de volgende planperiode moet maken. Beheerplannen per kapitaalgoed: Onderhoud kapitaalgoederen 132 133 De totale onderhoudskosten per kapitaalgoed bedraagt als volgt: | De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: Oevers en kaden De gemeente beheert ongeveer 55 kilometer oevers en kaden. In 2027 ligt de nadruk op onderhoud en vervanging van damwanden en beschoeiingen. Waar mogelijk kiezen we voor natuurvriendelijke oevers. De uitvoering volgt het Beheerplan Oevers en Infrastructuur | kaden.

Verhardingen | De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: De gemeente beheert ruim vier miljoen vierkante meter wegen, fiets- en voetpaden en parkeerterreinen. Het onderhoud volgt de kwaliteitsniveaus uit de Brede Nota Kapitaalgoederen. De spreiding van de uitvoering en de gevolgen voor de onderhouds- voorziening zijn toegelicht onder Algemeen. In 2027 voeren we groot onderhoud en vervangingsprojecten uit. Belangrijke projecten zijn de herinrichtingen van de Lange Miente en de Van Goghlaan en de reconstructie van de Boarnswâl en Buterwâl. Daarnaast bereiden we vervolgmaatre- gelen in Akkrum en Heerenveen voor. | Openbare verlichting We zetten in 2027 de versnelde vervanging van de openbare verlichting door ledver- De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: | lichting voort. Het doel is dat eind 2029 alle openbare verlichting van ledlampen is voorzien. De middelen hiervoor zijn opgenomen in de begroting. Waar mogelijk combi- neren we de vervanging met herinrichtingsprojecten. Riolering Gemeentelijke watertaken Het Watertakenplan 2025-2029 vormt het kader voor een goed functionerende riole- ring en een klimaatbestendige inrichting. De gemeente beheert onder meer 450 Civieltechnische kunstwerken | kilometer vrijvervalriolering, 950 rioolgemalen en 19.000 kolken.

De vervangings- De gemeente beheert 563 civieltechnische kunstwerken, waaronder bruggen, tunnels, | waarde van het totale areaal bedraagt meer dan € 500 miljoen. viaducten, steigers en duikers. Het onderhoud is gericht op veilige en betrouwbare verbindingen en op het behoud van de technische levensduur. | We bepalen onderhoud en vervanging op basis van de technische staat en de gevolgen van uitval. Belangrijke onderdelen krijgen voorrang. Waar mogelijk combineren we de In 2027 onderhouden en vervangen we bruggen en andere kunstwerken. We bereiden | werkzaamheden met andere ingrepen in de openbare ruimte. onder meer de vervanging van de Weidlânsbrêge en kunstwerken in park De Heide voor. | In 2027 werken we aan vernieuwing van de riolering en betere afvoer van hemelwater. In het kernwinkelgebied van Heerenveen loopt de uitvoering door tot 2028 of 2029. Daarnaast bereiden we rioolvernieuwing en hemelwatermaatregelen in Heerenveen en Akkrum voor, renoveren we bestaande riolen en bereiden we groot onderhoud aan acht transportgemalen voor. 134 | 135 De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: | Het herstel van gemeentelijke lanen in Oranjewoud maakt deel uit van het vervan- gingsplan boomstructuren en komt in aanmerking voor provinciale subsidie. Daarnaast actualiseren we de aanpak van invasieve exoten en voeren we vergroeningsmaatre- gelen uit.

De financiële gevolgen van de geactualiseerde plannen betrekken we bij de nieuwe Brede Nota Kapitaalgoederen. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: Water Gemeentelijk waterbeheer De gemeente beheert bevaarbaar water in woonwijken en havens. Voor het oppervlak- tewater in bebouwd gebied is Wetterskip Fryslân verantwoordelijk; de gemeente voert het onderhoud tegen vergoeding uit. Dit betreft ongeveer 95 kilometer watergangen | Gebouwen en 60 hectare waterpartijen. In het landelijk gebied onderhoudt de gemeente ruim 250 kilometer watergangen. | Gemeentelijke gebouwen Van 2027 tot en met 2030 ligt de nadruk op het baggeren van gemeentelijk vaarwater. | We onderhouden gemeentelijke gebouwen op basis van hun bouwkundige staat en In deze periode stellen we ook een baggerplan op voor de werkzaamheden na 2030. | het vastgestelde kwaliteitsniveau. In 2027 voeren we planmatig onderhoud uit en vervangen we installaties waar dat nodig is. Groen | Door uitstel van werkzaamheden is de onderhoudsvoorziening per 1 januari 2027 hoger dan oorspronkelijk geraamd. Dit hangt samen met uitvoeringscapaciteit, onder- Beheer en onderhoud | zoeken en keuzes over verduurzaming en de vastgoedportefeuille.

Dit betekent dat De gemeente beheert ongeveer zes miljoen vierkante meter groen en ruim 41.000 | middelen later worden ingezet; het hogere saldo is niet zonder meer een besparing. bomen. We passen ‘bewust beheer’ toe: voor het grootste deel geldt onderhoudsni- veau basis, met per gebied een passend lager of hoger niveau. Het groenonderhoud | De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: wordt betaald uit de exploitatiebegroting; hiervoor is geen afzonderlijke onderhouds- voorziening ingesteld. We vervangen en herstellen boomstructuren en verbeteren de groeiplaatsen. De uitvoering is vanwege de financiële positie van de gemeente over een langere periode gespreid. Deze aanpassing is verwerkt in de begroting. Bij beheer en vervanging houden we rekening met biodiversiteit, klimaatverandering en invasieve soorten. Ontwikkelingen en wettelijke verplichtingen De gemeentelijke zorgplicht voor bomen en de geldende regels voor natuur en leefomgeving stellen eisen aan het beheer. De uitvoering van de Europese Natuurherstelverordening kan aanvullende opgaven voor stedelijk groen meebrengen. We betrekken de landelijke uitwerking bij het groenbeleid en de onderhoudsplanning. Voor de voorbereiding en uitvoering zijn via de Perspectiefbrief 2027 extra middelen voor 2027 en 2028 in de begroting opgenomen.

Werkzaamheden in 2027 In 2027 leggen we het groenblauwe structuurprogramma ter informatie voor aan de gemeenteraad. We werken dit uit in het bomenbeleid en de meerjarige onderhouds- en vervangingsplanning. We herstellen of vervangen ongeveer zes boomstructuren. 136 | 137 Huisvesting onderwijs | Financiering Onderwijshuisvesting De uitvoering van het (Duurzame) Integrale Huisvestingsplan en ToekomstWIJS richt | In deze paragraaf beschrijven we de uitvoering van de gemeentelijke financierings- zich in 2027 op de voortzetting van de bouw van Kindcentrum De Buitenkans, de | functie. De financieringsfunctie zorgt ervoor dat voldoende geld beschikbaar is zodat verwachte afronding van Bernesintrum Aldeboarn en de start van de realisatie van de | aan alle financiële verplichtingen kan worden voldaan. Hiervoor kunnen kortlopende Tjongerschool en bijbehorende gymzaal. De realisatie van de Tjongerschool loopt naar | en langlopende leningen worden aangetrokken. Onder de financieringsfunctie valt ook verwachting door tot 2028. | het verstrekken van leningen en garanties en het beheersen van de financiële risico’s. Daarnaast bereiden we projecten voor bij de basisscholen in Nieuwehorne, de Sint Jozefschool, De Hoeksteen en gymzaal De Kempenear. De realisatie hiervan staat | Wettelijke kaders gepland voor 2028.

De uitbreiding bij Fedde Schurer voor extra onderwijsruimte, twee | Het wettelijk kader ligt voor een deel besloten in nationale regelgeving en voor een gymzalen en KiiM is voorzien voor 2028-2029. Hierdoor vervalt de beoogde renovatie | deel in de Europese regelgeving. Binnen de nationale regelgeving zijn de kaders van De Beugel 68 voor KiiM en komt dat gebouw terug naar de gemeente. | vooral: De beleidsdoelen voor onderwijshuisvesting zijn opgenomen in het programma | • | Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) Onderwijs. | • | Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo) • | Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Sportvelden en bijbehorende gebouwen | • | De Gemeentewet Het onderhoud van gemeentelijke sportvelden volgt de meerjarige onderhoudsplan- | De wettelijke kaders zijn door gemeente Heerenveen verder uitgewerkt in de ning uit 2021. De dekking is opgenomen in de begroting bij Sportaccommodaties en in | Financiële Verordening en het Treasurystatuut. de Voorziening Sportvelden. De planning omvat ook periodieke renovatie van natuur- grasvelden, kunstgrasvelden en de kunststofatletiekbaan.

| Rentevisie en risicobeheer De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: | Rentevisie Hieronder geven we inzicht in de verwachte renteontwikkeling en de gevolgen daarvan voor de financieringslasten van de gemeente in de periode 2027–2030. De renteverwachting is gebaseerd op actuele marktinformatie, waaronder de 3-maands Euribor-forwardcurve en de rentecurves voor langlopende leningen (Interest Rate Swaps). Daarbij hanteren we als uitgangspunt een stabiele depositorente van de Europese Centrale Bank (ECB) rond de 2,00%. Voor het begrotingsjaar 2027 gaan we uit van een kasgeldrente van 2,25%. Voor Uitbreiding en/of vernieuwing | langlopende financiering hanteren we een rente van 3,00% voor 10-jaarsleningen en Voor uitbreiding of vernieuwing van sportvoorzieningen die niet onder renovatie vallen, | 3,50% voor 30-jaarsleningen. In de daaropvolgende jaren verwachten we een geleide- reserveren we vooraf geen afzonderlijke middelen. Hiervoor is per situatie een inves- | lijke stijging van de rentes. Deze verwachte rentestijging heeft een negatief effect op teringskrediet nodig; de bijbehorende lasten worden in de begroting verwerkt. De | de rentelasten van nieuwe leningen en herfinancieringen binnen de begrotingsperiode.

gemeenteraad heeft als uitgangspunt vastgesteld dat verenigingen bij investeringen in | Dit zorgt voor een minder gunstig financieel perspectief. sportaccommodaties een derde van de werkelijke kosten bijdragen. | Daarnaast blijven de financiële markten en het rentebeleid van de ECB onderhevig aan onzekerheden, zoals geopolitieke spanningen, inflatieontwikkelingen en econo- Informatiemanagement en ICT | mische groei. Daarom toetsen we onze renteverwachtingen jaarlijks en actualiseren De investeringen in ICT-apparatuur en netwerken zijn opgenomen in het investerings- | we de ramingen indien nodig in de begroting, zodat we tijdig kunnen inspelen op plan. De bijbehorende kapitaallasten en de kosten voor beheer, onderhoud en software | veranderende omstandigheden. Door deze aanpak waarborgen we een realistische en zijn verwerkt in de begroting. Voor 2027 worden geen aanvullende ontwikkelingen | toekomstbestendige inschatting van de financieringslasten, waarmee we bijdragen aan verwacht die de geraamde kapitaallasten wijzigen. De inhoudelijke ontwikkelingen | een solide en transparant financieel beleid. staan in de paragraaf Bedrijfsvoering. 138 | 139 Programmabegroting 2027 Risicobeheer Binnen een gemeente is onderscheid tussen financiering en dekking.

Bij financiering gaat het om de vraag hoe een gemeente aan financiële middelen komen, bijvoorbeeld door verkoop van gronden of door het aangaan van geldleningen. Bij dekking gaat het om de vraag hoe een gemeente de middelen aanwend om een sluitende begroting te hebben en houden, bijvoorbeeld door opbrengsten van het gemeentefonds of belas- tingopbrengsten. Om de financiële risico’s voor gemeenten te beperken, staan in de Wet Fido twee instrumenten als beheersingsmaatregel genoemd te weten de renterisi- conorm en de kasgeldlimiet. Kasgeldlimiet De gemiddelde netto vlottende schuld per kalenderkwartaal wordt getoetst aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het totaal van de jaar- begroting bij aanvang van het jaar. In 2027 bedraagt de toegestane kasgeldlimiet € 20,6 miljoen. De kasgeldlimiet mogen we maximaal twee kwartalen achtereen over- schrijden. Daarna moeten we maatregelen treffen om het kwartaal daarna aan de kasgeldlimiet te voldoen. Hieronder is de ontwikkeling kasgeldlimiet voor de begroting 2027 - 2030 weergegeven. Renterisiconorm Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden. Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden, aflossingen en rentelasten van de leningen.

Hiermee wordt voorkomen dat een groot deel van de leningen tegelijk wordt afgesloten met het risico van snel toenemende rentelasten. De renterisiconorm vanuit de Wet Fido stelt dat de aflossingsverplichtingen en herfi- nanciering van de bestaande schuld maximaal 20% van de begrotingsomvang mag bedragen. In onderstaande tabel wordt de renterisiconorm voor de komende jaren weergegeven. Hieruit blijkt dat de norm niet wordt overschreden. Kredietrisico’s Het kredietrisico is het risico dat de gemeente loopt wanneer geldleningen worden verstrekt aan rechtspersonen c.q. publieke instellingen die in voorkomende gevallen in financiële problemen kunnen komen. De kapitaalverstrekkingen van gemeente Heerenveen aan deelnemingen bestaan uit verschillende participaties, waarvan de deelneming in Sportstad Heerenveen het grootste deel vertegenwoordigt. Uit bovenstaande tabel blijkt dat gemeente Heerenveen in het verleden reeds een verliesvoorziening voor de kapitaalverstrekking aan Thialf OG BV heeft gevormd. De uitzettingen bestaan voor het grootste deel uit een lening aan Energiepark Klaverblad Noordoost B.V. Onze gemeente heeft naar verwachting in het begrotingsjaar 2027 in beperkte mate te maken met kredietrisico’s. Leningenportefeuille Gemeente Heerenveen werkt op grond van totaalfinanciering. Dit houdt in dat niet voor iedere investering apart een lening wordt afgesloten.

De investeringen worden gefinancierd met het lopende banksaldo - rekening houdend met de kasgeldlimiet - en met externe (langlopende) financiering. Onderstaande tabel presenteert het verloopoverzicht van de vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer opgenomen (omvang einde boekjaar). Eind 2026 heeft gemeente Heerenveen nog voor ongeveer € 88,5 miljoen aan langlopende leningen (exclusief de financieringsbehoefte). 140 141 Programmabegroting 2027 Financieringsbehoefte (nieuw aan te trekken leningen) De financieringsbehoefte is berekend per begin van het boekjaar. Voor de nieuw aan te trekken leningen is uitgegaan van leningen met een looptijd van 30 jaar, rentevast en met een aflossing in gelijke delen. De totale financieringsbehoefte over de gehele meerjarenbegroting bedraagt € 143 miljoen, inclusief eventuele herfinancieringen. De vraag naar externe financiering komt onder andere door de omvangrijke investe- ringen die voortvloeien uit het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP), het nieuwe gemeentehuis en de centrumontwikkelingen. Met de aflossingen en rentelasten van de nieuwe leningen hebben we in de begroting rekening gehouden. Deze extra aflos- singen zijn ook meegenomen in de berekening van de renterisiconorm.

Renteresultaat In het BBV is opgenomen dat de paragraaf Financiering van de begroting en jaar- stukken naast de beleidsvoornemens en het gerealiseerde beleid voor risicobeheer van de financieringsportefeuille ook inzicht moet geven in: • De rentelasten; • Het renteresultaat; • De wijze waarop rente wordt toegerekend aan investeringen en grondexploitaties; • De financieringsbehoefte. Onderstaand renteschema, uitgewerkt voor begrotingsjaar 2027, geeft invulling aan de eerste drie punten: Voor een getrouwe weergave van de rentelasten op de taakvelden is uit hoofde van de BBV een correctie verplicht indien de werkelijke toe te rekenen rentelasten meer afwijken van 25% van de begrote rentelasten. Op grond van bovenstaande berekening kunnen wij voor 2027 een renteomslagpercentage van 0,98% hanteren. 142 143 Programmabegroting 2027 Inleiding Een goed functionerende gemeentelijke organisatie vormt de basis voor betrouw- bare dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Bedrijfsvoering ondersteunt de organisatie en het bestuur bij het realiseren van de maatschappelijke opgaven van Heerenveen. Met samenhangende en duurzame producten en diensten zorgen we ervoor dat medewerkers, management en bestuur hun werk goed kunnen doen.

Daarbij bewaken we de balans tussen prijs, kwaliteit en betrouwbaarheid en sturen we op doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid. De komende jaren bouwen we verder aan een bedrijfsvoering die prioriteiten kan stellen, strategisch adviseert en cruciale processen op een beheerste manier uitvoert. We werken nauw samen met de verschillende onderdelen van de organisatie, versterken ons strategische vermogen en investeren in vakmanschap en leiderschap. Een toekomstbestendige gemeente heeft haar basis op orde en beschikt over voldoende uitvoeringskracht om maatschappelijke en bestuurlijke ambities waar te maken. Het bestuursakkoord Mienskip in beweging bevat omvangrijke opgaven op het gebied van onder meer woningbouw, energietransitie, dienstverlening, bereikbaar- heid en het sociaal domein. Deze vragen om integrale samenwerking, heldere keuzes, betrouwbare sturing en een solide bedrijfsvoering. Bedrijfsvoering is daarmee geen doel op zichzelf, maar een belangrijke voorwaarde om de ambities uit de verschillende programma’s uitvoerbaar, betaalbaar, rechtmatig en controleerbaar te realiseren. Algemene beleidsontwikkelingen bedrijfsvoering Organisatieontwikkeling: bouwen aan een toekomstbestendige organisatie Met de nieuwe organisatiestructuur is in 2025 een belangrijke basis gelegd voor een toekomstbestendige gemeentelijke organisatie.

Kleinere teams, een versterkte directie en een versterkt management en een ketengerichte werkwijze zorgen voor meer slagkracht, betere samenwerking en meer samenhang. Zo kan de organisatie maat- schappelijke opgaven en vragen van inwoners en ondernemers beter en integraler oppakken. Na een periode waarin de nadruk lag op het versterken van de basis, staat 2027 in het teken van de gerichte doorontwikkeling van de organisatie. In 2027 voeren we een tussenevaluatie uit om de voortgang en werking van de organisatieontwikkeling in beeld te brengen en te bepalen welke vervolgstappen nodig zijn. Informatiebeveiliging en kunstmatige intelligentie (AI) Een betrouwbare overheid vraagt om een sterke digitale basis. Inwoners, onderne- mers en ketenpartners moeten erop kunnen vertrouwen dat gemeente Heerenveen zorgvuldig omgaat met persoonsgegevens en andere gegevens. Daarom werken we aan een digitaal weerbare gemeente die gegevens en systemen veilig beheert en voldoet aan de geldende wet- en regelgeving. Bedrijfsvoering Onze kritische dienstverlening moet ook tijdens digitale verstoringen beschikbaar blijven. Daarom maken we informatiebeveiliging een vanzelfsprekend onderdeel van beleid, projecten en bedrijfsvoering. Ook stelt het Rijk steeds hogere eisen aan infor- matiebeveiliging. Dit vraagt om investeringen in informatieveiligheid, risicobeheersing en een goede informatiehuishouding.

Als de benodigde middelen beschikbaar komen, hebben we in 2030 aantoonbaar grip op onze informatiebeveiliging. Daarmee voldoen we aan de wettelijke eisen voor infor- matieveiligheid en digitale weerbaarheid, waaronder de nieuwe Cyberbeveiligingswet. Nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, benutten we verantwoord, veilig en transparant. Zo kunnen we onze dienstverlening verbeteren en efficiënter werken. Informatiebeveiliging In 2027 werken we aan de volgende onderdelen: • We voeren verbeteringen door die voortkomen uit de informatiebeveiligingsanalyse van 2026. • We implementeren de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2 (BIO2), de Europese NIS2-richtlijn en de Cyberbeveiligingswet. • We herijken de risicoanalyse voor de meest kritische processen en systemen en voeren maatregelen uit om de digitale weerbaarheid te vergroten. • We actualiseren het beleid voor toegangsbeheer en continuïteit. • We formaliseren het continuïteits- en herstelplan, zodat gemeente Heerenveen beter is voorbereid op verstoringen, cyberincidenten en uitval van systemen. • We vergroten het bewustzijn en de kennis van medewerkers op het gebied van digi- tale veiligheid, zodat informatieveiligheid een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de dagelijkse werkzaamheden en bedrijfsvoering.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://heerenveen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/0f1976d6-5588-45d2-b66d-239fe06bd259?agendaItemId=17dd16c0-8859-4d8d-8111-fb9f4184f003