Bijlage 1 - Programmabegroting 2027
Tekst van het document
Vanuit deze visie investeren we in een sterke pedagogische basis, preventie en vroegtijdige ondersteuning. De uitgangs- punten zijn uitgewerkt in een uitvoeringsplan met concrete acties en interventies, waaronder Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), Buurtgezinnen en Kansrijke Start. Daarmee versterken we de sociale omgeving van kinderen en jongeren, onder- steunen we ouders en gezinnen en dragen we bij aan gelijke kansen voor ieder kind. Samen met Team Jeugd en Gezin, onderwijsinstellingen, zorgaanbieders en maatschappelijke partners werken we aan een toegankelijk, kwalitatief goed en toekomstbestendig jeugdstelsel. We versterken de eigen kracht van jeugdigen en gezinnen, bieden maatwerk en zetten jeugdhulp doelmatig in. Zo blijft passende ondersteuning beschikbaar voor de kinderen en jongeren die deze het hardst nodig hebben. Hulp dichtbij en in samenhang Wat willen we bereiken? Jeugdigen en gezinnen ontvangen passende ondersteuning zo veel mogelijk thuis of dichtbij huis. De ondersteuning sluit aan op het gezin, het sociale netwerk en de leef- omgeving en wordt in samenhang georganiseerd. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We zetten een schoolconsulent jeugd in binnen het primair en voortgezet onderwijs. Eind 2027 is de schoolconsulent binnen een nader te bepalen aantal scholen gestart. • We zetten bij huisartsen een praktijkondersteuner jeugd (POH-jeugd) in.
Eind 2027 is de praktijkondersteuner jeugd bij een nader te bepalen aantal huisartsen gestart. • We bereiden de nieuwe inkoop van specialistische jeugdhulp voor. Eind 2027 hebben we de noodzakelijke voorbereidingen voor het inkooptraject ingezet. Versterken toegang jeugdhulp Wat willen we bereiken? Jeugdigen krijgen snel toegang tot passende jeugdhulp. Ondersteuningsvragen worden tijdig beoordeeld en integraal afgewogen, zodat jeugdigen en gezinnen zo snel mogelijk de juiste ondersteuning ontvangen. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? We bereiden de ontwikkeling van stevige lokale teams verder voor, waarbij we eind 2027 een duidelijke analyse voor de vervolgstappen hebben opgesteld. 77 76 Programmabegroting 2027 Verbeteren toegankelijkheid en kwaliteit Wat willen we bereiken? Jeugdigen en gezinnen kunnen rekenen op toegankelijke en kwalitatief goede ondersteuning. De gemeentelijke toegang, het onderwijs, zorgaanbieders en maatschappelijke partners werken goed samen, zodat passende hulp tijdig en in samenhang beschikbaar is. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We versterken de integrale toegang tot ondersteuning door de kwaliteit, toeganke- lijkheid en samenwerking binnen de lokale toegang en ondersteuningsstructuur te monitoren en te analyseren.
• Eind 2027 hebben we beter inzicht in de werking van de lokale toegang, de ervaren knelpunten en mogelijke ontwikkelrichtingen voor de verdere versterking van de ondersteuning aan jeugdigen en gezinnen. Wat mag het kosten Toelichting tabel Thema 6a Sociale (pedagogische) basis, preventie en ondersteuning (lagere lasten € 10.538.000 en lagere baten € 10.752.000) De baten zijn in 2027 lager dan in 2026, vooral doordat verschillende specifieke uitke- ringen (SPUK’s) nog niet in de begroting 2027 zijn opgenomen. Het gaat met name om de SPUK voor de eerste opvang van Oekraïense ontheemden en de gemeentelijke opvang van Oekraïners (€ 9,3 miljoen). Ook de middelen uit de SPUK Wet inburgering (€ 700.000) en onderdelen van de Brede SPUK (€ 700.000) zijn nog niet begroot. De beschikkingen voor deze regelingen zijn nog niet ontvangen. Daarom verwerken we de middelen op een later moment. Ook de lasten zijn in 2027 lager dan in 2026. Dit hangt grotendeels samen met de nog niet begrote SPUK-baten: de bijbehorende uitgaven voor de opvang van Oekraïense ontheemden (€ 9,3 miljoen), de uitvoering van de Wet inburgering (€ 700.000) en acti- viteiten uit de Brede SPUK (€ 438.000) zijn eveneens nog niet opgenomen. Daarnaast keren enkele incidentele budgetten uit 2026 niet terug in 2027. Hogere lasten door indexatie en interne doorbelastingen compenseren deze daling gedeeltelijk.
79 78 Programmabegroting 2027 Thema 6b Bestaanszekerheid en werk (hogere lasten € 714.000 en hogere baten € 349.000) De lasten binnen Inkomen en participatie nemen in 2027 per saldo toe. Dit komt vooral door een actualisatie van de ramingen voor uitkeringen op grond van de Participatiewet, op basis van de meest recente inzichten. Hierdoor stijgen de uitkeringslasten met € 787.000. Daartegenover staat een € 353.000 hogere BUIG- uitkering. Het verschil tussen deze twee mutaties bedraagt € 434.000. In de dienstverleningsovereenkomst met Caparis is afgesproken dat het tarief voor de dienstverlening is gebaseerd op de Rijksbijdrage. Voor 2027 leidt dit tot € 93.000 hogere lasten. Deze worden gedekt uit de middelen die we per Wsw-medewerker ontvangen via de decentralisatie- en integratie-uitkering. De overige mutaties komen onder meer door € 89.000 hogere interne doorbelastingen voor personeelskosten en € 59.000 lagere lasten voor de uitvoering van de Bbz en IOAZ door Bureau Zelfstandigen. Thema 6c Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) (hogere lasten 1.319.000 en hogere baten € 32.000) De hogere lasten ten opzichte van 2026 komen vooral door de jaarlijkse indexatie van de Wmo-budgetten (€ 830.000), hogere interne doorbelastingen (€ 223.000) en extra budget uit de Perspectiefnota 2026 (€ 255.000).
Dit extra budget is bedoeld voor demografische ontwikkelingen, zoals de toenemende vergrijzing en het groeiende aantal 65- en 80-plussers in onze gemeente. Thema 6d Jeugdhulp (hogere lasten € 1.140.000) De hogere lasten ten opzichte van 2026 komen vooral door de jaarlijkse indexatie van de jeugdbudgetten (€ 1,1 miljoen). Om de begroting beter te laten aansluiten op de werkelijke uitgaven, is in de Tussenrapportage 2026 een incidentele begrotingsverhoging van € 1.450.000 verwerkt. In 2027 is deze aanpassing structureel doorgevoerd. Dit was een eerste stap naar een realistische begroting voor specialistische jeugdhulp en sluit aan bij de stijgende uitgaven in de afgelopen jaren. De structurele verwerking van deze aanpas- sing leidt op zichzelf niet tot een verdere stijging van de lasten ten opzichte van 2026. 7 Volksgezondheid en milieu: voor een gezonde en duurzame leefomgeving 81 80 81 7. Volksgezondheid en milieu | Beleidsdocumenten Heerenveense visie op Brede gezondheid en Mienskip Transitievisie Warmte Gemeente Heerenveen Inleiding | Omgevingsprogramma Huishoudelijk afval en grondstoffen 2026 Gezond leven begint in een schone, veilige en prettige omgeving.
De kwaliteit van onze | Beleidsplan klimaatadaptatie bebouwd gebied gemeente Heerenveen leefomgeving, het gebruik van grondstoffen en de manier waarop we met energie en | Beleidskader zonneparken 2022 afval omgaan, hebben direct invloed op inwoners en toekomstige generaties. Binnen dit | Beleidsnotitie windenergie 2005 programma werken we aan de gemeentelijke taken op het gebied van volksgezondheid, | Beleidsregels: “Plaatsing van kleine windmolens bij agrarische bedrijven gemeente afval, riolering, milieubeheer en begraafplaatsen. Ook verduurzaming en de energietran- | Heerenveen” sitie vallen binnen dit programma. | Beleidsplan Klimaatadaptatie Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 Klimaatverandering, de energietransitie, veranderende gezondheidsvraagstukken en de | Watertakenplan 2021-2024 druk op natuurlijke hulpbronnen vragen om samenhangende keuzes. Ook ontwikkelingen | Beleidsnotitie gaswinning rond de energie-infrastructuur, circulariteit en milieukwaliteit raken inwoners, bedrijven en | Beleidsnotitie geur 2015 maatschappelijke organisaties steeds directer. Daarom verbinden we gezondheid, leefom- | Bodemkwaliteitskaart en Nota bodembeheer geving en duurzaamheid en zoeken we naar oplossingen die in de praktijk uitvoerbaar en | Lichtbeleid 2020-2024 betaalbaar zijn.
| Verordening geurhinder en veehouderij Dat doen we samen met inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties, gezondheids- | Taakvelden instellingen, netbeheerders en andere overheden. Door kennis, ideeën en mogelijkheden | 7.1 Volksgezondheid bij elkaar te brengen, werken we aan een gezonde en duurzame gemeente waarin het | 7.2 Riolering prettig wonen, werken en leven is. | 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer De doelen en activiteiten zijn uitgewerkt binnen de thema’s Gezondheid en welzijn en | 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Milieu. Onze ambitie We zetten ons in voor een gezonde en duurzame leefomgeving. Volksgezondheid en milieu zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en hebben direct invloed op het welzijn van onze inwoners. Daarom werken we aan een gemeente waarin mensen gezond kunnen leven, prettig kunnen wonen en toegang hebben tot passende zorg en ondersteuning. We kiezen voor een integrale aanpak waarin gezondheid, leefomgeving, economie en duurzaamheid met elkaar in balans zijn. Daarbij zoeken we naar oplossingen die uitvoer- baar, betaalbaar en passend zijn bij het karakter van onze gemeente. We investeren in toegankelijke zorg, een gezonde leefomgeving, verantwoord gebruik van grondstoffen en een betrouwbare en betaalbare energievoorziening.
Door in te zetten op innovatie, energiebesparing, landbouw en een toekomstbestendige energie-infrastructuur bouwen we aan een leefbare gemeente voor huidige en toekomstige generaties. 82 | 83 Programmabegroting 2027 Thema 7a Gezondheid en Welzijn Gezondheid helpt mensen om mee te doen, zich te ontwikkelen en zo lang mogelijk zelfstandig te leven. Van veerkrachtig opgroeien tot gezond en actief ouder worden: in iedere levensfase maakt een goede gezondheid verschil. Binnen dit thema werken we aan publieke gezondheid, gezondheidsbevordering, preventie, welzijn en een gezonde leefomgeving. Daarbij verbinden we gezondheid met leefstijl, wonen, zorg, welzijn en maatschappelijke participatie. Een gezonde samenleving vraagt om meer dan goede zorg alleen. Daarom inves- teren we in preventie, mentale gezondheid en een gezonde leefstijl en werken we aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Samen met inwoners en maatschappe- lijke partners creëren we een omgeving waarin mensen gezond, actief en zelfstandig kunnen leven. Voor inwoners die ondersteuning nodig hebben, moet passende hulp beschikbaar blijven. Gezonde en veerkrachtige inwoners Wat willen we bereiken? Inwoners krijgen in iedere levensfase de mogelijkheid om zo gezond, vitaal en veerkrachtig mogelijk te leven. Zij beschikken over de kennis en vaardigheden om gezonde keuzes te maken en kunnen risico’s tijdig herkennen.
We versterken de mentale gezondheid, stimuleren een gezonde leefstijl en zetten in op het voorkomen en vroeg signaleren van problemen. Samen met inwoners en partners werken we aan een omgeving die gezond gedrag ondersteunt en eraan bijdraagt dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig en vitaal blijven. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We dragen bij aan een dementievriendelijke omgeving. Hiervoor verkennen we hoe bestaande voorzieningen, zoals meedoenlocaties en het Odensehuis, beter kunnen aansluiten bij de behoeften van mensen met dementie en hun naasten. • We voeren de maatregelen voor 2027 uit het Transformatieplan Mentale Gezondheid uit als onderdeel van de preventieagenda. Zo versterken we de samenhang tussen preventie en ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid. • We vergroten de bekendheid van het bestaande aanbod onder inwoners. Zo weten zij beter welke voorzieningen, activiteiten en vormen van ondersteuning beschikbaar zijn en kunnen zij daarvan gebruikmaken. Gezondheidskansen voor iedereen Wat willen we bereiken? We willen gezondheidsverschillen verkleinen en gelijke kansen op gezondheid en ontwikkeling bevorderen. Daarbij hebben we extra aandacht voor inwoners en gebieden waar de gezondheidsachterstanden het grootst zijn. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We verbinden leefstijlinterventies met de wijkgerichte aanpak.
Daarvoor brengen we de lokale ondersteuningsmogelijkheden beter in beeld en leiden we inwoners gericht toe naar passend aanbod. • We brengen gezondheid, leefstijl, bestaanszekerheid en sociaal-maatschappelijke ondersteuning beter met elkaar in samenhang. Zo kunnen inwoners vanuit een inte- grale aanpak passende ondersteuning ontvangen. • We vergroten het bereik en de toegankelijkheid van gezondheids- en leefstijlinterven- ties. Daarbij besteden we extra aandacht aan inwoners die deze ondersteuning nog onvoldoende weten te vinden. Een gezonde leefomgeving Wat willen we bereiken? We dragen bij aan een fysieke en sociale leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en gezond leven. Daarbij verbinden we gezondheid en kansrijk opgroeien met de inrichting van de leefomgeving en een sterke sociale en pedagogische basis. Zo bevorderen we de fysieke, mentale en sociale gezondheid van jeugdigen en andere inwoners. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We versterken de samenhang tussen wonen, zorg, welzijn en gezondheid en zetten belangrijke stappen in de uitvoering van de lokale woonzorgvisie. • We werken aan een leefomgeving die uitnodigt tot gezond en actief leven, met ruimte voor bewegen, ontmoeten en deelname aan het verenigingsleven.
Daarbij benutten en versterken we de kracht van dorpen, wijken en sociale netwerken, zodat inwoners gezond, zelfstandig en actief kunnen leven en meedoen. 85 84 Thema 7b Milieu | • | We geven inwoners voorlichting via Eén voor één groener. • | Ondersteuning van huishoudens met energiearmoede Schone lucht, een gezonde bodem, schoon water en een betrouwbare energievoor- | • | We breiden de energiecoaching voor inwoners uit en bieden daarmee voorlichting en ziening zijn belangrijk voor het dagelijks leven van inwoners. Ook de manier waarop | advies over energiegebruik en energiebesparing. we omgaan met afval, grondstoffen en energie bepaalt hoe leefbaar onze gemeente | • | We ontwikkelen een plan van aanpak voor energiearmoede. Daarin leggen we de in de toekomst blijft. Binnen dit thema werken we aan afvalverwerking, milieube- | concrete inzet vast en werken we uit welke projecten daaruit volgen. heer, circulariteit en de energietransitie, waarbij we ook aandacht hebben voor zeer zorgwekkende stoffen, waaronder PFAS. Ook bodem, water, luchtkwaliteit, klimaat- | Aardgasvrije gebouwen adaptatie en de kwaliteit van de fysieke leefomgeving vallen binnen dit thema. | • | We stellen het Warmteprogramma vast en bieden inwoners daarmee duidelijkheid over de voorkeursoplossingen voor verwarming zonder aardgas.
Klimaatverandering, de energietransitie en de overgang naar een circulaire economie | • | Samen met inwoners en partners ontwikkelen we nieuwe warmte-uitvoeringsplannen. vragen om toekomstgerichte keuzes. Daarom zetten we in op afvalpreventie, herge- | • | Samen met inwoners en partners voeren we bestaande warmte-uitvoeringsplannen uit. bruik, hoogwaardige recycling, energiebesparing, duurzame energie en energieopslag. | • | We starten met de ontwikkeling van het eerste warmtenet en onderzoeken welke rol Ook werken we aan een betrouwbare, betaalbare en toekomstbestendige energie-in- | de gemeente kan vervullen binnen een publiek energiebedrijf. frastructuur voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen. Daarbij hebben we aandacht voor netcongestie en innovatie en bouwen we verder aan | Energietransitie - bedrijfsprocessen de positie van Heerenveen als energiehub van het Noorden. Wat willen we bereiken? Energietransitie - Gebouwde omgeving | De overgang naar fossielvrije bedrijfsprocessen vloeit voort uit de nationale en Europese klimaatdoelen, waaronder de Klimaatwet. Voor veel grotere bedrijven geldt Wat willen we bereiken? | de energiebesparingsplicht.
Op grond van de Omgevingswet en het Besluit activiteiten In het Klimaatakkoord hebben overheden, bedrijven en andere organisaties in 2019 | leefomgeving moeten zij alle energiebesparende en CO2-reducerende maatregelen afgesproken dat de gebouwde omgeving in 2050 aardgasvrij is. Voor bestaande | uitvoeren die zij binnen vijf jaar kunnen terugverdienen. Het gaat daarbij om ener- gebouwen krijgt de overgang naar duurzame warmte vorm via onder meer de | giebesparing, het opwekken van hernieuwbare energie en de overstap naar een Omgevingswet, het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Wet gemeentelijke | energiedrager met een lagere CO2-uitstoot. instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Het Warmteprogramma vervangt daarbij de Transitievisie Warmte. Voor nieuwbouw geldt sinds 2018 in beginsel een verbod op | Gemeente Heerenveen heeft haar doelen in 2019 vastgelegd in het nieuwe aardgasaansluitingen op grond van de Wet voortgang energietransitie. | Duurzaamheidsprogramma. Het langetermijndoel is dat bedrijfsprocessen in 2050 fossielvrij zijn. Gemeente Heerenveen heeft haar doelen in 2019 vastgelegd in het Duurzaamheidsprogramma. Het langetermijndoel is een fossielvrije gebouwde omge- | Door energie te besparen, verkleinen we de opgave voor energieopwekking en ving in 2050.
Tijdens deze bestuursperiode werken we aan de volgende tussendoelen | verminderen we de druk op de schaarse netcapaciteit. Ook worden ondernemers voor 2030: | minder afhankelijk van hoge prijzen voor fossiele energie en brandstoffen bij geopoli- 1. | We gebruiken 50 procent minder aardgas dan in 2010. In 2026 bedroeg de bespa- | tieke spanningen. ring 35 procent. 2. | Minder huishoudens leven in energiearmoede. | Tijdens deze bestuursperiode willen we kleine, middelgrote en grote bedrijven 3. | In 2030 is 20 procent van de gebouwen aardgasvrij. In 2026 was dat 17 procent. | bewuster maken van de mogelijkheden en verplichtingen rond energiebesparing. We stimuleren hen om energiebesparende maatregelen te nemen en hun bedrijfspro- Wat gaan we daarvoor doen in 2027? | cessen verder te verduurzamen. Energiebesparing | Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • | We zetten de subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie voort en stimuleren inwoners | • | We ontwikkelen een strategische aanpak voor de energiebesparingsplichten en daarmee om hun woning te isoleren. | verduurzamingsmogelijkheden bij bedrijven. Daarbij bepalen we welke rol de • | We ontwikkelen een isolatieplan voor de periode 2027-2032. Daarin werken we de | gemeente vervult. prioritering, isolatiestrategie, uitvoeringsstrategie en monitoring uit.
| • | We zetten de bestaande uitvoering voort en passen deze aan op basis van de strategi- • | We starten de eerste onderzoeken voor het soortenmanagementplan (SMP) en vragen | sche aanpak en de gekozen rolverdeling. een pre-SMP aan. Zo kunnen inwoners doorgaan met het isoleren van hun woning. 86 | 87 Programmabegroting 2027 Energietransitie - laadinfrastructuur Wat willen we bereiken? De overgang naar fossielvrije brandstoffen vloeit voort uit de nationale en Europese klimaatdoelen, waaronder de Klimaatwet. Via de brandstoftransitieverplichting (BTV) moeten brandstofleveranciers een deel van de geleverde energie vervangen door hernieuwbare energie. De elektrificatie van personen- en vrachtvervoer is op dit moment de belangrijkste ontwikkeling ten opzichte van andere duurzame brandstoffen. Gemeente Heerenveen sluit hierbij aan met haar doelstellingen voor laadinfrastructuur. Het verminderen van het brandstofgebruik door lopen, fietsen, openbaar vervoer en Mobility as a Service valt buiten dit doel. Deze onderwerpen maken deel uit van de Mobiliteitsvisie en de uitwerking daarvan. Ons langetermijndoel is een toekomstbestendige laadinfrastructuur in 2050. Tijdens deze bestuursperiode werken we aan: 1. Voldoende elektrische laadinfrastructuur voor personenvervoer; 2. Voldoende elektrische laadinfrastructuur voor vrachtvervoer; 3.
Vermindering van de CO2-uitstoot van het woon-werkverkeer van gemeentemede- werkers en de gemeentelijke voertuigvloot. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We ontwikkelen een strategische aanpak voor laadinfrastructuur. Daarin besteden we aandacht aan slim laden, laadpleinen, snelladen en laadinnovaties voor woningbouw, bedrijven en Schoon en Emissieloos Bouwen. • We faciliteren de ontwikkeling van een logistiek laadplein. De gemeente ondersteunt dit proces, maar neemt hierin niet de trekkende rol. • We stimuleren duurzame mobiliteitsmogelijkheden voor gemeentemedewerkers en verduurzaming van de gemeentelijke voertuigvloot. Energietransitie - Energie infrastructuur Wat willen we bereiken? Om de gebouwde omgeving, bedrijfsprocessen en mobiliteit fossielvrij te maken, moeten we duurzame energie opwekken en van de productielocatie naar de gebruikers transporteren. Het gaat daarbij om elektriciteit, warmte en duurzame gassen. De netbeheerders Liander, Gasunie en TenneT verzorgen het transport van energie. Het Rijk en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) bepalen hiervoor de regelgeving. Voor de opwekking van duurzame energie gelden ook verplichtingen van hogere over- heden. De Europese richtlijn hernieuwbare energie (RED III) is voor Nederland in de Klimaatwet vertaald naar 39 procent hernieuwbare energieopwekking en uiterlijk in 2050 een klimaatneutrale samenleving.
Ons langetermijndoel is een toekomstbestendige energie-infrastructuur in 2050. Tijdens deze bestuursperiode werken we aan: 1. 70 procent duurzame elektriciteitsopwekking in 2030; 2. Voldoende en betrouwbare netcapaciteit; 3. Slimme sturing, flexibiliteit en energieopslag; 4. Een geïntegreerd energiesysteem. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? Opwekking • We stellen beleid op voor windturbines. Daarbij verkennen we actief de kansen en initiatieven die vanuit inwoners en het lokale bedrijfsleven ontstaan. • We evalueren en herzien het Beleidskader zonneparken 2022. We nemen een actie- vere rol bij de ontwikkeling van zonneparken en zon op dak en besteden daarbij veel aandacht aan natuurinclusiviteit. Netcapaciteit, flexibiliteit en slimme sturing Netcongestie is een groot en urgent probleem in onze gemeente. Daarom zetten we ons actief in om de gevolgen voor de economie en woningbouw zo veel mogelijk te beperken. • Samen met lokale ondernemers zoeken we naar slimme, collectieve oplossingen waarmee zij ondanks netcongestie kunnen blijven ondernemen. We begeleiden onder meer de ontwikkeling van lokale energiehubs. • Bij woningbouwontwikkelingen waar energieschaarste speelt, zoeken we gericht naar slimme en collectieve energieoplossingen en mogelijkheden voor opslag. Zo willen we voorkomen dat de woningbouw onnodig vertraging oploopt.
• We stemmen intensief af met de netbeheerders en reserveren tijdig de beno- digde ruimte voor netverzwaring, nieuwe transformatorstations, warmtenetten en energieopslag. • We ontwikkelen beleid voor energieopslag, stellen dit vast en brengen het in de praktijk. Geïntegreerd energiesysteem • Samen met onze partners ontwikkelen we een toekomstbeeld voor een geïntegreerd energiesysteem. Daarin maken we heldere keuzes over de benodigde infrastructuur, energiecollectieven en andere slimme energiesystemen voor de toekomst. 89 88 Programmabegroting 2027 Meer huishoudelijk afval recyclen Wat willen we bereiken? In 2030 wordt minimaal 60 procent van het huishoudelijk afval gerecycled. Zo behouden we waardevolle grondstoffen en materialen en verminderen we de hoeveel- heid restafval. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We behouden onze koploperspositie op het gebied van afvalscheiding. Daarvoor bouwen we voort op onze bewezen aanpak, waaronder gedifferentieerde tarieven (diftar) op basis van gewicht en preventiemaatregelen voor het verminderen van afvalstromen, zoals kinderluiers. • Samen met partners zetten we de eerste stappen in de ontwikkeling van een circu- lair ambachtsnetwerk. Daarmee kunnen producten en materialen langer in de keten behouden blijven. • We ronden de herinrichtingsplannen voor de milieustraat in Heerenveen af.
Verbetering milieukwaliteit bodem, water, lucht en geluid Wat willen we bereiken? We willen een veilige en gezonde fysieke leefomgeving waarin de milieurisico’s op een aanvaardbaar niveau liggen, met een goede omgevingskwaliteit en ruimte voor natuur. Daarom gaan we zorgvuldig om met de leefomgeving en wegen we de verschillende belangen die daarop een beroep doen in samenhang af. Bedrijven en andere betrokkenen leven de geldende wet- en regelgeving na. Samen met de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) houden we hier toezicht op. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • Samen met de FUMO verbeteren we de naleving van wet- en regelgeving bij milieube- lastende activiteiten van bedrijven. • We faciliteren maatschappelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw, verduurzaming en de energietransitie, zonder afbreuk te doen aan een veilige en gezonde leefomgeving. Daarbij hebben we aandacht voor bodem, lucht, water en geluid. • We actualiseren vergunningen en meldingen voor locaties met een of meer meldings- of vergunningplichtige milieubelastende activiteiten. Daarmee dragen bedrijven en inwoners bij aan een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. • We ontwikkelen gemeentelijk beleid in het kader van de Omgevingswet voor bodem, water, lucht en/of geluid. Dit is een meerjarige inspanning.
• Binnen het verbetertraject Toekomstbestendige taken voor vergunningverlening, toezicht en handhaving onder de Omgevingswet optimaliseren we onze werkpro- cessen. Ook verbeteren we de samenwerking op ambtelijk en bestuurlijk niveau met de FUMO en andere ketenpartners, waaronder Wetterskip Fryslân, de provincie Fryslân en Veiligheidsregio Fryslân. We maken hiervoor werkafspraken en verbeteren daarmee onze dienstverlening aan inwoners en bedrijven. • Via de eigen organisatie en de FUMO geven we uitvoering aan de nog vast te stellen uitvoeringsprogramma’s. Daarin worden de concrete acties opgenomen. Wat mag het kosten Toelichting tabel Thema 7a Gezondheid en Welzijn (hogere lasten € 65.000) De lasten zijn hoger doordat de bijdrage van gemeente Heerenveen aan de Veiligheidsregio stijgt. Thema 7b Milieu (hogere lasten € 1.460.000 en hogere baten € 617.000) De hogere lasten komen vooral door de jaarlijkse actualisatie van de afvalinzameling en riolering (€ 355.000). Binnen de afvalinzameling stijgt onder meer de bijdrage voor de inzameling en verwerking van afval op grond van de dienstverleningsover- eenkomst met Omrin (€ 245.000). Ook is er extra personele inzet voor het KCA-depot (€ 107.000). De overige mutaties in de lasten komen door hogere interne doorbe- lastingen (€ 160.000), jaarlijkse indexaties en een bijstelling van de kapitaallasten.
In de begroting 2027 zijn onder dit thema geen lasten voor de CDOKE-projecten begroot. Deze lasten staan in de primitieve begroting onder Algemene dekkingsmid- delen. Zodra een bestedingsplan is vastgesteld, wordt het budget naar dit programma overgeheveld. De hogere baten komen door een stijging van de opbrengsten uit de afvalstoffenhef- fing en de rioolheffing. 91 90 Programmabegroting 2027 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing: ruimte om te wonen en te leven 8 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Inleiding De manier waarop we onze ruimte inrichten, bepaalt hoe inwoners nu en in de toekomst kunnen wonen, werken, reizen en leven. Keuzes over woningen, bedrijvigheid, groen en voorzieningen komen samen in onze dorpen, wijken en het buitengebied. Binnen dit programma werken we aan ruimtelijke ordening, wonen, gebiedsontwikkeling, grondex- ploitatie en de uitvoering van de Omgevingswet. Heerenveen staat voor grote opgaven op het gebied van woningbouw, bereikbaarheid, economische ontwikkeling, leefbaarheid en klimaatadaptatie. De schaalsprong van Heerenveen, de woningbouwopgave en veranderende ruimteclaims vragen om heldere keuzes en een samenhangende benadering. Daarbij kijken we niet alleen naar afzonder- lijke ontwikkelingen, maar ook naar wat deze gezamenlijk betekenen voor de kwaliteit van de leefomgeving.
Samen met inwoners, ontwikkelaars, woningcorporaties, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden werken we aan passende oplossingen. Ook stemmen we ontwikkelingen regionaal af. Zo geven we samen vorm aan een gemeente waarin ruimte is om prettig te wonen, te ondernemen en elkaar te ontmoeten. De doelen en activiteiten zijn uitgewerkt binnen de thema’s Ruimte en leefomgeving, Grondbeleid en gebiedsontwikkelingen en Wonen en bouwen. Onze ambitie We werken aan een evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling waarin we wonen, werken en leven in samenhang bekijken. De Woonvisie Heerenveen 2023-2028 Een buitengewone plek om thuis te komen vormt daarbij het vertrekpunt. Hierop bouwen we voort en op basis daarvan maken we concrete keuzes voor de toekomst van onze gemeente. We kiezen voor groei met kwaliteit. Dat betekent dat we zorgen voor voldoende en verschillende soorten woningen en een zorgvuldige balans zoeken tussen inbreiding en uitbreiding. Nieuwe ontwikkelingen moeten passen bij de schaal, het karakter en de identiteit van onze kernen en het landschap. Duidelijke ruimtelijke kaders helpen ons om gericht te groeien in wonen en economie en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomge- ving te behouden. We benutten de kracht van zowel de kern Heerenveen als onze dorpen. Woningbouw en economische ontwikkeling moeten daar bijdragen aan leefbaarheid en vitaliteit.
Samen met inwoners en partners bouwen we zo aan sterke dorpen en kernen en aan een gezonde, leefbare, toekomstbestendige en goed georganiseerde gemeente. 9392 Beleidsdocumenten | Thema 8a Ruimte en leefomgeving Omgevingsvisie Heerenveen 2040 - 1.0 Woonvisie Heerenveen 2023-2028 | De ruimte in onze gemeente wordt voor veel verschillende doeleinden gebruikt. We Welstandsnota 2016 | hebben ruimte nodig voor woningen en bedrijven, maar ook voor wegen, groen, water, Nota Grondbeleid 2023 | natuur en maatschappelijke voorzieningen. Binnen dit thema werken we aan ruim- Nota Grondprijzen 2026 | telijke ontwikkeling, omgevingsbeleid en de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij Strategische agenda Heerenveen 2022-2040 | wegen we de verschillende ruimtelijke belangen zorgvuldig en in samenhang af. Participatiebeleid Omgevingswet 2023 Gebiedsvisie A32 - 2024 | De Omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan zijn onze belang- Beleidsnotitie harmonisatie bestemmingsplannen buitengebied | rijkste instrumenten. In de Omgevingsvisie leggen we de koers voor de fysieke Centrumvisie Heerenveen | leefomgeving vast. In omgevingsprogramma’s werken we deze koers verder uit en in Centrumvisie Jubbega | het omgevingsplan staan de regels voor het gebruik en de ontwikkeling van de ruimte. Samen vormen deze instrumenten het beleidshuis van de Omgevingswet.
We werken Taakvelden | daarbij samen met regionale en landelijke overheden en vertalen ruimtelijke ontwik- 8.1 Ruimte en leefomgeving | kelingen en beleidskaders naar gemeentelijke plannen en programma’s. 8.2 Grondexploitatie 8.3 Wonen en bouwen | Heerenveen staat voor belangrijke ruimtelijke opgaven op het gebied van wonen, werken en bereikbaarheid. We kiezen voor een evenwichtige ontwikkeling, met oog voor brede welvaart, ruimtelijke kwaliteit en de identiteit van onze gemeente. Daarbij geven we invulling aan de schaalsprong van Heerenveen en versterken we onze positie binnen het Fries Stedelijk Netwerk. Via dit netwerk verbinden we gemeente- lijke, provinciale en nationale ambities. Zo zorgen we ervoor dat toekomstige groei samengaat met een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. Beleidsdocumenten Propositie Fries Stedelijk Netwerk Uitgangspuntennotitie Vernieuwen Omgevingsvisie Schaalsprong Wat willen we bereiken? We zetten in op een verantwoorde schaalsprong van Heerenveen op het gebied van wonen, werken en mobiliteit. Zo willen we de brede welvaart behouden en verder versterken. Binnen het Fries Stedelijk Netwerk (FSN) positioneren we Heerenveen als een krachtige en toekomstbestendige stad. Samen met Leeuwarden, Drachten en Sneek vormt Heerenveen een belangrijke motor voor de economische en maatschap- pelijke ontwikkeling van Fryslân.
De ontwerp-Nota Ruimte, de ontwerp-Provinciale Omgevingsvisie Fryslân (POVI) en de Verstedelijkingspropositie Fries Stedelijk Netwerk benoemen het FSN als drager van regionale agglomeratiekracht, economische groei, bereikbaarheid en brede welvaart. Uit het Masterplan Lelylijn en de Integrale Gebiedsverdieping Heerenveen blijkt dat een schaalsprong in wonen, werken en mobiliteit nodig is om ook in de toekomst voldoende economische dynamiek, voorzieningen, leefkwaliteit en bereikbaarheid te behouden. De mogelijke komst van de Lelylijn kan daarbij als vliegwiel dienen en de positie van Heerenveen binnen Fryslân en Noord-Nederland verder versterken. 94 | 95 Programmabegroting 2027 Hiermee dragen we bij aan de gezamenlijke ambitie van de Friese overheden om de agglomeratiekracht van het FSN te vergroten, meer inwoners en werkgelegenheid aan Fryslân te binden en de leefbaarheid van stad en platteland te ondersteunen. Zo stellen we de brede welvaart voor huidige en toekomstige generaties veilig. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • Samen met de provincie Fryslân en de andere F4-gemeenten – Leeuwarden, Smallingerland en Súdwest-Fryslân – werken we binnen het Fries Stedelijk Netwerk aan gezamenlijke verstedelijking, economische ontwikkeling, bereikbaarheid en voor- zieningen.
We werken toe naar een gezamenlijke verstedelijkingsstrategie met een bijbehorende investerings- en uitvoeringsagenda. • We voeren de door de gemeenteraad vastgestelde vervolgonderzoeken uit naar de ruimtelijke, economische en mobiliteitsopgaven die samenhangen met de gewenste schaalsprong. Daarbij werken we de gevolgen van mogelijke tracés en stationslocaties voor de Lelylijn verder uit en brengen we de ontwikkelkansen voor wonen, werken en voorzieningen in beeld. In 2027 leggen we de uitkomsten ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. • We stellen een toekomstvisie voor Heerenveen richting 2050 en verder op. Daarin werken we de schaalsprong in wonen en werken, de mobiliteitstransitie en de positie van Heerenveen binnen Fryslân en Noord-Nederland in samenhang uit. • We werken de economische toekomstvisie voor Heerenveen verder uit en vertalen deze naar ruimtelijke en programmatische keuzes voor bedrijvigheid, innovatie, arbeidsmarkt en onderwijs. • Als het Rijk besluit tot een verkenning binnen het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) voor de Lelylijn, leggen we in een afzonderlijk voorstel aan de gemeenteraad uit welke rol de gemeente daarin kan vervullen en wat daarvoor nodig is. • We verwerken de uitkomsten van de vervolgonderzoeken en de verstedelijkingsstra- tegie in de gemeentelijke Omgevingsvisie.
Sterkere regionale en nationale positionering Wat willen we bereiken? We willen dat Heerenveen een sterke positie inneemt in de regionale en nationale besluitvorming over wonen, economie, bereikbaarheid en verstedelijking. Heerenveen neemt deel aan de bestuurlijke overleggen waarin besluiten worden voorbereid over de toekomst van Fryslân en Noord-Nederland. Zo zorgen we ervoor dat onze belangen, opgaven en ontwikkelkansen tijdig en volwaardig worden meegenomen in relevante beleids- en investeringsprogramma’s. Daarom versterken we onze positie binnen het Fries Stedelijk Netwerk en werken we intensief samen met de provincie Fryslân, het Rijk en andere overheden. Via de nieuwe overlegtafel tussen de Friese overheden en het Rijk willen we gezamenlijke afspraken maken over verstedelijking, bereikbaarheid, woningbouw, economische ontwikkeling en brede welvaart in Fryslân. Ook willen we beter aansluiten bij rijksprocessen en bestuurlijke overleggen over leef- omgeving en mobiliteit. Daardoor kunnen we eerder invloed uitoefenen op nationale investeringsbesluiten en op ruimtelijke en infrastructurele ontwikkelingen die belang- rijk zijn voor de schaalsprong. Daarbij vragen we specifiek aandacht voor het Fries Stedelijk Netwerk en voor de groei van Heerenveen als economisch en mobiliteits- knooppunt in Noord-Nederland.
Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We vergroten de bestuurlijke zichtbaarheid en invloed van Heerenveen bij de provincie en het Rijk. Daarvoor nemen we actief deel aan regionale samenwerkingsverbanden en aan de voorbereiding van bestuurlijke overleggen met het Rijk. • We zetten ons ervoor in dat het Fries Stedelijk Netwerk een structurele gespreks- partner van het Rijk wordt en nemen actief deel aan het overleg tussen de Friese overheden en het Rijk. Daarbij brengen we de belangen van Heerenveen op het gebied van wonen, economie, bereikbaarheid en voorzieningen in. • We zorgen ervoor dat de opgaven en projecten van Heerenveen tijdig worden opge- nomen in regionale en provinciale agenda’s voor bestuurlijke overleggen. Zo kunnen deze beter aansluiten op nationale investeringsprogramma’s. Ruimtelijke kwaliteit Wat willen we bereiken? De kwaliteit van de fysieke leefomgeving blijft leidend bij de ontwikkeling van Heerenveen. Door de verschillende belangen zorgvuldig en in samenhang af te wegen, zorgen we voor een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving voor inwoners, ondernemers en bezoekers. De Omgevingsvisie vormt het strategische beleidsdocument voor de ontwikkeling van onze gemeente. Om deze visie goed te kunnen uitvoeren, bouwen we verder aan een samenhangend en overzichtelijk beleidshuis Omgevingswet.
Daarin zijn ambities, programma’s, beleidskaders en uitvoering logisch met elkaar verbonden. Zo creëren we een stevige basis voor toekomstige besluitvorming en zorgen we ervoor dat de groei en ontwikkeling van Heerenveen samengaan met behoud en versterking van ruimtelijke kwaliteit, identiteit en brede welvaart. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We werken verder aan de vernieuwing van de Omgevingsvisie. Daarin werken we de koers, opgaven en ruimtelijke keuzes voor de lange termijn integraal uit. In 2027 leggen we de Omgevingsvisie ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. • Volgens de door de gemeenteraad vastgestelde uitgangspunten bouwen we het beleidshuis Omgevingswet verder uit. Daarbij brengen we meer samenhang aan tussen de Omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s. • We actualiseren bestaande omgevingsprogramma’s en ontwikkelen de programma’s die nodig zijn voor de uitvoering van de Omgevingsvisie. Daarbij zorgen we voor een goede onderlinge afstemming. 97 96 Programmabegroting 2027 • We stellen een thematisch omgevingsprogramma Wonen op, waarin we onze ambities, opgaven en maatregelen voor wonen bundelen en concretiseren. Hiermee geven we invulling aan de ambities uit het hoofdlijnenakkoord, eisen van de Omgevingswet en bereiden we ons voor op de verplichting uit de Wet versterking regie volkshuisvesting om te beschikken over een volkshuisvestingsprogramma’.
Het programma vormt het kader voor de realisatie van voldoende, betaalbare en passende woningen voor onze inwoners. • We passen de principes van de Omgevingswet toe door opgaven integraal te bena- deren. Ruimtelijke, sociale, economische, ecologische en water- en bodembelangen wegen we in samenhang af. • Uiterlijk in 2030 moet de gemeente beschikken over een integraal en gemeentebreed omgevingsplan. Voor het opstellen van een plan van aanpak is opdracht gegeven. Aan de hand van dit plan kan worden beoordeeld of de middelen die de gemeenteraad al beschikbaar heeft gesteld voldoende zijn. • We betrekken inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en gebiedspart- ners bij de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s. Middels brede participatie en in de verdere uitwerking geven we ruimtelijke kwaliteit, de identiteit van dorpen, wijken en het landschap, gezondheid, duurzaamheid en brede welvaart een herkenbare plaats. Zo sluiten beleid en uitvoering aan bij wat er leeft in de gemeente Heerenveen. • We zetten ons in voor een zorgvuldige inpassing van de nieuwe 380 kV-hoog- spanningsverbinding Vierverlaten - Ens. Daarbij werken we samen met betrokken overheden, inwoners en TenneT. Tegelijkertijd bekijken we hoe deze nieuwe ener- gie-infrastructuur op termijn van meerwaarde kan zijn voor de verdere ontwikkeling van Heerenveen.
• Samen met de gemeente De Fryske Marren en de provincie Fryslân geven we uitvoe- ring aan de uitnodigingszone uit de Provinciale Omgevingsvisie (POVI). We verkennen de ontwikkelkansen in het gebied tussen Joure en Heerenveen en werken aan een gezamenlijke aanpak. Thema 8b Grondbeleid en gebiedsontwikkelingen De ontwikkeling van een woongebied, bedrijventerrein, dorpskern of openbare ruimte heeft langdurige gevolgen voor de omgeving en voor de mensen die er wonen, werken en verblijven. Daarom wegen we ruimtelijke, maatschappelijke en financiële belangen zorgvuldig af. Binnen dit thema werken we aan grondbeleid, grondexploitaties, gebiedsontwikkelingen en ruimtelijke projecten. Het gaat daarbij om de ontwikkeling van woongebieden, werklocaties, centrum- gebieden, dorpen, wijken en de openbare ruimte. Dat doen we samen met ontwikkelende partijen, inwoners en andere betrokken organisaties. Door plannen en belangen vroegtijdig bij elkaar te brengen, werken we aan ontwikkelingen die aansluiten bij de behoeften van het gebied en zijn omgeving. We kiezen voor toekomstbestendige gebiedsontwikkelingen waarin woningbouw, voor- zieningen, klimaatadaptatie en ruimtelijke kwaliteit in samenhang worden bekeken. Zo dragen we bij aan leefbaarheid, economische ontwikkeling en een aantrekkelijke leef- omgeving. Ons grondbeleid stemmen we af op de aard en de opgave van ieder gebied.
Vitale kernen Wat willen we bereiken? We maken van het centrum van de kern Heerenveen een bruisend hart waar inwoners en bezoekers graag komen, detailhandel en horeca elkaar versterken en de leefbaar- heid en klimaatadaptatie verder worden verbeterd. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • In 2027 ronden we de werkzaamheden in het kernwinkelgebied af. Het vernieuwde centrumontwerp is inmiddels zichtbaar op het Gemeenteplein. In 2027 voeren we dit ontwerp verder door in de omliggende straten. • We zetten de voorbereiding van de nieuwbouw van het gemeentehuis en de biblio- theek voort. In 2027 stellen we het programma van eisen vast en starten we met het ontwerptraject. • We werken de ontwikkeling van het oostelijke deel van het centrum verder uit. Deze ontwikkeling is mede afhankelijk van de keuze voor een parkeeroplossing in dit deel van het centrum. Naar verwachting starten we in 2027 met de vernieuwing van het Burgemeester Kuperusplein en de bouw van de nieuwe supermarkt. 99 98 Thema 8c Wonen en bouwen | Uitbreiden van de woningvoorraad Een passende woning is een belangrijke basis voor het dagelijks leven. Het is een | Wat willen we bereiken? plek om thuis te komen en van waaruit inwoners kunnen werken, leren, zorgen en | Met de vaststelling van de Woonvisie heeft de gemeenteraad als doel gesteld om tot meedoen. Wonen draagt daarmee bij aan leefbaarheid en brede welvaart.
Binnen dit | 2030 minimaal 2.000 woningen toe te voegen. In het bestuursakkoord is deze ambitie thema werken we aan woningbouw, woonbeleid, volkshuisvesting en de beschikbaar- | verhoogd naar 4.000 woningen. De komende tijd onderzoeken we wat nodig is om heid van woningen voor verschillende doelgroepen. | deze ambitie te realiseren. Wonen staat niet op zichzelf. Daarom verbinden we woningbouw en woonbeleid met | We willen dat huidige en toekomstige inwoners in Heerenveen een passend thuis werken, zorg, leefbaarheid, duurzaamheid en de ontwikkeling van dorpen en wijken. | kunnen vinden. Daarom zetten we in op een goede mix van woningtypen en betaal- baarheidsklassen. Heerenveen-West is onze grootste uitleglocatie en is nodig om ook De vraag naar woningen blijft de komende jaren groot. Samen met woningcorporaties, | in de toekomst in de woonbehoefte te kunnen voorzien. ontwikkelaars, inwoners en andere partners werken we aan voldoende en passende | Wat gaan we daarvoor doen in 2027? woningen voor huidige en toekomstige inwoners. Daarbij hebben we aandacht voor | In 2027 werken we in de hele gemeente verder aan de woningbouwopgave en betaalbaarheid, doorstroming en verschillende woonbehoeften.
We bouwen voort | verschillende gebiedsontwikkelingen: op de Woonvisie en de woningbouwambities van Heerenveen, zodat zowel de kern | • | In de A32-zone zetten we de ontwikkeling van Kop Skoatterwâld voort. Een flink deel Heerenveen als onze dorpen zich evenwichtig kunnen ontwikkelen. | van de woningen wordt in 2027 opgeleverd. • | Voor Hepkema’s Park ronden we het planologische proces af, zodat de realisatie in de Actuele beleidskaders | daaropvolgende jaren kan worden voorbereid. • | In het centrum zetten we verschillende woningbouw- en herontwikkelingspro- Wat willen we bereiken? | jecten voort. Naar verwachting worden in 2027 onder meer de ontwikkelingen op de Actuele beleidskaders geven richting aan een evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling | ABN-locatie en het Geert Willigenplein opgeleverd. waarin we wonen, werken en leven in samenhang bekijken. We sturen op voldoende | • | In 2027 leggen we de integrale visie op Heerenveen-West ter besluitvorming voor woningen en een zorgvuldige balans tussen inbreiding en uitbreiding. Nieuwe ontwik- | aan de gemeenteraad. Ook leggen we de grenscorrectie voor aan de gemeenteraden kelingen passen bij de schaal, het karakter en de identiteit van onze kernen en het | van Heerenveen en De Fryske Marren. Heerenveen-West is een uitleglocatie voor landschap. Daarbij benutten we de kracht van zowel de kern Heerenveen als onze dorpen.
| woningbouw en draagt bij aan de ontwikkeling van een gevarieerd en evenwichtig woningaanbod. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? | • | Voor het zuidelijke deel van Heerenveen stellen we een integrale gebiedsvisie • | Uiterlijk op 1 juli 2027 stellen we een woonprogramma vast. De Wet versterking regie | (masterplan) vast als ruimtelijk kader voor toekomstige ontwikkelingen. Ook start de volkshuisvesting verplicht gemeenten om over een volkshuisvestingsprogramma te | woningbouw op het voormalige Jongbloed-terrein. beschikken. De Woonvisie, Heerenveen Groeit, de ambities uit het bestuursakkoord | • | We starten de planvorming voor woningbouw op meerdere locaties. Een van deze en de lokale uitwerking van de woonzorgvisie vormen hiervoor de basis. Het woonpro- | locaties is Ombocht, waar mogelijkheden liggen om op korte termijn woningen te gramma krijgt een plaats binnen de beleidscyclus van de Omgevingsvisie. | realiseren. • | We werken aan de prestatieafspraken voor de jaarschijf 2027. Deze worden in | • | We starten de gebiedsontwikkeling aan de zuidwestzijde van Akkrum. Samen met 2026 gemaakt als onderdeel van de meerjarige prestatieafspraken en volgen | betrokken partijen werken we aan een samenwerkingsvorm en stellen we een steden- uit de Woningwet. Dit doen we samen met de woningcorporaties Accolade, | bouwkundig plan op.
Ook onderzoeken we de mogelijkheden voor de ontwikkeling van Elkien, WoonFriesland en Woonzorg Nederland en de huurdersverenigingen | Jachtwerf Oost. HuurdersBelangenVereniging (HBV) en Huurdersbelang Fryslân. | • | In Jubbega zetten we de woningbouw voort aan de Schoolweg, de 1e Wijk en ten • | Samen met het Rijk, de provincie Fryslân, de Friese gemeenten en woningcorporaties | zuiden van de bestaande dorpskern. sluiten we een nieuwe woondeal voor de periode 2027 tot en met 2036. Daarin maken | • | Voor Tjalleberd werken we de volgende ontwikkelfase uit in een stedenbouwkundig we afspraken over woningbouwaantallen, het oplossen van knelpunten en samenwer- | ontwerp en actualiseren we de grondexploitatie. king bij de woningbouw. | • | In Nieuwehorne werken we samen met de groep voor collectief particulier opdracht- • | We monitoren de voortgang van woningbouwprojecten. Zo houden we zicht op de | geverschap (CPO) verder aan het lokale woningbouwinitiatief. Ook bereiden we de beschikbare plancapaciteit en de ontwikkeling van de projecten. We leveren deze | volgende fase van De Fjilden voor, waar ongeveer zestig woningen kunnen worden informatie ook aan de provincie Fryslân, zodat zij haar coördinerende rol binnen de | gerealiseerd. Friese woningbouwopgave kan uitvoeren. | • | In Aldeboarn werken we samen met Bouwe foar Fryslân en het dorp aan de toekom- stige woningbouwplannen.
100 | 101 Programmabegroting 2027 Wat mag het kosten Toelichting tabel Thema 8a Ruimte en leefomgeving (lagere lasten € 1.448.000 en hogere baten € 839.000) De lagere lasten ten opzichte van 2026 worden hoofdzakelijk veroorzaakt doordat in 2025 budgetoverhevelingen (€ 1.024.000) naar 2026 hebben plaatsgevonden. Eventuele budgetoverhevelingen van 2026 naar 2027 worden in de Decemberbrief verwerkt. Daarnaast zat in de begroting 2026 een incidentele last van € 250.000 voor de Lelylijn. In de begroting 2027 is hiervoor geen budget opgenomen. Daarnaast heeft een herschikking van het budget voor Heerenveen-West plaatsge- vonden. Dit leidt tot hogere baten (€ 200.000) en hogere lasten (€ 200.000) in 2027. Per saldo hebben deze mutaties geen effect op het resultaat van onze gemeente. De toename van de baten ten opzichte van 2026 wordt verder veroorzaakt door hogere baten (€ 250.000) voor het mobiliteitsfonds en een grondverkoop (€ 445.000) in het kader van de centrumontwikkeling. De baten voor het mobiliteitsfonds worden aan een bestemmingsreserve toegevoegd, waardoor deze mutatie per saldo geen effect op het resultaat van onze gemeente heeft. Thema 8b Grondbeleid en gebiedsontwikkelingen (hogere lasten € 655.000 en hogere baten € 1.366.000) De baten en lasten in thema 8b hebben voor het merendeel betrekking op de grondexploitaties wonen.
De toename van de baten en lasten wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de fasering van de grondexploitaties. Voor een uitgebreide toelich- ting wordt naar de paragraaf grondbeleid verwezen. Thema 8c Wonen en bouwen (lagere lasten € 7.164.000 en lagere baten € 6.702.000) De lagere lasten en lagere baten worden voor het overgrote deel (€ 6.901.000) veroorzaakt doordat de SPUK Aanpak Isolatie niet in de begroting 2027 is opgenomen. Daarnaast worden de lagere lasten veroorzaakt doordat in 2025 budgetoverhevelingen (€ 398.000) naar 2026 hebben plaatsgevonden. Eventuele budgetoverhevelingen van 2026 naar 2027 zijn niet in de primitieve begroting 2027 verwerkt. Daarnaast nemen de lasten ten opzichte van 2026 toe door extra budget voor het huisvesten van status- houders en de bijbehorende woonvisie (€ 96.000) en een toename van de lasten voor de CDOKE (€ 115.000). 103 102 Programmabegroting 2027 9 Algemene dekkingsmiddelen en overhead: verantwoord en toekomstbestendig 9 9. Algemene dekkingsmiddelen en overhead Inleiding Een financieel gezonde gemeente kan blijven investeren in wat inwoners, ondernemers en organisaties nodig hebben. Daarvoor zijn voldoende inkomsten, zorgvuldige finan- ciële keuzes en een goed ondersteunde gemeentelijke organisatie nodig.
Binnen dit programma vallen de algemene uitkering uit het gemeentefonds, lokale belastingen, financiële resultaatposten, financiering, reserves en overhead. De financiële positie van gemeenten wordt beïnvloed door landelijke ontwikkelingen, veranderingen in wet- en regelgeving en ontwikkelingen binnen het gemeentefonds. Ook digitalisering, informatievoorziening, bedrijfsvoering, arbeidsmarktontwikkelingen en informatieveiligheid stellen nieuwe eisen aan de ondersteuning van de organisatie. Dit programma bevat geen afzonderlijke beleidsthema’s. De inhoudelijke doelen en activiteiten van de gemeentelijke organisatie staan in de verschillende begrotingspro- gramma’s en de relevante paragrafen. Binnen dit programma lichten we de financiële kaders, algemene dekkingsmiddelen en overhead toe. Onze ambitie We voeren een solide financieel beleid waarin ambities, maatschappelijke opgaven en financiële verantwoordelijkheid met elkaar in balans zijn. We maken heldere keuzes binnen de beschikbare middelen en kijken daarbij integraal naar onze uitgaven en inkomsten. Bij nieuw beleid bekijken we ook welke bestaande activiteiten kunnen worden aangepast of beëindigd. Zo houden we de financiering en de druk op de gemeentelijke organisatie beheersbaar. Nieuwe uitgaven beoordelen we op effectiviteit, doelmatigheid en prioriteit.
Financiële tegenvallers vangen we in eerste instantie op binnen het eigen budget, thema of programma. Als dat niet mogelijk is, maken we een integrale afweging op gemeente- lijk niveau. Beleidsdocumenten Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Financiële verordening Heerenveen 2026 Treasurystatuut 2026 Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2026-2029 Nota reserves en voorzieningen 2026-2029 Nota waardering en afschrijving vaste activa 2024 Nota Samenwerken 2026-2029 Delegatie- en mandaatregeling 2025 Leidraad invordering gemeentelijke belastingen 2025 105 104 Taakvelden | Zorgelijke ontwikkelingen 0.10 Mutaties reserves | Vanaf 2027 heeft het Rijk een forse korting op de algemene uitkering doorgevoerd. 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten | Daardoor ontvangen gemeenten structureel minder geld. Samen met de Vereniging 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | van Nederlandse Gemeenten (VNG) blijven we er bij het Rijk op aandringen deze 0.4 Overhead | korting ongedaan te maken of de gemeentelijke taken en middelen op een andere 0.5 Treasury | manier beter met elkaar in balans te brengen. 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet woningen | Dividend 0.63 Parkeerbelasting | Dividend is een winstuitkering die de gemeente ontvangt van ondernemingen waarin 0.64 Belastingen overig | zij aandelen bezit.
Gemeente Heerenveen ontvangt jaarlijks onder meer dividend van 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds | BNG Bank. In de paragraaf Verbonden partijen staat een nadere toelichting. 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (Vpb) Vennootschapsbelasting Toelichting | Sinds 2016 geldt de vennootschapsbelasting (Vpb) ook voor overheidsondernemingen. Dit programma bevat hoofdzakelijk de algemene dekkingsmiddelen van de begroting. | Hiermee is een gelijk speelveld gecreëerd voor overheidsondernemingen en private We maken onderscheid tussen algemene en specifieke dekkingsmiddelen. Algemene | ondernemingen. Op grond van artikel 8, eerste lid, onderdeel d, van het Besluit begro- dekkingsmiddelen zijn vrij te besteden en niet aan een bepaald programma of doel | ting en verantwoording provincies en gemeenten is de gemeente verplicht het bedrag gebonden. Specifieke dekkingsmiddelen hebben wel een vast bestedingsdoel. Deze | voor de heffing van de vennootschapsbelasting in de begroting op te nemen. staan daarom in de begrotingsprogramma’s waarop zij betrekking hebben. De alge- mene dekkingsmiddelen lichten we in dit programma toe. | Saldo financieringsfunctie Hieronder volgt een algemene toelichting op de algemene dekkingsmiddelen en | Gemeente Heerenveen werkt met totaalfinanciering. Dit betekent dat we aange- overhead.
| trokken leningen niet rechtstreeks koppelen aan afzonderlijke investeringsprojecten of verstrekte leningen. We bundelen alle schulden en tegoeden en verrekenen eerst Lokale heffingen | de gemeentelijke kastekorten en kasoverschotten. Pas daarna trekken we zo nodig De opbrengsten van algemene belastingen komen ten gunste van de algemene | vreemd vermogen aan. Deze werkwijze staat beschreven in het Treasurystatuut 2026. middelen en zijn vrij besteedbaar. Dat geldt niet voor inkomsten uit rechten en | Het saldo van de financieringsfunctie is het verschil tussen de rente die aan de begro- bestemmingsheffingen, zoals de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Deze inkomsten | tingsprogramma’s wordt toegerekend en de rente die de gemeente daadwerkelijk over besteden we aan het doel waarvoor ze zijn geheven. In de paragraaf Lokale heffingen | het vreemd vermogen betaalt. In de paragraaf Financiering lichten we de financiering lichten we het beleid en de opbrengsten van de lokale heffingen verder toe. | van de gemeente en de ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt verder toe. Algemene uitkering | Overhead Gemeente Heerenveen ontvangt jaarlijks een algemene uitkering uit het gemeen- | Overhead omvat alle functies die zijn gericht op de sturing en ondersteuning van tefonds. De omvang van het gemeentefonds is in beginsel gekoppeld aan de | medewerkers in het primaire proces.
ontwikkeling van de rijksuitgaven. Hoeveel een gemeente ontvangt, hangt af van verschillende kenmerken en van haar belastingcapaciteit. De belastingcapaciteit geeft | Overige algemene dekkingsmiddelen aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. | De overige algemene dekkingsmiddelen bestaan uit inkomsten waarvoor geen speci- fiek bestedingsdoel is bepaald. Bij de verdeling van het gemeentefonds kijkt het Rijk onder meer naar: • | Het aantal inwoners; | Overige baten en lasten • | Het aantal jongeren; | Onder de overige baten en lasten verantwoorden we het jaarrekeningresultaat. • | Het aantal uitkeringsgerechtigden; • | De oppervlakte van de gemeente; • | De omvang van de watergebieden. | Onvoorzien Op grond van artikel 8, zesde lid, van het Besluit begroting en verantwoording De begroting van gemeente Heerenveen voor 2027-2030 is gebaseerd op de meicircu- | provincies en gemeenten is de gemeente verplicht om in de begroting een post voor laire 2026. | onvoorziene uitgaven op te nemen. Dit budget is bestemd voor uitgaven die onuit- stelbaar en onvermijdbaar zijn en waarvoor elders in de begroting geen bedrag is opgenomen. De post onvoorzien bedraagt in de begroting voor 2027 € 1.000. 106 | 107 Wat mag het kosten | Hieronder worden de afwijkingen ten opzichte van 2026 groter dan € 100.000 nader toegelicht.
• | De toename van de lasten (€ 202.000) op het taakveld belastingen overig wordt veroorzaakt doordat er meer personeelskosten aan het taakveld worden doorbelast. • | De afname van de lasten (€ 4,1 miljoen) op het taakveld overhead wordt enerzijds veroorzaakt in 2026 een incidentele personeelslast van € 2,8 miljoen is verwerkt (2027: € 1,5 miljoen) en anderzijds doordat in 2026 budgetoverhevelingen (€ 2,9 miljoen) vanuit het jaar 2025 hebben plaatsgevonden. • | De toename van de lasten (€ 3,7 miljoen) op het taakveld overige baten en lasten wordt veroorzaakt doordat de CDOKE-middelen vanuit de meicirculaire 2026 (€ 2,2 miljoen) zijn als stelpost op dit taakveld verantwoord. Op het moment dat een beste- dingsplan is vastgesteld, worden de middelen naar het desbetreffende thema (3b) overgeboekt. De resterende toename (€ 1,4 miljoen) wordt veroorzaakt door een stelpost met betrekking tot de grondexploitaties. In de 1e begrotingswijziging wordt de stelpost in de reguliere exploitatie verwerkt. • | De toename van de lasten (€ 1,7 miljoen) op het taakveld treasury wordt hoofdzake- lijk veroorzaakt doordat minder rente lasten aan de investeringen en grondexploitaties kunnen worden toegerekend. Daarnaast zijn de begrote rentelasten in 2026 door middel van de Tussenrapportage verlaagd. Een deel van de investeringen en daarmee financieringsbehoefte is naar 2027 verschoven.
Toelichting tabel | Algemene dekkingsmiddelen en overhead (hogere baten € 5.999.000) De hogere baten van € 5.820.000 ten opzichte van 2026 wordt veroorzaakt door de Algemene dekkingsmiddelen en overhead (hogere lasten € 1.359.000) | uitwerking van de meicirculaire 2026 van de algemene uitkering. Dit bestaat enerzijds De lasten binnen het thema algemene dekkingsmiddelen en overhead bestaat uit | uit de loon- en prijsindexering ter hoogte van € 3.307.000 en de CDOKE middelen verschillende componenten. Om de toename van de lasten te kunnen verklaren, staat | voor een bedrag van € 2.249.000. De andere opbrengsten zijn eveneens geïndexeerd hieronder een tabel met een uitsplitsing van de lasten per taakveld. | en dit betreft voornamelijk de OZB ter hoogte van € 894.000. Daarnaast is de bijstel- ling van de geraamde onderuitputting BTW compensatiefonds (BCF) met € 369.000 naar beneden bijgesteld. 108 | 109 Lokale Heffingen Tarievenbeleid algemeen Beleidsdocumenten | De tarieven voor 2026 vormen het uitgangspunt voor de tarieven van 2027. We corri- Nota Samenwerken 2026 - 2029 | geren deze voor inflatie. Voor heffingen die vooral afhankelijk zijn van loonkosten, zoals leges, begraafrechten, bruggelden, havengelden en veergelden, bedraagt de inflatiecorrectie 4,30 procent. Waar een tarief wettelijk is gemaximaliseerd, hanteren we het maximaal toegestane tarief.