Bijlage 1 Perspectiefnota 2024

Om hieraan te kunnen voldoen is een gebiedsontwikkeling nabij de kern Heerenveen noodzakelijk. Daarom doen wij een beroep op de eerder gemaakte afspraken met de buurgemeente De Fryske Marren, en wensen over te gaan tot een – bij voorkeur gezamenlijke - gebiedsontwikkeling ten Westen van Heerenveen. Het streven is om in het najaar van 2024 een projectaanpak en organisatie te formeren. Akkrum Recentelijk heeft de gemeente een voorbereidingsbudget beschikbaar gesteld om aan de slag te gaan met een nieuwe woonwijk in Akkrum. Doel is te komen tot een stedenbouwkundig plan voor deze nieuwe woonwijk. Daarbij wordt de input vanuit het dorp betrokken (schetsschuit) en rekening gehouden met andere majeure ontwikkelingen zoals de potentiële uitbreiding van het recreatiepark 'Tusken de Marren'. Burgemeester Falkenaweg Al geruime tijd is geld gereserveerd voor een opwaardering van de Burgemeester Falkenaweg. Het financieel perspectief maakt dat we ons beperken tot het regulier onderhoud en het verbeteren van de verkeersveiligheid op twee kruispunten: Sallandlaan en Jan Mankeslaan. Hierdoor is geen financiële ruimte voor bijvoorbeeld meer groen, een gewijzigd wegprofiel en fietscomfort.

27

A32 zone In 2024 volgt een voorstel om een integrale gebiedsvisie voor de A32 zone vast te stellen. De visie dient als basis om vervolgens de deelprojecten, waaronder de woningbouwuitbreiding ten Noorden van het stadion, op te starten. Nadat de ontwikkelstrategie is vastgesteld, kunnen plannen voor enkele honderden woningen met marktpartijen ontwikkeld worden. Eén van de woningbouwprojecten is aangemerkt als een pilotproject voor circulair bouwen. Fonds vitale Kernen De plannen voor Aldeboarn, Akkrum en Jubbega zijn in uitvoering en/of in een afrondende fase. In Heerenveen worden de eerste projecten uitgevoerd, zoals de bouw van de woontoren met sociale huurwoningen. Daarnaast staan voor 2025 en 2026 de herinrichting van het kernwinkelgebied op de planning. Medio 2026 start ook de bouw van de parkeergarage onder het Burgemeester Kuperusplein. Gevolgd door het vergroenen van de pleinen in het centrum en de bouw van een nieuw cultuur kwartier aan het Ernst van Harenplein met een woonprogramma. Daarnaast werken wij met de ondernemersvereniging samen aan een plan om de leegstand in het centrum terug te dringen. Uitgangspunt is dat Heerenveen zich meer zal gaan profileren als een boven regionaal winkelcentrum voor Noord-Nederland. Bezoekers vanuit Noord-Nederland kunnen een dag(deel) vermaak vinden in Heerenveen door een mix van gastvrijheid en beleving (sport, cultuur) en retail.

We willen stimuleren dat één of meerdere marktpartijen een groot deel van de leegstaande winkels ineens vult met een wervend totaalconcept. Samenwerken aan een klimaatbestendige en biodiverse omgeving Momenteel vindt uitwerking van beleid en opgaven plaats in een tweetal specifieke opgaven. Enerzijds is dat het opstellen van een beleid- en uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie en anderzijds het opstellen van een Groenstructuurprogramma. Beide plannen worden in 2024 ter vaststelling voorgelegd en geven daarbij ook inzicht in de meerjarige financiële opgaven. Momenteel wordt binnen de beschikbare middelen invulling gegeven aan de opgaven klimaatadaptatie en biodiversiteit. Hierbij wordt zoveel mogelijk gezocht naar koppelkansen met bijvoorbeeld reconstructies en/of herinrichtingen in de fysieke leefomgeving (werk met werk). De beschikbaarheid van middelen bepaald in belangrijke mate daarbij de mogelijkheid om te komen tot een klimaatadapatieve- en biodiverse inrichting. Voorbeeldfunctie duurzaamheid In het klimaatakkoord en de hieruit voortkomende wetgeving is de afspraak opgenomen om uiterlijk in 2030 de CO2 uitstoot met 55% te reduceren. Deze opgave geldt ook voor de gebouwen die wij in eigendom hebben. De verduurzamingsopgave is echter breder dan alleen deze wettelijke opgave.

Als overheid hebben we een voorbeeldfunctie te vervullen die breder is dan alleen deze wettelijke opgave. Verduurzamen vraagt immers naast (bijna) energieneutraal bouwen ook om circulair-, biodivers-/natuurinclusief-, klimaatadaptief bouwen om daarmee “klaar” te zijn voor de toekomst. We zijn bezig met de analyse van onze vastgoedportefeuille en doen in 2024 onderzoek naar de verduurzamingsopgave van een aantal van onze gebouwen. De uitvoering vraagt vervolgens (in 2024 e.v.) om grote investeringen. De beschikbaarheid van deze middelen is voorwaardelijk om de (wettelijke) doelstellingen en onze duurzaamheidsambities te kunnen waarmaken. 28

Klimaatadaptatie Ons klimaat verandert. Het wordt warmer, natter en droger. Hittegolven en heftige en langdurige buien worden het nieuwe normaal en we krijgen vaker te maken met (langdurige) perioden van droogte. Dat is een bedreiging voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers, voor hun gezondheid en bezittingen. Dit vraagt aanpassingen aan een nieuw klimaat (klimaatadaptatie). Acceptatie van dit nieuwe normaal en daarmee enige overlast door deze veranderingen is onvermijdelijk. Schade willen we zoveel mogelijk voorkomen maar vraagt veel aanpassingen van de omgeving en hoge investeringen. Enige schade zal onvermijdelijk zijn en zullen we moeten accepteren, maar we willen als gemeente onze inwoners beschermen. Een klimaatrobuuste inrichting om voorbereid te zijn en schade zoveel mogelijk te voorkomen vraagt om een grote investering (tot twintig miljoen), waarbij verstandig werken (werk met werk maken en “geen spijt maatregelen”) en de beperking van onze middelen een decennia durende aanpak veroorzaken. Deze bestuursperiode maken we daarmee een start, met het beleidsplan klimaatadaptatie en het hieraan gekoppelde uitvoeringsplan. Beide producten die in 2024 ter vaststelling worden voorgelegd. Biodiversiteit De biodiversiteit – ecosysteemdiversiteit, soortendiversiteit en genetische diversiteit – is de afgelopen decennia fors afgenomen.

De leefomgeving van planten en dieren is minder geworden; minder voedsel, veiligheid, ruimte voor voortplanting en verbinding, en minder variatie. Als gemeente maken we bij ons eigen beheer en onderhoud al lange tijd ecologische keuzes, maar we willen en moeten meer impact maken. De soortenrijkdom zal ook deze bestuursperiode blijven afnemen, maar we maken een start voor een steviger aanpak – vastgelegd in het groenstructuurprogramma. Reclame- en uitstallingenbeleid Reclame heeft invloed op het straatbeeld en daarmee op de kwaliteit van de openbare ruimte. Daarom is het van belang om in regels vast te leggen op welke manier reclame gemaakt mag worden. Hierbij rekening houdend met de wens om reclame te maken, maar ook met de effecten van reclame. Het huidige reclamebeleid is duidelijk maar niet volledig. Uniforme toepassing van de regels is gewenst evenals eenduidige communicatie over wat mag en kan. Ook in het kader van toegankelijkheid voor onder andere mensen met een beperking. In samenwerking met diverse afdelingen en ondernemersvereniging HCOV wordt daarom het reclamebeleid geactualiseerd. Dat betekent concreet aanpassing van de Welstandsnota. Aanpassing van het reclamebeleid heeft gevolgen voor de opbrengsten en uitgaven van de gemeente. Enerzijds door meer inkomsten uit contracten en reclame belasting maar hogere uitgaven door meer onderhoud en handhaving.

29

Financiën Bedragen x € 1.000

Omschrijving Structurele aanvragen O&O Bedienen Poolsbrug Omgevingsplan Investering: Rotonde Haskeruitgang Investering: Overdracht oevers Incidentele aanvragen O&O Bedienen Poolsbrug Baggeren watergangen uitgaven Baggeren watergangen inkomsten Omgevingsvisie Incidentele aanvragen overig Beleid biodiversiteit Beleid- en uitvoeringsplan klimaatadaptatie Beleidsadviseur wonen Lelylijn Gebiedsperspectief Oranjewoud Bestuursovereenkomst De Fryske Marren Omgevingsplan

2025

2026

2027

2028

-15 -70 0 0

-15 -284 0 -2

-15 -284 -21 -14

-15 -269 -24 -39

-120 -1.050 375 -40

0 0 0 -80

0 0 0 P.M.

0 0 0 0

-235 -100 -136 -50 -50 -75 -49

0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

-1.615

-381

-334

-347

Bedienen Poolsbrug Eind 2024 is de Poolsbrug (Gersloot) klaar om op afstand bediend te worden vanuit het Swettehûs (Leeuwarden) door de provincie. Hiermee wordt voldaan aan het raadsbesluit (juli 2019) om deze brug op afstand te bedienen. Het achterliggende doel hiervan is om de “gastvrijheid” van de watersporters in Fryslân te vergroten. Met het bedienen op afstand worden dezelfde openingstijden gehanteerd, wordt er geen bruggeld meer gevraagd en er gelden geen pauzes. December 2024 is de afstandsbediening van de Poolsbrug (Gersloot) klaar. Het gaat dan om het plaatsen van de bediencamera's, aansluitingen en dergelijke. Het enige wat nog rest is de aansluiting in het Swettehûs van de provincie Fryslân. Het gaat hier om een eenmalige inrichting van een bedientafel voor de Poolsbrug. De bedientafel moet gezien worden als het "brugwachtershuis" van de Poolsbrug. Daarnaast is er jaarlijks, structureel, budget nodig voor de brugbediening (uren). De uren worden afgerekend op basis van de werkelijke brugopeningen. Kijkend naar de afgelopen vijf jaar gaan we uit van 1300 brugopeningen per jaar.

Omgevingsplan Het programma Omgevingswet draait al een aantal jaren en kent verschillende deelprojecten. Projecten op het gebied van de uitvoering (processen en procedures) en projecten die betrekking hebben op het inhoudelijke beleid. De uitvoeringsprojecten lopen redelijk goed op schema. Burgers en bedrijven kunnen we bedienen bij hun aanvragen voor een omgevingsvergunning. Voor het deelproject Omgevingsplan liggen er uitdagingen en risico’s. Het maken van het gemeentedekkend omgevingsplan is een

30

omvangrijk meerjarig project, waarmee we de komende jaren ook projectmatig door zullen moeten gaan. Per 1 januari 2032 moet het omgevingsplan voor de hele gemeente klaar zijn. Dat is in de wet vastgelegd. Er zijn momenteel te weinig middelen (mensen en geld) beschikbaar om, verdeeld over de komende jaren, te komen tot een vastgesteld gemeentedekkend omgevingsplan. Het is tegelijkertijd heel moeilijk om aan extra gekwalificeerde mensen te komen die weten hoe ze een omgevingsplan moeten maken. Zelf kennis opbouwen is noodzakelijk. Maar veel capaciteit moet worden ingezet voor alle nieuwe ruimtelijke initiatieven en de daarvoor benodigde tijdrovende afwijkingsprocedures of wijzigingen van oude bestemmingsplannen. Kortom: er is weinig capaciteit vrij te spelen om te werken aan het nieuwe omgevingsplan. Met de gevraagde middelen voor de jaren 2025 tot en met 2028 proberen we meerjarige afspraken te maken met deskundige externe adviesbureaus om ons te helpen bij het maken van het omgevingsplan. Overigens, ook na 2032 is er capaciteit nodig in verband met het dan actualiseren van de oudste deelplannen van het Omgevingsplan. Zonder de gevraagde middelen en zonder inzet van gekwalificeerd personeel is het niet mogelijk om op 1 januari 2032 het gemeentedekkende omgevingsplan klaar te hebben.

Investeringen: Rotonde Haskeruitgang In verband met een verkeersonveilige situatie betreft dit een onontkoombaar/ onvermijdbare situatie die verbeterd dient te worden. Voor de buitenruimte hanteren we het uitgangspunt "schoon, heel en veilig". Voor het kruispunt Haskeruitgang – Blauwgras – Wederik is er in het kader van de veiligheid een voorstel gemaakt om hier een rotonde te realiseren. Op basis van de eerste raming hebben wij 50% (€ 188.200) aan rijkssubsidie toegekend gekregen. Het resterende bedrag moet door de gemeente worden bijgedragen. De beschikking loopt t/m 31-12 2026. Om gebruik te maken van de subsidie moeten de werkzaamheden voor deze datum zijn uitgevoerd. Bij een realisatie van een rotonde moeten ook kabels en leidingen worden verlegd (extra kosten van ca. € 200.000).

Investeringen: Overdracht oevers Een groot deel van het watersysteem in Fryslân wordt gevormd door een specifieke "groep" watergangen die als vaarweg worden aangeduid. Vanuit het specifieke belang van vaarwegen in/voor onze provincie (en op grond de wetgeving in de zogenaamde Waterwet) is voor geheel Fryslân in overleg tussen Friese gemeenten, het Wetterskip Fryslân en de provincie besloten het oeverbeheer langs vaarwegen eenduidig toe te delen, aan de hand van een vastgestelde beslisboom, aan de genoemde overheden. Door deze toedeling krijgt de gemeente Heerenveen er vanaf juli 2024 ruim 10 km extra aan oevers in beheer en onderhoud. De gemeente Heerenveen is verantwoordelijk voor het op orde houden van het "gemeentelijk kapitaalgoed". Als goed rentmeester heeft de gemeente de taak om kapitaalvernietiging te voorkomen. Om aan de zorgplicht (wetgeving/Waterwet) te voldoen is er de komende jaren, 2025 tot en met 2027, extra investeringsbudget nodig. We spreken hier over investeringen omdat de onderhoudsmaatregel voorstaat om de oeverbescherming in zijn geheel te vervangen. Vanaf 2028 worden de totale, benodigde, financiële middelen verantwoord in de opstellen Brede Nota Kapitaalgoederen 2028 - 2032. Het gaat om een totale investering van € 516.000 verspreid over de jaren 2025 tot en met 2027.

31

Baggeren watergangen (OSW) lasten Als onderdeel van de overeenkomst 'Overdracht Stedelijk Water' (OSW) zijn afspraken gemaakt over het wegwerken van achterstallig onderhoud (waaronder baggeren) van watergangen die aan Wetterskip Fryslân worden overgedragen. Afgesproken is deze achterstanden weg te werken (baggeren) op basis van een financiële 50/50 verdeling. In de begroting 2023 en verder is (was) rekening gehouden met de financiering en uitvoering van deze overeenkomst. In 2023 is de voorbereiding om te komen tot een baggerbestek gestart (waaronder onderzoeken kwaliteit slib en civieltechnische voorbereiding), maar heeft dit nog niet geleid tot aanbesteding/uitvoering. Hierdoor zijn de beschikbaar gestelde middelen vrijgevallen in de algemene reserve. Daarom wordt voorgesteld dit bedrag voor 2025 opnieuw beschikbaar te stellen uit de algemene reserve. De bijdrage van het Wetterskip is pas duidelijk na afloop van het project. Vooralsnog is voor 2023 en dus ook voor dit voorstel uitgegaan van een bijdrage van € 375.000 door Wetterskip Fryslân.

Omgevingsvisie In de Omgevingsvisie 1.0 (2021) is vastgesteld dat de Omgevingsvisie jaarlijks gemonitord wordt en eens in de vier jaar grondig wordt geëvalueerd en herzien. Door capaciteitsgebrek is de jaarlijkse monitoring de afgelopen jaren niet gedaan en is het proces voor evaluatie en herziening nog niet opgestart. Toch vinden wij het belangrijk dat u als raad richting kan meegeven aan een geactualiseerde versie van de Omgevingsvisie. Dit is ook wenselijk omdat de visie ook kaderstellend is voor het maken van een omgevingsplan. We proberen daarom nog voor eind 2025 met een 'light-versie' te komen, die de opmaat vormt voor de Omgevingsvisie 2.0. In de daarvoor op te stellen startnota beschrijven we hoe deze light-versie er uit zou moeten zien.

Beleid biodiversiteit In een goed functionerend ecosysteem is een bloeiende diversiteit aan levensvormen zoals planten, dieren en schimmels aanwezig. Biodiversiteit noemen we dat. De biodiversiteit daalt de laatste jaren dramatisch snel. Niet alleen door het verdwijnen van sommige soorten, maar ook door de snelle toename van planten en dieren van buiten ons ecosysteem, die door hun massale aanwezigheid de diversiteit verkleinen. Door diversiteit te stimuleren, zorgen we voor een ecosysteem dat weerbaarder is tegen plotselinge verandering. Daarnaast worden we minder afhankelijk van dure of milieuonvriendelijke middelen om ziekten en plagen het hoofd te bieden. We zien bovendien dat mensen thuis en op het werk beter functioneren als zij regelmatig de natuur in kunnen: ze ervaren bijvoorbeeld een hoger gevoel van welzijn wanneer ze uitzicht hebben op bomen of bloemen en planten. We kunnen dit niet alleen en hebben de ondernemers en inwoners nodig om samen te werken aan ons lokale natuurnetwerk.

32

Beleid- en uitvoeringsplan klimaatadaptatie Voor werkzaamheden en maatregelen in de fysiek leefomgeving voor het voorkomen van hittestress voor 2025 e.v. zijn nog geen middelen beschikbaar. Vooruitlopend op nog vast te stellen beleid (onder meer als onderdeel van programma Landschap in balans, beleid-/uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie en een nieuw Watertakenplan 20252028) is dit budget voor 2025 gewenst. Onderdeel programma Landschap in balans. Voor klimaatadaptatie wordt in 2024 nieuw beleid voorgelegd. Dit betreft o.a. beleid-/uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie en Watertakenplan 2025-2028. Een deel van de hieruit voortkomende klimaatadaptatie maatregelen kan via het nog vast te stellen Watertakenplan en de hieraan gekoppelde rioolheffing worden bekostigd. Dit geldt voor maatregelen t.a.v. wateroverlast en droogte, maar niet voor maatregelen in relatie tot hitte(stress). Vooruitlopend op nog vast te stellen beleid en daarmee benodigde inzet aan (investerings)middelen is voor 2025 een budget gewenst om toch (beperkt) werkzaamheden te kunnen verrichten.

Beleidsadviseur wonen De beleidsadviseur is nodig om invulling te geven aan de benodigde capaciteit beleidsadvies wonen. Deze beleidsadviseur kan ervoor zorgen om de inspanningen te doen die nodig zijn om de (strategische) doelen en bijbehorende maatschappelijke effecten te behalen die met het programma een 'thuis voor iedereen' met de wettelijke taken vanuit de woonopgave zijn vastgesteld en in de lijn moeten worden opgepakt.

Lelylijn Momenteel vindt een verkenning plaats naar de haalbaarheid van de Lelylijn. Hiertoe is een studie gedaan met denkrichtingen, wordt onderzoek gedaan naar bereikbaarheid (tracés) en vindt onderzoek plaats naar de effecten op de brede welvaart. Heerenveen heeft grote belangen bij de Lelylijn. Maar er zijn ook grote uitdagingen. Gezien de belangen én complexiteit van het project Lelylijn is het van belang om bestuurlijk invloed te kunnen uitoefenen in de diverse overleggen én ook in te kunnen zetten op lobby voor Heerenveen. Dit moet worden ondersteund vanuit de organisatie door een strategisch adviseur. We vragen een bedrag van € 50.000 voor een strategisch adviseur. Vanuit bestaande middelen wordt voorzien in een projectsecretaris en projectondersteuning. Eventuele onderzoeken gaan we ook uit bestaande budgetten dekken.

Gebiedsperspectief Oranjewoud Het gebiedsperspectief Oranjewoud is in maart 2024 vastgesteld in de gemeenteraad, maar is geen eindpunt, slechts een begin van de gezamenlijke inspanning. In de visie zijn maatregelen aangegeven waarvan de uitwerking verder met inwoners en gebruikers wordt onderzocht en opgepakt. Gevraagd wordt nu een werkbudget om de regiegroep hiervoor vorm te kunnen geven en te zorgen voor de verdere verkenning en uitwerking van het vastgestelde gebiedsperspectief. Hiermee kunnen we de geprioriteerde deelopgaven verder oppakken en komen tot een plan van aanpak met inschatting voor het vervolg, zowel financieel als in de tijd. Maar ook voor het uitvoeren van de in het gebiedsperspectief genoemde en daarnaast nog toegezegde maatregelen.

33

Bestuursovereenkomst met De Fryske Mârren Recentelijk is een nieuwe woonvisie vastgesteld en is er op regionaal niveau een woondeal gesloten. De behoefte aan nieuwe woningen in Heerenveen, maar ook daar buiten, is groot. Om hieraan te kunnen voldoen is gebiedsontwikkeling noodzakelijk. In het kader van Heerenveen Groeit willen wij daarom, bij voorkeur gezamenlijk, een gebiedsontwikkeling starten ten westen van Heerenveen om daarmee onze woningopgave te realiseren. Hiervoor doen wij een beroep op de eerder gemaakte afspraken in de bestuursovereenkomst tussen de gemeentes De Fryske Marren en Heerenveen. In 2025 is een werkbudget van € 75.000 nodig.

Omgevingsplan Een deel van de kosten is opgenomen als O&O structureel het restant wordt, alleen voor 2025, aangevraagd uit de algemene reserve. Zie voor onderbouwing de structurele aanvraag.

34

Mensen, Middelen en bestuur Us Minsken en Middels Input vanuit de raadsagenda • Dienstverlening van de gemeente Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Programma’s, prioriteiten en portemonnee

Een betrouwbare overheid naast betrokken inwoners Als gemeente voelen we ons betrokken bij de vraagstukken in de samenleving. We staan daarom naast onze inwoners en ondernemers en werken vanuit de verwachtingen en behoeftes van de inwoners en ondernemers. We luisteren naar hen, willen als overheid toegankelijk en betrouwbaar zijn, onze afspraken nakomen en oog hebben voor de menselijke maat. We informeren onze inwoners en ondernemers actief en in begrijpelijke taal over wat we doen en waarom we dat doen, we zorgen dat we toegankelijk en laagdrempelig zijn. Om dit waar te maken willen we zowel onze dienstverlening als onze bedrijfsvoering versterken. De bedrijfsvoeringsmiddelen zijn nu niet voldoende om de dienstverlening mogelijk te maken zoals we die voor ogen hebben. We gaan aan de slag met: • Betrouwbare dienstverlening • Samen maken we de samenleving • Bestuurlijke ruimte voor inbreng samenleving • Investeren in organisatie en medewerkers • Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen

Ontwikkelingen Betrouwbare dienstverlening Betrouwbare dienstverlening betekent dat wij onze (digitale) informatiehuishouding op orde hebben. We bieden informatie waar de samenleving recht op heeft door een transparante, vraaggerichte en steeds meer digitale manier van werken. Voor de komende jaren gaan we hierdoor aan de slag met informatiewetten zoals de Wet Openbare Overheid (Woo), Wet Digitale Toegankelijkheid (Dto), Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (Wmebv) en de geactualiseerde Archiefwet. We zetten in op het informatiebewust maken van medewerkers aan de hand van de daarvoor geldende principes. Dienstverlenende processen worden in kaart gebracht om vervolgens te worden geoptimaliseerd. Dit levert rendement op voor de samenleving. Uitgangspunt is dat alle dienstverlenende processen lean, vraaggericht en samenhangend worden ingericht. We standaardiseren en digitaliseren zoveel als mogelijk onze dienstverlening. We doen dit bijvoorbeeld door kanaalsturing (klik, bel en kom-kader) en het lean inrichten van de informatiehuishouding. Een nieuwe telefooncentrale (medio voorjaar 2025) vormt een belangrijk ondersteunend middel om bestuur en organisatie vraaggericht vanuit de bedoeling en leefwereld te laten werken.

35

Meer participatie Dienstverlening is niet gebonden aan een bepaald deel van de organisatie; het is een onderdeel van ons DNA en een organisatie breed thema. We toetsen ons “doen en laten” continu aan de koers Samen voor Goud en de leidende principes. Goede dienstverlening vraagt ook een dienstverlenende houding van onszelf. Daar zetten we dan ook op in. In het kader van actieve communicatie met onze inwoners, transparant zijn en meer participatie komt er een beslisboom die inwoners en ondernemers meer duidelijkheid gaat geven rondom participatieprocessen. Investeren in organisatie en medewerkers Huisvesting Afhankelijk van uw besluit over de (ver)nieuwbouw van het gemeentehuis, is het de komende jaren nodig om een eventuele verhuizing en/of verbouwing voor te bereiden en uit te voeren. Als de organisatie nog geruime tijd in het huidige pand moet blijven zitten, dan is het noodzakelijk om in het kader van 'Fijn Samenwerken', goed werkgeverschap en het vergroten van de veiligheid in het huidige gemeentehuis te investeren. Een van de uitgangspunten is hierbij: schoon, heel en veilig. Organisatieontwikkeling De in 2023 gestarte organisatieontwikkeling krijgt vanaf 2025 concreter vorm. Zo staat begin 2025 de nieuwe structuur en governance van onze organisatie.

En voorstellen van medewerkers voor het beter samenwerken en prettiger werken gaan bijdragen aan onder andere een betere dienstverlening. Voor de benodigde wijzigingen op het gebied van structuur en cultuur is het nodig om te investeren in onder andere de versterking van het management (topstructuur), leiderschapsontwikkeling, de HR-cyclus en communicatie. Daarbij vraagt het proces van functiewijzigingen in de nieuwe structuur, om middelen die een zorgvuldig plaatsingsproces mogelijk maken. Ondersteuning organisatieverandering De organisatieverandering doet ook in 2025 een groot beroep op de capaciteit van de ondersteunende afdelingen. HR ondersteunt bij het plaatsingsplan en alles wat hieruit voort komt. Ook wordt de hulp geboden bij de gewenste leiderschapsontwikkeling.

Verder staan de volgende onderwerpen op de agenda: • Strategische personeelsplanning: de juiste mens op de juiste plek, nu en in de toekomst; • Binden en boeien: behoud van goede medewerkers door onder andere, de in 2024 gestarte herijking van het beloningsbeleid, af te ronden; • Verzuimpreventie: het ondersteunen bij eventuele negatieve gevolgen van de organisatieverandering; • Ontwikkelen/actualiseren van HR-beleid en competentiemanagement ter ondersteuning van de organisatie- en veranderdoelen; • Onderzoek naar het gebruik van HR analytics; • Vervolg aanbesteding en implementatie van een nieuw personeelsinformatiesysteem: een Europese aanbesteding, waarbij we nadrukkelijk kijken naar eventuele outsourcing danwel (intensivering van) regionale samenwerking.

36

We verwachten ook kosten, die we pas in de Begroting 2025 kunnen aangeven. Zoals: • CAO-gemeenten • Pensioenpremies • Premie WGA (Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten) • APPA-verzekeringen (pensioenen voor politieke ambtsdragers) Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen In het eerste kwartaal van 2024 is het project "Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief" (DGFP) van start gegaan. Dit project fungeert als een monitoringinstrument en biedt weloverwogen keuzemogelijkheden voor financiële aanpassingen, waardoor we flexibel kunnen inspelen op veranderende omstandigheden. Vanwege aanhoudende onzekerheden hebben we gekozen voor een gefaseerde aanpak. De focus in deze Perspectiefnota ligt op het bereiken van een sluitend begrotingssaldo voor 2025, met nadruk op kortetermijnmaatregelen om het risico op het nemen van moeilijk herstelbare beslissingen te minimaliseren. In de perspectiefnota 2024 zijn uitkomsten van de deelopdrachten indexatie, SPUK's en de investeringen verwerkt. We verwachten in 2025 meer duidelijkheid vanuit het Rijk. Daarom worden de meeste uitkomsten voor integrale afweging voorgelegd bij de perspectiefnota 2025. U wordt gedurende het jaar periodiek geïnformeerd over de voortgang van het project.

Financiën Bedragen x € 1.000

Omschrijving Structurele aanvragen O&O Accountantskosten IAM Security Bestuursondersteuning

2025

2026

2027

2028

-71 0 -194

-71 -166,4 -194

-71 -166,4 -194

-71 -166,4 -194

Incidentele aanvragen O&O Nieuw Financieel systeem Uitbreiding team Facilitair Wisseling gemeenteraad

-541 -35 0

-138 0 -120

0 0 0

0 0 0

Incidentele aanvragen overig Uitbreiding formatie O&C

-200

0

0

0

-1.041

-689

-431

-431

Accountantskosten In het huidige budget van de gemeente is een jaarlijks bedrag van €120.000 gereserveerd voor de diensten van de accountant. Na een aanbestedingsprocedure en het daaropvolgende raadsbesluit tot benoeming van een nieuwe accountant, gaat een nieuwe accountant starten. De werkelijke kosten voor deze nieuwe accountant bedragen vanaf 2025 € 125.000 per jaar, exclusief de kosten van de SISA-regelingen. voor de SISA-regelingen is een aanvullend budget van € 66.000 structureel nodig. Dit resulteert in een totaal extra aanvraag van € 71.000 in de perspectiefnota.

37

IAM security Door toenemende risico’s en dreigingen moeten we meer aandacht besteden aan de beveiliging van informatie en het beheer van digitale identiteiten en toegangsrechten. Dit beheer (Identity and Access Management - IAM) beschermt gevoelige gegevens en vermindert risico's voor onze organisatie. Daarnaast is het nodig om bedreigingen goed te monitoren, en bijbehorende maatregelen te implementeren.

Bestuursondersteuning We stellen voor het bestuurssecretariaat uit te breiden met 2,3 fte: Dit betreft 1 fte bestuurssecretaris en 1,3 fte bestuurssecretaresse. Er is onvoldoende capaciteit op het bestuurssecretariaat om het college goed te kunnen bedienen. De vraag overstijgt de capaciteit sinds het college in deze bestuursperiode is uitgebreid (van 4 naar 6 bestuurders). De formatie bestaat momenteel uit 3x 28 uur (2,3 fte). Met deze formatie worden momenteel 9 personen ondersteund: • 6 bestuurders • 1 directeur • 1 Adjunct-directeur • 1 concerncontroller Naast de persoonlijke secretariële ondersteuning aan deze 9 personen, is het bestuurssecretariaat ook verantwoordelijk voor het proces rondom collegestukken en kabinetszaken.

Nieuw Financieel systeem Ons huidige financieel systeem moet worden vervangen vanwege veroudering en onvoldoende functionaliteiten in het huidige systeem. Het nieuwe systeem moet werkdrukverlichting opleveren. Daarnaast moet het ons beter in staat stellen om goed te sturen op onze financiën en de komende financiële opgaven. Bovendien is het lopende contract onrechtmatig, waardoor de gemeente verplicht is een Europese aanbesteding uit te voeren voor een nieuw systeem. Het project dat de komende twee jaar zal gaan plaatsvinden bestaat uit kosten voor inhuur, installatie, configuratie, opleidingen, conversie, migratie en het leggen van koppelingen met 25 andere applicaties. Daarnaast gaat de vervanging van het systeem gepaard met een structurele toename van kosten, waarvan de effecten pas duidelijk worden na de Europese aanbesteding. Hier komen we later op terug.

Uitbreiding team Facilitair De werkzaamheden van het team Facilitair verandert met elke wijziging in de organisatie. De wijzigingen van de afgelopen jaren hebben vooral gezorgd voor een uitbreiding van het takenpakket. Denk bijvoorbeeld aan de invoering van het nieuwe werkconcept, meer avondbijeenkomsten, uitgebreidere verkiezingen en veranderingen door andere wetgeving. De werkdruk is inmiddels te groot, waardoor er structureel overuren worden gedraaid. Daarnaast is er een continuïteitsrisico bij vakanties en ziekte. 2024 wordt gebruikt om in gesprek te gaan met de belangrijkste afnemers, om op deze manier een voorstel te kunnen doen om vraag en aanbod beter in balans te krijgen. De eerste helft van 2025 gebruiken we om het besluit door te voeren in het operationele facility management.

38

Wisseling gemeenteraad Voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 wordt incidenteel een budget van € 120.000 aangevraagd, gebaseerd op de uitgaven tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Dit budget is noodzakelijk voor verschillende activiteiten en benodigdheden, waaronder de kosten voor afscheid en installatie van raadsleden, fotografie, communicatie (inclusief de stemwijzer), het inwerkprogramma, de (in)formatieperiode inclusief externe ondersteuning, integriteitstoetsen voor wethouders en ICT-facilitering.

Uitbreiding formatie O&C In de Begroting 2024 zijn incidentele middelen beschikbaar gesteld voor formatie voor HR om in te zetten op het overkoepelende thema 'Binden en boeien', waaronder recruitment (inclusief arbeidsmarktcommunicatie en onboarding) en arbo en verzuim. De arbeidsmarkt blijft erg in beweging. We zien bijvoorbeeld een stijging van het verloop en een sterk concurrerende markt. Hierdoor is het nodig om in te zetten op het aantrekken en behouden van medewerkers. De uit de organisatieverandering voortvloeiende veranderingen raken mensen en banen. Deze personele consequenties kunnen een negatief effect hebben op verzuim en verloop. Continuïteit van de inzet op recruitment en arbo/verzuimpreventie is hierdoor van belang, zeker gezien de voorgenomen organisatieverandering. Door de inzet van tijdelijke middelen wordt de druk op HR verlaagd zodat er capaciteit is om de extra werkzaamheden die de organisatieverandering met zich meebrengt te borgen. De incidentele toekenning dient ter overbrugging. Eind 2024 wordt een integraal voorstel voorgelegd, waarin de inhoudelijke en structurele financiële impact van de organisatieontwikkeling (en wat dit betekent voor HR), voorgelegd. In de toekomst, als de basis op orde is, kan er eventueel worden afgeschaald.

39

Bijlage Niet verwerkte aanvragen Bedragen x € 1.000

Nr Omschrijving Structurele O&O aanvragen 1 Beheersing dierplagen 2 Installatie verantwoordelijke 3 Dierenwelzijn 4 Brandstofkosten 5 Bijdrage Veiligheidsregio 6 Nieuw Financieel Systeem

2025

2026

2027

2028

-75 -108 -45 -40 -617

-75 -108 -45 -40 -694 -95

-75 -108 -45 -40 -756 -95

-75 -108 -45 -40 -1.037 -95

-325 -335 -231 -50 -880 -136 -150 -114 -78 -18

Incidentele O&O aanvragen 7 Adviseur facilitair 8 Medewerker Burgerzaken 9 Extern uitvoeren beheer ING Bank

-131 -80 -20

Overige structurele aanvragen 10 Uitbreiding formatie O&C 11 Beleid biodiversiteit 12 Beleid- en uitvoeringsplan klimaatadaptatie 13 Onderhoud bruggen 14 Bijdrage Sportcentrum 15 Beleidsadviseur wonen 16 Evenementenbureau 17 Kwartiermaker Europese zaken 18 Vervolg op initiatief voorstel jongerenparticipatie 19 Buurtbemiddeling

-150 -160 0 -50 0 0 0 0 -78 -18

-350 -335 -200 -50 -514 -136 -150 -114 -78 -18

-325 -335 -215 -50 -880 -136 -150 -114 -78 -18

Overige aanvragen incidenteel 20 Flexibele schil voor aanvragen jeugd 21 Arcadia 22 Financiering Europapact FrysLân 23 Lelylijn 24 Uitvoeringscapaciteit woningbouwprojecten

-250 -50 -52 -150 -150

-52 -200 -150

-52 -200 -150

40

Structurele O&O aanvragen 1. Beheersing dierplagen Risicogestuurde bestrijding van overlast door eikenprocessierups. Met gerichte maatregelen en prioritering proberen we jaarlijks met minimale middelen overlast of gezondheidsklachten te voorkomen. Daarbij wordt de landelijke leidraad gevolgd. De bestrijding van overlast kost jaarlijks ca € 100.000. Daarmee wordt het beschikbare budget van € 25.000 overschreden. Dit risico werd afgedekt door het weerstandsvermogen. Het is de verwachting dat de overlast en benodigde middelen komende jaren vergelijkbaar blijft. De voorgestelde uitzetting van € 75.000 is minimaal nodig om de aanpak van afgelopen jaren voort te kunnen zetten en aan onze zorgplicht te voldoen. Afweging Voorgesteld wordt om deze bedragen op te vangen binnen de huidige budgetten voor het product beheer en onderhoud openbare ruimte. 2. Installatie verantwoordelijke De wetgeving schrijft voor, aangegeven in de NEN 3140 dat voor elektrische technische installaties een "installatie verantwoordelijke" moet zijn aangewezen binnen een organisatie. Op dit moment heeft de gemeente Heerenveen geen daadwerkelijke aangewezen medewerker "installatie verantwoordelijke" en wordt aan deze verantwoordelijkheid geen invulling gegeven.

Met deze aanvraag van structureel € 108.000 willen wij deze wettelijke taak op de juiste wijze borgen in de organisatie door dit formatief te organiseren, wat betekent dat met deze extra taak ook aanvullende formatie nodig is. Daarbij is afgewogen dat dit ook kan worden uitbesteed, wat leidt tot meerkosten ten opzichte van eigen uitvoering. Eigen uitvoering biedt daarnaast meerwaarde voor behoud van kennis en inzet binnen het team Technische Dienst. De wetgeving stelt dat alle elektrische installaties en apparaten veilig moeten zijn en dat werkzaamheden met- of aan deze installaties veilig uitgevoerd moeten kunnen worden. Op welke wijze (wet- en regelgeving) dit uitgevoerd moet worden staat omschreven in de NEN 3140. Gemeentelijke installaties moeten gezien worden in de breedste zin van het woord, o.a. installaties in gebouwen, bruggen, gemalen maar ook al het randapparatuur valt onder deze noemer. Alle elektrische installaties dienen regelmatig onderworpen te worden aan inspecties/keuringen. De aangewezen installatie verantwoordelijke draagt zorg voor deze (veilige)bedrijfsvoering. En is hiermee verantwoordelijk voor de werknemers die bij de bedrijfsvoering van de installaties betrokken zijn. Afweging De afgelopen jaren hebben wij zonder installatieverantwoordelijk medewerker gewerkt.

We blijven het risico als hiervoor benoemd lopen en nemen deze aanvraag mee in de afweging bij de Perspectiefnota 2025. Daardoor is dit bedrag van € 107.800 niet opgenomen.

41

3. Dierenwelzijn De organisatie (dierenbescherming) die voor de gemeente Heerenveen zorgt voor dierenopvang en het ophalen van kadavers zal vanaf 2025 de werkelijke kosten in rekening brengen. In het huidige contract was er sprake van vrijwilligerswerk en was er sprake van een standaard tarief. De organisatie heeft aangegeven dat dit bij lange na niet kostenddekkend is en een verhoging van het tarief noodzakelijk is. Dit houdt in dat het beschikbare budget niet toereikend is. De verwachting is dat er € 45.000 extra budget benodigd is. Bovengenoemde organisatie is al jaren belast met de (wettelijke) taak om zorg te dragen voor het dierenwelzijn in de gemeente Heerenveen. Om deze taak op een juiste en adequate wijze uit te voeren zal deze organisatie de tarieven verhogen om kostendekkend de werkzaamheden uit te voeren. Het huidige contract eindigt 2024 en vanaf 2025 zal de gemeente Heerenveen geconfronteerd worden met een hoger tarief voor de uit te voeren werkzaamheden. Afweging Voorgesteld wordt om deze bedragen op te vangen binnen de huidige budgetten voor het product beheer en onderhoud openbare ruimte. Het gaat om een structureel bedrag van € 45.000. 4. Brandstofkosten Door de stijgende brandstofprijzen ontstaat er een tekort op het huidige beschikbare budget van € 40.000.

Het mag een ieder duidelijk zijn dat door conflictsituaties wereldwijd de brandstofprijzen omhoog geschoten zijn. Met de vaststelling van de Brede Nota Kapitaalgoederen 20232027 was niet voorspelbaar dat de brandstofprijzen extreem zouden stijgen. De verwachting is dat brandstof prijzen de komende jaren op een zelfde niveau zullen blijven staan. Voor de bedrijfsvoering van de afdeling Realisatie en Wijkbeheer houdt dit in dat het huidige budget niet toereikend zal zijn de komende jaren. Afweging Voorgesteld wordt om deze bedragen op te vangen binnen de huidige budgetten voor het product beheer en onderhoud openbare ruimte. Het gaat om een structureel bedrag van € 40.000. Bij het opstellen van de nieuwe brede nota kapitaalgoederen zal ook dit bedrag mee worden genomen. 5.

Bijdrage Veiligheidsregio

Aangevraagd budget Indexering Nu op te nemen

2025 € 624.000 € 617.000 € 7.000

2026 € 701.000 € 694.000 € 7.000

2027 € 764.000 € 756.000 € 8.000

2028 € 1.048.000 € 1.037.000 € 11.000

Het bedrag van € 7.000 (oplopend naar € 11.000) structureel is wel meegenomen in de Perspectiefnota. Het bedrag van de indexering niet. Zoals in het raadsvoorstel is opgenomen zal de indexatie gedekt kunnen worden uit de indexatie die is opgenomen in de algemene uitkering. Hierbij wordt wel een risico gelopen, aangezien de algemene uitkering vrij besteedbaar is en de reservering voor indexering specifiek daarmee niet hier aan hoeft te worden besteed.

42

6. Nieuw Financieel Systeem Gemeente Heerenveen heeft een nieuw financieel informatiesysteem nodig. Het huidige informatiesysteem is gedateerd en ontbeert een groot aantal functionaliteiten die werkdrukverlichting moeten opleveren voor de afdeling F&A. Daarnaast is het contract onrechtmatig. De gemeente is verplicht een Europese aanbesteding te doen teneinde een nieuw systeem in gebruik te kunnen nemen. Het huidige systeem bevat ook weinig functionaliteit waardoor veel financiële processen nog relatief arbeidsintensief verlopen (o.a. geen verplichtingenadministratie) Structurele kostenwijziging: Meerkosten bestaat uit extra uitgaven voor licentie (incl. onderhoud, service e.d.) en onderhoud van koppelingen. Geschatte kosten gaan van op dit moment 65.000 per jaar naar 160.000 inclusief koppelingen & onderhoud; een verhoging van 95.000. Inverdieneffecten zijn te verwachten m.b.t. hardware & infrastructuur en efficiency t.a.v. financiële processen; financiële inschatting op dit moment niet te maken. Huidige planning is livegang 1 jan. 2026; dan 2024 en 2025 nog onrechtmatig met huidige oplossing. Afweging Aangezien nog niet duidelijk is wat de daadwerkelijke structurele kosten gaan zijn is besloten om de aanbesteding af te wachten en dan pas een aanvraag voor extra budget te doen. Incidentele O&O aanvragen 7.

Adviseur facilitair Het vakgebied facilitair kent verschillende (wettelijke) taken die we niet voldoende kunnen oppakken, zoals de facilitaire bijdrage aan de Veilige publieke taak en het arbobeleid, en het zich houden op het gebruik van gevaarlijke stoffen (namens de gebruikers). Maar ook het verbeteren van de fysieke toegangsveiligheid, het tactisch contract- en huisvestingsmanagement en het werkplekkenconcept (op huidige/tijdelijke/definitieve locatie). Daarnaast is er geen capaciteit om bestuurlijke ambities van beleid, waarin we een voorbeeldfunctie hebben, uit te voeren, zoals het duurzaamheidsbeleid en de circulariteitsdoelen. Denk aan afvalvrije organisatie, JOGG vereisten vertaald naar gemeentelijke catering. De facilitaire kosten blijven stijgen, waardoor het noodzakelijk is om te sturen op het zo efficiënt mogelijk inkopen van facilitaire diensten en producten. Bij de planvorming en uitvoering van de tijdelijke en definitieve huisvesting is een facilitair adviseur essentieel. Voor 2023 en 2024 is tijdelijk budget vrijgemaakt voor een facilitair adviseur. Dit in afwachting van besluitvorming over de toekomstige huisvesting. We willen kijken of we structurele dekking beschikbaar vinden binnen de huidige budgetten (op het moment dat de nieuwe governance wordt ingevoerd).

Voor nu vragen we daarom incidenteel dekking voor 2025 aan voor gemiddeld 24 uur per week (zzp/detachering/payroll) a 100 euro/uur (excl): € 131.000 euro (incl. 5% devices). Afweging Vanwege de financiële positie is besloten hiervoor geen geld beschikbaar te stellen, en te accepteren dat de genoemde beleidsambities en bestuurlijke keuzes niet uitgevoerd gaan worden.

43

8. Medewerker Burgerzaken Tijdelijk uitbreiding van het team Burgerzaken om de werkdruk in de toename van reisdocumentaanvragen op te vangen. Door een verandering in de geldigheid van reisdocumenten zien we een golfbeweging bij het uitgeven van deze documenten. Rond 2019 zaten we in het diepste dal. Toen hebben we onze flexibele schil afgebouwd en beëindigd. Destijds met de opmerking erbij dat we vanaf 2024 weer een piek gaan zien. Door de toename van de reisdocument aanvragen komt er in de periode 2025, 2026, 2027 totaal bijna 1 miljoen leges binnen. Deze leges zijn in 2021 beter inzichtelijk gemaakt en in de inkomsten zijn in de begroting opgenomen. Aangevraagde budget: 1fte schaal 7, 12 maanden: € 80.000 (= incl. 25% overhead) We verwachten dit volledig te kunnen dekken vanuit de extra legesinkomsten. Vandaar dat we de aanvraag nu op 0 euro zetten. Bij de Begroting 2025 verwachten we meer zicht te hebben op de benodigde dekking. Het team Burgerzaken heeft vanaf dit jaar te maken met een sterke stijging van het aantal aanvragen voor reisdocumenten. De komende jaren gaat het aantal aanvragen verdubbelen. Dit zorgt voor extra legesinkomsten, maar ook voor een stijging van de personele inzet. Daarnaast zorgt nieuwe wetgeving voor extra werkzaamheden: ouders kunnen, dit jaar nog met terugwerkende kracht, hun kinderen de geslachtsnaam van beide ouders geven.

De verwachting is dat dit jaar de extra werkzaamheden opgevangen kunnen worden binnen het totaal van de bedrijfsvoeringsbudgetten. Afweging Er zal in de zomer van 2024 worden gekeken naar de geraamde opbrengsten in relatie tot de kosten. Dit wordt in de Begroting 2025 opgenomen. 9. Extern uitvoeren beheer ING Bank Op dit moment is er onvoldoende interne capaciteit beschikbaar voor het begeleiden en uitvoeren van het onderhoud aan de recent aangekochte voormalige ING bank aan de Koornbeursweg 1 in Heerenveen. De kosten hiervan zijn € 20.000. Het is een wettelijke verantwoordelijkheid van een eigenaar om dit gebouw en de installaties adequaat te beheren en te onderhouden. Omdat we op dit moment niet over de benodigde interne capaciteit beschikken om hierin te voorzien moet dit worden uitbesteed aan een externe partij. Afweging Er wordt actief gewerkt aan een oplossing voor tijdelijke gebruik/verhuur van het gebouw waarbij ook de kosten voor het beheer en onderhoud worden meegenomen.

44

Overige structurele aanvragen 10. Uitbreiding formatie O&C Specifieke taken, waar in 2024 incidentele middelen voor beschikbaar zijn gesteld, structureel onderbrengen in het team P&O . Deze taken zijn verzuimbegeleiding, werving en selectie, onboarding en inhuur. Op een aantal taakgebieden zien we een drastische toename in werkzaamheden, namelijk werving en selectie (inclusief activiteiten gericht op het verwerven van inhuur en onboarding) en verzuim en verloop (inclusief activiteiten gericht op exit-gesprekken en vitaliteit). Een deel van deze taken is nog niet eerder binnen het team belegd (m.n. de exit-gesprekken en de vitaliteitsambassadeur), andere taken zullen met een grotere nadruk op preventie worden ingericht, waarbij een meer gerichte focus zal kunnen leiden tot verhoogde kwaliteit en verlaging van kosten. De aanbesteding van het personeelsadministratiesysteem vergt daarbij extra aandacht. Afweging De initiële aanvraag was voor een structureel bedrag van € 350.000, waarbij € 50.000 was bedoeld als beleidsbudget en € 300.000 voor 3 fte's formatie. In de afweging is besloten om alleen voor 2025 2 formatieplekken te financieren uit de Algemene Reserve. Het restant van € 150.000 is dus niet meegenomen. 11. Beleid biodiversiteit Financiering van de biodiversiteits-maatregelen op basis van het Groenstructuurprogramma, waar biodiversiteit onderdeel van uitmaakt.

Er wordt naar gestreefd dat dit document is na de Perspectiefnota en voor de Begroting, maar dit is een ambitieuze planning. Mede vanwege de raadsagenda heeft het college een notitie Biodiversiteit opgesteld om de gemeenteraad de mogelijkheid te geven om haar kaderstellende rol vroeg in het beleidsproces invulling te geven, in het bijzonder door een afweging te maken over ambitie in samenhang met financiële middelen. In een goed functionerend ecosysteem is een bloeiende diversiteit aan levensvormen zoals planten, dieren en schimmels aanwezig. Biodiversiteit noemen we dat. Deze daalt de laatste jaren dramatisch snel. Niet alleen door het verdwijnen van sommige soorten, maar ook door de snelle toename van planten en dieren van buiten ons ecosysteem, die door hun massale aanwezigheid de diversiteit verkleinen. Door diversiteit te stimuleren, zorgen we voor een ecosysteem dat weerbaarder is tegen plotselinge verandering. Daarnaast worden we minder afhankelijk van dure of milieuonvriendelijke middelen om ziekten en plagen het hoofd te bieden. We zien bovendien dat mensen thuis en op het werk beter functioneren als zij regelmatig de natuur in kunnen: ze ervaren bijvoorbeeld een hoger gevoel van welzijn wanneer ze uitzicht hebben op bomen of bloemen en planten. We kunnen dit niet alleen en hebben de ondernemers en inwoners nodig om samen te werken aan ons lokale natuurnetwerk.

45

Afweging Van het aangevraagde bedrag van € 435.000 was al € 100.000 beschikbaar binnen het huidige budget. De daadwerkelijke aanvraag is dus € 335.000. Er is voor gekozen om eenmalig een bedrag van € 175.000 aan te vragen uit de Algemene Reserve. Bij de Perspectiefnota 2025 zal deze aanvraag integraal worden afgewogen. Hierdoor is voor 2025 het volledige aangevraagde budget beschikbaar, behalve de geraamde bedragen voor het realiseren van een sterk lokaal Natuurnetwerk. 12. Beleid- en uitvoeringsplan klimaatadaptatie Financiering van de maatregelen op basis van het beleidsplan Klimaatadaptatie. Dit beleidsplan is gereed na de Perspectiefnota en voor de Begroting. De geraamde bedragen zijn € 200.000 voor 2026, € 215.000 voor 2027 en € 231.000 voor 2028. Klimaatverandering stelt ons voor een enorme opgave. We moeten ons voorbereiden op de gevolgen ervan en dat vraagt een grote inspanning van inwoners, van bedrijven, mede-overheden en natuurlijk van ons. Want de gevolgen van klimaatverandering zijn heel tastbaar en ze raken ons allemaal. Denk maar aan wateroverlast en hittestress. Daarom zijn adaptatiemaatregelen nodig. Bijvoorbeeld door de aanleg van waterpleinen of ondergrondse waterbergingen, overloopgebieden nabij watergangen of het aanbrengen van meer groen tegen hittestress.

We moeten in ons doen en laten rekening houden met de gevolgen van het veranderende klimaat en we moeten ons hierop aanpassen. Om deze verandering in ons denken te versterken, starten we dit programma. Afweging Er is voor gekozen om eenmalig een bedrag van € 100.000 aan te vragen uit de Algemene Reserve, zodat het al ingezette beleid kan worden voortgezet en de nadere afweging voor structurele financiële maatregelen worden betrokken bij de perspectiefnota 2025.

46

13. Onderhoud bruggen Op dit moment zijn er onvoldoende financiële middelen om zorg te dragen voor structureel (technisch) onderhoud aan Civiel Technische Kunstwerken. Het geraamde tekort bedraagt € 50.000 per jaar. De gemeente Heerenveen heeft zich eerder geconformeerd aan het beleid van de provincie Fryslân met als uitgangspunt "zorgeloos varen". Dit houdt in dat er geen sprake is van pauzes en dat er geen bruggeld meer gevraagd wordt. Onder dit regiem worden nu ook de gemeentelijke bruggen bediend (9.00 - 20.00). Door deze aanpassing is er sprake van een toename van brugopeningen in het vaarseizoen. De consequentie van bovengenoemde keuze is inzichtelijk geworden en betekent dat er meer onderhoud moet worden uitgevoerd. Afweging Door het niet uitvoeren van frequent en deugdelijk onderhoud is er meer kans op falen/storingen en is er sprake van een veiligheidsrisico. Hierdoor kan het zijn dat een brug een bepaalde periode niet bediend kan worden met als gevolg dat de doorvaart is gestremd. Daarnaast is er dan sprake van (hoge) herstelkosten om de brug weer bedienbaar te maken. Wat mogelijk is, is om het 'oude' bedieningsregiem voor de bruggen weer in te voeren waarbij sprake is van pauzes (12.00- 13.00/ 17.00 - 18.00). Hierdoor worden het aantal doorvaarten weer beperkt waarbij dan het oorspronkelijke onderhoud weer benodigd is.

Daarnaast is het ook een overweging om weer bruggeld te vragen voor de doorvaart. Op jaarbasis zou dit een plus zijn van rond de € 80.000 aan bruggelden. In de loop van dit jaar zal in – het kader van de Benchmark - beoordeeld worden op welke wijze we hiermee omgaan. Tot die tijd wordt voorgesteld om deze meerkosten op te vangen binnen de huidige voor het product beheer en onderhoud openbare ruimte. 14. Bijdrage Sportcentrum Instandhouding en exploitatie gemeentelijk sportcentrum Op 31 mei 2026 loopt het contract over de huur van het Gemeentelijk Sportcentrum met Sportstad af. Het Sportcentrum bestaat uit zwembad en sporthallen. De huidige overeenkomst tussen het Sportcentrum en Sportstad gaat uit van een budgettair neutrale exploitatie van het Sportcentrum. Echter het Sportcentrum, met name het zwembad is niet budgettair neutraal te exploiteren; er is sprake van een onrendabele top. De afgelopen jaren hebben wij als gemeente niet financieel bijgedragen aan het exploitatietekort en evenmin aan vervangingsinvesteringen en groot onderhoud van ons eigendom. Deze kosten zijn opgevangen binnen Sportstad. Sportstad heeft aangegeven deze kosten niet meer te kunnen opvangen. Wel wil Sportstad het Sportcentrum exploiteren voor een kostendekkend tarief. Dit tarief bestaat uit het exploitatietekort en kosten voor groot onderhoud en vervangingsinvesteringen.

Wij willen de afweging over de instandhouding én exploitatie van het zwembad aan uw raad voorleggen in de Perspectiefnota 2025. Dan vindt immers de integrale afweging plaats van gewenste uitzettingen en ombuigingen van bestaand beleid en voorzieningen.

47

Sluiten kost ook geld Ook aan sluiting en eventueel sloop zijn kosten verbonden. De boekwaarde van het zwembad zal ineens moeten worden afgeboekt en er zal een reorganisatievoorziening moeten worden getroffen en er zal andere gevolgschade kunnen ontstaan zoals contractschade. Afweging Om de huidige zwembadvoorziening in stand te houden zijn er kosten voor vervangingsinvesteringen en groot onderhoud. Daarnaast is zijn de inkomsten voor de exploitatie niet dekkend. Via een separaat raadsvoorstel zullen wij u begin 2025 verschillende alternatieven voorleggen: instandhouding huidige voorziening, een kleinere zwembadvoorziening of sluiting. Het door uw raad gekozen alternatief zal dan bij de Perspectiefnota 2025 integraal afgewogen kunnen worden. 15. Beleidsadviseur wonen Structurele uitbreiding capaciteit beleidsadviseur 1 fte schaal 11 voor een bedrag van € 136.000. Nieuwe wetgeving 'wet versterking regie op de volkshuisvesting' die naar verwachting halverwege 2024 in zal gaan, zorgt voor uitbreiding van het wettelijke structurele takenpakket op het gebied van wonen . Daarnaast is bij het uitwerken van het Programma Een Thuis voor Iedereen gebleken dat de bestaande structurele capaciteit beleidsadvies wonen onvoldoende is om de noodzakelijke (structurele) inspanningen te kunnen doen om de transitie naar meer.

Inspanningen die nodig zijn om de doelen en bijbehorende maatschappelijke effecten van het programma een thuis voor iedereen te behalen Afweging De aanvraag was € 150.000 voor de jaren 2025-2027. Voorgesteld wordt om nu voor 1 jaar dit beschikbaar te stellen ten laste van de Algemene Reserve, zodat er wel stappen gezet kunnen worden op het gebied van afgebakende inspanningen die bijdragen aan het programma. Om de achterliggende transitie op het gebied van volkshuisvesting vorm te kunnen geven vraagt dit langdurige vasthoudende inzet. Bij het opstellen van de Perspectiefnota 2025 kan dit opnieuw worden afgewogen. 16. Evenementenbureau en regiomarketing In 2021 is het evenementenbureau Heerenveen ‘n Gouden Plak opgericht. Het doel: binnenhalen van grote sport en culturele evenementen, het coördineren van evenementen, het ondersteunen van (bestaande/lokale) evenementenorganisatoren en het sterker in de markt zetten van deze evenementen en het imago van Heerenveen. In de periode 2021 tot en met 2024 hadden we voor de ontwikkeling van het evenementenbureau vanuit de centrumvisie Heerenveen een bijdrage beschikbaar van € 75.000 per jaar. Daarnaast heeft de gemeente de ambitie om meer regie op het merk Heerenveen te voeren en het profiel verder te ontwikkelen. Dit kan bij voorkeur belegd worden bij een regiomarketingorganisatie zoals Heerenveen ‘n Gouden Plak.

Daarvoor is aanvullend budget nodig. Evenementen en regie op het merk Heerenveen zijn van belang voor de leefbaarheid, ons imago en de aantrekkingskracht van onze gemeente. We zien dat het evenementenbureau Heerenveen n Gouden Plak op stoom komt en zich inzet om grootschalige en internationale (topsport) evenementen naar Heerenveen te halen. Duidelijk is dat inzetten op dergelijke evenementen een lange adem vergt.

48

Ook speelt het evenementenbureau een rol bij het informeren en professionaliseren van bestaande evenementen in de gemeente. Dit doen ze onder meer door het organiseren van event-academies waar kennis en ervaring wordt uitgewisseld en onderlinge verbinding wordt gestimuleerd. Door de inzet van het evenementenbureau en deze werkzaamheden niet van uit de gemeente zelf te gaan doen kan de gemeente zuiverder haar vergunningverlenende en toezichthoudende rol uitvoeren. En wordt de gemeente ontzorgd op het gebied van het informeren, ondersteunen en professionaliseren van evenementenorganisaties. Tot slot organiseert Heerenveen 'n Gouden Plak de (gemeentelijke) nieuwjaarsreceptie en huldigingen. Totaal gaat het om een structurele bijdrage van € 150.000. Afweging Aangezien het geen O&O was, is deze aanvraag vanwege de financiële positie niet overgenomen. Om toch bij de Perspectiefnota 2025 een integrale afweging te kunnen doen en ervoor te zorgen dat er dan geen zaken zijn afgebroken, wordt nu voorgesteld om het structureel gevraagde bedrag eenmalig beschikbaar te stellen vanuit de Algemene Reserve. 17. Kwartiermaker Europese zaken Het structureel opnemen in de formatie van de functie van kwartiermaker Europese Zaken / Europacoördinator (0,8 FTE) voor een bedrag € 114.000.

Dit voorstel sluit aan bij de wijziging ‘Financiering Europa Pact Fryslân’, hoewel het daar om een incidentele wijziging gaat, en in dit geval om een structurele. Onze bijdrage aan het Europa Pact is in het raadsbesluit van 2-12-2021 gekoppeld aan het creëren van interne ambtelijke capaciteit, om projecten te kunnen ontwikkelen en fondsen te werven specifiek gericht op de gemeente Heerenveen. Er is daarbij gesteld dat het gaat om een opdracht voor de langere termijn, omdat het opbouwen van een Europees netwerk tijd vergt en het verzilveren van kansen een kwestie van de lange adem is. Het voorstel is mede tot stand gekomen naar aanleiding van een aangenomen motie, waarin onderzocht moest worden op welke wijze Heerenveen meer subsidies kan verkrijgen. Door meer te investeren in Europese samenwerking kan daaraan worden bijgedragen. Ter illustratie: na jaren investeren zijn de jaarlijkse Europese inkomsten van de Gemeente Leeuwarden momenteel maar liefst zesmaal hoger dan de kosten. In Groningen is een soortgelijk beeld zichtbaar. Daarbij moet de kanttekening worden geplaatst dat in deze beide gemeenten meer (en dus structurele) ambtelijke capaciteit is, en dat er NG4-lobbyisten dichtbij het vuur zitten in Brussel. Ook in een buurgemeente als Súdwest-Fryslân is de functie van Europacoördinator structureel van aard.

Op kleinere schaal haalt Ameland, dat ook bewust inzet op Europa, van alle gemeenten het meeste Europese geld binnen per hoofd van de bevolking. Dat is een mooi wenkend perspectief voor de gemeente Heerenveen. Het valt dus te verwachten dat deze investering zich laat terugverdienen met Europese fondsen. Juist in deze tijden van financiële onzekerheid kan een focus op het binnenhalen van deze fondsen aantrekkelijk zijn. Onze Europese beleidsagenda is op 25 januari jongstleden jl. vastgesteld door de gemeenteraad. Het beleid krijgt inmiddels meer handen en voeten. De eerste vruchten beginnen zich af te werpen: er zijn twee aanvragen voor gesubsidieerde projecten ingediend, waarvoor we nog wachten op uitkomst. Daarnaast zijn we een samenwerkingsverband aangegaan met Europese partners gericht op kennisdeling rondom inclusie en lokale democratie. We ontvangen al Europees geld in breed Fries verband (Europees Sociaal Fonds) en in de regio Zuidoost Fryslân (LEADER). 49

Bij het ontwerp van het Europa Pact heeft de provincie ons gevraagd om een inzet van 1 tot 1,6 fte. Onze huidige inzet van 0,8 FTE loopt tot 31-12-2025. Onze gevraagde structurele inzet van 0,8 FTE is dus minder dan waar de provincie vanuit gaat, maar wij achten dit voldoende om onze ambities te kunnen voorzien. Cruciaal daarbij is wel dat het ‘Europa-bewustzijn’ in de gemeentelijke organisatie vergroot wordt. De kwartiermaker heeft dan ook vooral de rol van verbinder, regisseur en facilitator. De jaarlijkse kosten voor de functie bedragen € 109.000 (incl. overhead en devices). Daarnaast wordt rekening gehouden met een werkbudget van € 9.000, voor reis- en verblijfskosten, deelname en organisatie evenementen en lidmaatschapskosten. Afweging Voor 2025 is hier nog budget voor beschikbaar. De afweging voor 2026 en verder kan gemaakt worden bij de Perspectiefnota 2025. Hierbij ligt een relatie met punt 22 financiering Europapact Fryslân. 18. Vervolg op initiatiefvoorstel jongerenparticipatie In oktober 2021 heeft de raad het initiatiefvoorstel 'jongerenparticipatie' aangenomen. Het initiatiefvoorstel heeft geleid tot een pilot, gefinancierd met tijdelijke middelen. Het doel was de betrokkenheid en het vertrouwen van jongeren in de lokale democratie en overheid te vergroten.

Tijdens deze pilot heeft een aanjager jongerenparticipatie activiteiten ontwikkeld en ondernomen voor en met jongeren en een netwerk opgebouwd. De inzet is gericht op de versterking van de positie van jongeren binnen beleid, plannen en projecten. Deze pilot is positief ontvangen en geeft aanleiding tot vervolg. Daarvoor is capaciteit en werkbudget nodig waarvan de lasten € 78.000 zijn. Afweging Bij de Perspectiefnota 2025 zal een integrale afweging worden gemaakt en wordt dit voorstel daarin afgewogen voor de begroting van 2026. 19. Buurtbemiddeling Bestaande budget van vier uren gaat van MO naar veiligheid. Verhogen budget buurtbemiddeling bij Caleidoscoop van 4 uren naar 8 uren dus voor een bedrag van € 18.000. Argumentatie: • De beschikbare 4 uren blijken in de praktijk te weinig. Deze ervaring wordt ondersteund door het hiervoor gehanteerde rekenmodel met kengetallen. Op basis hiervan zou er ruim 12 uren nodig zijn, maar Caleidoscoop kan met hun huidige kennis en expertise en andere taken kunnen in Heerenveen met 8 uur toe. • De samenleving wordt harder: men kan en durft elkaar niet meer aan te spreken, de overheid is vaker nodig om te bemiddelen. • Het is een belangrijke preventieve maatregel om escalaties te voorkomen. Vroegtijdig ingrijpen is noodzakelijk en voorkomt erger.