Bijlage 1 Perspectiefnota 2024
Tekst van het document
Perspectiefnota 2024 In opmaat naar de begroting 2025
Gemeente Heerenveen
1
Inhoudsopgave Algemeen ............................................................................................................. 3 Inleiding ..................................................................................................... 3 Financiële samenvatting ..................................................................... 5 Leeswijzer .................................................................................................. 6 Financieel kader 2025-2028 .................................................................................... 7 Toelichting autonome ontwikkelingen (O&O posten) ......................................... 7 Structurele mutaties .................................................................................... 7 Incidentele mutaties ................................................................................... 10 Ontwikkeling resultaat................................................................................. 10 Verloop van de algemene reserve ................................................................. 11 Ontwikkelingen per programma .............................................................................. 12 Tabel programma's .....................................................................................
12 Financiën programma's ............................................................................... 12 Ontwikkeling programma's .......................................................................... 12 Ontwikkelingen per thema ..................................................................................... 17 Sociale Leefomgeving ................................................................................. 17 Ontwikkelingen ................................................................................. 17 Financiën ......................................................................................... 20 Economische Leefomgeving ......................................................................... 22 Ontwikkelingen ................................................................................. 22 Financiën ......................................................................................... 24 Fysieke Leefomgeving ................................................................................. 26 Ontwikkelingen ................................................................................. 26 Financiën ......................................................................................... 30 Mensen, Middelen en bestuur .......................................................................
35 Ontwikkelingen ................................................................................. 35 Financiën ......................................................................................... 37 Bijlage ................................................................................................................ 40 Niet verwerkte aanvragen ...................................................................................... 40 Structurele O&O aanvragen ......................................................................... 41 Incidentele O&O aanvragen ......................................................................... 43 Overige structurele aanvragen ..................................................................... 45 Overige aanvragen incidenteel ..................................................................... 51
2
Algemeen Inleiding We presenteren u hierbij de Perspectiefnota 2024. Deze Perspectiefnota 2024 schetst op hoofdlijnen een beleidsperspectief en het financiële beeld voor 2025 en de volgende jaren. Het is de opmaat voor de Themabegroting 2025. Hoofdlijnenakkoord is de basis ‘Daadkrachtig veranderen’. Dat is de titel van het hoofdlijnenakkoord 2022 – 2026 waarin we in tien programma’s de ambities voor onze mooie gemeente hebben vastgelegd. Een akkoord waarin we de resultaten niet in detail hebben vastgelegd, maar wel de weg ernaar toe hebben beschreven. Een weg die zich kenmerkt door daadkracht en door samenwerking. En daadkracht en samenwerking is nu belangrijker dan ooit. Want we werken in een omgeving die voortdurend wordt beïnvloed door externe ontwikkelingen zoals de herijking van het gemeentefonds, potentiële rijksbezuinigingen en nieuwe taken. En dit betekent dat we heldere keuzes moeten maken en moeten prioriteren zodat we onze ambities kunnen realiseren en tegelijkertijd een gezond en duurzaam financieel perspectief voor de gemeente Heerenveen realiseren. Project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief Dit is dan ook de reden waarom we al dit jaar zijn gestart met het project ‘Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief’ (DGFP). Dit project loopt door tot in 2025 en richt zich op het structureel sluitend maken van de begroting vanaf 2025.
We belichten in dit project de impact van externe ontwikkelingen, het profiel van de gemeente en de ambities van de raad en het college, evenals het huidige beleid van de gemeente, vanuit diverse perspectieven. Hiervoor zijn elf deelopdrachten geformuleerd. Deze opdrachten resulteren enerzijds in het identificeren van ombuigingsmogelijkheden aan de hand van een vergelijking (benchmark) met andere gemeenten en anderzijds verschaft het inzicht in optimalisatiemogelijkheden van processen en moet het resulteren in adviezen voor het versterken van de (financiële) controlfunctie van de gemeente. Zo willen we een uitgebreid instrument bieden waarmee we samen zorgvuldig kunnen inspelen op veranderende omstandigheden en tijdig kunnen bijsturen door verantwoorde en integrale keuzes te maken. In deze Perspectiefnota 2024 en dus ook in de Themabegroting 2025 is een aantal uitkomsten vanuit de onderzoeken van het project DGFP verwerkt, zoals: • Deelproject investeringen • Deelproject indexatie • Deelproject SPUK’s In het komende jaar worden de overige deelprojecten uitgewerkt, zodat de voorstellen hieruit kunnen worden verwerkt Perspectiefnota 2025. Zo kan een integrale afweging worden gemaakt en de gemaakte keuzes worden verwerkt in de Themabegroting 2026. Financiën op orde? Het jaar 2026 is een bijzonder jaar in deze begroting.
Vanaf dat jaar daalt de gemeentefondsuitkering voor gemeenten fors, zonder dat de Rijksoverheid duidelijkheid geeft hoe gemeenten hiermee om kunnen gaan. Het vaststellen van deze Perspectiefnota 2024, maar ook die van 2025, is een belangrijk moment. Door middel van de vaststelling van deze nota's wordt namelijk het (financiële) perspectief voor de komende jaren
3
bepaald. In de Perspectiefnota 2024 is het gelukt om op de korte termijn een positief resultaat te presenteren. Het risico op het nemen van moeilijk herstelbare beslissingen wordt hiermee verkleind. Bij de Perspectiefnota 2025 verwachten we meer duidelijkheid vanuit het Rijk te hebben en richten we ons op de jaren 2026 en verder. De Meicirculaire van het gemeentefonds is inmiddels bekend. De uitkomsten hiervan worden zo spoedig mogelijk doorgerekend. Dit is nog niet verwerkt in deze Perspectiefnota, maar zal wel worden aangeboden voor de behandeling van de Perspectiefnota gemeenteraad. Op dit moment is nog onzeker (ook in het licht van het nieuwe coalitieakkoord) of en hoeveel tegemoetkoming vanuit het Rijk het tekort van de gemeenten zal dekken. Bij de Financiële samenvatting is het geraamde verloop van het verwachte (negatieve) resultaat weergegeven. Hier is zichtbaar dat het tekort oploopt naar € 14 miljoen in 2027. Dit betekent dat vanuit het project DGFP wordt gekeken waar en op welke manier ruimte gevonden kan worden binnen de huidige budgetten. Maar dat betekent ook dat er geen ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen en nieuwe ambities. Mede in dat kader is kritisch gekeken naar de aanvragen die zijn gedaan voor de Perspectiefnota 2024. Alle aanvragen zijn afgewogen, waarbij is gekeken of de aanvragen ‘onontkoombaar’ of ‘onvermijdbaar’ zijn.
Daarna is bij de overige aanvragen de afweging gemaakt of deze noodzakelijk zijn. De aanvragen die niet zijn overgenomen in de Perspectiefnota 2024, zijn opgenomen in de bijlage zodat ook hier inzicht in wordt gegeven. Kortom Het meerjarenperspectief is nu negatief en de financiële toekomst is onzeker. Maar in de loop van de tijd komt meer duidelijkheid. En door het project DGFP hebben we een goed instrument in handen waarmee we kunnen inspelen en kunnen voorsorteren op de financiële ontwikkelingen. Op die manier kunnen we, samen met inwoners, ondernemers en partners, blijven bouwen aan onze mooie gemeente.
4
Financiële samenvatting Mede door de mutaties uit deze Perspectiefnota is vooralsnog het geraamde resultaat voor de toekomstige jaren verder verslechterd. Daar waar vanuit de Themabegroting 2024 het jaar 2027 leek uit te komen op een negatief resultaat van bijna € 10 miljoen, is in deze rapportage het resultaat geraamd op € 14 miljoen negatief. Kanttekening hierbij is wel dat de Meicirculaire 2024 van het gemeentefonds nog niet in de cijfers is verwerkt. De verwerkte mutaties hebben het volgende gevolg op het begrotingsresultaat: Bedragen x € 1.000
Impact structurele mutaties op het begrotingssaldo Geraamd resultaat conform begroting 2024-2027 Actualisatie indexatie Effecten Septembercirculaire 2023
2025 -996 0 1.898
2026 -8.627 -1.694 1.668
2027 -11.388 -2.046 3.615
2028* -11.388 -2.046 3.615
902
-8.653
-9.819
-9.819
65
57
-140
-141
967
-8.596
-9.959
-9.960
Mutaties Perspectiefnota 2024 Structurele aanvragen O&O DGFP: deelproject investeringen DGFP: deelproject indexatie DGFP: deelproject SPUK's Totaal mutaties
-832 50 1.696 -245 669
-2.062 50 1.189 -245 -1.068
-2.107 70 -2.115 -58 -4.211
-2.099 78 -2.115 -58 -4.194
Geraamd saldo Perspectiefnota 2024
1.636
-9.664
-14.170
-14.154
Geraamd begrotingssaldo na septembercirculaire 2023 Raadsbesluiten tm april 2024 Geraamd begrotingssaldo geactualiseerd
* voor het jaar 2028 is nog 2027 als basis genomen. Bij het opstellen van de begroting zullen de specifieke mutaties voor 2028 worden meegenomen, waardoor het beginsaldo kan wijzigen. Per saldo is het nu geraamde resultaat over 2025 positief, maar worden de resultaten voor 2026 en verder meer negatief dan eerst verwacht. In de rest van deze nota wordt verwezen naar het project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief (DGFP), waarbij de inzet is om het meerjarige perspectief te verbeteren. Daarnaast zijn er ook incidentele mutaties die effect hebben op de algemene reserve. De geraamde standen van de algemene reserve zien er als volgt uit: Bedragen x € 1.000
Impact incidentele mutaties op de algemene reserve Stand algemene reserve per 31-12
2025 42.022
Raadsbesluiten tm april 2024 Jaarrekeningresultaat 2023 (conform voorstel)
-5.947 18.200
Geraamd saldo algemene reserve geactualiseerd
2026 47.185
2027 46.770
2028 43.174
54.275
47.185
46.770
43.174
Incidentele O&O aanvragen Incidentele overige aanvragen
-1.509 -1.087
-338 0
0 0
0 0
Geraamde stand algemene reserve Weerstandscapaciteit (jaarrekening 2023)
51.679 13.800
46.847 13.800
46.770 13.800
43.174 13.800
Geraamde stand algemene reserve vrij beschikbaar
37.879
33.047
32.970
29.374
5
Leeswijzer We starten deze perspectiefnota bij het financieel kader, daarna volgen de ontwikkelingen op de transities/programma's en de thema's. De thema indeling sluit aan op de nieuwe thematische indeling zoals vastgesteld in de financiële verordening in februari 2024. De programma's van deze perspectiefnota zijn: • Circulaire transitie: Toonaangevend in de circulaire samenleving • Woontransitie: Een thuis voor iedereen • Landschap in balans: Landschap, klimaatadaptatie en biodiversiteit • Dienstverlenende overheid • Zorgtransitie: Gezond welzijn vernieuwen • Sociale transitie: Meedoen aan de samenleving • Energietransitie: Energie van morgen De beleidsmatige thema’s van deze perspectiefnota zijn: • Sociale leefomgeving • Economische leefomgeving • Fysieke leefomgeving • Mensen, middelen en bestuur De opbouw van de toelichting op de thema's en programma's: Elk thema begint met de kernboodschap en de onderwerpen waar we mee aan de slag gaan. Daarna volgen de ontwikkelingen op deze onderwerpen.
6
Financieel kader 2025-2028 De financiën van de gemeente Heerenveen staan onder druk. Niet alleen doordat we gekort worden door het Rijk in de Algemene Uitkering, maar ook door de hoogte van de uitgaven in exploitatie en investeringen. Om inzicht te krijgen in waar mogelijkheden zijn om een duurzaam en gezond financieel perspectief te krijgen is een project gestart. Dit project (DGFP) bestaat uit een aantal deelprojecten. De uitkomsten van de meeste deelprojecten worden voor integrale afweging opgenomen in de Perspectiefnota 2025. Maar in deze Perspectiefnota is ook een aantal mutaties opgenomen, namelijk vanuit de deelprojecten indexering, investeringen en de uitwerking van de specifieke uitkeringen (SPUK's). Het doel van deze Perspectiefnota 2024 is om in ieder geval het jaar 2025 structureel sluitend te krijgen. Dat hebben we gedaan door kritisch te kijken naar de aanvragen die zijn voorgelegd. Daarom is een keuze gemaakt om een deel van de aanvragen zijn niet te verwerken in deze Perspectiefnota en worden ook niet verwerkt in de Themabegroting 2025, aangezien deze niet als onontkoombaar en onvermijdbaar worden gezien. De niet verwerkte aanvragen zijn opgenomen in de bijlage.
Toelichting autonome ontwikkelingen (O&O posten) Structurele mutaties Structurele aanvragen Onontkoombaar en Onvermijdbaar Bedragen x € 1.000
Omschrijving Jeugd WMO Maatschappelijke opvang Bijdrage Veiligheidsregio Parkeerdienstverlening Parkeeropbrengsten Omgevingsplan Bedienen Poolsbrug Accountantskosten IAM Security Bestuursondersteuning Investering: Rotonde Haskeruitgang Investering: Overdracht oevers Investering: Modems Parkeerautomaten Investering: Uitbreiding Spring!
2025 -400 0 -75 -7 -100 100 -70 -15 -71 0 -194 0 0 0 0
2026 -600 -640 -75 -7 -100 100 -284 -15 -71 -166 -194 0 -2 -8 0
2027 -600 -640 -75 -8 -100 100 -284 -15 -71 -166 -194 -21 -14 -8 -11
2028 -600 -640 -75 -11 -100 100 -269 -15 -71 -166 -194 -24 -39 -8 13
-832
-2.062
-2.107
-2.099
Toelichting De verschillende structurele mutaties worden bij de thema's toegelicht. Naast deze mutaties zijn er ook de mutaties in het kader van het DGFP. Hieronder worden de bedragen van de deelprojecten toegelicht die in deze Perspectiefnota zijn verwerkt.
7
Bedragen x € 1.000
Deelopdracht DGFP Actualisatie 2e fase investeringsplanning SPUK's Indexatie Totaal resultaat deelopdrachten
2025 50 -245 1.696 1.501
2026 50 -245 1.189 994
2027 70 -58 -2.115 -2.103
2028 78 -58 -2.115 -2.095
Investeringen 2e fase In februari 2024 heeft u ingestemd met de uitkomsten van het deelproject actualisatie 1e fase investeringsplanning. In deze perspectiefnota 2024 zijn de uitkomsten van de deelopdracht 2e fase investeringen verwerkt. Het gaat hier om investeringen die zonder impact gestopt kunnen worden. Daarnaast zijn er investeringen bestempeld als onderzoeksrichting. Het gaat hierbij om investeringen die impact op maatschappelijke doelen en/of waarvan de afweging niet of moeilijk zijn terug te draaien als u besluit deze te stoppen. Om die reden leggen wij dit ter integrale afweging bij de Perspectiefnota 2025 aan u voor. Investeringen waarover u recent een besluit heeft genomen en investeringen die noodzakelijk zijn voor een duurzaam gezond financieel perspectief zijn ongewijzigd in de investeringsplanning verwerkt. In de bijlage van de perspectiefnota is per investeringskrediet een toelichting opgenomen en lichten wij de keuzes verder toe. SPUK's Een van de opdrachten binnen het project DGFP betreft het onderzoeken van de inzet van SPUK's en hiermee invulling te geven aan de reeds verwerkte taakstelling zoals deze door u bij het MJP2 in 2023 is vastgesteld en verwerkt in de begroting 2024.
In lijn met het plan van aanpak van het project DGFP is in de uitwerking van deze deelopdracht in eerste instantie gekeken naar voorstellen zonder grote maatschappelijke impact op de door u gestelde doelen. Hiermee kan deels invulling worden gegeven aan de opgenomen taakstelling. Voornaamste oorzaken hiervoor zijn dat we niet kunnen voldoen aan de 'eisen' van de desbetreffende SPUK en/of dat er geen bestaande structurele budgetten in de begroting zijn toe te rekenen waardoor er budgettair geen voordeel ontstaat op het begrotingssaldo. Om invulling aan het restant van de taakstelling te geven zijn mogelijk keuzes nodig die maatschappelijke impact hebben of tot een aanpassing van de doelen leidt. Zoals in het plan van aanpak van het project DGFP is beschreven leggen wij dit aan u voor bij de Perspectiefnota 2025. De uitwerking van deze 1e fase zorgt voor de invulling van een groot deel van de taakstelling. Het deel van de taakstelling wat nog niet is ingevuld is in deze perspectiefnota zichtbaar gemaakt. Belangrijk hierbij op te merken is dat de uitwerking van deze deelopdracht nog met de provinciaal toezichthouder wordt besproken voordat wij de invulling van deze taakstelling als definitief in de begroting 2025 kunnen verwerken.
Indexatie Als gevolg van de wijzigingen die het Rijk doorvoert in de algemene uitkering zijn wij ook genoodzaakt de huidige systematiek van indexeren opnieuw te beoordelen. Daarnaast is het financieel niet langer houdbaar om het gros van onze budgetten te indexeren. Wij kiezen ervoor om uitsluitend budgetten te indexeren waarvan de bijstelmogelijkheden zeer beperkt zijn en waardoor prijsstijgingen niet zelf zijn op te vangen. Daarnaast vinden wij het in het kader van een duurzaam gezond financieel perspectief passend om onze kapitaalgoederen in de vorm van vastgoed en software en hardware/infra ICT te blijven indexeren. Ook lonen en subsidies blijven wij indexeren.
8
In afwijking van voorgaande jaren kiezen we ervoor om in de begroting uitsluitend rekening te houden met indexatie voor het komende begrotingsjaar. Het meerjarig opnemen van indexatie gebeurt in Heerenveen al sinds jaar en dag en was er geen reden om hiervan af te wijken. De inflatieontwikkeling was immers vrij stabiel en kende geen grote uitschieters. In de afgelopen jaren hebben we het tegenovergestelde meegemaakt. Waar we de inflatie in 2022 nog fors zagen oplopen zien we deze inmiddels weer licht afnemen. Het niet langer meerjarig ramen van de indexatie betekent dat ook de raming van de algemene uitkering anders wordt berekend en de al aanwezige dekking voor de indexatie in onze eigen begroting vrijvalt. Deze geactualiseerde indexatiesystematiek levert voor 2025 en 2026 een structureel voordeel op. Voor 2027 en 2028 betekent het een verdere verslechtering van het begrotingssaldo. Dit komt doordat voor die jaren nog geen rekening was gehouden met indexatie. Dit is ook in de begroting 2024 toegelicht. Ook hebben wij als onderzoeksrichting besloten de indexering van onze eigen inkomsten, bijvoorbeeld OZB, opnieuw tegen het licht te houden en de uitkomsten hiervan bij de Perspectiefnota 2025 in de vorm van een ombuigingsvoorstel voor te leggen.
9
Incidentele mutaties Incidentele aanvragen Onontkoombaar en Onvermijdbaar Bedragen x € 1.000
Omschrijving 1e Inrichting 3 scholen Omgevingsvisie Bedienen Poolsbrug Baggeren watergangen uitgaven Baggeren watergangen inkomsten Nieuw Financieel systeem Facilitair medewerker Verkiezingen
2025 -98 -40 -120 -1050 375 -541 -35
2026
2027
-80
P.M.
2028
-138 -120
-1.509
-338
0
2025 -50 -150 -52 -49 -50 -175 -100 -136 -50 -75 -200
2026
2027
0
Incidentele aanvragen Overig Bedragen x € 1.000
Omschrijving Museum Belvédère Evenementenbureau en regiomarketing Financiering Europapact Fryslân Omgevingsplan Lelylijn Beleid biodiversiteit Beleid- en uitvoeringsplan klimaatadaptatie Beleidsadviseur wonen Gebiedsperspectief Oranjewoud Bestuursovereenkomst De Fryske Marren Uitbreiding formatie O&C
2028
-1.087
Toelichting De verschillende incidentele mutaties worden bij de thema's toegelicht.
Ontwikkeling resultaat Bedragen x € 1.000
Impact structurele mutaties op het begrotingssaldo Geraamd resultaat conform begroting 2024-2027 Actualisatie indexatie Effecten Septembercirculaire 2023
2025 -996 0 1.898
2026 -8.627 -1.694 1.668
2027 -11.388 -2.046 3.615
2028* -11.388 -2.046 3.615
902
-8.653
-9.819
-9.819
65
57
-140
-141
967
-8.596
-9.959
-9.960
Mutaties Perspectiefnota 2024 Structurele aanvragen O&O DGFP: deelproject investeringen DGFP: deelproject indexatie DGFP: deelproject SPUK's Totaal mutaties
-832 50 1.696 -245 669
-2.062 50 1.189 -245 -1.068
-2.107 70 -2.115 -58 -4.211
-2.099 78 -2.115 -58 -4.194
Geraamd saldo Perspectiefnota 2024
1.636
-9.664
-14.170
-14.154
Geraamd begrotingssaldo na septembercirculaire 2023 Raadsbesluiten tm april 2024 Geraamd begrotingssaldo geactualiseerd
10
Verloop van de algemene reserve Bedragen x € 1.000
Impact incidentele mutaties op de algemene reserve Stand algemene reserve per 31-12
2025 42.022
Raadsbesluiten tm april 2024 Jaarrekeningresultaat 2023 (conform voorstel)
-5.947 18.200
Geraamd saldo algemene reserve geactualiseerd
2026 47.185
2027 46.770
2028 43.174
54.275
47.185
46.770
43.174
Incidentele O&O aanvragen Incidentele overige aanvragen
-1.509 -1.087
-338 0
0 0
0 0
Geraamde stand algemene reserve Weerstandscapaciteit (jaarrekening 2023)
51.679 13.800
46.847 13.800
46.770 13.800
43.174 13.800
Geraamde stand algemene reserve vrij beschikbaar
37.879
33.047
32.970
29.374
11
Ontwikkelingen per programma Tabel programma's Thema’s Sociale Leefomgeving
Economische leefomgeving
Fysieke Leefomgeving
Mensen, middelen en bestuur
Programma’s/ transities Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Dienstverlenende overheid Cultuur Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Dienstverlenende overheid Bestaanszekerheid Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Landschap in balans Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Dienstverlenende overheid Dienstverlenende overheid
Financiën programma's (bedragen x € 1.000)
Structurele mutaties Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Een thuis voor iedereen (woontransitie) Landschap, klimaatadaptatie en biodiversiteit Dienstverlenende overheid Bestaanszekerheid Cultuur Totaal
2024 -122 -150 -349 -95 -900 -1.616
Incidentele mutaties Transities algemeen Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (woontransitie) Landschap, klimaatadaptatie en biodiversiteit Energie van morgen (energietransitie) Dienstverlenende overheid Bestaanszekerheid Totaal
2024 -500 -465 -220 -200 -444 -121 -446 -160 -2.556
2025 -122 -150 -349 -95 -900 -125 -1.741
2026 -122 -150 -349 -95 -900 -250 -1.866
2027 -122 -150 -349 -95 -900 -250 -1.866
(bedragen x € 1.000)
2025 -500 -265 -6
2026
2027
-244 -121 -246 -1.382
Dit overzicht is voor het inzicht in de beschikbare bedragen.
12
Ontwikkeling programma's Programma 'Gezond welzijn vernieuwen' Ingrijpende veranderingen zijn nodig Focus, efficiëntie, samenhang en versobering zijn de kernwoorden voor de programmastrategie 'Gezond welzijn vernieuwen'. Ingrijpende veranderingen zijn nodig om de ondersteuning de komende jaren overeind en betaalbaar te houden binnen de Wmo. Willen we ondersteuning kunnen blijven bieden dan moet dat anders. Er is nog veel onzekerheid Hoe de toekomst eruitziet is onzeker. In hoeverre worden we gecompenseerd door het Rijk? Komt er weer een inkomensafhankelijke bijdrage? Zijn er voldoende mantelzorgers beschikbaar en vrijwilligers? En lukt het ons om de beweging van zorg naar gezondheid en preventie te maken en tegelijkertijd minder individuele inzet en meer collectieve oplossingen te realiseren voor onze inwoners. Is de samenleving daar klaar voor? Kunnen zorgaanbieders het aan? Oplossingen in de wijken en dorpen Binnen het programma werken we in brede zin aan oplossingen in de wijken en dorpen om zo professionele zorg terug te dringen. Dit doen we door inzet vrijwilligers (ook wel freonskippers genoemd en het organiseren van voorliggende daginvullingen in plaats van dagbesteding met indicatie. We wegen onze inzet versus uitgaven continue af op basis van de programmadoelen en maken slimme verbindingen.
We monitoren wat deze inspanningen opleveren, zowel kwalitatief als kwantitatief. Aanpak is in lijn met de begroting, maar er zijn (financiële) uitdagingen In lijn met de aanpak in de begroting 2024 zetten we onze programmakoers voor 2024 en 2025 onverminderd voort. Hiermee leggen we een fundament voor de jaren daarna. Het programma met al haar inspanningen is de kapstok. En ook de taakstelling Wmo vanaf 2026 is onderdeel van het programma. Programma 'Meedoen aan de samenleving' We staan samen voor de uitdaging om te voorkomen dat kinderen en jongeren vastlopen. Voor een brede aanpak is een goede verbinding met andere beleidsthema’s essentieel. Daarom hebben we ervoor gekozen om programmatisch met elkaar te werken vanuit het programma de sociale transitie (in het hoofdlijnenakkoord omschreven als ‘Meedoen aan de samenleving'). We starten deze transitie met de jeugd en hun gezinnen. Eerst een visie De gemeente Heerenveen is bezig met het opstellen van een visie op opvoeden en opgroeien. De visie zal ons helpen om de komende jaren koers te houden en zal leidend zijn in het maken van afwegingen in een complex landschap dat aan veranderingen onderhevig is. Er zijn verschillende knelpunten te benoemen binnen het jeugd(hulp)stelsel. Daarnaast zien we een toename in jeugdhulpgebruik.
Er ligt een opgave voor ons als samenleving om de omstandigheden te verbeteren waarin kinderen en jeugdigen opgroeien.
13
Ontwikkelingen door nieuwe inkoop per 1 januari 2024 Voor specialistische jeugdhulp is op 1 januari 2024 de nieuwe inkoop van start gegaan. Binnen deze nieuwe inkoop wordt, in lijn met de hervormingsagenda jeugd, gezorgd dat jeugdhulp beschikbaar is voor jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. Dit betekent dat er scherpe keuzes gemaakt gaan worden wie in aanmerking komt voor professionele jeugdhulp. Hierdoor leidt straks niet elke hulpvraag tot een verwijzing naar jeugdhulp. Het idee is dat jeugdigen en ouders met opvoed- en opgroeivragen op een laagdrempelige manier terecht kunnen bij andere voorzieningen in de buurt. Momenteel zijn de voorliggende voorzieningen in onze gemeente een aandachtspunt. Hierdoor is het risico dat problemen van jeugdigen door gebrek aan tijdige hulp, groter worden waardoor jeugdigen en ouders uiteindelijk weer terecht komen bij de specialistische jeugdhulp. Ongeveer 70% van de verwijzingen loopt via externe verwijzers, zoals huisartsen, jeugdartsen en gecertificeerde instellingen. Deze ontwikkeling staat haaks op de ambitie die het programma van de sociale transitie beoogd. Programma ‘Een thuis voor iedereen’ Sneller, integraler, publieke waarde. Meer regie bij de overheid, volkshuisvesting. Dat is de kern van de transitie ten grondslag aan het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Wij willen dat huidige en toekomstige inwoners (o.a.
van elders) een 'thuis' vinden en fijn wonen op een plek die passend is bij zijn/haar behoefte. We willen vitale dorpen en wijken die brede welvaart versterken en duurzaam zijn. Als gemeente Heerenveen nemen we hiervoor toekomstgericht een sturende, regisserende rol in het ruimtelijke en sociale domein in. Door middel van een programmatische aanpak wordt gewerkt aan verschillende doelen. Deze doelen vloeien voort uit de door de gemeenteraad vastgestelde Woonvisie. Dit doen we in samenwerking met partners (zoals de woningcorporaties), marktpartijen en overheden (zoals de provincie, gemeenten in Zuidoost Fryslân en F4-gemeenten). Er zijn veel ontwikkelingen waarbij een aantal bij het thema beschreven is. Er zijn veel werkzaamheden, veel meer dan de ambtelijke organisatie op dit moment tegelijk kan uitvoeren. Daarom kijken we naar welke werkzaamheden er zijn, welke de grootste bijdrage leveren en zoeken we naar een balans tussen wat moet en wat kan. Op zo'n manier wordt er gewerkt aan wat de meeste impact heeft op een thuis voor iedereen. Er wordt elk halfjaar opnieuw geprioriteerd, vanuit het besef dat een transitie meerdere jaren aandacht vraagt. Programma Energie van morgen We werken aan duurzame energiebronnen die fossiele energie vervangen voor verwarming van gebouwen, voor mobiliteit en bij bedrijven.
Daarvoor is opwek van duurzame energie en een decentraal energienetwerk nodig. Als gemeente dragen we bij aan het samenspel tussen eindgebruikers, (technische) marktontwikkelingen en kennisontwikkeling, regelgeving en andere overheden. Vanuit het programma 'Energie van Morgen' werken we aan klimaatdoelen voor 2050 en daarvan afgeleide doelen voor 2030. Dankzij de programmatische aanpak kunnen we als gemeente flexibel meebewegen met en bijdragen aan de ontwikkelingen van die transitie. Er zijn op dit moment twee opgaven in beeld die op de middellange termijn mogelijk uitzonderlijke inzet vragen van de gemeente:
14
1. Naar een publiek energiebedrijf De afgelopen jaren zien we een verschuiving van commerciële projectontwikkeling naar een meer publiek zeggenschap. Het is belangrijk dat we lokaal draagvlak en eigendom mogelijk maken. Rijkswetten en regels ondersteunen dat. Zo hebben we in het Klimaatakkoord afgesproken dat 51% van zonneparken in lokaal eigendom is. En de Wet Collectieve Warmte regelt dat een publieke partij een meerderheidsaandeel moet hebben in een warmtebedrijf wanneer er warmtenetten worden gerealiseerd. In 2024 verkennen we welke rol we als gemeente moeten, willen en kunnen nemen in een ‘energiebedrijf’ en hoe we hierin willen en kunnen samenwerken met andere publieke en maatschappelijke organisaties (o.a. provincie, andere gemeenten, OVEF, Alliander). Hierbij betrekken we ook energie-inkoop voor de gemeentelijke organisatie, energieopslag en duurzame mobiliteit (laadinfrastructuur). We kunnen nu nog niet overzien welke richting dit op gaat en welke toekomstige inzet (geld en menskracht) dit van ons als gemeente gaat vragen. 2. Nieuwe hoogspanningsverbinding TenneT gaat een nieuwe hoogspanningsleiding tussen Ens en Vierverlaten realiseren die zeer waarschijnlijk langs Heerenveen komt. Deze 380kV-verbinding versterkt het landelijke elektriciteitsnet en maakt daarmee verduurzaming (veelal door elektrificatie) mogelijk. In 2024 onderzoekt TenneT samen met o.a.
gemeente Heerenveen tracés. Dit kan (grote) gevolgen hebben voor de ruimtelijke inrichting, en inzet vanuit onze organisatie. Programma ‘Toonaangevend in de Circulaire Samenleving’ Wij zetten ons in voor een wereld zonder verspilling van waardevolle producten en schaarse grondstoffen. Een wereld waarin alles dat we maken, (in)kopen of gebruiken een blijvende functie houdt als product of grondstof. Een wereld waarin producten van nu, grondstoffen voor later zijn. De schaarste aan grondstoffen en onze wens voor een leefbare toekomst voor iedereen maakt onze inspanning hierop noodzakelijk. Leren en veranderen Dit vraagt veel van onze samenleving. We moeten nog veel leren om de verandering te kunnen maken naar consuminderen, andere verdienmodellen, anders ontwerpen en verwerken van stromen, meer samenwerken en anders inkopen als gemeente. Circulair werken We informeren en inspireren ambtenaren om circulair te werken, zodat er van 25% circulair inkopen in 2025 toegewerkt wordt naar 100% circulair inkopen in 2035. Dit betekent niet alleen anders werken maar ook op een andere manier besluiten nemen waarbij bijvoorbeeld zoals milieu impact of CO2 beprijzing wordt meegenomen in de afweging. Gedragsverandering inwoners Inwoners produceren geen afval meer en hebben minder bezit, door hergebruik en deelinitiatieven. We werken aan een gedragsverandering voor zover we er invloed op hebben.
Daarom blijven we werken aan een circulair ambachtscentrum, kennisdeling, inspiratie en stimulerende acties zoals de 'bofkontjesregeling'.
15
Samenwerking organisaties Bedrijven ondernemen circulair met nieuwe circulaire verdienmodellen en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten. We dragen als gemeente bij aan een innovatief ecosysteem die helpt bedrijven dit te bereiken. Samenwerking is daarin essentieel. We denken mee in het vestigen op de juiste locatie, we verbinden bedrijven waar we kansen zien, zodat kringlopen gesloten kunnen worden, we informeren en lobbyen voor de juiste financiering en wet- en regelgeving. De circulaire transitie gaat vragen om een ander ruimtebeslag. Welke rol kunnen en willen we hierin nemen? Bijvoorbeeld bij hergebruik van materialen moet er tijdelijk een opslaglocatie aanwezig zijn. Programma ‘Landschap in Balans’ Ons klimaat verandert. Het wordt warmer, natter en droger. Hittegolven en heftige buien worden het nieuwe normaal en we krijgen vaker te maken met (langdurige) perioden van droogte. Dat is een bedreiging voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers en voor hun gezondheid en bezittingen. Dit betekent dat we ons moeten aanpassen aan een nieuw klimaat (klimaatadaptatie). Het betekent ook dat we dit nieuwe normaal moeten accepteren en dat enige overlast door deze veranderingen onvermijdelijk is. Schade kunnen we voorkomen, maar vraagt veel aanpassingen van de omgeving en hoge investeringen.
Een klimaatrobuuste inrichting om voorbereid te zijn en schade zoveel mogelijk te voorkomen vraagt om een grote investering (tot twintig miljoen), waarbij verstandig werken (werk met werk maken en 'geen spijt maatregelen') en de beperking van onze middelen een decennia durende aanpak veroorzaken. Deze bestuursperiode maken we daarmee een start. We doen dit met het beleidsplan klimaatadaptatie en het hieraan gekoppelde uitvoeringsplan. Beide producten worden in 2024, voor de begroting, ter vaststelling voorgelegd. De biodiversiteit – ecosysteemdiversiteit, soortendiversiteit en genetische diversiteit – is de afgelopen decennia fors afgenomen. De leefomgeving van planten en dieren is minder geworden, minder voedsel, veiligheid, ruimte voor voortplanting en verbinding, en minder variatie. Als gemeente maken we bij ons eigen beheer en onderhoud al lange tijd ecologische keuzes, maar we willen meer impact maken. De soortenrijkdom zal ook deze bestuursperiode blijven afnemen, maar we maken een start voor een steviger aanpak – vastgelegd in het groenstructuurprogramma. Dienstverlenende overheid Onze ambitie vanuit het programma dienstverlenende overheid 2024-2026 luidt als volgt: stap voor stap verbeteren we onze dienstverlening. We brengen het fundament meer op orde. Waarbij we de vragen en behoeften vanuit de inwoners, ondernemers en samenleving voortdurend centraal houden.
We laten de organisatiekoers landen in onze organisatie en handelen hier naar. We werken vanuit de leidende principes die door de raad zijn vastgesteld: betrouwbaar, toegankelijk, eenvoudig en eenduidig en met behoud van de menselijke maat. En we gaan werken vanuit beloftes die we kunnen waarmaken. We zoeken daarbij naar een balans tussen ambitie en realisme. Passend bij de beschikbare middelen. We werken aan de doelen: vraaggerichter, procesgerichter en samenhangender, meer digitaal en met meer participatie om invulling te geven aan de leidende principes van de raad. Aan het einde van deze periode zullen wij uw raad opnieuw de ambities laten vaststellen op het gebied van dienstverlening.
16
Ontwikkelingen per thema Sociale Leefomgeving Us Mienskip Input vanuit de raadsagenda • Bestaanszekerheid van inwoners • Cultuur Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Samen werken aan welzijn • Geven om gezondheid en zorg • Een sterke sociale samenhang • Verbinding zoeken in vrije tijd • Een veilige gemeente
De handen ineen voor een sterker sociaal netwerk De mate van sociale samenhang maakt een samenleving sterker. Een sociaal netwerk, het verenigingsleven, de nabijheid van fijne buren, vrienden of familie; het draagt allemaal bij aan dat wat voor mensen belangrijk is. Dit geldt zowel voor ieders welzijn en gezondheid als voor hun behoefte aan kwaliteit van zorg, kansengelijkheid en veiligheid. In tijden van financiële schaarste en krapte op de arbeidsmarkt moeten we als gemeente nog meer dan anders een beroep doen op dit sociale netwerk. We hebben als overheid simpelweg niet de middelen om in alle behoeften te voorzien. We gaan aan de slag met: • Betaalbare en beschikbare zorg • Positieve gezondheid en een sterk sociaal netwerk • Sport en Cultuur • Gelijkwaardigheid
Ontwikkelingen Betaalbare en beschikbare zorg en ondersteuning We staan met elkaar voor grote uitdagingen om te voorkomen dat onze inwoners met een zorg- en ondersteuningsbehoefte vastlopen. Deze (inhoudelijke en financiële) uitdagingen hebben we eerder al onderkend voor de Wmo. We zien deze uitdagingen nu ook binnen onze jeugdzorg. Feit is dat het nu nog onzeker is hoe de toekomst er inhoudelijk en financieel gezien uit gaat zien. Worden we door het Rijk genoeg gecompenseerd ten opzichte van de toenemende vergrijzing en zorgvraag jeugd? En worden we genoeg gecompenseerd op het gebied van de voortdurende tariefstijgingen en indexeringen? Komt er weer een inkomensafhankelijke bijdrage voor de Wmo? Blijft onze invloed om te sturen op externe verwijzingen (ongeveer 70%) voor specialistische jeugdhulp zo beperkt? Vragen waarop we nog geen antwoord hebben. Dit terwijl de hulp en ondersteuning aan
17
ouderen (Wmo) en jongeren (jeugdzorg) beschikbaar en betaalbaar moet blijven. Er moet iets veranderen om überhaupt zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden. De programma’s 'Gezond welzijn vernieuwen' en 'Meedoen aan de samenleving' zijn leidend om deze opgaven en uitdagingen op te pakken. Sport en cultuur Het culturele veld is volop in ontwikkeling. De verhuizing van onze Mienskipsbibliotheek Mar en Fean is meegenomen in de herontwikkeling van het ABC complex. Over de ambities en dromen van de culturele partners in en rond de Heerenveens School bent u in de informatiesessie van 15 april jl. geïnformeerd. De plannen voor dit cultuurkwartier vallen mooi samen met de centrumplannen. Door meer groen en vermaak bieden we een prettiger en vitalere omgeving wat uitnodigt om langer en vaker in het centrum te verblijven. De afspraak is gemaakt om in het laatste kwartaal van dit jaar de financiële haalbaarheid van de businesscase cultuurkwartier te presenteren. Op basis hiervan geeft de raad richting aan dit proces. Gemeentelijk Sportcentrum en ijshockeyhal In de eerste helft van 2025 worden voorstellen voorgelegd over de toekomst van de gemeentelijke ijshockeyhal en het gemeentelijk sportcentrum (zwembad en sporthallen). Beide voorstellen zijn vervolgens onderdeel van de integrale afweging bij de perspectiefnota 2025.
Huur Gemeentelijk Sportcentrum Op 31 mei 2026 loopt het contract af van de huur van het Gemeentelijk Sportcentrum met Sportstad. Het Sportcentrum bestaat uit zwembaden, sporthallen, de dojo en de Epke Zonderland Sporthal. De huidige overeenkomst tussen het Sportcentrum en Sportstad gaat uit van een budgettair neutrale exploitatie van het Sportcentrum. Maar het Sportcentrum, met name het zwembad is niet budgettair neutraal te exploiteren; er is sprake van een onrendabele top. De afgelopen jaren is deze onrendabele top opgevangen binnen Sportstad. Vanaf 2006 hebben wij als gemeente niet financieel bijgedragen aan het exploitatietekort en evenmin aan vervangingsinvesteringen en groot onderhoud van ons eigendom. Door gewijzigde omstandigheden kan Sportstad deze tekorten niet meer opvangen. Sportstad heeft aangegeven dat zij het Sportcentrum kan exploiteren voor een kostendekkend tarief. Dit tarief bestaat uit het exploitatietekort én kosten voor groot onderhoud en vervangingsinvesteringen. Tot 1 juni 2026, de looptijd van het huidige contract, zal Sportstad de noodzakelijke kosten voor onderhoud en vervangingsinvesteringen voor zijn rekening nemen. Dit betreft maatregelen die voor 15 jaar gelden. Mocht de gemeente overgaan tot sluiting zullen deze kosten mee moeten worden genomen in de compensatie van gevolgschade.
Sluiten kost ook geld Ook aan sluiting en eventueel sloop zijn kosten verbonden. De boekwaarde van het zwembad zal ineens moeten worden afgeboekt en er zal een reorganisatievoorziening moeten worden getroffen. Ook zal gevolgschade kunnen ontstaan zoals contractschade. En zullen er kosten zijn voor sluiting en eventuele sloop. Deze kosten zullen ten laste komen van onze deelneming in Sportstad.
18
IJshockeyhal Ook voor de ijshockeyhal komt een voorstel in de Perspectiefnota 2025. De huidige ijshockeyhal kan nog gebruikt worden tot en met april 2028. Een afweging bij de Perspectiefnota 2025 is de uiterste datum om in 2028 renovatie of vernieuwbouw te realiseren. Dit betekent wel, dat wij bepaalde besluiten/processen gelijktijdig moeten laten lopen en in juli 2025 meteen een voorbereidingskrediet nodig zal zijn. Risico van het doorschuiven van de planning is dat er vertragingen tijdens het proces optreden (bijvoorbeeld rond vergunningen, (aanvullende) besluitvorming, bouw, etc.). Ter voorbereiding op de integrale afweging in de Perspectiefnota 2025 worden separate voorstellen aan de raad aangeboden in het eerste kwartaal van 2025. Vervolg gemeentelijk sportcentrum en IJshockeyhal Voor het Sportcentrum/zwembad zijn de volgende drie opties (aan alle opties zijn kosten verbonden): • Voortzetting van de huidige zwembadvoorziening; • Een minimale zwembadvoorziening; • Sluiten van zwembadvoorziening. Voor de ijshockeyhal zijnde volgende drie opties (aan alle opties zijn kosten verbonden): • Renovatie; • Vernieuwbouw; • Sluiting. De komende tijd wordt gebruikt om te bekijken of er nog andere creatieve mogelijkheden zijn.
19
Financiën Bedragen x € 1.000
Omschrijving Structurele aanvragen O&O Jeugd WMO Maatschappelijke opvang Bijdrage Veiligheidsregio
2025
2026
2027
2028
-400 0 -75 -7
-600 -640 -75 -7
-600 -640 -75 -8
-600 -640 -75 -11
-50
0
0
0
-532
-1.322
-1.323
-1.326
Incidentele aanvragen O&O Incidentele aanvragen overig Museum Belvédère
Jeugd De kosten voor het taakveld jeugd gaan de komende jaren oplopen. Er is een aantal ontwikkelingen die ervoor zorgen dat de kosten de komende jaren gaan stijgen. Dit gaat financiële impact hebben, maar het is voor sommige posten lastig om te voorspellen hoe groot deze impact precies gaat zijn. Het stijgen van de kosten heeft verschillende oorzaken/verklaringen: 1. Leerlingenvervoer: uitgangspunt is dat het aantal te vervoeren leerlingen gelijk blijft. Wel zien we een stijging van het kilometertarief door stijgende brandstofkosten en personeelskosten. In 2024 gaat een nieuwe aanbesteding plaatsvinden waarbij één van de voorwaarden is om duurzaam (elektrisch) te vervoeren. Dit brengt meerkosten met zich mee. 2. Indexaties bij jeugdhulp die hoger uitvallen dan begroot, zoals op het onderdeel wonen. 3. In oktober 2023 is er een akkoord bereikt over een landelijk tarief voor gecertificeerde instellingen (GI's) in de jeugdbeschermingsketen. Voor de jaren daarna, en in dit geval 2025, wordt een kostenstijging verwacht. 4. Door de stijging van de PGB uurtarieven (basistarieven voor netwerkzorg conform jurisprudentie) voor begeleiding zullen ook de uitgaven stijgen. De prognose is een stijging vanaf 2024. We verwachten ook voor de aankomende jaren een stijging. Want aangezien het tarief nu gekoppeld is aan de CAO-Verplegenden & Verzorgenden liggen nieuwe indexaties voor de hand. 5.
Voor specialistische jeugdhulp is het lastig om een prognose te maken. Per 1 januari 2024 zijn de nieuwe inkoopcontracten van Sociaal Domein Fryslân (SDF) operationeel geworden. Hierbij zijn er nieuwe tarieven voor de inkoop van (specialistische) jeugdhulp provinciaal vastgesteld. De afsluitingseffecten van trajecten onder de oude contracten en de start van de nieuwe inkoop hebben gevolgen voor de jeugdhulpbudgetten. Daarnaast zijn er verschillende indexaties doorgevoerd. Dit leidt tot meer uitgaven. 6. Het aantal contractpartijen bij SDF is teruggebracht. Dit kan er toe leiden dat meer mensen kiezen voor PGB.
20
7. Bezuinigingen aan de kant van de preventie en de versobering van de voorliggende voorzieningen kan zorgen voor meer druk óp en gebruik ván specialistische jeugdhulp voorzieningen.
WMO De uitgaven in de Wmo stijgen. Er is meer gebruik door onder andere (dubbele) vergrijzing en inwoners die langer thuis wonen. Kosten als brandstof, materialen (voor hulpmiddelen, vervoer en woningaanpassingen) stijgen mee. De afgelopen jaren hebben onder andere enorme loonstijgingen in de zorg- en ondersteuningssector gezorgd voor hogere tarieven. Als gevolg hiervan hebben we in 2023 dan ook te maken gehad met een hogere indexatie dan vooraf in de begroting was opgenomen. De cliëntgroei daarentegen is niet substantieel toegenomen en heeft daardoor een enigszins positieve doorrekening voor de aankomende jaren. Door middel van het programma 'Gezond welzijn vernieuwen' wordt gestuurd op stabilisatie van de uitgaven, gebruik en cliëntgroei. Indexatie daarentegen is een wettelijke verplichting. We passen reële indexatie toe op de jaarschijf 2024 en trekken dit de aankomende jaren door. Vanaf 2025 en de jaren daarna houden we vast aan de indexatiepercentages zoals deze nu in de begroting zijn opgenomen. Hiermee voldoen we naar verwachting aan de minimale wettelijke verplichting. Gelet op de stabilisatie van de cliëntgroei over 2023, hanteren we 0% cliëntgroei de aankomende jaren. Dit in plaats van de eerder gestelde 3%. Door de cliëntgroei niet mee te nemen, geven we een eerste invulling aan de taakstelling vanaf 2026.
Het Rijk kijkt tevens naar een andere wijze van bekostiging voor de WMO. Welke impact dit heeft op de financiële positie van de gemeente is op dit moment nog niet bekend
Maatschappelijke opvang Maatschappelijke opvang, OGGZ & Verslavingszorg zijn wettelijke taken. In Fries verband, samen met SDF, zijn hierover afspraken gemaakt. Een van de afspraken is dat bij tekorten of overschotten deze over de gemeenten worden verdeeld. Totaal, Fryslân breed, is ingaande 2024 nog € 950.000 nodig. Voor Heerenveen gaat dit om structureel € 75.000 per jaar die in deze nota is verwerkt.
Bijdrage Veiligheidsregio Op 29 februari is de kaderbrief van de Veiligheidsregio behandeld in de gemeenteraad (Z.23.418439/d.23.1717713). De bijdrage stijgt door indexatie. De Veiligheidsregio voert wettelijke taken uit op het gebied van gezondheidszorg.
Museum Belvédère Museum Belvédère is de afgelopen 20 jaar uitgegroeid tot een belangrijk museaal podium voor Noord-Nederlandse moderne en eigentijdse kunst. Het is cultureel gezien een vaste waarde voor Fryslân, het Noorden en heel Nederland. Het koestert zijn bijzondere profiel midden in het mooie natuurlandschap. De tijd is wel gekomen om noodzakelijke faciliteiten en aanpassingen door te voeren om daarmee ook de komende decennia de gewenste kwaliteit te leveren en bezoekers meer comfort te bieden. Hiervoor is een bedrag van € 50.000 opgenomen in deze Perspectiefnota. Met deze bijdrage kan het museum ook proberen andere provinciale en (inter)nationale fondsen te verwerven.
21
Economische Leefomgeving Us Ekonomy Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Economische eensgezindheid • Vitaal werken, genoeg verdienen
Werken aan een duurzaam economisch systeem We willen ondernemers een aantrekkelijk vestigingsklimaat bieden met goede voorzieningen voor werknemers en voldoende arbeidskrachten. We geven recreatie en toerisme de ruimte om verder te groeien. En we willen dat iedereen kan bijdragen aan de circulaire economie. Bij de keuzes die we maken, verliezen we de balans tussen mens, leefomgeving en economie niet uit het oog. Want het doel is een economisch gezonde toekomst, waarin een kansrijk leven mogelijk is voor iedereen. We gaan aan de slag met: • Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat • De handen ineen met bedrijfsleven en onderwijs • Aandacht voor mobiliteit • Banenmotor van Fryslân • Bestaanszekerheid • Recreatie en toerisme
Ontwikkelingen Duurzame economische ontwikkeling Ook in 2025 werken we aan een verantwoorde en slimme groei van de economie, die bijdraagt aan onze brede welvaart en de maatschappelijke transities. Dat betekent dat we onder meer aan de slag gaan met: • Verduurzamen en energietransitie bij bedrijven en op bedrijventerreinen. o Ongeveer 80% van het energiegebruik in de gemeente wordt veroorzaakt door bedrijven. De energietransitie bij bedrijven is dus van groot belang, maar de netcongestie speelt ons parten. Bedrijven moeten met elkaar op zoek naar oplossingen. Wij stimuleren dit. Dit blijft ook in 2025 een belangrijk focuspunt. Duurzaam opwekken van energie vraagt, net zoals andere transities (zoals bijvoorbeeld de circulaire economie) en ontwikkelingen, (schaarse) ruimte wat zorgvuldige afwegingen vraagt. • Meer samenhang in en regie op regiomarketing en profilering o Wie we zijn en waar we naar toe willen is van belang voor onze identiteit en focus. Om onze gezamenlijke merkidentiteit te kunnen benutten is meer regie nodig en mogelijk ook keuzes. De regie moet worden vormgegeven door een stevige regiomarketingorganisatie. De ontwikkeling hiervan en de te maken keuze vergen aandacht.
• Intensiveren en professionaliseren Leeuwarden, Sûdwest Fryslân, Smallingerland en Heerenveen (F4) en samenwerking met Innovatiepact Fryslân (IPF) o We zien dat de economische samenwerking binnen de F4 op inhoud steeds breder wordt en strategischer. Daarnaast speelt het Innovatie Pact Fryslan
22
•
een belangrijke rol die ook verder gaat dan economische ontwikkeling. In dit samenwerkingsveld moeten we strategische keuzes blijven maken: wat willen we bereiken en waar zetten we op in. Optimaliseren dienstverlening aan ondernemers o Ons accountmanagement gaat steeds meer een regie- en procesrol spelen. Zij organiseert intern inhoudelijke expertise om ondernemers en ondernemersinitiatieven verder te brengen die kunnen bijdragen aan onze ambitie en de transities. Daarbij is, naast aandacht voor grote bedrijven, ook aandacht nodig voor het brede mkb, een belangrijke sector voor onze economie. De accountmanagers verbinden bedrijven, ondernemersverenigingen en het brede ecosysteem op de belangrijke maatschappelijke thema's en transities.
Recreatieve voorzieningen (focus op waterrecreatie) De gemeenteraad heeft voor de uitvoering van de visie waterrecreatie en de regiodeal de afgelopen periode middelen beschikbaar gesteld voor het realiseren van diverse recreatieve voorzieningen. Daarmee hebben we veel kunnen realiseren (walstroom, watertap, Top's e.d.) en een impuls gegeven aan deze recreatieve voorzieningen. Nieuwe duurzame regelgeving bedrijven Voor grote bedrijven geldt de Europese Corporate Sustainable Reporting Directive (CSRD). Dit betekent dat grote bedrijven op een andere manier moeten rapporteren over duurzaamheid. Dit heeft ook effect op het MKB. De grote bedrijven hebben informatie nodig van hun leveranciers. Het niet aan kunnen leveren van informatie van MKBbedrijven kan ertoe leiden dat ze buiten de boot vallen als leverancier. Dit heeft grote gevolgen voor de continuïteit. Daarnaast is er voor producenten de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) die producenten verplichten om producten die ze maken weer in te leveren. Voor een aantal producten is de UPV al in werking, maar de UPV’s voor bouw en aanverwante sectoren zijn de in maak. In beide gevallen gaat het om nieuwe regelgeving. De gemeente zorgt voor kennis- en gegevensuitwisseling. Informatiesessies met partijen worden georganiseerd voor MKB-bedrijven uit onze gemeente.
Daarnaast kan de gemeente faciliteren in het in contact brengen met de juiste partijen. Daarbij moeten we rekening houden met een extra beslag op de (schaarse) ruimte als gevolg van de energietransitie en ook als gevolg van de transitie naar een circulaire economie.
23
Financiën Bedragen x € 1.000
Omschrijving Structurele aanvragen O&O Parkeerdienstverlening Parkeeropbrengsten Investering: Modems Parkeerautomaten Investering: Uitbreiding Spring!
2025
2026
2027
2028
-100 100 0 0
-100 100 -8 0
-100 100 -8 -11
-100 100 -8 13
Incidentele aanvragen O&O 1e Inrichting 3 scholen
-98
0
0
0
Incidentele aanvragen overig Evenementenbureau en regiomarketing Financiering Europapact Fryslân
-150 -52
0 0
0 0
0 0
-300
-8
-19
5
Toelichtingen Parkeerdienstverlening In het eerste kwartaal van 2024 heeft de openbare aanbesteding plaatsgevonden voor parkeerdienstverlening. Uit de aanbesteding is InPublic als opdrachtnemer naar voren gekomen voor de komende twee jaren. De afgelopen tien jaar was dit ook de partij die de parkeerdienstverlening verzorgde. Maar de kosten van de opdracht zijn € 100.000 hoger dan voorgaande jaren. Dit heeft onder andere te maken met vereisten voor de nieuwe aanbesteding. Daarnaast hebben in de loop van de tijd ook wijzigingen in de kostenstructuur van de inschrijver plaatsgevonden. Bijvoorbeeld als gevolg van stijgende operationele kosten, hogere loonkosten en prijsstijgingen van benodigde materialen. Maar we verwachten ook een hogere opbrengst. Dit komt door een verbeterde handhaving, waaronder het gebruik van een scanauto tweemaal per maand.
Parkeeropbrengsten Afgelopen jaar (2023) is ca. € 3,25 miljoen aan parkeeropbrengsten ontvangen, waarvan bijna € 3 miljoen aan parkeeropbrengst voor straatparkeren en het restant is aan parkeeropbrengst van de Geerts Willigen parkeergarage. De verwachting is dat de parkeeropbrengsten in 2024 hoger zullen zijn dan in 2023 onder andere door de verbeterde manier van handhaving.
Investering: Modems Parkeerautomaten In de gemeente staan 63 parkeerbetaalautomaten. Deze parkeerautomaten zijn allemaal nog voorzien met een 2G-model. De telefoonaanbieders zoals Vodafone en KPN ondersteunen tot op heden nog het 2G-netwerk, maar dit gaat komend jaar veranderen. Om er voor te zorgen dat pintransacties en storingsmeldingen nog steeds kunnen plaatsvinden dient het modem in de huidige parkeerautomaten vervangen te worden.
24
Investeringen: Uitbreiding Spring! Vorig jaar zijn twee noodlokalen geplaatst in afwachting van een besluit over een permanente uitbreiding. Dit mede in relatie tot het verzoek van Kinderwoud om kinderdagopvang (0 - 2,5 jaar) te realiseren bij mfa De Akkers waarin Spring! is ondergebracht samen met Route0513 en kinderopvang van 2,5 tot 4 jaar. Mfa De Akkers heeft daarnaast nog een wijkruimte. Voor het permanent uitbreiden van de school wordt uitgegaan van een gemiddelde ruimtebehoefte van 76m2 (prognoses 2024). Voor het realiseren van de kinderopvang voor de jongste kinderen wordt 96 m2 bruto vloer oppervlak gevraagd. Totaal een investering van € 650.000. De kapitaallasten van dit investeringsbedrag moeten in 30 jaar worden terugbetaald via een huur die Kinderwoud betaalt aan de beide scholen.
1e inrichting 3 scholen Door de groei van de betreffende scholen in de afgelopen jaren, in combinatie met de leerlingenprognose, is er voor de bekostiging van de 1e inrichting van het onderwijsleerpakket een het budget noodzakelijk. Het gaat om de gemiddeld uitbreiding over 15 jaar waarvoor 1e inrichtingskosten worden vergoed overeenkomstig de normbedragen uit de Verordening voorzieningen huisvesting.
Evenementenbureau en regiomarketing In 2021 is het evenementenbureau Heerenveen 'n Gouden Plak opgericht. Het doel: binnenhalen van grote sportieve en culturele evenementen, het coördineren van evenementen, het ondersteunen van (bestaande/lokale) evenementenorganisatoren en het sterker in de markt zetten van deze evenementen en het imago van Heerenveen. Daarmee speelt het evenementenbureau een belangrijke rol bij het informeren en professionaliseren van bestaande evenementen in de gemeente. Dit doen ze onder andere door het organiseren van event-academies waar kennis en ervaring wordt uitgewisseld en onderlinge verbinding wordt gestimuleerd. Door de inzet van het evenementenbureau kan de gemeente zuiverder haar vergunningverlenende en toezichthoudende rol spelen. Daarnaast wordt de gemeente ontzorgd op het gebied van het informeren, ondersteunen en professionaliseren van evenementenorganisaties. Om het evenementenbureau te kunnen voortzetten is ook de komende jaren budget vanuit de gemeente nodig. Ook heeft de gemeente de ambitie om het profiel van Heerenveen verder te ontwikkelen en meer regie op het merk Heerenveen te voeren. Dit draagt bij aan ons imago en de leefbaarheid en aantrekkingskracht van onze gemeente. Dit kan bij voorkeur worden belegd bij een regiomarketingorganisatie zoals Heerenveen 'n Gouden Plak. Ook daarvoor is het aanvullend budget nodig.
Financiering Europapact FrysLân Het verzoek aan alle Friese gemeenten is om een budget van €1 per inwoner per jaar beschikbaar te stellen voor financiering van het Europa Pact Fryslân, gedurende de periode 2025 t/m 2027. Het Europa Pact is een platform voor overleg en organisatie van de gezamenlijke Friese inzet op Europa, namens alle Friese gemeenten, de provincie en de kennisinstellingen Firda en NHL-Stenden. Met hun expertise, netwerk en ervaring ondersteunt het Europa Pact bij Europese projectontwikkeling. Dit financieringsverzoek is een vervolg op de eerste ronde, die loopt van 2022 t/m 2024. In juni a.s. verschijnt er een onafhankelijk tussentijds evaluatierapport. Bij het opstellen van de samenwerkingsovereenkomst is de intentie uitgesproken om door te gaan in de tweede ronde, tenzij het rapport andere inzichten oplevert.
25
Fysieke Leefomgeving Us Romte Input vanuit de raadsagenda • Wonen en volkshuisvesting • Duurzaamheid Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Opgaven uit het onderwijs • Wonen waar je wil • Een betere bereikbaarheid • Doen en laten in landschap en milieu
Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte Heerenveen wil een bloeiende plattelandsgemeente zijn waar inwoners goed kunnen wonen. De huidige nieuwbouwplannen helpen, maar lossen het bestaande woningtekort niet op. Daarom willen we zo snel mogelijk meer nieuwe woningen bouwen. Hiermee bedienen we diverse doelgroepen en sorteren we alvast voor op de woonvraag van de toekomst. We willen onze leefomgeving zo inrichten dat onze inwoners ook in de toekomst prettig wonen. Aandacht voor water, klimaat, natuur, milieu en biodiversiteit is hierom van groot belang. We gaan aan de slag met: • Vandaag de huizen van morgen bouwen • Sturend werken met meer menskracht • Werken aan bereikbaarheid van Heerenveen • Vitale kernen • Voorbeeldfunctie in duurzaamheid • Samenwerken aan een klimaatbestendige omgeving • Voorbeeldfunctie duurzaamheid • Openbare orde en veiligheid
Ontwikkelingen Volkshuisvesting Op het gebied van volkshuisvesting wordt per juli 2024 rekening gehouden met de inwerkingtreding van de wet versterking regie op de volkshuisvesting. Dit betekent dat per 2026 een gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma, een huisvestingsverordening en urgentieregeling verplicht zijn. Als deze wet wordt aangenomen dan zal 2025 bestaan uit de voorbereidende werkzaamheden voor het volkshuisvestingsprogramma: • Woonbehoefteonderzoek; • Woonzorgvisie en woonvisie vertalen en waar mogelijk aanpassen naar de lijn van de Wet versterking regie (met oog voor provinciale en Rijks volkshuisvestingsprogramma’s); • Urgentieverordening wordt in 2024 uitgewerkt; • Uiteindelijk volkshuisvestingsprogramma maken.
26
Andere wetgeving is de wet betaalbare huur, welke een sterke handhavingsverplichting bij gemeenten neerlegt. Andere werkzaamheden: • Uitvoering van de regionale woondeals (zoals in 2024 herijkt); • Voorbereiding en uitwerking van verstedelijkingsstrategie. Woningbouw Naast drie grote woningbouwprojecten (A32-zone, Heerenveen-West en Akkrum) die elders in dit document beschreven staan, is een aantal algemene ontwikkelingen van invloed op de nieuwbouw van woningen. • In de eerste plaats constateren wij dat de bouwkosten beginnen te stabiliseren, de bouwkosten stijgen nog wel, maar minder dan in voorgaande jaren; • Daarnaast zien we de verkoopprijzen van woningen stijgen. Door een blijvende druk en schaarste op de woningmarkt stijgen prijzen van bestaande en nieuwbouwwoningen; • De grondprijzen, als afgeleide van de verkoopprijzen en bouwkosten, stijgen beperkt mee; • De hogere verkoop- en verhuurprijzen maken dat de betaalbaarheidsdoelen in toenemende mate onder druk komen te staan. • We zien dat de corporaties moeite hebben om nieuwbouw van sociale huurwoningen gefinancierd te krijgen. Heerenveen West Recentelijk heeft de gemeente een nieuwe woonvisie vastgesteld en is er op regionaal niveau een woondeal gesloten. De behoefte aan nieuwe woningen in Heerenveen, maar ook daarbuiten, is groot.