Bijlage 1 - Najaarsrapportage 2024

Sport en bewegen In de tweede helft van 2024 ontvangt u van ons een overzicht van de uitgangspunten, de voortgang en de resultaten van ons sportbeleid.

De uitgangspuntennotitie voor het nieuwe sport- en beweegbeleid ligt voor in de raad van september 2024.

Voor de sportvelden is de herijking meerjarenonderhoudsplanning Actualisatie nulmeting sportvelden Heerenveen van 9 november 2021 het uitgangspunt. Meer informatie hierover kunt u vinden in de paragraaf 'onderhoud kapitaalgoederen', onderdeel 'sportvelden en bijbehorende gebouwen' van de begroting.

Dit loopt op schema

We leggen uw raad in de eerste helft van 2024 voorstellen voor over de toekomst van de gemeentelijke ijshockeyhal en het gemeentelijk sportcentrum (zwembad en sporthallen). Beide voorstellen zijn onderdeel van integrale afweging bij de Kadernota 2024.

Wij hebben de integrale afweging waar deze beide onderwerpen onderdeel van uitmaken uitgesteld naar 2025. Vooruitlopend op de integrale afwegingen in de Perspectiefnota 2025 leggen wij u twee separate raadsvoorstellen voor. Deze staan momenteel gepland voor maart 2025.

35

Woonzorgvisie We maken een woonzorgvisie om de toekomstige huisvestingsbehoefte en de hierbij behorende ondersteuning voor verschillende aandachtsgroepen in kaart te brengen. Een aanzienlijk deel van deze mensen is afhankelijk van gemeentelijke (Wmo) ondersteuning om zelfstandig te kunnen wonen en zinvol mee te doen aan de samenleving. Deze leggen we in de eerste helft van 2024 aan u voor.

De woonzorgvisie is later gereed dan initieel gepland, maar loopt op schema ten opzichte van de in de voorjaarsrapportage genoemde planning (eind 2024, begin 2025). Eind 2023 is een regionaal traject ingezet. Vanuit de regionale opzet wordt een vertaling gemaakt naar een lokale situatie. Door deze gewijzigde aanpak is het tijdspad iets aangepast.

We maken een urgentieverordening om de toewijzing van huurwoningen aan deze aandachtsgroepen te regelen. Deze leggen we in de eerste helft van 2024 aan u voor.

De gemeenten in Fryslân hebben de samenwerking gezocht om te komen tot een Fryske urgentieverordening. In het eerste kwartaal van 2024 is de uitgangspuntennotitie urgentieverordening door het college vastgesteld. We lopen daarmee op planning. De definitieve verordening ligt voor het einde van 2024 aan u voor. Dit is in lijn met de afspraken in de uitgangspuntennotitie en de woonzorgvisie.

Een overeenkomst met de Bibliotheek afsluiten voor de voorgenomen verhuizing. In de centrumvisie is deze verplaatsing naar het hart van het centrum opgenomen. Hierover wordt u in het eerste half jaar van 2024 geïnformeerd.

Samenwerkingsovereenkomst gesprekken starten dit najaar.

De contouren van ons cultuurkwartier zijn voor de zomer duidelijk zowel financieel, organisatorisch als programmatisch. Dit sluit aan bij het burgerbesluit van de werkplaats ‘Cultuur verbindt: vestig in/om de Heerenveense school een cultuurhuis met een cultuurbureau en een groen cultuurpark waar alle culturele partners samenwerken en de inwoners en bezoekers met cultuur in aanraking kunnen komen en beleven.

De businesscase volgt dit najaar.

Cultuur

36

Opvoeden en opgroeien In de eerste helft van 2024 leggen wij u ter vaststelling de ‘Verordening jeugdhulp gemeente Heerenveen 2024’ (ter besluitvorming) en de hierbij horende ’Nadere Regels en Beleidsregels Jeugdhulp Gemeente Heerenveen 2024’ (ter informatie) voor.

De ‘Verordening jeugdhulp gemeente Heerenveen 2024’ en de hierbij horende ’Nadere Regels en Beleidsregels Jeugdhulp Gemeente Heerenveen 2024’ zijn vastgesteld.

In de eerste helft van 2024 implementeren we de aangepaste scope Specialistische Jeugdhulp voortvloeiend uit de Inkoop Jeugdhulp 2024 uitgevoerd door Sociaal Domein Fryslân (SDF).

Is afgerond. De implementatie heeft op onderdelen geleid tot aanpassingen in het inkoopsysteem (in overleg tussen SDF en contractpartijen).

In de tweede helft van 2024 stellen we samen met partners het beleidsplan jonge kind op, dat zich verhoudt tot de doelen van het programma. We leggen het beleidsplan in het laatste kwartaal van 2024 ter vaststelling voor aan uw raad.

De eerste stappen naar een uitvoeringsplan zijn gezet. Het is van belang dat het plan voortvloeit uit de op te stellen visie. De planning is dat de visie in het najaar aan de gemeenteraad voorgelegd gaat worden. Vervolgens kunnen er concrete stappen gezet worden richting een uitvoeringsplan jonge kind. Op dit moment is het huidige beleidsplan nog van kracht. De planning is dat het in het tweede kwartaal van 2025 wordt opgeleverd.

In de tweede helft van 2024 voeren we een onderzoek uit om te komen tot een lokale aanpak thuiszitters en voortijdig schoolverlaters (programma). We delen de uitkomsten na afronding van het onderzoek met uw raad.

Nu in het Regionaal bestuurlijk overleg van de Friese Wouden (REJA) het actieplan jeugd en onderwijs is vastgesteld en in Heerenveen de LEJA (Lokale Educatieve Jeugdagenda) conferentie heeft plaats gevonden, wordt de opdracht voor het onderzoek thuiszitters uitgewerkt. Deze is gericht op het verlagen van het aantal thuiszittende kinderen door in kaart te brengen wat er hiervoor nodig is en wie daar een belangrijke rol in spelen.

37

In de eerste helft van 2024 stellen we een projectleider OKO (opgroeien in een kansrijke omgeving) aan om te onderzoeken of het realistisch is om in 2025 met OKO te kunnen starten. Hierover informeren wij dan uw raad.

Er worden ambtelijk verschillende gesprekken gevoerd om te onderzoeken of en hoe OKO verder gebracht kan worden. Hierin moet meegenomen worden dat we, op dit moment binnen jeugd beschikken over onvoldoende middelen en OKO niet gedekt kan worden uit bestaande budgetten. OKO heeft betrekking op verschillende beleidsterreinen. De verkenning zal domeinoverstijgend moeten plaatsvinden, zowel op inhoud als financiën. OKO is een interventie die ingezet voor minimaal 4 jaar, voor die periode moet een gemeente garant staan voor de benodigde middelen. Vanuit FriZA zijn er middelen beschikbaar om een projectleider aan te trekken om voorgaande te onderzoeken.

In de tweede helft van 2024 stellen we samen met partners een nieuwe LEJAagenda op, die zich verhoudt tot de doelen van het programma. Wij sturen deze LEJA-agenda ter informatie naar de gemeenteraad.

De voorbereidingen voor een LEJAconferentie zijn getroffen. De conferentie vond plaats in september 2024 en is de opmaat voor de gezamenlijke agenda. De planning is dat dit document wordt opgeleverd aan het eind van het eerste half jaar 2025.

In 2024 ontwikkelen we een jeugdmonitor die data verschaft om trendlijnen te ontdekken en de effecten van ons beleid te monitoren (programma).

De bestaande monitor jeugd wordt voortgezet. Het eventueel uitbreiden van de monitor wordt meegenomen in het nog op te stellen programmaplan.

Gedurende 2024 willen we intern en extern het gedachtegoed en de visie van het programma verder laden, uitwerken, uitdragen en verspreiden. We betrekken uw gemeenteraad in 2024 actief bij dit proces.

Op 27 juni 2024 heeft de gemeenteraad de startnotitie visie op opvoeden en opgroeien vastgesteld. De raad heeft ingestemd met de leidende principes: • Jeugd en gezin centraal; • Goed samenspel; • Hulp is passend en flexibel; • Iedere jeugdige heeft recht op leerontwikkeling; • De basis op orde. Daarnaast heeft de raad kennisgenomen van de voorwaarden voor succes zoals beschreven in de startnotitie. De planning is om in december 2024 de visie op opvoeden en opgroeien ter besluitvorming voor te leggen aan de raad. De visie zal helpen om de komende jaren koers te houden en leidend zijn om afwegingen te maken. Daarna wordt er een programmaplan opgesteld.

38

Duurzaam integraal huisvestingsplan primair onderwijs Het Duurzame Integrale Huisvestingsplan Primair Onderwijs (DIHP) is op 12 mei 2022 door uw raad vastgesteld. Dit plan geeft van 2023-2038 inzicht in het huisvestingsperspectief voor de basisscholen in de gemeente. Meer informatie hierover kunt u vinden in de paragraaf 'onderhoud kapitaalgoederen', onderdeel 'huisvesting onderwijs'.

Enkele projecten nemen meer tijd in beslag dan aanvankelijk gepland. Bij de (ver)bouw van scholen of kindcentra zijn er verschillende factoren die een rol spelen, zoals het aantal betrokken belanghebbenden. Hierdoor is het lastig om de planning nauwkeurig te voorspellen. In de begroting is uitgegaan van een planning zonder tegenslagen. In de praktijk is dit soms weerbarstiger. Zo kan een project bijvoorbeeld langer duren door uitgebreidere participatietrajecten en de noodzaak voor verdiepende onderzoeken, zoals locatieonderzoek of verkeers- en parkeeronderzoek. De geactualiseerde planning is verwerkt in de begroting 2025.

Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000

Sociale Leefomgeving

0

Primitieve begroting 2024

Budgetoverhevelingen 2023-2024 Raadsbesluiten 100 Voorjaarsrapportage O&O

2024

2025

2026

2027

Baten Lasten

Baten Lasten

Baten Lasten

Baten Lasten

4.046 -68.299

3.209 -68.893

3426 -67.912

2.938 -67.856

-51

135

-135

2.094

-3.094

-51

-51

130

292

-149

101 Voorjaarsrapportage bijsturing 11

Concept centrumvisie H'v anterieure overeenkomst ABCcomplex

34

-34

12

Energiefonds Heerenveen

250

13

Subsidieregeling Energie Initiatieven Energiefonds

-200

14

Horeca De Heide

-45

15

Zonnepark KNO

-8

2

Energiefonds Heerenveen

6

Verordening maatsch. Ondersteuning 2024

9

Parkeergarage BK-plein

34

-250 40

-50

Reserve mutaties

2.850

-1.865

Subtotaal stand thema

9.199 -73.592

-34

34

350

375

-8

-8

-350 40

-

-34

-50

-

3.283 -68.736

-76 34

-34

-8

-375 40

-

-50

-

3.500 -68.196

40

-50

1.135

-3.000

1.865

-

6.012 -71.067

39

O&O mutaties: 10 Verdeling transitiebudgetten

-400

34

SPUK-FrlZA

140

-140

35

WMO

36

Specialistische Jeugdzorg

37

SPUK bibliotheek

-211

211

38

Posthuis

324

-324

39

Deelopdracht SPUK's

150

-555

40

VV Heerenveen

-50

9

HR21 ronde

-11

300 -1.000

Bijsturingsvoorstellen: 13 Zwembad en IJshockeyhal onderzoeken

-75

17

Walstroom Aldeboarn

18

20

Motie Vreemd aan de orde van de dag Ziekenhuis

-45

21

De Kompenije

-75

22

Lokale omroep

24

Subsidieregelingen PF kraamverblijven

25

Flexschil Jeugd

3

Toeristenbelasting

47

7

Gashoudersplein kabels, leidingen, riolering

100

9

Sportstad en Thialf juridische kosten en advisering

-25 72

-270

150

-38

-270

150

-38

-270

-38

-72 -500 -100

100

-100

250

-908

-45

Mutaties Najaarsrapportage

622

Reserve mutaties Najaarsrapportage 13 Zwembad en IJshockeyhal onderzoeken

75

17

Walstroom Aldeboarn

20

Motie Vreemd aan de orde van de dag Ziekenhuis

45

21

De Kompenije

75

25

Flexschil Jeugd

40

VV Heerenveen

50

9

Sportstad en Thialf juridische kosten en advisering

45

Totaal thema

150

-2.388

150

-308

150

-308

-18

500

10.111 -75.998

4.033 -69.644

3.650 -68.504

6.162 -71.375

40

Toelichting O&O mutaties 10. Verdeling transitiebudgetten programma's In deze wijziging wordt een verdeling van de transitiebudgetten naar de juiste thema's en nieuwe grootboekrekeningen verdeeld voor een bedrag van € 400.000. Dit gaat van Overhead naar het thema Sociale Leefomgeving. Dit betreft het programma Meedoen aan de samenleving en het programma Gezond welzijn vernieuwen. De verdeling transitiebudgetten programma's heeft geen financiële consequenties.

34. SPUK-FrIZA Vanuit de Friese IZA (FrIZA) is er een gemeentelijke subsidie beschikbaar die via een Specifieke Uitkering (SPUK) en via de mandaatgemeente Smallingerland aan de gemeenten beschikbaar wordt gesteld. Voor de gemeente Heerenveen gaat het om een bedrag van € 139.968 per jaar voor de periode van 2024 tot en met 2026. Via een provinciaal besluitvormingsproces is ervoor gekozen om deze middelen in te zetten op drie speerpunten: Welzijn op recept (WOR), Opgroeien in Kansrijke Omgeving (OKO) en de Huiskamers/ontmoetingsplekken (link met verstevigen sociale basis). Alle gemeenten gaan aan de slag met alle drie de onderwerpen. Per onderwerp kan een gemeente zelf de mate van inzet bepalen. Als een gemeente al veel doet op één van de onderwerpen, dan kan de aandacht op de andere onderwerpen worden gericht. Voor onze gemeente hebben we voor 2024 gekozen om deze middelen gelijk verdeeld in te zetten op twee projecten, namelijk OKO (aanstellen van een projectleider) en WOR (aanstellen welzijnscoaches) omdat hier voor dit jaar de (financiële) noodzaak het hoogste is. Voor beide projecten gaat het dus om een bedrag van € 69.984. Voor 2025 e.v. zullen we dit opnieuw afwegen.

35. Wmo In aanloop naar de taakstelling van 2026 zijn de eerste stappen gezet. Zo hebben we met quick-wins (zoals de pilot freonskippers voor thuisondersteuning en online boodschappen, toezichthouder, lagere indicaties, meer gebruik voorliggende voorzieningen) al een eerste geprognosticeerd resultaat behaald van incidenteel € 1.100.000. Deze quick-wins vormen een eerste stap richting de taakstelling. Door deze nu al in te zetten, kunnen we de effecten monitoren, waar nodig bijsturen en sturen op de ondergrens van kwaliteit als het gaat om ondersteuning voor onze inwoners. Dit helpt de samenleving te wennen aan een nieuwe situatie en zich voor te bereiden op de toekomst. Omdat nog onzeker is dat we dit resultaat over het gehele jaar gaan behalen is ons voorstel om de begroting van 2024 met € 800.000 te verlagen. Daarnaast stellen we voor om hiervan € 500.000 in te zetten voor een verdere investering in voorliggende voorzieningen om deze trend door te kunnen zetten. Waardoor het totale geprognosticeerde voordeel € 300.000 is. Voor 2024 en 2025 is door de raad bij het MJP deel 2 incidenteel budget beschikbaar gesteld. Voor 2026 zijn geen extra middelen beschikbaar gesteld. Door dit voordelige resultaat groeien we wel dichter naar de begroting van 2026 toe, maar blijft er sprake van een tekort in 2026.

In relatie tot het Wmo-voordeel en de quick-wins zijn we gestart met drie doe- en ontmoetcentra en één voorliggende daginvulling. Door deze voorzieningen daalt het gebruik van de geïndiceerde dagbesteding. In de voorliggende daginvulling kunnen inwoners terecht die anders een indicatie zouden krijgen. Bovendien hebben de doe- en ontmoetcentra een preventieve werking, waardoor dag- en thuisondersteuning minder

41

vaak nodig is. We zien de voordelen van deze investering financieel terug en het gebruik van geïndiceerde dag- en thuisondersteuning neemt af. Deze onderdelen worden zowel kwalitatief als kwantitatief intensief gemonitord. Om deze trend voort te zetten, is verdere investering in voorliggende voorzieningen noodzakelijk. Een stevig fundament is nodig om de komende jaren verder te kunnen bouwen en zo op termijn een structurele besparing te realiseren.

36. Specialistische jeugdhulp In de begroting voor 2024 is voor specialistische jeugdhulp een bedrag opgenomen van afgerond € 16.657.000. Ten opzichte van de begroting 2023 is dit een verlaging van € 1.000.000. Op basis van de cijfers destijds was dat een realistische aanpassing. In het tweede verzamelbesluit van 2023 en in de voorjaarsrapportage 2024 is aan uw raad al aangegeven dat de kosten naar verwachting gaan stijgen. De cijfers van de eerste helft van 2024 zijn nu bekend. Kijkend naar de aangegane verplichtingen stijgen de uitgaven naar een bedrag van € 17.700.000. Dat betekent ten opzichte van de begroting 2024 een stijging van € 1.000.000. Uiteraard blijft het college het verloop van de uitgaven voor specialistische jeugdzorg monitoren en definitieve duidelijkheid over de uitgaven over 2024 komt pas in het voorjaar van 2025 als ook alle productieverklaringen van de zorgaanbieders binnen zijn. De definitieve cijfers worden gepresenteerd in de jaarrekening 2024.

37. SPUK bibliotheek De gemeente Heerenveen heeft 2 specifieke uitkeringen toegekend gekregen welke tot doel hebben de bibliotheek toekomstbestendig te maken en te versterken. Deze SPUK heeft een looptijd van 2 jaar. De helft van deze SPUK wordt in 2024 uitbetaald en de andere helft in 2025. Het bedrag dat in 2025 wordt uitbetaald bedraagt € 211.200. In de voorjaarsrapportage is het volledige bedrag van de SPUKs toegevoegd aan de begroting. Dit wordt hier gecorrigeerd naar het bedrag dat in 2024 wordt uitbetaald.

38. Posthuis De incidentele hogere lasten van € 324.000 worden met name veroorzaakt door hogere kosten voor uitkoopsommen (dit is een gebruikelijke term in de theaterwereld voor het betalen van de artiesten) en activiteiten van derden. Daarnaast is € 50.000 opgevoerd voor de kosten van de eigen productie. Hiertegenover staat dat de baten ook € 324.000 hoger zijn dan begroot. Dit wordt voor € 250.000 verklaard door hogere opbrengsten van de voorstellingen. De trend van de hogere kaartverkoop zet door in 2024.

39. Deelopdracht SPUK's In de begroting 2024 is de taakstelling SPUK opgenomen. In het document SPUK's, Een onderzoek gericht op de inzet van SPUK's binnen de financiële begroting, is een overzicht opgenomen van SPUK's die verwerkt kunnen worden. Een deel van de taakstelling kon niet ingevuld worden. Voor 2025 en verder is dit al opgenomen in de Perspectiefnota 2024, voor 2024 nog niet en dat gebeurt dus hier. Voor dit thema betreft het een niet gerealiseerde taakstelling van € 405.000.

42

40. VV Heerenveen Voor VV Heerenveen was een investeringsbudget beschikbaar vanuit de 'bruidsschat' van de overdracht van de gebouwen. De subsidie die is verstrekt aan de voetbalvereniging voldoet niet aan de voorwaarden voor een investeringssubsidie. Daarom kan dit investeringsbudget vrijvallen en is er een exploitatiebudget van € 50.000 benodigd om de subsidie te kunnen verstrekken die kan worden ingezet voor het aanpassen van de accommodatie aan de huidige behoefte.

Toelichting bijsturingsvoorstellen 13. Zwembad en IJshockeyhal onderzoeken Bij de integrale afweging Perspectiefnota 2025 worden aan de raad keuzes voorgelegd rond ijshockeyhal en gemeentelijke sportcentrum (met name zwembad). Vooruitlopend hierop worden aan de raad in maart (streefdatum) twee separate raadsvoorstellen voorgelegd over beide onderwerpen. In aanloop hiernaartoe en om goede afweging mogelijk te maken, is het nodig extern enkele (aanvullende) onderzoeken uit te voeren/adviezen te vragen. Dit betreft onder andere het opstellen/doorrekenen (bouwkundige) scenario’s, opstellen businesscase, second opinion uitgangspunten).

20. Motie Vreemd aan de orde van de dag Ziekenhuis De gemeenteraad heeft op 18 juli 2024 de motie Vreemd aan de orde van dag (Samen naar toekomstbestendige ziekenhuiszorg) aangenomen. De strekking hiervan is dat er inwonersbijeenkomsten georganiseerd worden in eigen beheer van de gemeente uiterlijk eind oktober 2024 en dat er aanvullend economisch onderzoek wordt verricht. Deze kosten kunnen, in tegenstelling tot de aanname in de motie, niet uit de post ‘Onderzoek ziekenhuis’ uit de voorjaarsrapportage worden betaald, omdat die kosten al zijn uitgegeven voor eerder onderzoek en eerder ingezette en nog in te zetten uren, die samenhangen met de eerder ingezette acties. Er is daarom aanvullende financiering nodig om de kosten die samenhangen met de uitvoering van de motie te dekken. De extra kosten voor inwonersbijeenkomsten worden geraamd op € 45.000. Deze kosten zullen in 2024 nog gemaakt worden.

21. De Kompenije Op 27 maart 2024 bent u via een raadsbrief geïnformeerd over de ontvlechting van het construct bij MFG de Kompenije. Deze ontvlechting vergt meer tijd. Daarnaast heeft de stichting te maken gehad met een financiële tegenvaller van meer dan € 50.000. Om de ontvlechting succesvol te kunnen voltooien, heeft de stichting een eenmalige subsidie van € 50.000 gevraagd. Vanwege de verlengde duur van het traject en de noodzaak van externe procesbegeleiding zullen de kosten hoger uitvallen. In totaal is een bedrag van € 75.000 vereist voor de ontvlechting. Deze stap is essentieel voor de stichting om duurzaam levensvatbaar te worden, zoals uiteengezet in de raadsbrief van 27 maart 2024. Na de ontvlechting zullen de structurele kosten voor de gemeente onveranderd blijven. De middelen worden ingezet om de maatschappelijke doelen te behalen.

24. Subsidieregeling Provincie Fryslân kraamverblijfplaatsen De overheid wil isolatie van gebouwen stimuleren zonder dat dit ten koste gaat van beschermde soorten. De provincie Fryslân heeft om die reden op 17 oktober 2023 de beleidsregel ‘Natuurvriendelijk isoleren onder het pre-soortenmanagementplan’ vastgesteld. Daarnaast is op 17 mei 2024 vanuit het Rijk de landelijke aanpak natuurvriendelijk isoleren2 in werking getreden.

43

Om te waarborgen dat de staat van instandhouding van vleermuizen niet achteruit gaat als gevolg van de verduurzaming, is het noodzakelijk dat er voldoende alternatieve kraamverblijfplaatsen voor vleermuizen worden gerealiseerd. De aantallen noodzakelijke kraamvoorzieningen voor zowel de provinciale pre-SMP beleidsregel als de landelijke aanpak zijn gebaseerd op een rekenmodel welke is ontwikkeld door de provincie Utrecht als onderdeel van de pre-SMP-methodiek. Voor de gemeente Heerenveen gaat het om het realiseren van 60 kraamverblijfplaatsen. De kosten worden begroot op € 72.000 en worden volledig gedekt door de provinciale subsidie.

25. Formatie flexschil Jeugd In een motie van uw raad op 18 juli jl. heeft u het college gevraagd om onderzoek te doen naar het voornemen om de flexibele schil jeugd stop te zetten en uw raad een voorstel te doen in de begroting. Het college zou graag het gevraagde onderzoek naar de effecten van het afschalen van de flexibele schil meenemen in het brede onderzoek in het kader van het project Duurzaam Financieel Gezond Perspectief. We hebben dan ook om meer tijd nodig voor het onderzoek, waar u in de motie naar vraagt, en dit deel uit te laten maken van het brede onderzoek naar de totale formatie van Team Jeugd en Gezin. We hebben dit toegelicht in een separate brief. Omdat het onderzoek langer duurt stelt het college voor de flexibele schil in 2025 te handhaven op 4 fte en niet af te bouwen. De hiermee gemoeide kosten bedragen € 0,5 miljoen en worden gefinancierd vanuit de Algemene reserve.

7. Kabels en leidingen Gashoudersplein e.o. Voor het realiseren van de parkeergarage, verplaatsen van de AH en de herontwikkeling van het ABC complex is het noodzakelijk dat kabels en leidingen worden verlegd op het Gashoudersplein en omgeving. De totale kostenpost bedraagt € 470.000. Van de kosten kan € 70.000 worden toegerekend aan de beschikbare middelen voor vervanging van riolering. De resterende kosten van € 400.000 worden evenredig gedeeld door HCO en de gemeente. Hiervan kan € 200.000 worden gedekt uit de lopende budgetten en wordt de andere € 200.000 betaald door de HCO. De werkzaamheden worden uitgevoerd in 2024 en 2025.

9. Sportstad en Thialf juridische kosten en advisering Voor Sportstad en Thialf zijn er diverse complexe juridische vragen, waarvoor extern expertise moet worden ingehuurd. Ook worden er voor de advisering omtrent de staatssteun voor Thialf nog kosten verwacht.

44

Investeringen Sociale Leefomgeving

0

2024

2025

2026

Baten

Lasten Baten

Lasten Baten

Bedragen x € 1.000

2027

Lasten Baten

Lasten

Primitieve begroting 2024

-

-247

-

-

-

-

-

-

Kredietoverhevelingen Overheveling Restantkredieten KD 2023-2024

-

15

-

-

-

-

-

-

Raadsbesluiten 15 Zonnepark KNO

-

-809

-

-19

-

-19

-

-19

O&O mutaties: 40 VV Heerenveen

-

50

-

-

-

-

-

-

Totaal thema

-

-744

-

-19

-

-19

-

-19

Toelichting O&O mutaties 40. VV Heerenveen Voor VV Heerenveen is een investeringsbudget beschikbaar. De subsidie voldoet niet aan de voorwaarden voor een investering. Daarom kan dit investeringsbudget vrijvallen en is er een exploitatiebudget benodigd.

45

Economische Leefomgeving Successen Uitgifte van kavels op bedrijventerrein Haskerveen, waarbij voor het eerst geselecteerd is op duurzaamheid en circulariteit van de plannen Voor het eerst hebben we kavels uitgegeven waarbij circulariteit en duurzaamheid een belangrijk onderdeel van is geweest. Dat heeft geresulteerd in een selectie van bedrijven die zich conform de uitgiftecriteria willen vestigen op bedrijventerrein Haskerveen. Toekomstige bedrijventerreinen zullen ook op basis van circulariteit en duurzaamheid worden uitgegeven. Merkpositionering Heerenveen Samen met regiomarketingorganisatie Heerenveen n Gouden Plak hebben we het initiatief genomen om te komen tot een gezamenlijke merkidentiteit voor de hele gemeente Heerenveen. Door regio Heerenveen op de kaart te zetten maken we onze regio nog meer tot dé plek waar mensen willen wonen, waar bedrijven willen investeren, waar bezoekers willen verblijven en waar talent zich thuis voelt. Een bruisende regio met kansen voor groei en ontwikkeling op elk vlak. Een merk is van iedereen en kan door iedereen die dat wil worden uitgedragen. Daarom betrekken we veel partijen bij dit proces. Ondernemers, inwoners, toerisme, sport, cultuur, natuur, evenementen, veel partners denken en doen mee. Ook zetten we een enquête uit voor iedereen en raadplegen experts in een paar interviews.

Zo leggen we een rijke basis waarop een sterk en geloofwaardig merk gebouwd kan worden. Het communicatie adviesbureau Vonc uit Heerenveen ondersteunt ons in dit proces. De sessies die we tot nu toe hebben gehouden waren positief, inspirerend en vol energie!

46

Wat hebben we gedaan in 2024 Algemeen: focus aanbrengen is noodzakelijk We ontwikkelen een focusplan economische ontwikkeling, waarmee we vanuit onze economische ambities nog sterker verbinding leggen met de transities. We willen zo optimaal gebruik maken van onze (beperkte) middelen. Dit focusplan leggen we in eerste helft 2024 aan u voor.

Dit focusplan is vastgesteld door het college en ter informatie naar de raad gestuurd. Belangrijkste speerpunten zijn het versnellen van de circulaire economie, de energietransitie bij bedrijven en het bijdragen aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat (recreatie en toerisme).

In dit focusplan gaan we ook in op ons accountmanagement. We willen bedrijven stimuleren bij te dragen aan de transities, maar hebben ook oog voor de context waarin zij nu moeten ondernemen (personeelskrapte, terugbetalingen belastingdienst, hoge prijzen). Daarnaast werken we voortdurend aan het verbeteren van onze dienstverlening aan ondernemers.

De concrete uitwerking moet nog worden opgepakt.

We vinden regionale samenwerking die gericht is op het stimuleren van innovatie, profilering, kennisuitwisseling en de ontwikkeling van ons vestigings-, toeristisch en ondernemersklimaat belangrijk. Gezien de vele initiatieven die noordelijk, provinciaal, regionaal (Zuidoost Fries) en in F4 verband worden opgepakt, willen we ook hier focus aanbrengen om effectief te kunnen zijn.

Onze samenwerking met de gemeenten in Zuidoost Friesland loopt goed en heeft bijvoorbeeld als resultaat een slagvaardige regiomarketing (Het andere Friesland) en diverse recreatieve voorzieningen (TOP's). De samenwerking in de F4 richt zich meer op innovatie en vestigingsklimaat. We onderzoeken samen met deze gemeenten, de provincie en het IPF wie welke zaken oppakt en op welke manier.

Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat In 2023 hebben we naar aanleiding van het Didam-arrest een selectie- en uitgifte beleid opgesteld voor het uitgeven van kavels op de bedrijventerreinen IBF en Haskerveen. Ook voor KNO zijn we hiermee gestart. Op basis van deze criteria gaan we in 2024 verder met de uitgifte van (de laatste) kavels op de bedrijventerreinen. We begeleiden hierbij de ondernemers met hun ontwikkelplannen.

Het uitgiftebeleid voor KNO is in wording en zal eind 2024 aan de raad worden voorgelegd.

47

We starten de tweede helft van 2024 met het herijken/actualiseren van de visie op detailhandel en horeca en leggen deze aan u voor.

Deze herijking wordt tweede helft 2024 opgestart, en verloopt in die zin nog volgens planning.

Circulaire transitie We stimuleren bedrijven om circulair te ondernemen en elkaar hierbij te helpen en te versterken. Bedrijven die zich nieuw in onze gemeente vestigen, worden geacht bij te dragen aan die circulariteit. Dit proberen we te bereiken door circulariteit onderdeel te laten zijn van de uitgiftecriteria van onze bedrijventerreinen.

We organiseren meerder inspiratiesessies voor ondernemers met de stichting Samen Circulair. Ook gaan we aan de slag met de input die we hebben opgehaald bij bedrijven op bedrijventerrein Haskerveen. De kavels op Haskerveen worden momenteel uitgegeven, ook hier is circulariteit een selectiecriterium geweest. Het uitgiftebeleid voor KNO is in ontwikkeling. Daarin speelt circulariteit een belangrijke rol.

Omdat een circulaire economie draait om systeemdenken, betrekken we het onderwijs hierbij. We werken lokaal samen met OKH, HOF en Samen Circulair en werken we actief samen met diverse circulaire initiatieven in de regio waaronder Vereniging Circulair Friesland, BouwCirculair, Greenwise en Chemport Europe.

Samen met de OKH en HOF bekostigen we een parkmanager voor de bedrijventerreinen, die duurzaamheid in brede zin, en dus ook circulariteit als aandachtspunt heeft. De samenwerking met de andere partners (strategisch en operationeel) verloopt volgens plan.

We inspireren ondernemers met bijeenkomsten en leggen actief verbindingen tussen partijen. We starten hiermee op bedrijventerrein Haskerveen in samenwerking met gemeente De Fryske Marren, omdat hier al een actief cluster van circulaire bedrijven is.

De samenwerking met De Fryske Marren zit hem vooral in de realisatie van de uitbreiding van Omrin. Er moet nog wel een vervolg worden gegeven aan de uitkomst van de enquête die in oktober 2023 onder ondernemers is gehouden. Tevens pakken we de routekaart circulaire bedrijventerrein Haskerveen op.

De gemeente werkt sterk samen in het (Europese) circulaire netwerk. We verkennen actief Europese fondsen en samenwerkingen voor innovaties in de gemeente.

Vanuit ons netwerk (Greenwise en VCF) is een EFRO-subsidieaanvraag ingediend voor circulaire plastics (onder de naam plesTic Ready). Verder zijn we betrokken bij diverse samenwerkingsverbanden, waaruit kansen ontstaan voor Europese fondsen.

48

We maken een overzicht van de activiteiten die rondom bedrijven spelen, monitoren dit actief en delen de goede voorbeelden via communicatie via Circulair Valley (als onderdeel van Eén voor één groener) en Ondernemend Heerenveen.

In het Voorjaar van dit jaar hebben we een eerste succesvolle activatiesessie voor ondernemers gehad. Dit gaf een eerste goede aanzet in welke mate ondernemers circulariteit omarmen. In het najaar vindt een vervolg plaats met als hoofddoel om onze visie te delen over Circulair Valley, daarna wordt met partners gewerkt aan een communicatiestrategie. Een volgende stap is het in kaar brengen (monitoring) van de ontwikkelingen van onze bedrijven op het gebied van circulaire economie.

Recreatie en toerisme Op dit beleidsveld hebben we voornamelijk een regierol en werken we veel samen met partners in de regio. Onze uitvoeringscapaciteit is zeer beperkt. Wij informeren u in de themarapportages over de voortgang van de uitvoeringsvisie waterrecreatie en de Regionale ontwikkelstrategie toerisme regio Zuidoost Friesland.

In deze Najaarsrapportage is voor een aantal aspecten nadere info opgenomen.

In de tweede helft van 2024 leggen we u een voorstel voor tot wijziging en uniformering van liggelden passantenplekken in Aldeboarn en Heerenveen (centrum, Nijehaske, Engelenvaart). Hierbij onderzoeken we de mogelijkheden van een digitaal betaalsysteem.

De voorbereidende werkzaamheden liggen op schema. Een integraal voorstel wordt nog uitgewerkt.

Bij de eerdere verhoging van de toeristenbelasting is toegezegd dat er een evaluatie plaatsvindt. Deze evaluatie met eventuele aanbevelingen, bieden we u eind 2024 aan.

Deze evaluatie is nog niet gestart, omdat voor een betere evaluatie naast de cijfers van 2022 ook die van 2023 mee worden genomen. Deze zijn in het derde kwartaal beschikbaar.

We werken vanuit de Gemeenschappelijke Regeling (GR) aan een toekomstvisie op Recreatieschap Marrekrite. Dit kan leiden tot een wijziging in de deelnemersbijdrage. Eind 2024 leggen we vanuit de GR een voorstel aan u voor.

Er ligt een concept visie met een aantal scenario's voor de toekomstige taken voor de Marrekrite. Gezien de complexiteit van de besluitvorming (met veel gemeenten én de provincie) en de waarschijnlijk benodigde extra middelen voorzien we een iets langer durend proces.

49

Bestaanszekerheid Het zorgen voor groter en voorspelbaar inkomen door te investeren in mensen zonder werk en de benodigde werkgevers.

Het aantal mensen in de bijstand is stabiel. Het bedrag dat wij ontvangen op de BUIG is ontoereikend, dit veroorzaakt een tekort in ons budget. Nieuwe dienstverleningsovereenkomsten Beschut Werk en Bab bij Caparis zijn in de maak voor de periode 2025-2030. Besluitvorming hierover vindt plaats in het laatste kwartaal. De kosten voor de ruim 200 dienstverbanden Wsw lopen in de pas met de begroting. Het aantal dienstverbanden beschut werk zit met 27 fte ruim boven de taakstelling van 17. Binnen ons netwerkorganisatie Fryslân Werkt staan we aan de lat om samen invulling te geven aan de landelijk plannen voor de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur waaronder het inrichten van de loketfunctie van het Werkcentrum Fryslân.

Meer ondersteuning aan lokale organisaties die ervoor zorgen dat de doelgroep kan blijven meedoen aan sport en cultuur en aan het inrichten van hun leef/woonomgeving. Aandacht voor geletterdheid is hierbij ook een cruciaal onderdeel.

Nieuwe subsidie zoals afgesproken in de notitie bestaanszekerheid voor de sociaal en vitaal tuin en de Foarelkoar Shop werpen vruchten af. De shop heeft na de brand inmiddels een nieuwe locatie en de tuin in Nieuwehorne voorziet in een grote behoefte.

Het faciliteren dat de doelgroep een aanvullende zorgverzekering kan afsluiten en ook kan profiteren van een gezondere leefstijl.

De raad heeft voor de zomer het besluit genomen om een zorgverzekering op maat te introduceren in 2025. De huidige kosten voor de collectieve zorg verzekering overschrijden het budget en worden conform een eerder raadsbesluit gedekt uit begrotingssaldo 2024.

Het structureel meer aandacht hebben voor het levensverhaal van klanten en van daaruit ondersteuning bieden op maat, hetzij richting (vrijwilligers)werk hetzij via participatie.

In navolging van het raadsbesluit over bestaanszekerheid voeren wij inmiddels extra contactgesprekken mede in het kader van ESF sociale inclusie.

Het faciliteren dat de doelgroep schuldenvrij kan worden en blijven.

We zijn voor de zomer opnieuw geaccrediteerd door het NVVK. Uit de audit blijkt dat wij aan het kwaliteitskader voldoen en de belofte van goede schuldhulpverlening en vroegsignalering kunnen waarmaken. Dit zien we ook in de praktijk terug bij o.a. vroegsignalering. De weg naar onze schuldhulpverlening en budgetbeheer wordt sneller gevonden en de instroom stijgt. Dit zijn overigens niet allemaal problematische schulden maar ook vrijblijvende adviesgesprekken. Het aantal actieve klanten is 400 waarvan 275 (ook) budgetbeheer.

50

Wat mag het kosten Economische Leefomgeving

0

Primitieve begroting 2024

2024

2025

Baten Lasten 23.686 -47.667

Budgetoverhevelingen 2023-2024

1.525

Raadsbesluiten 100 Voorjaarsrapportage O&O

12.761 -13.329

17

SPUK F28 CDOKE

3

Beleidsnotitie voorstellen bestaanszekerheid

4

Vm school Tjalleberd

137

618

2027

Baten Lasten

Baten Lasten

Baten Lasten

23.920 -49.448

22264 -48.135

22.268 -48.367

50

50

50

8

8

-1.525

-137

-

38.727 -62.658

O&O mutaties: 2 Herverdeling SPUK CDOKE

400

3

Circulaire transitie

31

Participatie

-575

39

Deelopdracht SPUK's

120

Mutaties Najaarsrapportage

-55

Totaal thema

2026

157

-157

8

Reserve mutaties Subtotaal stand thema

Bedragen x € 1.000

-400

-

-

24.077 -49.547

355

-16

-

-

-

-

22.264 -48.077

22.268 -48.309

-20

-20

-355 -20

-272 120 -688

38.672 -63.346

475

120 -375

24.552 -49.922

120

120 -20

22.384 -48.097

120

-20

22.388 -48.329

Toelichting O&O mutaties 2. Herverdeling SPUK CDOKE Dit betreft een technische wijziging voor de verdeling van de budgetten vanuit de SPUK CDOKE (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid). Per saldo heeft dit geen invloed op het resultaat door een gelijke toename van de baten en de lasten.

3. Circulaire transitie Dit betreft een budgettaire verschuiving van het thema Fysieke leefomgeving en het onderdeel Overhead naar het thema Economische leefomgeving. De verschuiving heeft geen effect op het begrotingssaldo.

51

31. Participatie Het aantal inwoners dat gebruik maakt van een bijstandsuitkering is redelijk stabiel. We verstrekken de afgelopen periode gemiddeld 1.220 uitkeringen. De financiering van deze uitkeringen (via de specifieke uitkering BUIG) valt vooralsnog € 575.000 lager uit. De uitkeringen vallen € 272.000 hoger uit. Dit maakt dat er voor dit moment een tekort is van € 847.000. Het definitieve BUIG is begin oktober bekend geworden. Dit budget wijkt minimaal af met het bedrag wat in de begroting 2024 staat. Gelijktijdig blijven we sterk sturen om onze inwoners aan het werk te helpen. Hiervoor is eerder dit jaar een plan van aanpak ontwikkeld gericht op instroombeperking, uitstroombevordering bij een lopende uitkering en nazorg bij uitstroom. En hiermee het tekort niet verder gaat oplopen. Onze invloed op het aantal uitkering is zeer bepekt. Daar waar we nog mogelijkheden zagen, zijn er naar aanleiding van het plan van aanpak een aantal acties uitgewerkt om de instroom te beperken, uitstroom te bevorderen en acties voor lopende uitkeringen. De acties zijn samen met medewerkers vanuit de uitvoering en beleid uitgewerkt en de quick wins zijn meteen opgepakt (deze waren eenvoudig in huidige proces in te bedden). Een aantal acties vragen meer tijd en zijn in ontwikkeling. Inwoners blijven uitkeringen aanvragen en Heerenveen blijft een aantrekkelijke gemeente om in te wonen.

Hier hebben we geen invloed op. Uitkeringen zijn onuitstelbaar, onvoorzien en onvermijdelijk. Als er recht is op bijstand moeten we die verstrekken (het betreft een open-einderegeling).

39. Deelopdracht SPUK's In de begroting 2024 is de taakstelling SPUK opgenomen. In het document SPUK's, Een onderzoek gericht op de inzet van SPUK's binnen de financiële begroting, is een overzicht opgenomen van SPUK's die verwerkt kunnen worden. Een deel van de taakstelling kon niet ingevuld worden. Voor 2025 en verder is dit al opgenomen in de Perspectiefnota 2024, voor 2024 nog niet en dat gebeurt dus hier. Voor dit thema betreft het verschil van € 120.000.

52

Investeringen Economische Leefomgeving

0

2024

2025

2026

Baten

Lasten Baten

Lasten Baten

Primitieve begroting 2024

Bedragen x € 1.000

2027

Lasten Baten

Lasten

- -33.698

- -11.939

-

-1.438

-

-6.273

-

-3.435

-

-

-

-

-

-

Raadsbesluiten 100 Voorjaarsrapportage O&O

-

-1.899

-

-

-

-

-

-

O&O mutaties: 32 Buitenkans

-

-

-

-486

-

-

-

-

33

-

-

-

-189

-

-

-

-

- -9.278

-

20.810

Kredietoverhevelingen Overheveling Restantkredieten KD 2023-2024

Spring

Totaal thema

- 19.911

- -1.647

Toelichting O&O mutaties 32. Buitenkans De Buitenkans wordt een vernieuwbouwproject waar het niveau van de verbouwing op nieuwbouw zit. Hierdoor stijgen de afschrijvingsjaren van 40 jaar naar 50 jaar bij de vernieuwbouw en van 45 jaar naar 50 jaar bij kinderopvang. Dit betekent dat er wordt voorgesteld om het investeringsbedrag voor 2025 verhogen, wat ook nodig is om dit bouwniveau en duurzaamheidsambities te halen. De kapitaallasten zijn hierdoor in 2025 hoger met een bedrag van € 9.000 en vanaf 2028 is dit € 8.500. Dit betekent dat we in de eerste jaren meer kapitaallasten hebben dan wat nu in de begroting staat. In de latere jaren zijn deze kapitaallasten lager. In de totale looptijd van de kapitaallasten is het budgettair neutraal. Het investering bedrag voor Buitenkans is € 436.000 extra en voor € 50.000 extra voor de kinderopvang. Hiermee wijken we af van hetgeen is opgenomen in de nota waardering en afschrijving vast activa, via deze Najaarsrapportage wordt besloten om hier mee akkoord te gaan.

33. Spring! Op het ontwerp van het Programma van voorzieningen huisvesting onderwijs heeft het betrokken schoolbestuur een mondelinge zienswijze ingediend en daarin aangegeven dat de normatieve ruimtebehoefte (m2) hoger is dan was toegekend in het ontwerp. De zienswijze was gegrond en daardoor maken we een aanpassing. Op basis van de herberekening blijkt dat een extra investeringsbedrag in 2025 van € 189.000 nodig te zijn. De kapitaallasten zijn voor 2025 € 7.000 hoger, dit loopt af waarbij de extra lasten in 2028 € 6.500 zijn. In de totale looptijd van de kapitaallasten is het budgettair neutraal.

53

Fysieke Leefomgeving Successen Rotonde Haskeruitgang Begin 2024 zijn 2 rotondes aan de Haskeruitgang bij het NS station en de Veenscheiding, incl. de directe omgeving van de rotondes biodivers ingericht in het kader van vergroting biodiversiteit en klimaatadaptatie. Verharding in de rotondes en de verkeersdruppels/trottoirs rond de rotondes is vervangen door bloeiende bermen. De kleurrijke bloeiende rotondes op deze zichtlocaties hebben tot positieve reactie geleid. Dit draagt bij aan bewustwording en vergroten van draagvlak voor een biodiversere omgeving. Onderkomen voor Casa aan de Koornbeursweg Als onderdeel van een compacter en completer centrum (centrumvisie, 2019), met meer ruimte voor woningbouw, maakt de huidige fietsenwinkel en het jongerencentrum aan het Geert Willigen Plein plaats voor een woningbouwontwikkeling. Zowel voor de fietsenwinkel als voor het jongerencentrum is een passende nieuwe plek gevonden. In maart 2024 is het voormalige ING gebouw aan de Koornbeursweg 1 in Heerenveen door de gemeente Heerenveen aangekocht. In overleg met Caleidoscoop is gekeken hoe dit pand geschikt te maken voor herhuisvesten van het jongerencentrum CASA. CASA kan de komende jaren in Koornbeursweg het jongerenwerk blijven uitvoeren in het centrum van Heerenveen.

(Dit alles op voorwaarde dat de omgevingsvergunning vergund wordt begin november) Besluit tot herontwikkeling ABC-complex In de centrumvisie zijn de toekomstplannen voor het centrum van Heerenveen opgenomen. Recent heeft de gemeenteraad besloten tot het aangaan van een overeenkomst om het ABC-complex te her ontwikkelen. Naast het toevoegen van ca. 125 woningen, ontstaat er ook ruimte voor een bibliotheek in nieuwe stijl. Op de nieuwe plek maakt de bibliotheek daarnaast onderdeel uit van het cultureel kwartier. De bouw van de parkeergarage en verplaatsing van de supermarkt Albert Heijn is een logische eerste stap in dit traject. Ook biedt de bouw van de parkeergarage ruimte aan het vergroenen van de drie nabij gelegen pleinen, het Ernst van Harenplein, Gashoudersplein en Burgemeester Kuperusplein. Waarbij de herinrichting van het eerste plein ruimte biedt om de culturele gebouwen via het openbaar gebied aan elkaar te verbinden. Toekenning van twee Woningbouwimpuls (WBI) aanvragen De gemeente Heerenveen werkt aan meer betaalbare woningen. Daarvoor heeft de gemeente dit jaar twee keer een Woningbouwimpuls (WBI) aangevraagd én toegekend gekregen: voor het centrum en voor Nieuwehorne. De WBI-subsidie voor het centrum maakt de bouw van tweehonderd betaalbare woningen in Centrum-Oost mogelijk.

Goed om het woningtekort te verkleinen voor inwoners met een laag- tot middeninkomen, goed omdat woningen (samen met de andere plannen) helpen voor een toekomstbestendig, bruisend en levendig centrum. De WBI-subsidie voor Nieuwehorne was onderdeel van een aanvraag voor kleinschalige woningbouwprojecten, waar elf Friese gemeenten gezamenlijk zevenhonderd woningen in vijftien projecten mogelijk mee maken.

54

Wat hebben we gedaan in 2024 Algemeen De opgaven in het fysieke domein worden groter, nemen fors in aantal toe en staan in sommige gevallen ook op gespannen voet met elkaar. Dit, en het gegeven dat het Rijk de regie op diverse opgaven heeft overgenomen en een deel van de uitvoering bij gemeenten neerlegt, heeft gevolgen voor Heerenveen. De opgaven hebben hun beslag/effect op de fysieke leefomgeving en hebben invloed op elkaar. Het is noodzakelijk dat we meer sturen op samenhang in visievorming en hierbij scherp prioriteren vanwege de zeer beperkte middelen. Dit zorgt voor een grote uitdaging. Hiervoor is een nieuwe manier van werken nodig, waarbij we meer en verder vooruitkijken dan we nu doen. We moeten minder redeneren en beslissen vanuit het hier en nu, en meer vanuit het dan en later. Ook moeten we dingen beter onderling afstemmen (intern en extern), voor een sterkere samenhang tussen de visievorming, het op te stellen beleid en de uitvoering integraal. Met de ontwikkeling van integrale visie(s) kunnen we er tevens voor zorgen dat de keuzes voor de korte termijn bijdragen aan de ontwikkelpotentie en het doelmatig beheer op de lange termijn. Resultaat is een effectief bewust gekozen ruimtegebruik, betere omgevingskwaliteit en een gerichtere bijdrage aan de brede welvaart, ook rekening houdend met de 'houdbaarheid' hiervan

De afgelopen periode is gewerkt aan een andere wijze van organiseren van onze werkzaamheden, wat leidt tot een organisatieontwikkeling (hierover is de raad separaat geïnformeerd). Onderdeel van die reorganisatie is ook expliciet aandacht gegeven aan het integraal werken en de visie en strategie. Tegelijkertijd staat - met het lastig aantrekken van goede collega's de druk op de organisatie en werken we veelal in het hier en nu, waarbij we meer reactief dan proactief handelen en de uitvoering van taken en doelen onder druk staan en we dit ook terug zien bij onze partners in de uitvoering van onze taken. Om die reden zijn ook niet alle doelen "groen", maar is een aantal "oranje" of "rood" en moeten sommige opgaven worden doorgeschoven naar 2025 of verder. Tegelijkertijd ligt het overgrote deel op schema.

Invoering omgevingswet Beleidsmatige ambities, zoals vastgesteld in de Omgevingsvisie, sober en doelmatig vertalen in omgevingsplannen. In Q4 2024 ronden we het programmabuitengebied met bijbehorende milieueffectrapport (MER) af. Het programma is een belangrijke stap voor het omgevingsplan voor het deel buitengebied. Volgend jaar, 1e halfjaar, willen we ook met het eerste deel van het omgevingsplan Heerenveen starten. Dit betreft het deelgebied Heerenveenwoongebieden. Doorlooptijd hiervan is twee jaar.

Het advies van de commissie MER over het programma buitengebied is ontvangen en betekent dat we nog aanpassingen aan de plannen moeten doorvoeren. Dat betekent dat we in het vierde kwartaal het programma buitengebied nog niet gereed hebben en zal naar verwachting de planning een kwartaal doorschuiven.

55

In omgevingsplannen zoveel mogelijk de integrale visie op vraagstukken vertalen.

Dit doel is onverkort van toepassing bij het opstellen van het omgevingsplan.

Erfgoedbeleid ontwikkelen en dit te integreren bij de totstandkoming van die omgevingsplannen, start 1e helft 2024, doorlooptijd 1,5 jaar.

De integratie van het erfgoedbeleid in het omgevingsplan loopt, vanwege de vertraging in het programma buitengebied mogelijk enige vertraging op. Dat blijft beperkt.

De inzet op participatie eveneens sober en doelmatig invullen. Ondanks dat participatie een wettelijke basis heeft, werd met het vaststellen van het participatiebeleid en de uitkomsten van het MJP deel 2 duidelijk dat dit nodig is.

De participatie wordt sober en doelmatig uitgevoerd binnen de bestaande kaders.

Maatwerk bij vergunningverlening beperkt toepassen.

Het college wil graag enige mate van maatwerk blijven hanteren. Op dit moment ligt er nog geen kader over de toepassing ervan. Hierdoor lukt het nog niet om het maatwerk bij Omgevingsvergunningen te beperken. Er zijn geen extra middelen om maatwerk op structurele basis te blijven verlenen, wat betekent dat er druk staat op de dienstverlening en de termijnen van afhandeling van vergunningen.

Prioriteren en kiezen op kerntaken.

Er is nog geen profiel op basis waarvan er kan worden geprioriteerd en gekozen kan worden op kerntaken.

56

Energietransitie: verduurzamen van de gebouwde omgeving Energie en geld besparen: - Voorlichting en coaching – heel 2024 & doorlopend gedurende aantal jaren - Witgoedwissel (heel 2024 en evt. vervolg in 2025) - Nationaal Isolatie Programma (heel 2024 en 2025) - Energiefonds (voorbereiding winter 23/24, besluitvorming voorjaar 2024 – start subsidies Q2, looptijd rest van 2024 + jaren daarna).

Energiebesparen: voorlichting via Duurzaam Bouwloket (telefonisch) en Energiecoach (huisbezoeken), inspiratie & informatie via eenvooreengroener.nl en voorbereiding Junior Energiecoach (ca 125 aanmeldingen) voor start september. Witgoedwissel: loopt voorspoedig (meer dan 700 aanmeldingen en meer dan 450 toegekend) en dankbare inwoners. Aanpak met energiecoach werkt goed, ze adviseert breed in huishoudens die het goed kunnen gebruiken en anders misschien geen afspraak voor energieadvies hadden gemaakt. Nationaal Islolatieprogramma: gezamenlijk start met alle Friese gemeenten in juni. Opstartfase wordt beperkt door capaciteit bij isolatiebedrijven en bij Duurzaam Bouwloket, plus voorwaarden uit Natuurbeschermingswet (o.a. vleermuizen, laagvliegers). Met realisatie van ‘kraamvoorzieningen’ kan Heerenveen in september actief communiceren over de subsidie. Energiefonds: Voorbereiding afgerond, opengesteld in juni. Communicatie voorbereid + infosessie (september). Aanvraag fixteam Akkrum binnen.

57

wijkgericht besparen en aardgasvrij maken: - WUP Aldeboarn (gestart zomer 23, uitvoering heel 2024 plus 2025), WUP Nes (start eind 23, uitvoering heel 2024), - WUP Aengwirden (opstellen door Groene Gangmakers zelf winter 23/24, vaststelling voorjaar 2024, uitvoering 2024 en verder); - LEEF De Greiden doorstart in een WUP (heel 2024 en verder) - LEEF Oudeschoot doorstart in een WUP (heel 2024 en verder) - LEEF Nieuweschoot doorstart in een WUP (heel 2024 en verder) - WUP centrum: koppeling centrumplannen en warmtenet /geothermie (heel 2024 en verder).

WUP Aldeboarn: technische analyses (verschillend per gebied) over de beschikbare warmtebronnen zijn klaar, de opgave is gecommuniceerd en er hebben 2 bewonersbijeenkomsten plaatsgevonden. WUP Nes: technische analyse over de beschikbare warmtebronnen is klaar, de opgave is gecommuniceerd en er heeft 1 bewonersbijeenkomst plaatsgevonden. WUP Aengwirden: De Groene Gangmakers (LEEF) uit Aengwirden hebben zelf een StreekUitvoeringsPlan opgesteld, dat in april door het College is vastgesteld (wegens individuele oplossingen was geen raadsbesluit nodig en het vaststellen van een wijkuitvoeringsplan is een college bevoegdheid) en de Streek werkt aan uitvoering. Met de Groene Gangmakers uit De Greiden vindt afstemmingoverleg plaats over duurzame warmtealternatieven en de doorstart in een WUP. Met de Groene Gangmakers uit Oudeschoot vindt afstemmingoverleg plaats over de sociale ‘wijkanalyse’ (uitgevoerd door kennisinstelling EnTranCe, vanuit de Regiodeal ZO Fryslân), de lokale organisatiekracht i.v.m. de doorstart in een WUP. Met de Groene Gangmakers uit Nieuweschoot vindt afstemmingoverleg plaats over doorstart in een WUP. Voor het WUP Centrum/ koppeling met centrumplannen en warmtenet is de focus gelegd op de rol van de gemeente in een publiek energiebedrijf, n.a.v. de wettelijke verplichting om warmtenetten voor 50%+1 aandeel in publiek eigendom te realiseren. O.l.v.

externe expertise is een aanpak geformuleerd voor het onderzoek en worden informatiesessies georganiseerd. We combineren de verkenning naar een publiek warmtebedrijf met het vraagstuk van lokaal eigendom (ook landelijk verplicht, zodat lusten van bijv. zonneparken lokaal neerslaan). Proces is gericht op het formuleren van een keuze met inzicht in de consequenties, die begin ‘25 aan de raad voorgelegd kan worden. De keuze bepaalt onze rol verder (en gevolgen voor bedrijfsvoering).

58

Publieke gebouwen/ ruimte verduurzamen: - gemeentehuis (projectontwikkeling heel 2024 ev) - scholen (projectontwikkeling heel 2024 ev) - maatschappelijk vastgoed/ organisaties (heel 2024) - openbare ruimte met LED verlichten (heel 2024) - bedrijven stimuleren en controleren om energie te besparen (handhaving kantoorpanden label C VTH (opstart 2023 want verplicht sinds januari 2023, handhaving heel 2024, vervolgens meerjarige toetsing en handhaving).

Gemeentehuis verduurzamen: maakt onderdeel uit van de projectaanpak om 55% CO2 reductie in 2030 te behalen (wettelijk verplicht). Verduurzaming van het gemeentehuis zou nu (vooraf) naar schatting ca. een kwart van de CO2reductie opleveren. We hebben in 2024 de aanpak voorbereid en intern een investeringsaanvraag gedaan. De aanpak houdt in dat we 6-8 door de gemeente te behouden panden laten onderzoeken. Dit levert eind 2024 inzicht op in te nemen maatregelen en kosten. Dit onderzoek kan doorgaan. Dit levert een voorstel op voor de te verduurzamen panden (waarschijnlijk 5-7 panden). Gemeente brede keuzes voor de materiële investeringen zijn uitgesteld naar 2025.Als onderdeel van het Duurzaam Integraal Huisvestingsplan voor scholen zijn we in 2024 bezig met het stimuleren van 2 scholen. Wat energie betreft gaat het gaat om energiebesparingen en installaties. We ondersteunen maatschappelijke organisaties bij verduurzaming met rijkssubsidie (DUMAVA) en denken in individuele gevallen mee over de mogelijkheden (voorlichting en advies, wegwijzen bij subsidies).In de openbare ruimte besparen we energie door de verlichting met ledlampen te verzorgen. Dit is nu ook in het centrum gerealiseerd. We kopen de stroom groen in (zie onder). In 2024 is het proces van handhaving kantoorpanden op label C overgegaan naar de fase van toezichthouden voor bijna 20%. Dit is voorbereid o.b.v.

de aanschrijvingen uit 2023. Hieruit is een scherper beeld ontstaan voor welke gebouwen wel en geen uitzondering van toepassing is (bijv. uitzonderingen voor kantoren gekoppeld aan monument), nl. dat ruim 80% voldoet aan de label C verplichting. De aanpak voor het toezichthouden is voorbereid voor de kleine groep die niet gereageerd heeft, en moet inzicht bieden in de reden (bedrijf bestaat niet, of heeft brief niet goed ontvangen, of voldoet niet aan label C). Voor de laatste heel kleine groep volgt een juridisch traject.

Als gemeente weer duurzame energie inkopen (elk jaar, ook voor heel 2024).

Als gemeente Heerenveen kopen wij groen stroom in via OVEF (Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A.). Dit is de eigen energieleverancier van de Friese gemeenten, de provincie en Wetterskip Fryslân. Samen beheren we 90.000 openbare lichtmasten en 700 publieke laadpalen in Fryslân. Begin 2024 zijn we overgegaan op het zelfleveringsconcept van ENTRNCE. Hiermee kunnen we met en voor elkaar hernieuwbare energie opwekken en uitwisselen. Door het gebruik van zelflevering kan de regio autonoom energie opwekken en verbruiken en zo zijn we als Friese overheden minder afhankelijk van de internationale energiemarkt geworden.

59

Bedrijven ondersteunen bij energie besparen en verduurzamen: - Kennisoverdracht besparing LEEF bedrijventerrein Heerenveen Zuid (heel 2024) - Aanpak netcongestie op bedrijventerrein Heerenveen Zuid d.m.v. onderzoek uitwisseling contracten (start 2023, heel 2024 en verder); - Aanpak netcongestie op bedrijventerrein IBF d.m.v. onderzoek Energy hub (start 2023, heel 2024 en verder); - Aanpak netcongestie op bedrijventerrein Haskerveen en Kanaal oplossingsrichting nog open (start 2024).

We hebben kennisoverdracht van de ondernemers op ‘bedrijventerrein Zuid’ (LEEF) gerealiseerd, door de lessen (bewustwording van de opgaven en kennis van de mogelijke oplossingsrichtingen, de noodzaak voor collectief vorming, en de aanpak voor netcongestie op Zuid) door te geven aan ondernemers op m.n. IBF, via OKH, onze accountants en tijdens bijeenkomsten, mede door nieuwe parkmanager georganiseerd. In 2024 vervolgde het onderzoek naar uitwisseling van contracten. Kwartierdata zijn verzameld, Firan en ondernemers zijn bijeengekomen om te werken aan een formele gezamenlijk basis en aan innovatieve (technisch-administratieve) oplossingsrichtingen. Ondernemers op IBF moeten nog een collectief vormen. Daartoe vonden in 2024 gesprekken en bijeenkomsten plaats, waarin bewustwording en kennis de basis voor gezamenlijke oplossingen kan leggen. De logistieke sector vraagt bijzondere aandacht, omdat verduurzaming d.m.v. elektrificatie erg veel druk op de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet legt. De provincie ondersteunt gemeente hierin met een Stimuleringsprogramma voor Friese energyhubs. Ondernemers van de bedrijventerreinen Haskerveen en Kanaal zijn via de ‘Heerenveen-brede’ bijeenkomsten (georganiseerd door OKH en gemeente) gestart met bewustzijn van de opgave en kennis van mogelijke oplossingsrichtingen.

Energietransitie: duurzaam opwekken elektriciteit en toekomstige energie infrastructuur Zon stimuleren op (monumentaal) dak, zon op binnenstedelijke (rest)ruimtes en infrastructurele zones (zonneparken met minimaal 50% lokaal eigendom); (heel 2024).

In 2024 stimuleerden we zonne-energie, door te werken aan een beleidskader voor zon op/bij monumenten en beschermde dorpsgezichten. We stimuleren zonneenergie door actueler inzicht te krijgen in de voortgang en potentie per trede van de zonneladder. Dit inzicht is o.a. besproken tijdens de raadsdialoog op 17 juni. De Provinciale Omgevingsverordening beperkt de mogelijkheden voor zon en wind, waardoor we de ambitie voor 2030 moeilijk kunnen halen. Daarom zijn we in contact met de provincie, die ruimte wil bieden voor windmolens op bedrijventerreinen (in F4). Ondertussen stimuleren we ook zonneenergie door mee te werken aan (markt)initiatieven voor zonneparken. We bereiden beleid voor voor lokaal eigendom (i.r.t. publiek energiebedrijf).

60

Verder ontwerpen aan toekomstbestendige energieinfrastructuur (op basis van een lokale regioanalyse en Friese afstemming); en de netcongestie op bedrijventerreinen op innovatieve manieren aanpakken (heel 2024).

In 2024 werkten we verder aan toekomstbestendige energie-infrastructuur, door: Afstemming (prioriteren) en verder ontwerpen (integraal programmeren), waarbij Heerenveen samenwerkt aan de Friese Energie Tafel en in het Taskforce Energienetwerk). Dit leidde o.a. tot de Friese Energievisie (2050). Raad Heerenveen is akkoord met Energievisie, GS stelt vast. De Regioanalyse 2030 Heerenveen (samen met Fryske Marren) is afgerond. Dit vormde de input voor de Energievisie, en helpt in de benodigde Friese prioritering nu de versterking van het middenspanningsnet vertraagt. Hoogspanningsnet moet versterkt worden door Fryslân heen t.b.v. landelijke energieinfrastructuur; Heerenveen neemt deel aan regionale afstemming over nieuwe 380kV (ambtelijk+bestuurlijk), ook i.r.t. Lelylijn; Laagspanningsnet wordt versterkt via een nieuw proces van Liander: via een BuurtRealisatiePlan (BRP). Daarin wordt in één afstemmingsproces met bewoners en de gemeente de trafohuisjes en kabels voor een hele buurt georganiseerd. Heerenveen heeft de primeur met BRP in De Heide (afgerond) en Aengwirden (gestart). Innovatieve oplossingen (buiten versterking bestaand netwerk): - We bereiden beleid voor voor Energieopslag (samen - aan de Friese Energie Tafel), - Aanpak netcongestie op 2 bedrijventerrein Zuid en IBF. Start gesprekken ‘decentrale oplossingen’ voor andere gebiedsontwikkelingen (wonen).

61

Energietransitie: verduurzamen mobiliteit Een uitvoeringsagenda duurzame mobiliteit opstellen (deels in 2023) en uitvoeren (onder andere elektrisch rijden, laden in openbare ruimte, stimuleren OV, verkeer in centrum/fietsvoorrang) in heel 2024 en verder.

De visie en uitvoeringsagenda mobiliteit kosten meer tijd dan eerder ingeschat. Duurzame aspecten van mobiliteit vinden soms als losse processen/projecten plaats en zullen later goed in het visie- en uitvoeringsproces ingepast worden. In 2024 is structurele interne afstemming gestart over het raakvlak van energietransitie en mobiliteit, over o.a.: (Laten) ontwikkelen laadpalen in de openbare ruimte (via OVEF zie ‘Inkoop duurzame energie’ onder Doel: Energie neutrale gebouwde omgeving). Slim laden in openbare ruimte om piekbelasting te verminderen i.r.t. netcongestie. Onze gemeentelijk rol in elektrisch vervoer en (duurzame) logistiek. Afstemming ruimtelijke ontwikkelingen, mobiliteit en energienetwerk (congestie).

Weer rijden met de gemeentelijke fossielvrije vloot (heel 2024).

We rijden op fossielvrij met onze gemeentelijke vloot.

Circulaire transitie: circulair bouwen Bij gebiedsontwikkelingen gaan we circulair ontwerpen inbedden door te starten met pilotprojecten. (ook actie uit woonvisie).

Aan de hand van, op dit moment, 5 concrete projecten (3 scholen, het havenkantoor in Akkrum en de Noordplot) leren collega’s hoe we circulariteit mee kunnen nemen in projecten en eigen vastgoed.

We werken aan een heldere definitie en focus van circulair bouwen. We sluiten ons in ieder geval aan bij het initiatief ‘Samen versnellen: Het nieuwe normaal’ van BZK en Cirkelstad.