Document · PDF

Bijlage 1 - Begroting 2025

Raadsvergadering 14 november 2024, gemeente HeerenveenBij agendapunt: Begroting 202530.813 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

buurgemeenten samen binnen het gebiedsproces voor Aldeboarn – De Deelen. In 2024 heeft de gemeente het koersdocument ter kennis aangenomen, met de kanttekening dat deze ter inspiratie wordt gebruikt voor verdere uitwerking van het gebiedsplan. Naar verwachting start in 2025 de uitwerking van dit gebiedsplan. Landelijk gebied In 2025 wordt het programma Buitengebied opgesteld. Dit omgevingsprogramma geeft kader aan het omgevingsplan, voor het deel buiten de dorpsgrenzen. De aanleiding van het programma is: • Actualiseren; sinds dat de actualisatieplicht afgeschaft is, zijn de bestemmingsplannen niet meer herzien. Heerenveen heeft daardoor zwaar verouderde ruimtelijke plannen. • Harmoniseren; er zijn momenteel ruimtelijke plannen van drie gemeenten: Heerenveen, Boarnsterhim en De Fryske Marren. Daardoor is er verschillend beleid binnen de gemeente. Dit wordt gelijkgetrokken. • Omgevingswet; de omgevingswet noopt ons ertoe om, volgens nieuwe principes en integraal, naar onze regelgeving te kijken. Met het programma en het nieuwe omgevingsplan wordt de ruimte die de huidige Verordening Romte biedt benut. NPLG/FPLG De nieuwe regering heeft aangegeven te willen stoppen met het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Uiteraard moet er wel voldaan worden aan geldende wet- en regelgeving voor de gesteldheid van natuur en water.

De provincie en het waterschap zijn verantwoordelijk voor deze opgave. Het is momenteel onduidelijk hoe de gemeente hierbij betrokken wordt. Er is gestart met een structureel bestuurlijk overleg met LTO Heerenveen en andere belangbehartigers van agrarische ondernemers. In 2025 zal dit overleg meer vorm krijgen. Mobiliteit, verkeer en parkeren In de investeringsplanning zijn twee projecten opgenomen ter uitvoering in 2026, te weten de Burgemeester Falkenaweg en de kruising Haskeruitgang - Wederik. De voorbereiding hiervan vindt plaats in 2025. Kruising Haskeruitgang - Wederik We verbeteren de verkeersveiligheid van de kruising Haskeruitgang - Wederik met de aanleg van een rotonde. Burgemeester Falkenaweg De aanpak van de Burgemeester Falkenaweg is opnomen in de investeringsplanning. Het resultaat van de aanpak moet zijn dat we de kruisingen met de Sallandlaan en Jan Mankeslaan overzichtelijk en veilig inrichten met de nadruk op overstekende fietsers- en voetgangers. Daarnaast willen het onderhoudsniveau van de fietspaden/parallelweg op het gewenste niveau brengen (cf. de kaders van de Brede Nota Kapitaalgoederen 20232027). Reclame en uitstallingenbeleid Ondernemers willen zichtbaar zijn. Dit doen zij onder andere met reclame in de openbare ruimte. De gemeente is verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van deze openbare ruimte.

Nieuw reclamebeleid moet een goede balans ontstaat tussen de

belangen van de ondernemers en de belangen die de gemeenten beschermt. Dit schept kaders waarbinnen alle reclame-uitingen zijn toegestaan. In 2025 moet het nieuwe reclamebeleid ingaan. Borgen verantwoordelijkheid gemeentelijke installaties De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van installaties. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om installaties in gemeentelijke gebouwen en de openbare ruimte, wat varieert van bruggen, tot gymzalen en openbare verlichting. We willen die verantwoordelijkheid aantoonbaar en herleidbaar borgen in onze werkzaamheden, waarmee wij invulling geen aan onze zorgplicht en daarmee gebruikers veilig gebruik kunnen maken van onze installaties. Wat gaan we daarvoor doen

Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte Integraal beheer openbare ruimte De kaders uit de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 zijn uitgewerkt in beheerplannen waarin de geplande maatregelen (meerjarig) zijn opgenomen. De wijze waarop wij het beheer uitvoeren is uitgewerkt in de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen van deze begroting. Hierin zijn ook een aantal maatregelen/projecten benoemd die we in 2025 voorbereiden cq. uitvoeren.

Lelylijn We participeren ambtelijk in de onderzoeken die door de projectorganisatie Lelylijn worden uitgevoerd; • We trekken bestuurlijk op met de andere Friese gemeenten en Provincie Fryslân; • We doen proactief zelf onderzoek naar de wenselijkheid van verschillende tracévarianten in Heerenveen. Omgevingswet en omgevingsvisie Met de verdere uitwerking van de invoering van de Omgevingswet gaan we: • beleidsmatige ambities, zoals vastgesteld in de omgevingsvisie, sober en doelmatig vertalen in wijzigingen van het omgevingsplan; • in 2025 starten met de evaluatie en actualisering van de omgevingsvisie 1.0. Dit proces willen we eind 2026, begin 2027 afronden; • in het eerste kwartaal van 2025 het programma-buitengebied afronden met een bijbehorend milieueffectrapport (MER). Dit programma is een belangrijke stap voor het omgevingsplan voor het deel buitengebied; • in het eerste halfjaar van 2025 starten met het eerste deel van het omgevingsplan Heerenveen. Dit betreft het deelgebied Heerenveenwoongebieden. De verwachte doorlooptijd hiervan is twee jaar; • in het eerste kwartaal van 2025 de aanvulling van het erfgoedbeleid afronden en starten met het aanwijzen van gemeentelijke monumenten. Deze aanvulling en aanwijzing is onder andere nodig met het oog op het opstellen van het omgevingsplan voor - globaal - het noordelijk deel van gemeente.

Fonds vitale kernen Voor de dorpen Akkrum, Aldeboarn en Jubbega geldt dat de plannen worden afgerond en opgeleverd. Voor het centrum van de kern Heerenveen zijn we de komende periode, op hoofdlijnen, bezig met de volgende zaken: • De aanpak leegstandsbeheer, door inzet van een verkenner en met behulp van ondernemers; • De voorbereiding voor de realisatie van de parkeergarage onder het Burgemeester Kuperusplein, door in te zetten op een IPM-team en een concurrentiegerichte dialoog met de markt; • Het ontwerpen en voorbereiden van het nieuwe ABC-complex, samen met de betrokken vastgoedeigenaren en de bibliotheek; • Het ontwerpen van het horecacluster (Van Oenemapark) aan de hand van een intensief participatietraject met belanghebbenden; • De realisatie van de buitenruimte van het kernwinkelgebied. Mobiliteit, verkeer en parkeren Wat betreft mobiliteit, verkeer en parkeren gaan we: • Voorbereidingen treffen voor het ontwerp en de aanbesteding van een rotonde aan de Haskeruitgang-Wederik. We willen deze in 2026 realiseren, uiterlijk voor 31 december in het kader van de verkregen subsidie vanuit Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV); • Een plan voorbereiden voor de aanpak van twee kruisingen, te weten de Sallandlaan en Jan Mankeslaan. Het doel is om deze kruisingen verkeersveilig in te richten, met de nadruk op de veiligheid van de fietsers en voetgangers.

Daarnaast treffen we voorbereidingen voor een onderhoudsronde van de gehele Burgemeester Falkenaweg, vanaf de Koornbeursweg tot aan de Heremaweg. Dit betekent dat we de fietspaden en parallelwegen op dit traject (plaatselijk) gaan herstraten. Reclame en uitstallingenbeleid Het nieuwe beleid voor reclame en uitstallingen, dat eind 2024 wordt vastgesteld, heeft invloed op de wijze waarop we reclame aanbesteden en de wijze waarop dit wordt geuit (zoals op abri's en europanelen). Het is ook bepalend voor de plaatsing van uitstallingen in het nieuw in te richten kernwinkelgebied van Heerenveen. Deze nieuwe beleidsregels moeten natuurlijk worden nageleefd. Dit vraagt om de nodige communicatie met onder andere de ondernemers in het kernwinkelgebied. Eind 2024 zal de projectgroep een advies opleveren en dit zal in het eerste kwartaal van 2025 aan de raad worden voorgelegd. Borgen verantwoordelijkheid gemeentelijke installaties Om invulling te geven aan deze verantwoordelijkheid wordt een voorstel uitgewerkt waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe hier nu invulling aan wordt gegeven en wat er nodig is in middelen (budget en formatie) om dit volledig, aantoonbaar en herleidbaar uit te voeren. Dit voorstel wordt u in het eerste kwartaal 2025 aangeboden ter besluitvorming.

Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

-376

-479

-412

2.1 Verkeer en vervoer

-8.608

-10.084

-10.087

-10.435

-10.744

-10.989

2.2 Parkeren

-1.139

-1.271

-1.326

-1.348

-1.510

-1.867

-34

-11

-16

Economische havens en waterwegen

-694

-2.221

-2.898

-1.606

-1.491

-1.522

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-1.576

-7.142

-8.038

-7.982

-2.222

-2.309

-5

-3

-4

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-6.668

-6.790

-6.828

-6.552

-6.486

-6.665

6.3 Inkomensregelingen

-705

-863

-725

-742

7.2 Riolering

-5.583

-6.046

-6.066

-5.574

-5.593

7.3 Afval

-5.505

-6.188

-6.601

-6.560

-6.547

-6.573

7.4 Milieubeheer

-2.913

-5.294

-2.194

-2.137

-2.180

-2.223

-462

-486

-651

-647

-636

-641

8.1 Ruimte en leefomgeving

-2.423

-2.037

-1.221

-1.137

-1.062

-1.047

Grondexploitatie (niet 8.2 bedrijventerreinen)

-4.854

-7.534

-14.524

-15.916

-18.172

-7.145

8.3 Wonen en bouwen

-2.859

-6.191

-5.089

-4.143

-4.144

-4.143

-44.356

-62.641

-66.678

-65.212

-61.961

-51.890

Lasten 1.2 Openbare orde en veiligheid

2.3 Recreatieve havens 2.4

Bedrijvenloket en 3.3 bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 5.7

7.5 Begraafplaatsen en crematoria

Totaal lasten

Baten 2.1

Verkeer en vervoer

582

203

267

207

197

2.2

Parkeren

2.3

Recreatieve havens

2.4

Economische havens en waterwegen

361

923

929

323

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

2.328

8.378

8.612

7.815

1.995

2.034

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

3.4

Economische promotie

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

7.2

Riolering

6.804

7.763

7.753

7.384

7.371

7.3

Afval

6.930

7.288

7.652

7.631

7.639

7.643

7.4

Milieubeheer

2.929

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

276

291

297

8.1

Ruimte en leefomgeving

8.2

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

13.787

8.016

14.171

15.499

17.756

6.378

8.3

Wonen en bouwen

1.724

4.029

2.619

1.873

Totaal baten

33.027

39.985

42.484

41.220

37.642

26.307

Geraamd saldo van baten en lasten

-11.329

-22.657

-24.193

-23.993

-24.319

-25.583

Toevoegingen reserve

-1.487

-1.867

-1.853

-731

-2.598

-161

Onttrekking reserve

4.324

3.768

2.629

832

2.479

248

Geraamd resultaat

-8.492

-20.755

-23.417

-23.891

-24.437

-25.497

Toelichting tabel Afwijkingen groter dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2024 met de begroting 2025 en verder. 1.2 Openbare orde en veiligheid Vanwege een lagere doorbelasting aan dit taakveld zijn de kosten in 2025 lager dan in 2024. Dit is gebaseerd op de interne urendoorverdeling. 2.1 Verkeer en vervoer In het kader van de kabels en leidingen was voor 2024 een eenmalig bedrag opgenomen voor het herstel van het straatwerk. Daardoor was het bedrag voor 2024 voor onderhoud verharding eenmalig € 250.000 hoger. Ook was er in 2024 een eenmalig budget toegekend voor het onderzoek naar de constructieve veiligheid van onze civieltechnische kunstwerken (bruggen e.d.). Dat onderzoek levert in 2025 een resultaat op. Daarentegen zijn er meer interne kosten toegerekend op basis van de geactualiseerde urenverdeling aan dit taakveld.

2.2 Parkeren Er is in 2024 een nieuw contract afgesloten voor de controle en het innen van de parkeeropbrengsten. Dit contract is € 100.000 duurder dan het daarvoor geraamde budget. Deze lasten kunnen worden gedekt uit de hogere opbrengst voor parkeerbelasting. Deze opbrengst staat in het taakveld onder de algemene dekkingsmiddelen. Voor 2024 was hiervan maar de helft van het jaar meegenomen, in 2025 is het gehele bedrag opgenomen. Tevens zijn er verschuivingen (vooral in latere jaren) doordat de parkeergarage aan het Burgemeester Kuperusplein later gereed is, dan waar in eerste instantie rekening mee was gehouden. Dit is nu conform verwerkt. 2.4 Economische havens en waterwegen Het verschil tussen 2024 en 2025 (en daarmee ook in de latere jaren) komt doordat er in 2024 en 2025 eenmalige bedragen zijn opgenomen voor het baggeren van de watergangen die over worden gedragen aan het Wetterskip Fryslân. Voor 2025 is nu een bedrag van € 1.050.000 opgenomen waar een bijdrage van € 375.000 vanuit het Wetterskip tegenover staat. 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Elk jaar wordt bij het vaststellen van de jaarrekening ook de actualisatie van de grondexploitaties aangeboden. De uitwerking hiervan voor de jaren 2025 en verder zijn in deze begroting meegenomen. Hierin zijn elk jaar mutaties, zo ook dit jaar,.

Voor een verder toelichting op de grondexploitaties wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 6.3 Inkomensregelingen De kwijtschelding voor afval en riolering is opgenomen in dit thema. Op basis van de werkelijke aanvragen en de ontwikkelingen blijken de lasten voor kwijtschelding lager te zijn. Daar is nu in de berekening rekening mee gehouden. 7.3 Afval Elk jaar worden de kosten van afval geactualiseerd. Mede door de stijging van de tarieven voor inzameling en verwerking van het afval zijn de lasten hoger. Daarnaast is er onzekerheid over de verwachte opbrengsten op het product afval, gezien de druk op o.a. de textielmarkt en de opzegging van de Raamovereenkomst Verpakkingen door de VNG waardoor de grondslag voor de vergoeding aan gemeenten vervalt. 7.4 Milieubeheer In 2023 en 2024 is een SPUK in het kader van energiearmoede toegekend. De budgetten hiervoor zijn alleen in die jaren beschikbaar gesteld (en ook de opbrengst) dat is in 2025 en verder niet opgenomen. In het voorjaar heeft de gemeenteraad kennis genomen van de begroting 2025 van de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO). De bijdrage van de gemeente Heerenveen is. ten opzichte van hetgeen we al geraamd hebben, € 124.000 gestegen. Ook waren voor het duurzaamheidsprogramma's incidentele bedragen overgeheveld uit 2023 naar 2024, waardoor de begroting voor 2024 hoger was op dat onderdeel.

In 2025 zijn ook nog een aantal incidentele bedragen opgenomen voor duurzaamheid. 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Bij het opstellen van de begroting is opnieuw gekeken naar de toerekening van de eigen uren aan de verschillende taakvelden. Voor het onderhoud van de begraafplaatsen en het innen van de begraafrechten bleek dat hier meer uren aan besteed werden dan in 2024 aan toe zijn gerekend. Hierdoor zijn de lasten voor de begraafplaatsen hoger dan in 2024.

8.1 Ruimte en leefomgeving In 2024 waren een aantal incidentele budgetten beschikbaar in het kader van de omgevingsplannen en de implementatie van de omgevingswet. Die incidentele budgetten zijn in 2025 niet meer beschikbaar. Wel is bij de Perspectiefnota 2024 ingestemd met het continueren van de structurele budgetten voor de omgevingsplannen, waardoor de uitvoering hiervan is geborgd. Daarnaast is voor 2025 € 72.000 beschikbaar voor de visie Oranjewoud en € 40.000 voor de omgevingsvisie. Bij de toerekening van uren waren in 2024 meer uren toegerekend aan planologisch beleid dan in 2025 het geval was. 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Elk jaar wordt bij het vaststellen van de jaarrekening ook de actualisatie van de grondexploitaties aangeboden,. De uitwerking hiervan voor de jaren 2025 en verder zijn in deze begroting meegenomen. Hierin zijn elk jaar mutaties, zo ook dit jaar,. Voor een verder toelichting op de grondexploitaties wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 8.3 Wonen en bouwen De grootste afwijking tussen 2024 en 2025 komt door een gewijzigde toerekening van de interne uren. Daarnaast was in 2024 een incidenteel budget van € 200.000 beschikbaar in het kader van het energiefonds. Dat is in 2025 niet meer aanwezig. In 2025 is wel een incidenteel budget beschikbaar van € 90.000 voor het uitvoeren van het programma 'Een thuis voor iedereen'.

Middelen, mensen en bestuur

US MINSKEN EN MIDDELS Input vanuit de raadsagenda • Dienstverlening van de gemeente Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Programma’s, prioriteiten en portemonnee

Aansluiting met programma's Dienstverlenende overheid Wat willen we bereiken op het gebied van onze dienstverlening en de gemeentelijke organisatie

Een betrouwbare overheid naast betrokken inwoners Betrouwbare dienstverlening Het is belangrijk dat inwoners en ondernemers eenvoudig toegang hebben tot informatie die voor hen belangrijk is. Een randvoorwaarde voor een betrouwbare dienstverlening is dat we onze informatiehuishouding op orde hebben. Dit betekent dat medewerkers weten waar zij informatie moeten opslaan en dat iedereen de informatie snel kan vinden die nodig is voor de uitvoering van taken. Opvang piek reisdocumenten Door een verandering in de geldigheidsduur van reisdocumenten, zien we vanaf 2024 jaarlijks een ruime verdubbeling van het aantal aanvragen van deze documenten. Om precies te zijn gaat het om een stijging van 4.700 naar 9.800 aanvragen. We willen de wachttijden voor een reisdocument binnen de twee weken houden. Dit is ook de termijn waarmee inwoners rekening houden bij bijvoorbeeld het plannen van hun vakanties. Investeren in organisatie en medewerkers Onze huidige huisvesting in het gemeentehuis voldoet niet overal aan de arbo-normen. Daarnaast is de huisvesting niet functioneel en niet passend bij hoe we willen werken. Tot 2030 doen we in de huidige huisvesting nog wat we moeten doen en wat nodig is voor een schoon, heel en veilig gemeentehuis.

Wel werken we nu al volgens het werkconcept zoals dit is voorzien in de nieuwe huisvesting: een concept van hybride werken op de plek waar je nodig bent, met een moderne combinatie van werkplekken en digitale werkomgeving. Organisatieontwikkeling Met de ingezette organisatieverandering heeft de gemeente Heerenveen de ambitie om de dienstverlening aan inwoners en ondernemers verder te verbeteren en meer integraal te werken. Deze ambitie willen we bereiken door: a. Een nieuwe structuur en governance: De nieuwe structuur heeft als doel de organisatie wendbaarder maken en de samenwerking tussen verschillende teams te versterken, wat bijdraagt aan betere en meer integrale dienstverlening aan inwoners en ondernemers. b. Versterken leiderschap: Door de topstructuur te verkleinen en het teammanagement te versterken, wordt er meer aandacht besteed aan 66

medewerkers en wordt de aansturings- en monitoringsfunctie verbeterd (onder meer door te werken vanuit duidelijke kaders). c. Ontwikkelen van andere werkwijzen en passend gedrag: Het doel is om aanspreekbaar, duidelijk en rolvast te zijn, verantwoordelijkheid te nemen, de samenwerking te verstevigen, aandacht te hebben voor elkaar en lef en trots uit te stralen. Op deze manier wordt een stevige basis gelegd voor het behalen van de ambities als gemeente en het verwezenlijken van het gezamenlijke doel: goud behalen. Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen De middelen staan onder druk, de bijdragen vanuit het Rijk worden minder en er komen steeds meer taken bij de gemeenten te liggen. Ons doel is om de taken die wij moeten uitvoeren met de beschikbare middelen te realiseren. We willen hierbij beperkt gebruikmaken van de beschikbare reserves. Tegelijkertijd streven we naar een gezondere financiële positie voor de toekomst. IAM Security Door toenemende risico’s en dreigingen moeten we meer aandacht besteden aan de beveiliging van onze informatie en het beheer van onze digitale identiteiten en toegangsrechten. Tegelijkertijd zijn de gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid van onze digitale omgeving belangrijker dan ooit.

Via het werken met, differentiatie in rechten en rollen middels IAM (identity access management) (en de benodigde beveiliging) creëren we een situatie die rekening houdt met een steeds flexibeler gebruik van ICT binnen de organisatie en blijft tegelijkertijd de veiligheid geborgd. Meer inzet op security leidt tot meer control en tot meer preventieve monitoring. Nieuw financieel systeem Doel is dat per 1 januari 2026 een nieuw financieel systeem is geïmplementeerd, inclusief nieuwe gestandaardiseerde financiële processen. Dit moet de organisatie in staat stellen om: • Beter te sturen op financiën en de komende financiële opgaven; • De werkdruk te verlichten bij onder andere de afdeling financiën; • Meer gebruikersgemak te realiseren voor de medewerkers van de gemeente; • Efficiënt werken mogelijk te maken met bijvoorbeeld een verplichtingenadministratie en urenregistratie binnen het nieuwe systeem. Uitbreiding formatie HR Met het overkoepelende thema ‘binden en boeien’ zetten we vanuit de organisatie en onze HR-prioriteiten actief in op toekomstbestendige medewerkers en toekomstbestendig leiderschap. Bovenliggend doel is de juiste persoon op de juiste plek, nu en in de toekomst. Dit omvat inzet op het behouden van medewerkers, recruitment, arbeidsmarktcommunicatie, onboarding en verzuimpreventie.

De organisatieverandering heeft mogelijk een effect op het verzuim, de mobiliteit en het verloop. Continuïteit vanuit ‘binden en boeien’ wat betreft het behouden van medewerkers, recruitment en verzuimpreventie is daarom ook in 2025 essentieel om de impact van de organisatieverandering te beheersen.

HR met focus op Binden & Boeien Met het overkoepelende thema ‘Binden en Boeien’ zetten we vanuit de organisatie en onze HR-prioriteiten actief in op toekomstbestendige medewerkers en toekomstbestendig leiderschap in lijn met de beoogde organisatieverandering. Bovenliggend doel is de juiste persoon op de juiste plek, nu en in de toekomst. Dit betekent onder meer inzet op het behouden van medewerkers door bieden van kansen op ontwikkeling en doorgroei en aandacht door het goede gesprek, recruitment en arbeidsmarktcommunicatie afgestemd op de doelgroep, passende onboarding, zodat medewerkers goed landen in de organisatie. Wat gaan we daarvoor doen Betrouwbare dienstverlening Om onze informatiehuishouding op orde te maken: • implementeren we in 2025 ons bewaarbeleid, met hierin principes en richtlijnen voor het duurzaam digitaal bewaren van informatie. Denk aan de archivering van e-mail en tekstberichten; • voeren we een kader in voor risico- en kwaliteit gestuurd informatiebeheer, waarmee we de organisatie handvatten geven over welke informatie het meest belangrijk is om goed te archiveren. Opvang piek reisdocumenten Met de huidige bezetting is deze piek niet op te vangen. Dit zou ten koste gaan van de andere dienstverlening, waardoor die ongewenste vertragingen oploopt. Denk aan naturalisaties, huwelijken, enzovoorts.

• Om deze tijdelijke piek (tot en met 2028) wél op te kunnen vangen is het waarschijnlijk nodig om onze flexibele schil tijdelijk uit te breiden. Op deze manier anticiperen we op de toenemende vraag. Wanneer hierover meer duidelijkheid bestaat komen we hiervoor terug bij uw raad met een voorstel. Hierbij kijken we scherp naar de kostendekkendheid en de uitgaven die we hebben bij de leges, zoals de afdracht aan het Rijk en de flexibele schil. Investeren in organisatie en medewerkers Om de huisvesting op het basisniveau te houden: • Maken we een integraal plan op basis van het meerjarenonderhoudsplan en de RI&E. Op basis van dit plan doen we wat we moeten doen voor een schoon, heel en veilig gemeentehuis. Daarnaast doen we wat is nodig om fijn samen te werken. Organisatieontwikkeling In 2025 werken we verschillende onderdelen uit die de organisatieverandering mogelijk maken, zoals: • Het in fases doorvoeren van structuurwijzigingen. Volgens het tijdpad is de topstructuur op 1 januari 2025 gewijzigd en is de nieuwe teamstructuur uiterlijk op 1 juli 2025 gereed; • Het verder verstevigen van de bestuurlijke en ambtelijke samenwerking; • De inzet van diverse interventies op werkwijzen, gedrag en cultuur die zijn gericht op integraal werken en samenwerken tussen en over teams en domeinen heen.

Ook geven we verdere inhoud en betekenis aan de ‘Kr8t van Heerenveen’; • De uitwerking en start van een leiderschap-ontwikkeltraject;

•

Een vervolgmeting in 2025 van het werkbelevingsonderzoek dat is uitgevoerd in 2024 (toen vond de nulmeting plaats). Deze manier van monitoren geeft inzicht in de effecten van onder andere de verandering.

Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen We staan samen voor de uitdaging om een duurzaam en gezond financieel perspectief te creëren voor de gemeente Heerenveen. Dat is nogal wat in deze onzekere tijden met betrekking tot de gemeentefinanciën waar externe ontwikkelingen, zoals de herijking van het gemeentefonds, de potentiële rijksbezuinigingen en nieuwe taken voortdurend de begroting van de gemeente beïnvloeden. Om in control te blijven, zijn we gestart met het project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief (DGFP). Dit project is een instrument voor monitoring en voor het genereren van weloverwogen keuzemogelijkheden voor ombuigingen, waardoor we flexibel kunnen inspelen op veranderende omstandigheden. We hebben gekozen voor een gefaseerde aanpak, namelijk: • Voor de begroting van 2025 kiezen we voor een sluitend begrotingssaldo met een focus op de korte termijn. Dit verkleint het risico op het nemen van moeilijk herstelbare beslissingen; • In 2025 werken we diverse deelopdrachten en ombuigingsvoorstellen uit. Deze voorstellen worden bij de perspectiefnota 2025 aan de gemeenteraad voorgelegd voor een integrale beoordeling, met het doel een sluitende begroting voor 2026 en de daaropvolgende jaren te realiseren.

IAM Security In 2024 zijn we gestart met het differentiëren van de toegang tot en het gebruik van ICT faciliteiten naar soorten rollen in de organisatie. De technische term hiervoor heet IAM (identity access management). IAM maakt differentiatie mogelijk, kent meer gebruiksgemak en wordt in 2025 verder geimplementeerd. We zetten in 2025 ook verder in op SIEM/SOC (het preventief monitoren op gebied van security en een operational centrum dat kan reageren op eventuele aanvallen en kritieke gebeurtenissen). Hiervoor is in 2024 al een aanbesteding uitgevoerd. Bovenstaande leidt in 2026 tot een verhoging van de structurele inzet van een functioneel beheerder IAM (identitymanagement) en een ISO (informatie specialist). Nieuw financieel systeem In 2025 vindt de implementatie plaats, inclusief de realisatie van koppelingen naar alle (ongeveer 25) aanpalende informatiesystemen, dataconversie, training en ondersteuning bij livegang. Vanaf 1 januari 2026 is het nieuwe systeem in productie en zijn de nieuwe processen ingericht. In 2026 realiseren we ook nog een klein deel van de implementatie na livegang. Denk aan een deel van de koppelingen en de nazorg.

Ondersteuning organisatieontwikkeling • We zetten actief in op 'leren, experimenteren en implementeren' bij het behouden van medewerkers, recruitment, arbeidsmarktcommunicatie en onboarding; • We stimuleren en trainen leidinggevenden in het goed kennen, coachen en begeleiden van medewerkers. Dit doen we met een focus op het werken volgens rolduidelijkheid en het inzetten op talenten; • We ontwikkelen een aanpak voor strategische personeelsplanning;

•

We zorgen voor de aanbesteding en implementatie van een nieuw personeelsinformatiesysteem. Dit is een belangrijke randvoorwaarde voor de strategische personeelsplanning; We implementeren proactieve verzuimpreventiemaatregelen om mogelijke negatieve effecten van de organisatieverandering op het ziekteverzuim te minimaliseren.

•

Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0.1 Bestuur

-3.724

-3.226

-3.242

-3.362

-3.242

0.2 Burgerzaken

-2.081

-2.227

-1.844

-1.846

-1.772

-1.776

-2.254

-2.704

-2.470

-2.441

-2.457

-2.461

-2.788

-262

-60

128

-714

-454

-2

6.3 Inkomensregelingen

-27

8.3 Wonen en bouwen

-17

-19

-11.316

-8.178

-7.867

-7.758

-7.393

-8.241

660

907

1.021

Lasten

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

0.5 Treasury 1.2 Openbare orde en veiligheid

Totaal lasten

Baten 0.1

Bestuur

0.2

Burgerzaken

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

2.031

2.143

1.755

1.875

0.5

Treasury

1.512

401

138

145

178

231

1.2

Openbare orde en veiligheid

8.3

Wonen en bouwen

Totaal baten

4.217

3.477

2.941

2.948

3.101

3.153

Geraamd saldo van baten en lasten

-7.099

-4.701

-4.927

-4.810

-4.292

-5.088

-40

-47

Onttrekking reserve

1.448

1.039

120

Geraamd resultaat

-5.651

-3.702

-4.974

-4.737

-4.339

-5.135

Toevoegingen reserve

Toelichting tabel Afwijkingen groter dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2024 met de begroting 2025 en verder. 0.2 Burgerzaken De afwijking tussen 2024 en 2025 komt enerzijds door een gewijzigde toerekening van de interne uren. Anderzijds was het inhuurbudget in 2024 € 200.000 hoger. 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden De grootste afwijking in de lasten wordt veroorzaakt doordat in 2024 de onderhoudslasten voor het gebouw de Heerenveense school eenmalig voor € 500.000 in de begroting zijn verwerkt. Daar staat een eenmalige inkomst van € 200.000 voor dit gebouw tegenover. In de begroting 2025 zit een hogere doorbelasting personeel van € 298.000, dit komt door een gewijzigde toerekening van de interne uren. Ook zijn in de begroting 2025 de huurinkomsten geactualiseerd waardoor een lagere opbrengst wordt verwacht van € 187.000. 0.5 Treasury De verwachte rentelasten worden op basis van boekwaarde doorbelast aan de verschillende taakvelden. Deze berekening geeft een verschil tussen 2024 en 2025. Dit heeft geen gevolgen voor het resultaat. Voor 2025 verwachten we lagere baten op de liquide middelen ten opzichte van de raming in 2024.

Algemene dekkingsmiddelen In dit onderdeel wordt een toelichting gegeven op de lasten en baten die niet rechtstreeks aan een thema zijn toe te schrijven. Dit betreft de volgende onderdelen: • overzicht algemene dekkingsmiddelen; • overhead; • vennootschapsbelasting (VPB); • onvoorzien.

Overzicht algemene dekkingsmiddelen Dit overzicht omvat de volgende onderdelen: • dividend; • lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is; • uitkering gemeentefonds; • saldo van de financieringsfunctie (treasury); • overige algemene dekkingsmiddelen. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

-270

-234

-228

-40

-38

-40

-669

-373

-366

-197

-202

-211

-52

-1.294

-523

-1.158

-1.428

-1.236

-1.188

-2.103

-1.368

-2.003

-2.271

-2.080

Treasury

165

141

187

0.61 OZB woningen

7.637

8.379

8.438

0.62 OZB niet-woningen

8.865

8.720

8.860

0.63 Parkeerbelasting

3.254

3.665

3.793

3.187

3.188

3.793

0.64 Belastingen overig

188

200

186

Lasten 0.61 OZB woningen 0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

0.8 Overige baten en lasten Totaal lasten

Baten 0.5

0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

116.935

122.504

128.574

123.297

125.068

126.472

0.8

Overige baten en lasten

106

130

132

Totaal baten

137.150

143.739

150.171

144.288

146.060

148.069

Geraamd saldo van baten en lasten

135.963

141.636

148.803

142.285

143.789

145.989

-169

Onttrekking reserve

231

Geraamd resultaat

136.193

141.468

148.803

142.285

143.789

145.989

Toevoegingen reserve

Toelichting tabel Afwijkingen groter dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2024 met de begroting 2025 en verder. 0.61 en 0.62 Onroerend zaakbelasting Jaarlijks verhogen we de opbrengst voor de onroerende zaakbelasting met de indexatie. Dat heeft ook dit jaar plaatsgevonden waardoor de opbrengst voor 2025 hoger is. 0.63 Parkeerbelasting De lasten voor parkeren zijn hoger door de nieuwe aanbesteding. De afgelopen jaren was de opbrengst vanuit de parkeerbelasting hoger dan het geraamde budget waardoor de extra lasten worden gedekt uit de extra parkeeropbrengsten. Vandaar dat de opbrengsten met € 100.000 zijn verhoogd. 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds De berekening van de algemene uitkering is gebaseerd op de Meicirculaire 2024; dit is de laatst bekende circulaire voor het opstellen van de begroting. In deze Meicirculaire heeft het Rijk berekening op basis van de nieuwe indexeringsssytematiek bbp (bruto binnenlands product) naar voren gehaald. Deze gaat al in vanaf 2024 in plaats van 2026. Verder is de begroting voor de algemene uitkering aangepast van lopende naar constante prijzen. Dit betekent dat alleen voor 2025 is geïndexeerd en de begroting in het loon- en prijspeil 2025 is opgesteld. 0.8 Overige baten en lasten De overige lasten zijn in 2025 meer dan € 700.000 lager dan in 2025.

Dit heeft twee oorzaken. • In 2024 was er een stelpost doorbelasting uren projecten opgevoerd van € 1.290.000; in de begroting 2025 is deze post niet meer opgenomen. Deze stelpost was gebaseerd op de ingeschatte uren die ten laste van de investeringen en grondexploitaties konden worden gebracht. Op basis van de werkelijk gerealiseerde uren in het verleden is dit bedrag opgenomen. Voor 2025 is de inschatting van de door te berekenen uren reëler, waardoor deze stelpost niet meer nodig is. • In verband met de nieuwe indexeringssystematiek is er in de begroting 2025 een stelpost opgevoerd van € 550.000 oplopend naar € 1.200.000. Het bedrag is gebaseerd op het verschil tussen wat we ontvangen aan indexatie via de algemene uitkering en de daadwerkelijk verwerkte indexering in de begroting. Deze stelpost is opgenomen aangezien we nu niet alle lasten automatisch indexeren. Wanneer dit problemen op gaat leveren kan er aanspraak worden gedaan op deze stelpost. Na afloop van het jaar zal beoordeeld worden in hoeverre deze stelpost benut is en nog nodig is.

Overhead Overhead omvat alle kosten die samenhangen met de sturing en de ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. De overhead is geen onderdeel meer van de thema's. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0.4 Overhead

-22.904

-28.640

-27.978

-26.349

-25.955

-25.812

Totaal lasten

-22.904

-28.640

-27.978

-26.349

-25.955

-25.812

761

159

161

136

761

159

161

136

-22.143

-28.481

-27.817

-26.213

-25.819

-25.676

Toevoegingen reserve

-1.903

Onttrekking reserve

5.072

6.281

2.990

473

Geraamd resultaat

-18.974

-22.199

-24.827

-25.740

-25.819

-25.676

Lasten

Baten 0.4

Overhead

Totaal baten

Geraamd saldo van baten en lasten

Toelichting tabel Afwijkingen groter dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2024 met de begroting 2025 en verder. 0.4 Overhead In de begroting 2024 zijn de overgehevelde middelen vanuit 2023 nog niet verdeeld naar de taakvelden, dit is een bedrag van € 1.600.000

VPB Op dit taakveld staat de raming van het te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting. Vennootschapsbelasting is vooral van toepassing op grondexploitaties. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

211

-264

-266

-39

Totaal lasten

211

-264

-266

-39

211

-264

-266

-39

Toevoegingen reserve

Onttrekking reserve

Geraamd resultaat

211

-264

-266

-39

Lasten

Baten

Totaal baten

Geraamd saldo van baten en lasten

Onvoorzien Voor onvoorziene lasten is structureel € 1.000 begroot. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0.8 Overige baten en lasten

-1

Totaal lasten

-1

Totaal baten

Geraamd saldo van baten en lasten

-1

Toevoegingen reserve

Onttrekking reserve

Geraamd resultaat

-1

Lasten

Baten 0.8

Overige baten en lasten

Paragrafen

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico's en het vermogen om deze risico's op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. Deze paragraaf is aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Risico's en weerstandsratio Algemeen Bij het weerstandsvermogen gaat het om de mate waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken om niet begrote, onverwachte en substantiële tegenvallers op te vangen zonder het beleid te veranderen. Een sluitende begroting zonder weerstandscapaciteit betekent dat iedere tegenvaller een probleem oplevert en dwingt tot het nemen van maatregelen. Een buffer is daarom wenselijk. Hoe groot die buffer precies moet zijn is afhankelijk van veel factoren. Het in kaart brengen van risico's is dan ook een belangrijke factor bij de beoordeling van de financiële positie, omdat deze niet (automatisch) tot uitdrukking komen in de begroting- en jaarcijfers. De resultaten van de risico inventarisatie komen tot uitdrukking in deze paragraaf. In deze paragraaf wordt enerzijds de relatie benoemd tussen weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risicomanagement, anderzijds wordt de huidige stand van zaken beschreven. De paragraaf bevat volgens het BBV (Besluit Begroten en Verantwoorden) voorschriften ten minste: a.

een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b. een inventarisatie van de risico's; c. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; d. een kengetal voor de: • netto schuldquote; • netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; • solvabiliteitsratio; • grondexploitatie; • structurele exploitatieruimte; en • belastingcapaciteit. e. een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Achtergrond Gemeente Heerenveen vind het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen, is er een risicoinventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is daarnaast het weerstandsvermogen berekend. Beleid over weerstandscapaciteit en risicomanagement Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen De geactualiseerde nota ‘risicomanagement en weerstandsvermogen’ wordt in het najaar 2024 aan de Raad voorgelegd. Voor de begroting 2025 gelden de uitgangspunten zoals

opgenomen in de nota 'risicomanagement en weerstandsvermogen 2021' en de uitgangspunten zoals in de nota opgenomen zijn toegepast bij het opstellen van deze paragraaf. Doel van deze nota is dat de raad het beleidskader voor het risicomanagement en het weerstandsvermogen vaststelt. Deze nota vloeit voort uit de “Financiële verordening gemeente Heerenveen” (cf. artikel 212 gemeentewet) en het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten). De raad is verantwoordelijk voor een begroting die duurzaam en reëel in evenwicht is en een weerstandsvermogen dat van voldoende omvang is. Vanuit deze verantwoordelijkheid stelt de raad het beleid omtrent het risicomanagement en het weerstandsvermogen op en houdt toezicht hierop. Risicomanagement bij Heerenveen: Het beheersen van risico’s door op gestructureerde wijze expliciet risico’s te inventariseren, beheersmaatregelen uit te voeren en te evalueren ter vermijding/vermindering van die risico’s. Dit alles in een cyclisch proces waarin de inventarisaties voortdurend up-to-date worden gehouden. Doel: integraal risicomanagement: Vanuit de huidige fase waarin we risico’s gestructureerd en overzichtelijk op geld zetten aan de hand van vaste methodieken, zetten we het een volgende stap naar integraal risicomanagement, dat geïntegreerd is in de bedrijfsprocessen en opgenomen is in het DNA van onze organisatie.

Met deze werkwijze bepalen we de risico’s vanuit de organisatie (in plaats vanuit de onderdelen) en krijgen we een volledig en betrouwbaar beeld van de risico’s om daadwerkelijk op te kunnen sturen: - het leidt tot een betere beheersing van de risico’s door vooraf rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen en gebeurtenissen die impact kunnen hebben op kosten, tijd en/of kwaliteit. - Het leidt tot het vergroten van het risicobewustzijn in de gehele gemeentelijke organisatie. Weerstandscapaciteit: De beschikbare risicobuffer bestaat uit het geheel aan middelen dat beschikbaar is om de risico’s in financiële zin af te dekken, de zogenaamde beschikbare weerstandscapaciteit. Bij Heerenveen bestaat dit uit de algemene reserve. De benodigde weerstandscapaciteit betreft de optelsom van alle risico’s waarvoor geen dekking is gegeven, bijvoorbeeld via een verzekering of in de begroting. Het relateren van de buffer aan de benodigde weerstandscapaciteit levert de ratio weerstandsvermogen op. Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, als zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen Risicomanagement: Er zijn een aantal factoren van invloed op de hoogte van het weerstandsvermogen. Zo gaan we bij de berekening van de risicosimulatie uit van het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Ook de ratio weerstandsvermogen is een factor die van invloed is.

Deze is vastgesteld op het waarderingscijfer C (bandbreedte van 1,0 en de 1,4) in de Raadsvergadering van 13 juli 2023 bij het MJP 2023. Tenslotte is de vermenigvuldiging van de risico’s met de factor 1,2 van invloed op de hoogte van het weerstandsvermogen. De reden daarvan is dat er van te voren niet ingeschatte risico’s kunnen optreden (“de zogenaamde zwarte zwanen”) en dat er daarnaast altijd een bepaalde mate van onzekerheid bij de inschatting van risico’s is.

Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Voor 2025 ziet dat er als volgt uit: Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) € 46,1 Ratio weerstandsvermogen= _____________________________ ______ Benodigde weerstandscapaciteit € 19,7 (totaal van de risico’s)

= 2,3

Uit bovenstaande volgt een ratio weerstandsvermogen van 2,3. Dit valt binnen categorie A, waarmee we voldoen aan het door de Raad vastgestelde waarderingscijfer C. Bij de jaarrekening bedroeg de ratio 3,6. Deze lagere ratio is wordt met name veroorzaakt door de toegenomen risicowaarde van project centrum en een afname van de weerstandscapaciteit (algemene reserve) van 50,2 mln. naar 46,1mln. Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld. Ratio

Waardering

Betekenis

Uitstekend

1,4 – 2,0

Ruim voldoende

1,0 – 1,4 0,8 – 1,0

C D

Voldoende Matig

0,6 – 0,8

Onvoldoende

< 0,6

Ruim onvoldoende

Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen: Ratio weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen

rekening 2019 2,0

rekening 2020 1,9

rekening 2021 2,7

rekening 2022 2,6

rekening 2023 3,6

begroting 2024 1,7

begroting 2025 2,3

begroting 2026

begroting 2027

begroting 2028

Inventarisatie van de risico's Risico’s exclusief grondexploitatie Om de risico's van de gemeente Heerenveen in kaart te brengen, is door de organisatie een risicoprofiel opgesteld. De afgelopen periode zijn nieuwe risico’s geïnventariseerd en is het risicoprofiel uit de jaarrekening 2023 geactualiseerd. Voor het kunnen opvangen van de risico’s die geïnventariseerd zijn, zijn we genoodzaakt een financiële buffer aan te houden. Aangezien niet alle risico’s tegelijkertijd en in maximale opvang optreden, wordt gebruik gemaakt van de Monte Carlo risicosimulatie om de hoogte van de financiële reserve te bepalen. Deze risicosimulatie is een computergestuurde techniek waarbij een fysiek proces niet één keer, maar vele malen wordt gesimuleerd. Via kansberekening (hoe vaak zal de gebeurtenis zich voordoen) en de ingeschatte schade (indien de gebeurtenis zich daadwerkelijk voordoet) wordt de benodigde financiële buffer berekend. De totale maximale financiële omvang van de risico’s van Heerenveen bedraagt op dit moment € 58,8 miljoen. De top 10 risico’s vertegenwoordigen een waarde van € 50,2

miljoen. Op basis van de ingevoerde risico's is de hierboven genoemde risicosimulatie uitgevoerd. Achteraan in deze paragraaf worden de top 10 risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Bij de berekening van de risicosimulatie gaan we uit van het door de gemeente Heerenveen vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Uit de risicosimulatie in de tabel hieronder, volgt dat met 90% zekerheid kan worden gesteld dat alle risico’s zijn afgedekt met een bedrag van € 12,3 miljoen. Bij de jaarrekening 2023 was dit € 7,4 miljoen. Inclusief de factor 'zwarte zwanen' betekent dit een risico van 14,8 miljoen. Onderstaande tabel en figuren tonen de resultaten van de risicosimulatie. Zekerheidspercentage

Bedrag

10%

€ 1.151.358

25%

€ 1.859.342

50%

€ 3.032.260

75%

€ 6.869.255

80%

€ 8.564.685

90%

€ 12.301.760

95%

€ 14.968.366

99%

€ 19.733.325

Risico’s grondexploitatie Bij jaarrekening 2023 (per 1-1-2024) zijn de grondexploitaties herzien en is een inschatting van de financiële risico’s op de grondexploitaties gemaakt. De benodigde weerstandscapaciteit bedroeg € 4,9 mln. inclusief de factor ‘’zwarte zwanen’’. De vijf grote grondexploitaties zijn onlangs geactualiseerd t.b.v. de begroting 2025. Er is geïnventariseerd of 1. tussentijdse herziening van de grondexploitaties benodigd is en

of er nieuwe dan wel veranderde risico’s aanwezig zijn.

Uit deze inventarisatie kwamen geen aanpassingen voor de financiële risico's op de grondexploitatie naar voren. De stand blijft dus 4,9 mln. Samengevat alle risico’s In onderstaande tabel is het totaal aan risico’s opgenomen voor 2025: 1. Grondexploitaties 2. Overige risico's Totaal

€ 4,9 miljoen € 14,8 miljoen € 19,7 miljoen

Ontwikkeling risico’s In onderstaand overzicht zien we de ontwikkeling van de risico’s van het grondbedrijf (blauwe lijn) en de overige risico (oranje) vanaf de begroting 2021.

Aandachtspunten/kanttekeningen: De risico analyse levert een aantal aandachtspunten en/of kanttekeningen op voor ons college: 1. Project heroverweging gemeentelijk huisvesting Vanwege de financiële situatie van onze gemeente heeft uw Raad op 29 februari 2024 ingestemd met het voorstel om een korte periode van integrale heroverweging in te lassen. Op basis van dit besluit is de projectontwikkeling opgeschort. Zo is onder meer de lopende aanbestedingsprocedure voor bouwprojectmanagement stopgezet. De integrale heroverweging betekent dat een nieuw scenario-onderzoek is uitgevoerd. Binnen een periode van 6 maanden is de gehele opgave opnieuw geanalyseerd op kansen en mogelijkheden. Na besluitvorming in uw Raad (eind 2024) over het project wordt een uitgebreide risicoanalyse uitgevoerd door het projectteam. De uitkomsten daarvan worden 84

vervolgens opgenomen in de eerstvolgende van toepassing zijnde paragraaf weerstandsvermogen. 2. Perspectiefnota. De begroting 2025 is gebaseerd op de vastgestelde perspectiefnota 2024. Hierin is aangegeven dat het jaar 2026 een bijzonder jaar in deze begroting is. Vanaf dat jaar daalt de gemeentefondsuitkering voor gemeenten fors, zonder dat de Rijksoverheid duidelijkheid geeft hoe gemeenten hiermee om kunnen gaan. Bij de Perspectiefnota 2025 verwachten we meer duidelijkheid vanuit het Rijk te hebben. In dat kader is kritisch gekeken naar de aanvragen die zijn gedaan voor de Perspectiefnota 2024. Alle aanvragen zijn afgewogen, waarbij is gekeken of de aanvragen ‘onontkoombaar’ of ‘onvermijdbaar’ zijn. Daarna is bij de overige aanvragen de afweging gemaakt of deze noodzakelijk zijn. Niet alle aanvragen zijn dan ook verwerkt in de begroting 2025. De risico's die samenhangen met het niet honoreren van sommige aanvragen zijn (nog) niet onderkend en derhalve niet opgenomen in de begroting. Beheersmaatregel: In de perspectiefnota 2025 (tbv de begroting 2026) vindt een integrale afweging plaats en kunnen deze aanvragen opnieuw worden opgenomen. Evt. risico's worden dan ook beschreven. 3. Organisatieontwikkeling De in 2023 gestarte organisatieontwikkeling krijgt vanaf 2025 concreter vorm. Zo staat begin 2025 de nieuwe structuur en governance van onze organisatie.

En voorstellen van medewerkers voor het beter samenwerken en prettiger werken gaan bijdragen aan onder andere een betere dienstverlening. Voor de benodigde wijzigingen op het gebied van structuur en cultuur is het nodig om te investeren in onder andere de versterking van het management (topstructuur),leiderschapsontwikkeling, de HR-cyclus en communicatie. Deze kosten zijn opgenomen in deze begroting. De risico's die samenhangen met deze organisatie ontwikkeling, denk aan consequenties voor leidinggevenden, werkdruk, veranderingen in werkzaamheden etc. Deze risico's zijn niet gekwantificeerd en niet opgenomen als financieel risico in deze paragraaf. Beheersmaatregel: er is een projectplan opgesteld met heldere en concrete afspraken en er is een projectgroep en stuurgroep ingericht. Ook vindt regelmatige afstemming met de betrokken portefeuillehouder plaats, waar ook de risico’s worden meegenomen en besproken. In de Voorjaarsrapportage komen we terug op de risico’s, waar mogelijk gekwantificeerd. . 4. Netcongestie Er is geen capaciteit op het elektriciteitsnet voor uitbreidingen op bestaande en nieuwe grondexploitaties, dit kan leiden tot uitstel of afstel van investeringen. 5. Verbonden partijen Er spelen diverse risico's op het gebied van verbonden partijen.

Te denken valt aan grote investeringsverplichtingen die de partijen niet zelf kunnen dragen en waarbij de gemeente wordt gevraagd om in te springen. Ook het risico dat verbonden partijen continuïteitsproblemen krijgen is momenteel actueel. Zie hiervoor ook de paragraaf verbonden partijen. 6. Krapte op de arbeidsmarkt / ziekteverzuim / werkdruk Zowel bij de gemeente Heerenveen als ook landelijk is sprake van een lastig bedrijfsvoeringsvraagstuk, namelijk een tekort aan gekwalificeerd personeel. Dit is ook een landelijke trend. Uit de landelijke personeelsmonitor 2023 blijkt dat: o 20% van de gemeentelijke vacatures moeilijk vervulbaar zijn. o landelijk de werkdruk een serieus probleem is. De belangrijkste oorzaken van lang of extra lang verzuim zijn werkdruk & stress en fysieke 85

o o

aandoeningen. 9 op de 10 gemeenten geeft aan dat werkdruk een actueel thema is. Het ziekteverzuim hoog is (6,2%). Bij Heerenveen ligt het percentage op 6,8%. Gemeenten gemiddeld 22% van de loonsom besteedden aan externe inhuur om in de krappe arbeidsmarkt toch werk gedaan te krijgen. Bij Heerenveen is dat 25%. Risico: Werkzaamheden kunnen we niet volledig en tijdig realiseren. Dit levert expliciete aandachtspunten op, prioritering, wat kan wel en wat kan niet, wat kan anders.

Nr.

Invloed (%)

Risicogebeurtenis

Netto Netto Financieel Kans Maximum

Maatregel:

R601

39,70% - De kosten voor het programma Centrum vallen hoger uit dan eerder begroot. - Er blijft hoge parkeerdruk rond het Centrum

26%

€ 18.770.000 Algemene risicoanalyse is aanwezig van het project, deze wordt periodiek geactualiseerd. In vigerende beleid is een verplichting opgenomen om parkeerplaatsen af te kopen in het centrum als voeding voor het mobiliteitsfonds/dekking parkeergarage;-In centrumvisie/woonvisie woningbouw stimuleren. Realistische raming parkeergarage gebaseerd op inschatting toe te voegen woonprogramma centrum;-Aanvullende onderzoeken doen rond ondergrondse infrastructuur en bodemvervuiling;Inventarisatieonderzoek planschade/nadeelcompensatie/privaatrechtelijke overeenkomsten uitvoeren. Goede planning. Projectcontroller is aangesteld.

R52

11,40% Financiële verplichtingen indien er een beroep wordt gedaan op onze garantstellingen.

10%

€ 11.333.000 Verantwoorden en bijsturen in een planning en control document.

R363

8,95% De kosten van het project 'Heerenveen beter bereikbaar' vallen hoger uit/projectbudget (mn posten “onvoorzien” en “prijsindexatie”) is ontoereikend.

42%

€ 2.250.000 Voor het project HBB is een aparte project risicoanalyse uitgevoerd.- Samenwerking opzoeken met RWS en provincie Fryslan in de discussie met de belastingdienst.- Besparing op kosten door bv hergebruik van materialen (positief voor voorziene deel projectbudget en duurzaamheid, maar heeft wel een negatief effect op het financiële risicoprofiel)Efficiënt en effectief inzetten van het projectbureau (samenwerking opzetten in bouwteam met aannemer)- Schaalvoordelen benutten door toevoeging kruising B. Falkenaweg (positief voor voorziene deel projectbudget, maar door vertraging bij gefaseerde aanpak).

R615

7,03% Stijgende inflatie

70%

€ 1.000.000 Nadenken over strategisch handelen ( plannen, keuzes maken, faseren etc.). Onderdeel van project "Duurzaam grip op financiën".

R192

4,56% Verplichte afname van grond en boerderij op het IBF voor een getaxeerde waarde

20%

€ 1.146.000 Afhankelijk van derden en marktomstandigheden.

R249

4,22% Ontoereikend budget voor uitkeringen (BUIG)

25%

€ 1.200.000 Het uitvoeringsprogramma werk (instroom, uitstroom, handhaving) is geïmplementeerd.

R208

2,54% Schending van de persoonlijke levenssfeer in het kader van de Avg

25%

€ 1.000.000 Er wordt gewerkt volgens het vastgestelde privacy beleid. Op basis hiervan is er aandacht voor bewustwording bij medewerkers, sprake van beveiligd mailverkeer en overige functionerende AVG maatregelen.

R535

2,49% Het budget voor de Jeugdzorg is niet toereikend

10%

€ 2.500.000 We houden vinger aan de pols bij directe verwijzingen door opvallende en dure indicaties te bespreken met de betrokken zorgaanbieder. Aan de hand van de te ontwikkelen monitor worden de uitgaven gemonitord en waar het mogelijk is bijgestuurd. Overwogen wordt om formatie, budget en voorzieningen op geëigende momenten in de P&C cyclus in te brengen

R371

2,00% Een inbraak van buiten of van binnen waarbij informatie wordt gestolen, gegijzeld en/of schade wordt toegebracht aan de ICT/digitale informatievoorziening.

€ 10.000.000 Informatieveilig werken in Heerenveen - Samen houden we de gegevens van onze gemeente in veilige handen (beleid en plan) en door Plan B (plan voor als het mis is gegaan). Beveiliging in gemeente is 'gemiddeld' maar dat geeft geen enkele garantie. Vorig jaar is doorgevoerd off side backup, waarbij in de backup de ransomware niet wordt opgeslagen. Niet alle informatie wordt gebackupt. CISO en afdeling I&I zijn bezig met opzetten van BCP en CSIRT (een team dat kan reageren als er iets gebeurt) en SIEMSOC (monitoring van verdacht gedrag). Start eind 2024."

R640

1,59% Door derden kunnen juridische claims worden ingediend bij de gemeente

10%

€ 1.000.000 We willen aan de voorkant in gesprek gaan en proberen er uit te komen zonder juridische strijd. Dit kan soms wel tot kosten leiden, maar minder dan in geval van het juridische traject op gaan.

Financiële kengetallen Voor een goede meting voor de gezondheid van de gemeentefinanciën is het presenteren van een aantal (voorgeschreven) financiële kengetallen van belang. Zie onderstaande infographic.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de resultaten van de financiële kengetallen. Kengetallen 1 2 3 4 5 6

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorr. voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Realisatie

Begr. 2024

Begroting

2023 37,3% 37,2% 29,7% 11,8% 0,4% 87,9%

na wijz. 55,7% 55,6% 28,4% 10,2% -0,1% 93,8%

2025 70,4% 69,9% 24,1% 6,7% 0,6% 92,2%

2026 82,4% 82,0% 20,5% -0,2% -2,9% 94,7%

2027 90,5% 90,0% 16,8% -4,9% -3,0% 96,1%

2028 121,3% 120,8% 12,2% -6,4% -3,1% 97,4%

Conclusie Alle kengetallen laten een negatieve trend zien. Waar we in de begroting 2024 nog voldoen aan het gros van de geadviseerde normen constateren wij dat in 2027 de situatie op bepaalde onderdelen zorgelijk is. Het al eerder genoemde investeringsprogramma zorgt voor een forse financieringsbehoefte wat zichtbaar wordt in de ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote. In 2028 bedraagt de solvabiliteit 12% en is daarmee lager dan de geadviseerde ondergrens van 20%. Een toename van vreemd vermogen en de afname van de algemene reserve zijn hier de oorzaak van. De netto schuldquote nadert de kritisch grens van 130% waarop gemeenten wordt geadviseerd direct actie te ondernemen. Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Indien de netto schuldquote boven de 100% ligt spreekt men van een hoge gemeenteschuld. Hoger dan 130% betekent dat gemeenten wordt geadviseerd direct maatregelen te treffen om de schulden te verminderen. We zien een stijgende lijn in de netto schuldquote waarbij de verwachting voor 2028 wel zorgwekkend is. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote is lager of gelijk aan 100%".

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Het aandeel verstrekte leningen is stabiel en zeer gering. De uitkomsten hiervan zijn in lijn met de netto schuldquote zonder dat deze gecorrigeerd is voor verstrekte leningen. Daarmee is de conclusie gelijk dat de stijgende lijn die we zien in de jaren 2025 naar 2028 zorgwekkend is. Zeker de verwachting voor 2028 met een schuldquote boven de 100% is niet gezond. Dit is één van de inzetten van het project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote gecorrigeerd is lager of gelijk aan 100%".

Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen

Netto Schuldquote Hoe lager dit percentage, hoe beter

Hoe lager dit percentage, hoe beter

140,00%

120,00%

100,00%

80,00%

60,00%

40,00%

20,00%

0,00%

0,00% 2023

2024

2025

2026

2027

2028

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen op lange termijn te voldoen. Bij een ratio kleiner dan 20% heeft een gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Het licht staat dan op rood. Normaal bevindt de ratio van een gemeente zich tussen de 20% en 70%. We zien dat de solvabiliteitsratio voor 2025 en 2026 nog wel boven de 20% wordt ingeschat, maar op basis van de huidige cijfers zakt deze naar een zorgelijke 12%. Criterium voor mate van gezondheid: "De solvabiliteitsratio is groter of gelijk aan 20%". Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Dat de grondexploitatie voor 2025 nog positief is en de jaren daarna negatief komt mede doordat de huidige grondexploitaties allemaal in de eindfase bevinden en nog nieuwe exploitaties opgestart moeten worden. Criterium voor mate van gezondheid: "De grondexploitatie is minimaal 0%".

Solvabiliteit

Grondexploitatie

Hoe hoger dit percentage, hoe beter

Hoe lager dit percentage, hoe beter

35,00%

14,00% 12,00%

30,00%

10,00% 8,00%

25,00%

6,00% 20,00%

4,00%

15,00%

2,00%

10,00%

-2,00%

0,00% 2023

2024

2025

2026

2027

2028

-4,00%

5,00%

-6,00%

0,00%

-8,00% 2023

2024

2025

2026

2027

2028

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Mede door de negatieve verwachte resultaten voor de jaren 2026 en verder is deze ratio negatief.

Criterium voor mate van gezondheid: "De structurele exploitatieruimte is groter of gelijk aan 0%". Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de lokale lastendruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De uitkomsten laten zien dat wij boven het landelijk gemiddelde uitkomen. De stijging van de lasten wordt grotendeels veroorzaakt door een stijging van de rioolheffing. Het is onduidelijk of wij voor de komende jaren inderdaad boven het landelijk gemiddelde uitkomen. Aangezien de vergelijkende cijfers voor het landelijk gemiddelde op hetzelfde niveau zijn gebleven als de begroting 2023. Criterium voor mate van gezondheid: "De woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde zijn lager dan 100%".

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerenveen&id=32997582-debe-492f-97f4-9ceb8b5166e9