Bijlage 1 - Begroting 2025

Structurele Exploitatieruimte

Belastingcapaciteit

Hoe hoger dit percentage, hoe beter

Hoe lager dit percentage, hoe beter

1,00%

100,00%

0,50%

98,00%

0,00% -0,50%

96,00% 2023

2024

2025

2026

2027

2028

94,00%

-1,00%

92,00%

-1,50%

90,00%

-2,00%

88,00%

-2,50%

86,00%

-3,00%

84,00%

-3,50%

82,00% 2023

2024

2025

2026

2027

2028

92

Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen De gemeente beheert in de openbare ruimte diverse kapitaalgoederen (ook wel assets genoemd). Het gaat daarbij o.a. om wegen (verhardingen), civieltechnische kunstwerken (bruggen, tunnels), oevers & kaden, groen (w.o. bomen), gebouwen en riolering & water. Maar b.v. ook om openbare verlichting, speelvoorzieningen, bebording en straatmeubilair. Het beleidsmatig en financieel kader voor het duurzaam in stand houden van de belangrijkste kapitaalgoederen is geborgd in de 'Brede Nota Kapitaalgoederen 20232027' en het 'Watertakenplan 2025-2029'. Eind 2022 is de 'Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027' door de raad vastgesteld. Onderdeel hiervan zijn ook de onderliggende beheerplannen voor verhardingen, civieltechnische kunstwerken, oevers/kaden, groen en vastgoed (gebouwen en kunst). In deze beheerplannen zijn de onderhoudsopgaven, de benodigde budgetten, de onderbouwing van de onderhoudsvoorzieningen en de vervangingsinvesteringen opgenomen. Bij de vaststelling van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 - 2027 zijn de volgende beleidskaders vastgesteld: • Voortzetting van het huidige beleid zoals dit in 2016 en 2021 is vastgesteld (i.c. 'bewust beheer' voor de openbare ruimte en conditiescore 3 voor gebouwen/vastgoed).

• Bij amendement is daarbij besloten het onderhoudsniveau voor fietspaden naar boven bij te stellen naar een 'hoog-niveau' in plaats van het eerder gehanteerde 'basis-niveau'. • Het instellen van een onderhoudsvoorziening voor het kapitaalgoed verhardingen, met ingang van 2023. • De (financiële) voorschriften zoals die zijn opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording (de BBV). • De financiële verordening en het activeringsbeleid binnen de gemeente Heerenveen. Periodiek wordt de actuele staat van het onderhoud inzichtelijk gemaakt (inspecties en schouw). De resultaten hiervan vertalen we in de beheerplannen. De financiële uitkomsten van die beheerplannen worden verwerkt in de begroting, ter aansluiting op de planning en control cyclus, waarbij de resultaten worden verantwoord in de jaarrekening. Op de wijze waarop het huidige beheer en onderhoud wordt ingevuld, geven we uitvoering aan de voortzetting van het huidige kwaliteits- en veiligheidsniveau met een extra plus op het onderhoudsniveau voor de fietspaden. Met deze beleidskaders voorkomen we achterstallig onderhoud en kapitaalvernietiging. Voor het kapitaalgoed "riolering (en water)" is het beleid vastgelegd in het 'Watertakenplan 2025-2029'. Hierin zijn 5 doelen opgenomen: 1. We willen voldoen aan wet- en regelgeving (zorgplichten) 2. We willen het areaal goed beheren

93

3. We willen de gemeente Heerenveen klimaatadaptief maken 4. We willen integraal kijken naar de waterketen en het watersysteem 5. We willen samenwerken aan een toekomstbestendig en duurzaam Heerenveen Met name de eerste 3 doelen hebben een directe relatie met het (onderhoud) van het kapitaalgoed/asset riolering. De doelen zijn vervolgens vanuit visie en strategie vertaald in concrete acties waaronder onderhoud, renovatie en vervanging van riolering en gemalen (incl. beheerplan voor de vervangingen). Beheerplannen per kapitaalgoed Beheerplannen per kapitaalgoed

Naam beheerplan

Vastgesteld in raad

Looptijd

Achterstallig onderhoud?

Verhardingen

Brede nota kapitaalgoederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027

Nee

Civieltechnische kunstwerken

Brede nota kap.goederen 2023 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027

Nee

Oevers en kaden

Brede nota kap.goederen 2023 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027

Nee

Gemeentelijke gebouwen

Brede nota kap.goederen 2023 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027

Nee

Kunstobjecten

Brede nota kap.goederen 2023 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027

Nee

Riolering

Watertakenplan 2021 - 2024

14-12-2020

2021 t/m 2024

Nee

Sportvelden en sportaccommodaties

Accommodatieplan Sport

9-11-2021

2022 t/m 2036

Nee

Openbaar groen

Brede nota kap.goederen 2023 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027

Nee

De totale onderhoudskosten per kapitaalgoed bedraagt als volgt : (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten per kapitaalgoed

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Verhardingen (wegen, fiets- en voetpaden etc.)

5.672

5.807

5.554

5.680

Civieltechnische kunstwerken (bruggen, viaducten en steigers)

1.731

2.391

1.129

1.134

Oevers en kaden (beschoeiing, damwand, oevers & kaden)

3.040

1.249

1.220

1.229

Gemeentelijke gebouwen en overig vastgoed

8.406

6.989

8.698

9.799

33

33

32

33

Riolering (beheer en instandhouding riolering)

6.764

6.587

6.680

6.706

Sportvelden en sportaccommadaties

2.232

2.216

2.316

1.919

Openbaar groen

3.458

3.469

3.414

3.583

31.337

28.741

29.042

30.083

Kunstobjecten (beeldende kunst)

Totaal onderhoudskosten kapitaalgoederen

Infrastructuur Wegen (verhardingen) De gemeente beheert in totaal ruim vier miljoen vierkante meter aan fietspaden, voetpaden, parkeerterreinen, rijbanen en overige verhardingen. Wegen moeten veilig en functioneel zijn en er moet geen sprake zijn van kapitaalvernietiging. Hiertoe is het beheerplan wegen 2023 t/m 2027 met investeringen en onderhoud vastgesteld. De gemeente voert elke twee jaar een inspectie uit naar de kwaliteit van wegen (verhardingen). Op basis hiervan anticiperen we op de staat van onderhoud in relatie tot het beschikbare budget. Alles wordt vastgelegd in het gemeentelijke beheerssysteem Obsurv. Aan de hand van rekenregels stellen we een kwalitatieve planning op, die we omzetten naar een beheerplan en naar uitvoeringsplannen. Op een aantal plekken, zo is in 2022 geconstateerd, werd het basisniveau (ondergrens rapportcijfer 5,5) niet gehaald. Met name asfaltverharding op bedrijventerreinen en in woongebieden vraagt dan ook (extra) inzet. Hierin is voorzien met de vaststelling in december 2022 van de Brede Nota

94

Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027. Daarbij is tevens besloten een onderhoudsvoorziening verhardingen in te stellen met ingang van 2023. De volgende werkzaamheden zijn in de planning voor 2025 opgenomen: • Uitvoering herinrichting parkeerterrein Muntflats (Heerenveen); start uitvoering sept 2024 met doorloop in 2025 • Uitvoering herinrichting deel Coehoorn van Scheltingaweg / Van Oenemastraat (Heerenveen) • Voorbereiding herinrichting Kattebos, deel Oude veenscheiding tot Valeriaan (Heerenveen); kabels en leidingen gepland in 2025 • Voorbereiding herinrichting Pres. Kennedylaan/ Rembrandtlaan (Heerenveen); kabels en leidingen gepland in 2025 • Voorbereiding herinrichting Jelle van Damweg Fase 2; kabels en leidingen in 2025 • Voorbereiding en uitvoering renovatie Hiddingastraat en omgeving, in combinatie met rioolvervanging, met doorloop naar 2026 • Voorbereiding renovatie Peperstraat Naast genoemde renovatie- en herinrichtingsprojecten wordt er, op basis van het beheerplan, divers groot onderhoud aan verhardingen uitgevoerd zoals: het aanbrengen van asfalt deklagen, het aanbrengen van asfalt slijtlagen of het herstraten van wegen, fiets- voetpaden. Daarnaast worden er nog reparaties (klein onderhoud) uitgevoerd aan wegen, fiets- voetpaden. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten verhardingen Klein onderhoud

Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028 869

869

869

868

Groot onderhoud (voorziening)

2.692

2.297

1.755

1.755

Kapitaallasten

2.111

2.641

2.929

3.057

Totaal onderhoudskosten verhardingen

5.672

5.807

5.554

5.680

Civieltechnische kunstwerken De gemeente beheert bruggen (vast en beweegbaar), tunnels en viaducten, steigers en duikers. In totaal 563 civieltechnische kunstwerken. Het beheer is op basis van de landelijke erkende CROW systematiek, richtlijnen voor kunstwerkenbeheer en geldende NEN-normering (2767-4). Het doel is duurzame instandhouding, veiligheid en functionaliteit van de kunstwerken. Elke vijf jaar voeren we een volledige inspectie / conditiemeting uit. Alles wordt vastgelegd in het beheersysteem. In 2019 is dit voor het laatst gebeurd. Aan de hand van rekenregels maken we een kwalitatieve planning en begroting, die we verwerken in het beheerplan en uitvoeringsplannen, met daarbij een onderbouwing van de benodigde investeringen en een onderbouwing van de onderhoudsvoorziening. De gemeten kwaliteit, van uitstekend tot zeer slecht, laat zien dat de afgelopen jaren veel werk is gedaan. Het merendeel is uitstekend tot goed. In totaal scoren nog een aantal kunstwerken onvoldoende. Ondanks een onvoldoende score is de veiligheid voor gebruikers gegarandeerd of worden er maatregelen genomen waardoor er geen sprake is van gevaar. Naast onderzoeksopgaven zijn o.m. de volgende werkzaamheden in de planning voor 2025 opgenomen:

95

•

• •

Voorbereiding/uitvoering aan diverse kunstwerken:  conserven en reinigen  herstel en vervangen slijtlagen (bruggen)  vervangen onderdelen (bruggen)  herstel voegwerk en voegovergangen Onderzoek constructieve veiligheid civieltechnische kunstwerken Onderzoek m.b.t. renovatie/nieuwbouw Weidlânsbrêge Akkrum

De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten civieltechnische kunstwerken Klein onderhoud Groot onderhoud (voorziening) Kapitaallasten Totaal onderhoudskosten civieltechnische kunstwerken

Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028 192

72

72

72

1.134

1.904

630

630

406

415

427

433

1.731

2.391

1.129

1.134

Oevers en kaden De gemeente beheert oevers en kaden, beschoeiingen, damwanden, kaden maar ook natuurlijke oevers. In totaal ruim 55 kilometer. In de periode 2016-2020 is alles geïnspecteerd. Dit gebeurt elke vijf jaar en als het nodig is tussentijds. De gegevens verwerken we in het beheersysteem. Het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd om hiermee kapitaalvernietiging te voorkomen en de functionaliteit te behouden. Op basis van de conditiemetingen (conform de NEN 2767-4) wordt een onderhoudsplanning gemaakt die verwerkt wordt in het beheerplan en in uitvoeringsplannen. Dit gebeurt aan de hand van vastgelegde cyclische normeringen. In het beheerplan is opgenomen welke investeringen benodigd zijn en die zijn als kredieten opgenomen in deze begroting. Ook is er een onderbouwing van de onderhoudsvoorziening opgenomen. Net als bij kunstwerken wordt de kwaliteit van het areaal beoordeeld als "uitstekende conditie tot zeer slechte conditie". Het grootste deel van de oevers scoort een uitstekende conditie, het gaat dan om bijna 38 kilometer. Ruim 10 kilometer scoort slecht tot zeer slecht. De uit deze score voortkomende opgaven zijn opgenomen in de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027, het beheerplan en is vertaald naar uitvoeringsplannen. Daar waar sprake is van (zeer) slechte scores zijn, als de situatie hierom vraagt, maatregelen genomen zodat de veiligheid gegarandeerd is.

Daarnaast is het areaal in 2024 aangepast als gevolg van "de overdracht van oevers langs vaarwegen" waartoe de afgelopen jaren veel afstemming heeft plaatsgevonden tussen de Friese gemeenten, de provincie en het wetterskip. Inmiddels heeft dit geleid tot een definitieve toedeling van areaal aan een beheerder. Voor Heerenveen heeft dit geleid tot een uitbreiding in areaal en daarmee (toekomstige) beheer en onderhoudsopgaven. De financiële meerjarige consequenties hiervan zijn via het proces van de P-nota 2024 verwerkt in de begroting.

96

De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2025 opgenomen: • Vervanging kade (paal/schot) Crackstate (Heerenveen) • Vervanging damwand Bolster (Heerenveen) • Vervanging damwand Haskeruitgang (Heerenveen) • Vervanging damwand Veilingstraat (Heerenveen) • Vervanging damwand S. Brinksmaweg (Jubbega) • Vervanging damwand W.J. Koopmansstrjitte (Akkrum) Naast bovenstaande opgaven wordt, met als basis het beheerplan oevers en kaden, divers onderhoud aan damwanden/beschoeiingen uitgevoerd. Waar mogelijk worden natuurvriendelijke oevers aangelegd in plaats van herstel of vervanging van de aanwezige “harde” oeverbescherming. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten oevers en kaden Klein onderhoud

Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028 2.431

726

564

564

Groot onderhoud (voorziening)

123

-

105

105

Kapitaallasten

486

523

550

559

3.040

1.249

1.220

1.229

Totaal onderhoudskosten oevers en kaden

Openbare verlichting In de begroting zijn voor het versneld verledden van de openbare verlichting financiële middelen beschikbaar. Eind 2029 is alle verlichting verled en daarmee verduurzaamd. In 2025 worden hiertoe o.m. de onderstaande werkzaamheden uitgevoerd (een deel is reeds gestart in 2024): • Buitengebied Jubbega, 72 lichtmasten • Aenwirderweg, Hegedyk, Deelenweg, Hooivaartsweg, Tijnjeweg en Verseweg (Gersloot), 39 lichtmasten • Bornego, P.G. Otterweg, Aenwirderweg en Jonkersweg (Luinjeberd), 17 lichtmasten • Wjitteringswei Sudkant West, 52 lichtmasten • Deelspaad, Dorpstraat, Hellingpad, Konvintspaad, Rijsstraatweg, Spitsendyk, Stobbega'ster Pad, Tovepaed, Kapellewei, Leeuwardenstraatweg en Lier (Haskerdijken Nieuwbrug), 60 lichtmasten • Kern Heerenveen, 250 lichtmasten In combi met voorbereiding/uitvoering herinrichting Centrum Heerenveen • Woonwijk Skoatterwald, 60 lichtmasten • Oranjewoud: Anna Charlottelaan, Casimiralaan, Heidelaan, Henriëtte Amalialaan, Sophia Hedwiglaan, 90 lichtmasten Riolering Gemeentelijke watertaken Voor een gezonde, veilige leefomgeving en het duurzaam en toekomstbestendig en klimaatbestendig maken van Heerenveen zijn goede rioleringen, robuuste watersystemen en passende inrichting van de openbare ruimte nodig.

Zo zorgen we voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu (waterkwaliteit) en een voldoende klimaatrobuuste inrichting van de (openbare) ruimte waarbij overlast door water en droogte wordt voorkomen c.q. wordt beperkt. De taken en opgaven zijn vastgelegd in het eind 2024 vastgestelde 'Watertakenplan 2025 - 2029' (incl. bijlagen).

97

We beheren circa 19.000 kolken, 450 kilometer vrijvervalriolering, 950 rioolgemalen en grote ondergrondse bergingskelders voor rioolwater. Samen vertegenwoordigen deze assets inmiddels een vervangingswaarde van ca. € 400 miljoen. Om de geplande water taken nu en in de toekomst uit te kunnen voeren hebben we voldoende rioolheffingsinkomsten nodig. Het beheer en onderhoud is gericht op het functioneel en veilig houden en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Voor een goed beeld voeren we jaarlijks inspecties uit voor een deel van het areaal. Die inspecties worden verwerkt in het rioolbeheersysteem. Op basis hiervan worden herstel- en onderhoudsmaatregelen en vervangingsopgaven bepaald, ingepland en uitgevoerd. Bij het 'Watertakenplan 2025 - 2029' is een kostendekkingsplan opgesteld met onderbouwing van de kosten voor het beheer en onderhoud. Dit kostendekkingsplan geeft een doorkijk voor de langere termijn, met een langere termijn ontwikkeling van het riooltarief. Hiermee borgen we het beheer, onderhoud en de vervanging op een duurzame manier. Het kostendekkingsplan houdt ook rekening met maatregelen in het kader van klimaatadaptatie, gericht op het voorkomen cq. beperken van wateroverlast en droogte.

We blijven de komende jaren inzetten op risicogestuurd beheer, het vergroenen van Heerenveen, het creëren van meer ruimte voor water, het repareren en vervangen van slechte riolering en een goede samenwerking met bewoners en bedrijven. De volgende grootschalige rioleringsmaatregelen staan o.a. voor 2025 gepland: • Voorbereiding en uitvoering herinrichting Kattebos te Heerenveen (i.c. vervanging en verbetering van de riolering in combinatie met herinrichting van de weg en daarmee vergroening van het straatprofiel) • Aanleg hemelwater riolering en vervangen/repareren van bestaande riolering Hiddingastraat e.o. te Heerenveen • Rioolvervanging en afkoppelen verharding (2e fase) Jelle van Damweg te Jubbega. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten riolering

Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028

Klein en groot onderhoud

2.679

2.328

2.312

2.312

Vervangingsinvesteringen (voorziening)

2.850

2.950

2.995

2.995

Kapitaallasten

1.235

1.309

1.373

1.399

Totaal onderhoudskosten watertakenplan

6.764

6.587

6.680

6.706

Water Waterbeheer bestaat uit beheer van vaarwegen en water in stedelijk en landelijk gebied. Vaarwegen De provincie Fryslân heeft de vaarwegen in Fryslân aan zich zelf en aan het Wetterskip Fryslân toebedeeld. De gemeente Heerenveen heeft geen vaarwegen in beheer en onderhoud.

98

Stedelijk water Het stedelijk water is in 2016 overgedragen van de gemeente naar het Wetterskip Fryslân. Het Wetterskip Fryslân is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud, maar de gemeente voert het feitelijk onderhoud nog steeds uit, op basis van een door het Wetterskip Fryslân te verstrekken vergoeding. Het onderhoud betreft het tijdig uitmaaien (slatten/hekkelen) van de watergangen, waardoor die hun functie kunnen blijven vervullen. Het beheer en onderhoud (welke maatregelen en wanneer uit te voeren) zijn in afstemming met het Wetterskip Fryslân bepaald en opgenomen in het gemeentelijk beheersysteem. In totaal onderhouden wij voor het Wetterskip Fryslân circa 95 kilometer en 60 hectare water in het stedelijk gebied. Het baggeronderhoud maak ook onderdeel uit van de overdracht uit 2016. Met het Wetterskip Fryslân hebben we afgesproken dat alle (achterstallige) bagger, voor wat betreft de over te dragen watergangen, op basis van 50/50 kostenverdeling wordt weggewerkt, uiterlijk voor eind 2025. Nadat het achterstallige baggeronderhoud is uitgevoerd, wordt daarmee ook het toekomstig baggeronderhoud van het stedelijk water overgedragen aan het Wetterskip Fryslân. Baggerplan 2023 - 2030 De baggeropgaven zijn vastgelegd in een baggerplan 2023 - 2030. Dit is samen met het Wetterskip Fryslân opgesteld. In deze begroting zijn de kosten voor het baggeren vertaald en opgenomen.

Het baggerplan voorziet in de opgaven zoals die op basis van 50/50 kostenverdeling zijn voorzien voor het stedelijk water (contractuele afspraak met het Wetterskip Fryslân in het kader van de overdracht stedelijk waterbeheer). Voor de overige wateren (waaronder ligplaatsen) binnen het stedelijk gebied is de gemeente beheerder. Water landelijk gebied In het landelijk gebied voeren wij zelf deels het onderhoud van de watergangen uit. Dit gebeurt veelal op basis van de schouwplicht die ons door het Wetterskip Fryslân is opgelegd. Daarnaast voeren agrariërs onderhoud voor ons uit. Hiervoor krijgen ze van ons een vergoeding. In totaal onderhouden wij in het landelijk gebied ruim 250 kilometer aan watergangen. De volgende werkzaamheden zijn o.a. in de planning voor 2025 opgenomen: • Uitvoering baggeronderhoud in o.a. Nes, Akkrum, Aldeboarn, Tjalleberd, Jubbega, Mildam, de Knipe, Haskerdijken en Heerenveen (gestart in 2024). • Voorbereiding en uitvoering 2e fase baggeronderhoud (m.n. in Heerenveen). Groen Het beheer en onderhoud van het groen voeren we uit op basis van het huidig vastgesteld beleid 'bewust beheer', zoals dit eind 2022 bij de vaststelling van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 is bepaald. Dit beleidskader is ook uitgangspunt voor deze begroting.

We maken onderscheid in bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken en vaste plantvakken op basis van een gebiedsindeling: Bedrijventerrein, Buitengebied, Centra, Groengebied, Hoofdwegen en Woongebied. Het kwaliteitsniveau van eerdere jaren continueren we. Over het algemeen geldt een onderhoudsniveau 'basis', maar in sommige gebieden is bewust gekozen voor een aldaar acceptabel geacht

99

onderhoudsniveau laag of juist voor een hoog niveau. Vandaar de naamgeving 'bewust beheer'. Het onderhoud aan het groen wordt betaald vanuit de onderhoudsbudgetten. Daarnaast zijn er middelen in deze begroting opgenomen om te komen tot vervanging van slechte bomen. De investeringsmiddelen hiervoor zijn opgenomen in de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 en kunnen worden ingezet om te komen tot goede duurzame groeiplaatsen (groeiplaatsverbetering) voor de bomen. Nieuw te planten bomen (ter vervanging huidig slechte exemplaren) kunnen hierdoor uitgroeien tot volwassen/volwaardige grote bomen. Besloten is de daadwerkelijke inzet van middelen ten opzichte van de in de Brede Nota Kapitaalgoederen, gelet op de financiële positie van de gemeente, enigszins te temporiseren. Dit is verwerkt in deze themarekening. De vervanging van bomen is uitgewerkt in het Vervangingsplan boomstructuren Heerenveen, voor de periode 2024-2032. De temporisering is hierin opgenomen. Zoals wettelijk verplicht zorgen wij voor het beheer en onderhoud, waaronder onze zorgplicht voor bomen en naleving van de Wet Natuurbescherming. Wij willen vooral optreden als goede rentmeester, waarbij we kapitaalvernietiging tegengaan. Bij het beheer en onderhoud houden wij waar mogelijk rekening met biodiversiteit, klimaatontwikkeling (Hittestress en Wateroverlast), plaagdierbestrijding en invasieve soorten.

De kwaliteit van de openbare ruimte beoordelen wij op basis van rapportcijfers en drie keer per jaar houden we een schouw om de kwaliteit te meten. Dit doen we zo mogelijk in de maanden juni, september en november. Al ons areaal is vastgelegd in ons (groen)beheersysteem. We beheren ongeveer zes miljoen vierkante meter groen, en ruim 41.000 bomen. Voor het groenbeheer werken we met maatregelenpakketten (arbeid, materiaal) en maken een begroting van de benodigde kosten van onderhoud. Dat doen we aan de hand van het ambitieniveau 'bewust beheer'. Zowel de 'technische staat' van de groenonderdelen als de 'verzorging' passen bij het huidige ambitieniveau en daarmee het vastgestelde beleidskader 'bewust beheer'. De volgende werkzaamheden zijn in de planning opgenomen: • In 2024 is gestart met het opstellen van een programma groenstructuur. Dit wordt begin 2025 ter informatie aan de raad voorgelegd. Het opstellen van een groenstructuurprogramma volgt mede uit de omgevingsvisie. • Aan de hand van een in 2024 opgesteld bomenvervangingsplan voor de komende 10 jaar, is in 2024 gestart met structurele vervanging en verbetering van boomstructuren. In 2025 worden gefaseerd ca. 5 boomstructuren vervangen. • Het programma groenstructuur vormt het kader voor bomenbeleid. In 2025 wordt een bomenbeleidsplan opgesteld en ter vaststelling aan de raad voorgelegd.

• Het kapvergunningenbeleid wordt in 2025 geactualiseerd. • In 2025 wordt bestrijding van invasieve exoten voortgezet volgens het vastgestelde Plan van Aanpak Bestrijding invasieve exoten gemeente Heerenveen 2023-2027. Dit betreft bestrijding van exoten in water en op land. Innovaties worden gevolgd en zo mogelijk toegepast. • Er worden grotere en kleinere renovaties van groen uitgevoerd om de gewenste beeldkwaliteit te behouden. Klimaatadaptatie en vergroting van biodiversiteit is een aandachtspunt bij alle projecten. Concrete renovatieprojecten voor 2025 zijn: 100