Bijlage 1. Begroting 2024
Tekst van het document
Daarnaast heeft u voor 2024 en 2025 eenmalige middelen beschikbaar gesteld voor de zorgtransitie waardoor de lasten vanaf 2026 afnemen.
37
6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 6.6 - 6.71D Taakvelden WMO Vanaf 2023 is het aantal verplichte taakvelden WMO uitgebreid. Dit maakt dat de vergelijking tussen het begrotingsjaar 2023 en 2024 in zijn totaliteit wordt beoordeeld. De afname van de lasten die wij constateren ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. In het MJP deel 2 heeft u voor 2024 en 2025 extra middelen beschikbaar gesteld voor de WMO. Dit verklaart de toename van de lasten ten opzichte van 2023. Naast de eerder genoemde toerekening van personeelskosten wordt de stijging van de lasten voor begeleiding WMO verklaard door een indexatie van de tarieven. 6.72 - 6.82B Taakvelden Jeughulp Vanaf 2023 is het aantal verplichte taakvelden Jeugdhulp uitgebreid. Dit maakt dat de vergelijking tussen het begrotingsjaar 2023 en 2024 in zijn totaliteit wordt beoordeeld. Op het taakveld 6.72B is de verlaging van het budget jeugdhulp zichtbaar waar u in het MJP deel 2 toe heeft besloten. In zijn totaliteit is er sprake van een kostenstijging.
Gelet op de omvang van het totale budget jeugdhulp wordt deze stijging grotendeels verklaard door indexatie van de budgetten. Ook de reeelere toerekening van personeelskosten zorgt voor een toename van de uitgaven binnen dit cluster van taakvelden. 7.1 Volksgezondheid De lasten zijn ten opzichte van 2023 toegenomen. Dit wordt veroorzaakt door een hogere bijdrage van de Veiligheidsregio. Hiervoor heeft u in het MJP deel 2 aanvullende middelen beschikbaar gesteld. 8.1 Ruimte en leefomgeving In 2023 heeft u eenmalige middelen beschikbaar gesteld voor de implementatie van de omgevingswet waardoor de lasten in 2024 en verder lager uitvallen. Daarnaast het budget vanaf 2026 verder af door het benutten van de dekking uit de centrumvisie Heerenveen waarvoor eerder al middelen beschikbaar heeft gesteld. In de begroting wordt nu rekening gehouden met het gereedkomen van de geplande investeringen in het centrum van Heerenveen waardoor deze dekking nu wordt ingezet.
38
Economische leefomgeving
39
Us Ekonomy Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Economische eensgezindheid • Vitaal werken, genoeg verdienen
Wat willen we bereiken op de gebieden economie, circulariteit, onderwijs en werk
Werken aan een duurzaam economisch systeem We willen ondernemers een aantrekkelijk vestigingsklimaat bieden met goede voorzieningen voor werknemers en voldoende arbeidskrachten. We geven recreatie en toerisme de ruimte om verder te groeien. En we willen dat iedereen kan bijdragen aan de circulaire economie. Bij de keuzes die we maken, verliezen we de balans tussen mens, leefomgeving en economie niet uit het oog. Want het doel is een economisch gezonde toekomst, waarin een kansrijk leven mogelijk is voor iedereen. Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat Om voor ondernemers een aantrekkelijke gemeente te zijn, stimuleren we het delen van kennis met en tussen bedrijven. We maken ons vandaag samen sterk zodat we de uitdagingen van morgen aankunnen. Zo geven we invulling aan duurzame relaties met ondernemers. We betrekken hierbij ook andere sectoren, instanties en circulaire initiatieven in de regio. De handen ineen met bedrijfsleven en onderwijs We koesteren bestaande bedrijven en ondersteunen ze in hun (door)ontwikkelingsmogelijkheden. Voor nieuwe bedrijven die zich willen vestigen in onze gemeente leggen we de rode loper uit. Voorwaarde is wel dat deze bedrijven bijdragen aan Heerenveen door duurzame, goede banen te creëren. Als gemeente realiseren we de komende jaren een groot programma van nieuwbouw en renovatie van schoolgebouwen.
Om onderwijs en arbeidsmarkt goed op elkaar aan te sluiten werken we als overheid, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen nauw samen. Hierbij is ook een leven lang leren een belangrijke pijler. Aandacht voor mobiliteit Een gezonde economie vraagt om een gezonde, duurzame mobiliteit in meerdere betekenissen van het woord. Wijken, dorpen en voorzieningen moeten veilig en snel bereikbaar zijn met goede wegen en fietspaden. Zowel tussen als binnen dorpen en wijken zijn goede verbindingen nodig. Dit draagt bij aan zowel het woongenot als de economie. Daarnaast is de mobiliteit per spoor actueel; we onderzoeken de effecten van de mogelijke komst van de Lelylijn op onze gemeente. Ook zorgen we voor een goede ondergrondse infrastructuur. Want een aantrekkelijk vestigingsklimaat kan niet zonder een goed energienetwerk. Hiervoor is extra capaciteit nodig op het net en daarnaast moet er meer schone energie gegenereerd worden. Banenmotor van Fryslân
40
We maken ons ook sterk voor arbeidsmobiliteit, want we hebben onze beroepsbevolking hard nodig. Van jong tot oud: iedereen verdient een baan die bij hem of haar past. We willen dat mensen in banenmotor Heerenveen aan de slag kunnen met werk waar ze goed in zijn en waarin ze zich steeds blijven ontwikkelen. Zo willen we voorkomen dat jongeren uit onze gemeente wegtrekken. Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid in de gemeente Heerenveen is het hebben van een stabiel en voldoende besteedbaar inkomen, van toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid tot gezond eten, gelijke kansen in het onderwijs, veilig en fatsoenlijk werken en betaalbaar wonen. Het geven van kansen begint bij de allerkleinsten. In onze gemeente moet elk kind de kans krijgen om zich naar eigen vermogen te ontwikkelen. Bestaanszekerheid is hiervoor een voorwaarde, maar niet voor alle inwoners vanzelfsprekend. We willen daarom dat er voor mensen met een minimum inkomen voldoende financiële ondersteuning is met regelingen, die mensen goed kunnen vinden én begrijpen. Aandacht voor vroegsignalering en schuldhulpverlening vinden we cruciaal. Recreatie en toerisme Recreatie en toerisme dragen bij aan de economische ontwikkeling, leefbaarheid en het voorzieningenniveau in de gemeente. Ze bieden zowel onze inwoners als onze gasten een manier om te bruisen en te onthaasten.
Daarom hebben we oog voor onze ondernemers in deze sector. We stimuleren duurzame initiatieven en faciliteren een groene omgeving die hieraan de ruimte biedt. Wat gaan we daarvoor doen Algemeen: focus aanbrengen is noodzakelijk • We ontwikkelen een focusplan economische ontwikkeling, waarmee we vanuit onze economische ambities nog sterker verbinding leggen met de transities. We willen zo optimaal gebruik maken van onze (beperkte) middelen. Dit focusplan leggen we in eerste helft 2024 aan u voor. • In dit focusplan gaan we ook in op ons accountmanagement. We willen bedrijven stimuleren bij te dragen aan de transities, maar hebben ook oog voor de context waarin zij nu moeten ondernemen (personeelskrapte, terugbetalingen belastingdienst, hoge prijzen). Daarnaast werken we voortdurend aan het verbeteren van onze dienstverlening aan ondernemers. • We vinden regionale samenwerking die gericht is op het stimuleren van innovatie, profilering, kennisuitwisseling en de ontwikkeling van ons vestigings-, toeristisch en ondernemersklimaat belangrijk. Gezien de vele initiatieven die noordelijk, provinciaal, regionaal (Zuidoost Fries) en in F4 verband worden opgepakt, willen we ook hier focus aanbrengen om effectief te kunnen zijn.
Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat • In 2023 hebben we naar aanleiding van het Didam-arrest een selectie- en uitgifte beleid opgesteld voor het uitgeven van kavels op de bedrijventerreinen IBF en Haskerveen. Ook voor KNO zijn we hiermee gestart. Op basis van deze criteria gaan we in 2024 verder met de uitgifte van (de laatste) kavels op de bedrijventerreinen. We begeleiden hierbij de ondernemers met hun ontwikkelplannen. • We starten de tweede helft van 2024 met het herijken/actualiseren van de visie op detailhandel en horeca en leggen deze aan u voor. 41
Circulaire transitie • We stimuleren bedrijven om circulair te ondernemen en elkaar hierbij te helpen en te versterken. Bedrijven die zich nieuw in onze gemeente vestigen, worden geacht bij te dragen aan die circulariteit. Dit proberen we te bereiken door circulariteit onderdeel te laten zijn van de uitgiftecriteria van onze bedrijventerreinen. • Omdat een circulaire economie draait om systeemdenken, betrekken we het onderwijs hierbij. We werken lokaal samen met OKH, HOF en Samen Circulair en werken we actief samen met diverse circulaire initiatieven in de regio waaronder Vereniging Circulair Friesland, BouwCirculair, Greenwise en Chemport Europe. • We inspireren ondernemers met bijeenkomsten en leggen actief verbindingen tussen partijen. We starten hiermee op bedrijventerrein Haskerveen in samenwerking met gemeente De Fryske Marren, omdat hier al een actief cluster van circulaire bedrijven is. • De gemeente werkt sterk samen in het (Europese) circulaire netwerk. We verkennen actief Europese fondsen en samenwerkingen voor innovaties in de gemeente. • We maken een overzicht van de activiteiten die rondom bedrijven spelen, monitoren dit actief en delen de goede voorbeelden via communicatie Circular Valley (als onderdeel van Eén voor één groener) en Ondernemend Heerenveen.
Recreatie en toerisme • Op dit beleidsveld hebben we voornamelijk een regierol en werken we veel samen met partners in de regio. Onze uitvoeringscapaciteit is zeer beperkt. Wij informeren u in de themarapportages over de voortgang van de uitvoeringsvisie waterrecreatie en de Regionale ontwikkelstrategie toerisme regio Zuidoost Friesland. • In de tweede helft van 2024 leggen we u een voorstel voor tot wijziging en uniformering van liggelden passantenplekken in Aldeboarn en Heerenveen (centrum, Nijehaske, Engelenvaart). Hierbij onderzoeken we de mogelijkheden van een digitaal betaalsysteem. • Bij de eerdere verhoging van de toeristenbelasting is toegezegd dat er een evaluatie plaatsvindt. Deze evaluatie met eventuele aanbevelingen, bieden we u eind 2024 aan. • We werken vanuit de Gemeenschappelijke Regeling (GR) aan een toekomstvisie op Recreatieschap Marrekrite. Dit kan leiden tot een wijziging in de deelnemersbijdrage. Eind 2024 leggen we vanuit de GR een voorstel aan u voor. Bestaanszekerheid Voorafgaand aan het kaderstellend raadsdebat, waar de aangenomen motie bestaanszekerheid is aangenomen uit bij het MJP, is een aantal keuzes apart voorgelegd. Deze staan uitgewerkt in de door uw raad gevraagde beleidsnotitie en concentreren zich rond: • Het zorgen voor groter en voorspelbaar inkomen door te investeren in mensen zonder werk en de benodigde werkgevers.
• Meer ondersteuning aan lokale organisaties die ervoor zorgen dat de doelgroep kan blijven meedoen aan sport en cultuur en aan het inrichten van hun leef/woonomgeving. Aandacht voor geletterdheid is hierbij ook een cruciaal onderdeel.
42
• •
•
Het faciliteren dat de doelgroep een aanvullende zorgverzekering kan afsluiten en ook kan profiteren van een gezondere leefstijl. Het structureel meer aandacht hebben voor het levensverhaal van klanten en van daaruit ondersteuning bieden op maat, hetzij richting (vrijwilligers)werk hetzij via participatie. Het faciliteren dat de doelgroep schuldenvrij kan worden en blijven.
In de begroting 2024 is een bedrag van € 400.000 structureel gereserveerd voor hernieuwd beleid. Afhankelijk van uw keuzes gaan we hier mee aan de slag.
43
Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000
Rekening Omschrijving
Begroting
2022
2023
3.1 Economische ontwikkeling
-1.309
-1.285
4.2 Onderwijshuisvesting
-3.974
2024
2025
2026
2027
-1.587
-1.488
-1.437
-1.437
-6.606
-5.946
-7.974
-6.709
-6.947
-1.938
-965
-1.093
-1.083
-1.083
-1.083
-2.368
-6.781
-688
-685
-685
-685
6.3 Inkomensregelingen
-29.577
-29.674
-26.104
-26.035
-26.037
-26.034
6.4 WSW en beschut werk
-8.223
-8.146
-10.122
-10.076
-10.078
-10.075
6.5 Arbeidsparticipatie
-2.446
-2.989
-2.128
-2.108
-2.109
-2.108
-276
-
-
-
-
-
-50.111
-56.446
-49.448
-48.137
-48.368
Lasten
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Samenkracht en 6.1 burgerparticipatie 4.3
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ Totaal lasten
-47.668
Baten 3.1
Economische ontwikkeling
3
3
3
3
3
3
4.2
Onderwijshuisvesting
52
63
43
140
219
223
905
2
2
2
2
2
3.062
7.550
-
-
-
-
19.501
22.240
22.040
22.040
22.040
22.040
-
-
-
-
-
-
446
119
-
-
-
-
87
-
-
-
-
-
Totaal baten
24.056
29.977
22.088
22.185
22.265
22.268
Geraamd saldo van baten en lasten
-26.055
-26.469
-25.580
-27.263
-25.872
-26.100
Toevoegingen reserve
-196
-
-
-
-
-
Onttrekking reserve
389
3.056
1.599
1.736
-
-
Geraamd resultaat
-25.862
-23.413
-23.980
-25.527
-25.872
-26.100
4.3 6.1
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Samenkracht en burgerparticipatie
6.3
Inkomensregelingen
6.4
WSW en beschut werk
6.5
Arbeidsparticipatie
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
Toelichting tabel Afwijkingen groter dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. We vergelijken hierbij de gewijzigde begroting 2023 met de begroting 2024 en verder.
44
3.1 Economische ontwikkeling De toe- en afname van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 4.2 Onderwijshuisvesting Met de vaststelling van het IHP zijn er voor meerdere jaren incidentele middelen beschikbaar gesteld. Jaarlijks wordt het IHP aangepast op basis van de meest recente leerlingenprognose. Mede hierdoor is de planning aangepast en zijn investeringen opgeschoven. Dit heeft ook effect op bijvoorbeeld de afwaardering van bestaande gebouwen en de huur van tijdelijke huisvesting. Grotendeels hierdoor fluctueren de verwachte lasten in de periode 2024-2027. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie De afname van de lasten in 2024 vloeit voort uit het MJP deel 2. Hierin is opgenomen dat rijksdoelen centraal staan indien de bekostiging van een specifiek doel door middel van een SPUK wordt gefinancierd. Aangezien de daadwerkelijke uitwerking nog niet gereed is begroten wij dit budgettaire effect op dit specifieke taakveld.
Medio 2024 zullen wij u voorstellen om de begroting hiervoor te wijzigen en de relevante taakvelden hierop aan te passen. Daarnaast heeft u voor 2024 en 2025 eenmalige middelen beschikbaar gesteld voor de zorgtransitie waardoor de lasten vanaf 2026 afnemen. 6.3 Inkomensregelingen In 2023 houden wij vooralsnog rekening met een tekort op de Buig. Daarnaast houden wij rekening met de uitgaven voor de energietoeslag. In hoeverre hier ook voor 2024 sprake van zal zijn is nu nog niet bekend. De compensatie van het Rijk voor de betaling van de energietoeslag wordt verantwoord op het thema 'algemene middelen'. 6.4 WSW en Beschut werk De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. Daarnaast heeft u in de Meerjarenplanning deel 2 extra middelen beschikbaar gesteld voor Caparis. 6.5 Arbeidsparticipatie De afname van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. Dit effect wordt gedempt door de in deze begroting opgenomen extra middelen ten behoeve van bestaanszekerheid. De baten vallen ten opzichte van 2023 lager uit vanwege de eenmalige ESF-middelen die zijn ontvangen.
45
Fysieke leefomgeving
46
Us Romte Input vanuit de raadsagenda • Wonen en volkshuisvesting • Duurzaamheid Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Opgaven uit het onderwijs • Wonen waar je wil • Een betere bereikbaarheid • Doen en laten in landschap en milieu
Wat willen we bereiken op de gebieden wonen, landschap en duurzaamheid (biodiversiteit en klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit)
Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte Heerenveen wil een bloeiende plattelandsgemeente zijn waar inwoners goed kunnen wonen. De huidige nieuwbouwplannen helpen, maar lossen het bestaande woningtekort niet op. Daarom willen we zo snel mogelijk meer nieuwe woningen bouwen. Hiermee bedienen we diverse doelgroepen en sorteren we alvast voor op de woonvraag van de toekomst. We willen onze leefomgeving zo inrichten dat onze inwoners ook in de toekomst prettig wonen. Aandacht voor water, klimaat, natuur, milieu en biodiversiteit is hierom van groot belang. Vandaag bouwen we de huizen van morgen Een leefbare gemeente vraagt om een divers en betaalbaar woningaanbod, met een gezonde verdeling tussen (sociale)huur- en koopwoningen. Er moet bovendien sprake zijn van zoveel mogelijk energie-neutrale en klimaat adaptieve woningen van goede kwaliteit. Als gemeente willen we energiearmoede bij inwoners zoveel mogelijk voorkomen. Sturend werken met meer menskracht Bij deze woonopgave zien we voor ons als gemeente een meer sturende rol ten opzichte van de markt. Willen we sneller meer woningen bouwen, dan moeten we slimmere oplossingen organiseren en onze interne uitvoeringskracht versterken.
We hebben ook extra capaciteit nodig om de inpassing van uitbreidingslocaties voor de woningbouw in goede banen te leiden, waarbij we rekening houden met landelijke ontwikkelingen zoals stikstof, bodem en water. Werken aan Bereikbaarheid van Heerenveen Mobiliteit is belangrijk. De komende jaren zal mobiliteit meer verduurzamen. Daarnaast neemt het gebruik van auto', scooters, (elektrische) fietsen niet af en nemen deze vormen van vervoer een steeds meer belangrijke plek in in ons bestaan. We werken al langere tijd, op een projectmatige wijze aan onze "infrastructurele" bereikbaarheid, middels Heerenveen Beter Bereikbaar. (HBB)
47
Vitale kernen Om prettig in onze wijken en dorpen te kunnen wonen, moeten we onze kernen vitaal houden. Ze moeten veilig, schoon en klaar voor de toekomst zijn. We vinden het belangrijk dat onze wijken en dorpen een gemengde bevolkingssamenstelling kennen qua leeftijd, inkomensniveau en huishoudenssamenstelling: er moet plek zijn voor iedereen. Actief meedoen aan de samenleving willen we als gemeente ondersteunen. Dorpshuizen en wijkcentra zijn hiervoor onmisbaar en het is belangrijk dat er voldoende sport- en beweegactiviteiten zijn. Voorbeeldfunctie in duurzaamheid Om in 2050 klimaatneutraal te zijn, streven we bij alles wat we doen naar duurzaamheid en circulariteit. Circulariteit is een belangrijk speerpunt dat leidt naar een samenleving zonder verspilling. In het belang van een leefbare toekomst voor iedereen, willen we dat afvalstoffen weer als grondstof worden ingezet. We gaan op zoek naar nieuwe - schonere - vormen van energieproductie en energiegebruik om een klimaatneutrale gemeente te worden. Omdat we als overheid een voorbeeldfunctie hebben bij de duurzame inrichting van onze fysieke leefruimte, integreren we de thema's energie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit in alle aspecten van onze beleidsvoering. Zo houden we de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van onze leefomgeving in balans.
We willen onze gemeentelijke gebouwen verduurzamen en stimuleren huiseigenaren en verhuurders om dit met hun eigen panden ook te doen. Samenwerken aan een klimaatbestendige leefomgeving Ook onze inwoners en ondernemers bepalen de kwaliteit van de omgeving. We willen met hen in gesprek over thema’s als biodiversiteit, vergroening, een robuuste ecologische structuur en het behoud van de kwaliteit van het landschap. We willen hen ook inspireren om - waar mogelijk - zelf een bijdrage te leveren aan deze thema's. Het doel is dat we samen een duurzame leefomgeving creëren waarin ecosystemen veerkrachtiger worden en de soortenrijkdom toeneemt, in een ruimtelijk landschap waar plek is voor brede welvaart. We hebben onze inwoners en ondernemers ook nodig bij het nemen van klimaatmaatregelen, zodat we voorbereid zijn op extremer weer zoals lange periodes van droogte, hittestress en clusterbuien. Of het nu gaat om het plaatsen van zonnepanelen of het verwijderen van tegels om ruimte te maken voor groen: iedereen kan meedoen, want alle beetjes helpen. Voorbeeldfunctie duurzaamheid Om in 2050 klimaatneutraal te zijn, streven we bij alles wat we doen naar duurzaamheid en circulariteit. Circulariteit is een belangrijk speerpunt dat leidt naar een samenleving zonder verspilling.
In het belang van een leefbare toekomst voor iedereen, willen we dat afvalstoffen weer als grondstof worden ingezet. We gaan op zoek naar nieuwe - schonere - vormen van energieproductie en energiegebruik om een klimaatneutrale gemeente te worden. Circulair is ook dat bedrijven samen, in Heerenveen en in Chemport verband, elkaar helpen met kennis of producten van elkaar afnemen. Omdat we als overheid een voorbeeldfunctie hebben bij de duurzame inrichting van onze fysieke leefruimte, integreren we de thema's energie, circulariteit, klimaatadaptatie 48
en biodiversiteit in alle aspecten van onze beleidsvoering. Zo houden we de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van onze leefomgeving in balans. We willen onze gemeentelijke gebouwen verduurzamen en stimuleren huiseigenaren en verhuurders om dit met hun eigen panden ook te doen. Openbare orde en veiligheid Met het budget voor openbare orde en veiligheid willen we dat onze inwoners, bezoekers en ondernemers zich veilig blijven voelen binnen de gemeente en in de eigen wijk. Door de keuze voor scenario 1, met betrekking tot het integrale veiligheidsplan 2023-2026, lukt het echter niet om adequaat aan de gestelde ambities uit het vastgestelde plan te werken. Wel kunnen we de succesvolle aanpakken uit de afgelopen jaren continueren en hoeven we niet een stap terug te doen. Wat gaan we daarvoor doen Algemeen: De opgaven in het fysieke domein worden groter, nemen fors in aantal toe en staan in sommige gevallen ook op gespannen voet met elkaar. Dit, en het gegeven dat het Rijk de regie op diverse opgaven heeft overgenomen en een deel van de uitvoering bij gemeenten neerlegt, heeft gevolgen voor Heerenveen. De opgaven hebben hun beslag/effect op de fysieke leefomgeving en hebben invloed op elkaar. Het is noodzakelijk dat we meer sturen op samenhang in visievorming en hierbij scherp prioriteren vanwege de zeer beperkte middelen. Dit zorgt voor een grote uitdaging.
Hiervoor is een nieuwe manier van werken nodig, waarbij we meer en verder vooruitkijken dan we nu doen. We moeten minder redeneren en beslissen vanuit het hier en nu, en meer vanuit het dan en later. Ook moeten we dingen beter onderling afstemmen (intern en extern), voor een sterkere samenhang tussen de visievorming, het op te stellen beleid en de uitvoering integraal. Met de ontwikkeling van integrale visie(s) kunnen we er tevens voor zorgen dat de keuzes voor de korte termijn bijdragen aan de ontwikkelpotentie en het doelmatig beheer op de lange termijn. Resultaat is een effectief bewust gekozen ruimtegebruik, betere omgevingskwaliteit en een gerichtere bijdrage aan de brede welvaart, ook rekening houdend met de 'houdbaarheid' hiervan Omgevingswet: De omgevingswet vervangt per 1 januari 2024 de WABO en beoogt een andere manier van werken, die zowel structureel als incidenteel om veel inzet van gemeenten vraagt. Het benodigde geld is echter zeer beperkt beschikbaar. Daarom moeten we met ingang van 2024, wat betreft de uitvoering, de focus leggen op datgene dat de wetgever minimaal van ons vraagt en kunnen we onze ambities slechts beperkt invullen. Voor de uitvoering van deze minimale wettelijke taak is op dit moment nog geen volledige structurele dekking.
Om dit op te lossen, gaan we onder andere naar de kerntaken kijken en moeten we ervoor kiezen om bepaalde bestaande werkzaamheden niet of in minder mate uit te voeren. Met invoering van de Omgevingswet gaan we: • beleidsmatige ambities, zoals vastgesteld in de Omgevingsvisie, sober en doelmatig vertalen in omgevingsplannen. In Q4 2024 ronden we het programmabuitengebied met bijbehorende milieueffectrapport (MER) af. Het programma is een belangrijke stap voor het omgevingsplan voor het deel buitengebied. Volgend jaar, 1e halfjaar, willen we ook met het eerste deel van het omgevingsplan
49
• •
•
• •
Heerenveen starten. Dit betreft het deelgebied Heerenveen-woongebieden. Doorlooptijd hiervan is twee jaar; in omgevingsplannen zoveel mogelijk de integrale visie op vraagstukken vertalen, onder andere door erfgoedbeleid te ontwikkelen en dit te integreren bij de totstandkoming van die omgevingsplannen, start 1e helft 2024, doorlooptijd 1,5 jaar; de inzet op participatie eveneens sober en doelmatig invullen. Ondanks dat participatie een wettelijke basis heeft, werd met het vaststellen van het participatiebeleid en de uitkomsten van het MJP deel 2 duidelijk dat dit nodig is; maatwerk bij vergunningverlening beperkt toepassen; en prioriteren en kiezen op kerntaken.
Energietransitie: Voor het verduurzamen van de Gebouwde omgeving gaan we in 2024: • Energie en geld besparen: - Voorlichting en coaching – heel 2024 & doorlopend gedurende aantal jaren - Witgoedwissel (heel 2024 en evt. vervolg in 2025) - Nationaal Isolatie Programma (heel 2024 en 2025) - Energiefonds (voorbereiding winter 23/24, besluitvorming voorjaar 2024 – start subsidies Q2, looptijd rest van 2024 + jaren daarna). • wijkgericht besparen en aardgasvrij maken: - WUP Aldeboarn (gestart zomer 23, uitvoering heel 2024 plus 2025), WUP Nes (start eind 23, uitvoering heel 2024), - WUP Aengwirden (opstellen door Groene Gangmakers zelf winter 23/24, vaststelling voorjaar 2024, uitvoering 2024 en verder); - LEEF De Greiden doorstart in een WUP (heel 2024 en verder) - LEEF Oudeschoot doorstart in een WUP (heel 2024 en verder) - LEEF Nieuweschoot doorstart in een WUP (heel 2024 en verder) - WUP centrum: koppeling centrumplannen en warmtenet /geothermie (heel 2024 en verder).
• publieke gebouwen / ruimte verduurzamen: - gemeentehuis (projectontwikkeling heel 2024 ev) - scholen (projectontwikkeling heel 2024 ev) - maatschappelijk vastgoed / organisaties (heel 2024) - openbare ruimte met LED verlichten (heel 2024) - bedrijven stimuleren en controleren om energie te besparen (handhaving kantoorpanden label C VTH (opstart 2023 want verplicht sinds januari 2023, handhaving heel 2024, vervolgens meerjarige toetsing en handhaving). • Als gemeente weer duurzame energie inkopen (elk jaar, ook voor heel 2024) • Bedrijven ondersteunen bij energie besparen en verduurzamen: - Kennisoverdracht besparing LEEF bedrijventerrein Heerenveen Zuid (heel 2024) - Aanpak netcongestie op bedrijventerrein Heerenveen Zuid d.m.v. onderzoek uitwisseling contracten (start 2023, heel 2024 en verder); - Aanpak netcongestie op bedrijventerrein IBF d.m.v. onderzoek Energy hub (start 2023, heel 2024 en verder); - Aanpak netcongestie op bedrijventerrein Haskerveen en Kanaal oplossingsrichting nog open (start 2024).
50
Voor meer duurzaam opgewekte elektriciteit en een toekomstbestendige energieinfrastructuur gaan we in 2024: • zon stimuleren op (monumentaal) dak, zon op binnenstedelijke (rest)ruimtes en infrastructurele zones (zonneparken met minimaal 50% lokaal eigendom); (heel 2024) • verder ontwerpen aan toekomstbestendige energie-infrastructuur (op basis van een lokale regioanalyse en Friese afstemming);en de netcongestie op bedrijventerreinen op innovatieve manieren aanpakken (heel 2024). Voor het verduurzamen van de mobiliteit gaan we in 2024: • een uitvoeringsagenda duurzame mobiliteit opstellen (deels in 2023) en uitvoeren (onder andere elektrisch rijden, laden in openbare ruimte, stimuleren OV, verkeer in centrum/fietsvoorrang) in heel 2024 en verder. • weer rijden met de gemeentelijke fossielvrije vloot (heel 2024). Voor het verduurzamen van het energiegebruik in de industrie draagt de gemeente (EZ) in haar contacten de boodschap van de energietransitie voortdurend uit, ondersteunend aan de provincie (bevoegd gezag). Circulaire transitie Circulair bouwen • Bij gebiedsontwikkelingen gaan we circulair ontwerpen inbedden door te starten met pilotprojecten. (ook actie uit woonvisie). • We werken aan een heldere definitie en focus van circulair bouwen. We sluiten ons in ieder geval aan bij het initiatief ‘Samen versnellen: Het nieuwe normaal’ van BZK en Cirkelstad.
Circulair inkopen • We kopen circulair in. Per project stellen we de circulaire ambitie vast. Bij openbare inrichting maken we hierbij gebruik van het moederbestek van BouwCirculair. Op deze manier werken we aan een circulaire leefomgeving. • We onderzoeken of we bij investeringen in gemeentelijke objecten een financiële restwaarde op kunnen nemen in plaats van standaard af te schrijven naar nul. Onze materialen hebben ook na levensduur nog een restwaarde. Door losmaakbaar te bouwen, kunnen we na levensduur de restwaarde van de materialen of componenten benutten. Als we een positieve restwaarde kunnen overhouden, dan hebben we extra ruimte om onze circulaire bouwambities te realiseren zonder dat dit extra druk legt op de begroting. Fonds Vitale Kernen • Met de inzet van het Fonds Vitale Kernen investeren we in de komende jaren in de centra van Akkrum, Aldeboarn, Heerenveen en Jubbega. • In Akkrum wordt er verder gewerkt aan de in oktober 2023 gestarte uitvoering van de plannen (fase 1). Dit behelst de herinrichting van het Heechein, Tsjerkebleek en het evenemententerrein. • Fase 2, de herinrichting van de Buorren en de Kleef, is in voorbereiding en start in 2024. Als basis dient de eerder vastgestelde centrumvisie. • Voor Aldeboarn zijn recentelijk de plannen vastgesteld. Hiermee is een begin gemaakt voor voorbereidende werkzaamheden tot herinrichting en optimalisatie
51
•
•
van het dorp. In 2023 is begonnen aan de rand van het dorp parkeerplaatsen te realiseren waarvan de afronding plaatsvindt in 2024. De Wjitteringswei zal worden heringericht. Daarna wordt Doelhòf opgepakt. Voor Heerenveen zetten we - onder andere - in op: het vernieuwen en opwaarderen van het kernwinkelgebied; de realisatie van een tweelaags parkeergarage; het vergroenen van een drietal pleinen; de realisatie van een cultuurkwartier met een bibliotheek 2.0; en een vernieuwd horecakwartier. In Jubbega worden, in het belang van de werkzaamheden in het centrum, begin 2024 de werkzaamheden aan de nutsvoorzieningen (nagenoeg) afgerond. Daarna start de realisatie van het nieuwe centrum. De nadruk ligt op de vergroening, als onderdeel van de realisatie van de klimaatadaptieve inrichting, van het centrum. Daarnaast is er binnen de herinrichting van het centrum aandacht voor "ontmoeten".
Wonen - Een thuis voor iedereen • We maken meerjarige prestatieafspraken met woningcorporaties (Accolade, Elkien en WoonFriesland) en de huurdersverenigingen. Deze voeren we via jaarschijven uit en werken we concreet per jaar (dus in zowel de eerste als tweede helft van 2024 uit). • We stellen een convenant op met de woningcorporaties (Accolade, Elkien en WoonFriesland) om langjarige afspraken te maken over het realiseren van nieuwbouw van sociale huurwoningen – 1e helft 2024. • We zetten de komende jaren in op het toevoegen van minimaal tweeduizend woningen. Hierbij ligt de focus op het toevoegen van passende woningen, zowel qua typologieën (voor wie) als qua betaalbaarheid. Hierin werken we de in de raadsagenda benoemde verdichtingsstudie verder uit. Het plan hiervoor is gereed in de 1e helft van 2024. • We volgen en monitoren de inspanningen en bijbehorende effecten voor het thema en het programma ‘een thuis voor iedereen’, met: - het ontwikkelen van een woonmonitor (eerste helft 2024); - en het uitwerken van passende instrumenten om de woonvisie uit te voeren (eerste helft 2024).
• We werken integraal samen aan woonzorgthema’s en vraagstukken waaronder: - de urgentieverordening (tweede helft 2024); - de Woonzorgvisie: vraagdruk en behoefte doelgroepen woonzorgvisie (onder andere arbeidsmigranten, spoedzoekers en statushouders)(eerste helft 2024); - en het meldpunt Wet goed verhuurderschap (operationeel eerste helft 2024). - het integraal uitwerken van gemeentelijke strategische doelen (zoals onder andere geformuleerd in woonzorg thema’s en de woonvisie) in een projectenkaart. (1e helft 2024) - het onderzoeken van de mogelijkheden van pre-mantelzorg woningen (tweede helft 2024). Beheer en onderhoud openbare ruimte Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte wordt uitgevoerd op basis van de door de raad vastgestelde (brede) Nota Kapitaalgoederen 2023 - 2027 met bijbehorende beheerplannen. De beheerplannen zijn voor 2024 uitgewerkt in maatregelen en in deze
52
begroting verwerkt. In de paragrafen van deze begroting zijn per beheer-onderwerp de geplande maatregelen voor 2024 opgenomen. We moeten bij een deel van de geplande maatregelen met de kanttekening plaatsen dat de werkzaamheden qua planning afhankelijk zijn van derden. Denk aan de planning van nutsbedrijven, bezwaar van inwoners/betrokkenen en te voeren participatie. Met name door het vele werkaanbod, waarmee de nutsbedrijven te maken hebben, is de aanlooptijd/planning voor de uitvoering van werkzaamheden door nutsbedrijven fors opgelopen en lastig planbaar. Dit maakt dat we werkzaamheden soms opschuiven of naar voren halen. In 2023 zijn we gestart met een andere wijze van verwerking van vrijkomend bermgras of hekkelmateriaal. We zijn hiervoor aangesloten bij het coöperatie Agri Cycling. Hiermee dragen we bij aan de biodiversiteit en bodemleven. Het vrijkomende maaisel wordt gecomposteerd en verwerkt op de percelen van de aangesloten agrariërs. Ook bij het beheer van openbare ruimte hebben wij hierbij aandacht voor de toegankelijkheid. Klimaatadaptatie en biodiversiteit In 2024 voeren we meerdere projecten uit die gericht zijn op vergroening, klimaatadaptatie, vergroting biodiversiteit en bewustwording/draagvlak. • K.R.
Poststraat voor de kantoren tussen de verkeerslichten en de rotonde Zonnebloemstraat, verminderen van verharding en vergroenen door biodiverse beplanting toe te voegen (Heerenveen) • Ds. Kingweg, hoek Rottumerweg, vergroenen door verminderen van verharding en toevoegen van biodiverse beplanting (Heerenveen) • Kempenaarssingel / plein, verminderen van verharding en vergroenen door biodiverse beplanting toe te voegen (Heerenveen) • Amelandlaan / Gooilandlaan, verminderen van verharding en vergroenen door biodiverse beplanting toe te voegen (Heerenveen) • Veldschans / Atalantastraat parkeerterrein, verminderen van verharding en vergroenen door biodiverse beplanting toe te voegen (Heerenveen) • Muntflat, parkeerterrein, verminderen van verharding en hittestress, voorkomen van wateroverlast en vergroenen door biodiverse beplanting toe te voegen (Heerenveen) • Kerkstraat, verminderen van verharding en vergroenen (centrum Heerenveen) • Rembrandtlaan, verminderen van verharding en hittestressen en vergroenen door biodiverse beplanting toe te voegen (Heerenveen) • Pastoriesingel herinrichten, toevoegen van biodiverse beplanting (Heerenveen) • Bollen planten langs diverse ontsluitingswegen • Kattebos de Greiden, verminderen van verharding, verminderen van hittestress, verbeteren van de waterafvoer (Heerenveen) • Toepassen van biodivers zaaimengsel bij nieuwe bermen • Analyse en
presentatie van de resultaten van het Wildcameraproject 2023. Heerenveen Beter Bereikbaar Het project Gebiedsontwikkeling Heerenveen A32 (Heerenveen Beter Bereikbaar) is een samenwerking tussen gemeente Heerenveen, RWS en de provincie. Afspraken tussen de
53
samenwerking partners zijn vastgelegd in de Realisatieovereenkomst (ROK), getekend in 2017. • In 2023 is gestart met de realisatie van de aansluiting van de Oranje Nassaulaan op de RW A32 waarna de werkzaamheden in 2024 worden verlegd naar de kruising Oranje Nassaulaan x Burgemeester Falkenaweg. Laadinfrastructuur • In het derde kwartaal van 2024 wordt een nieuw beleidsdocument laadinfrastructuur opgeleverd. Dit beleid loopt samen met de nieuwe Friese laadconcessie. • In oktober 2023 loopt de huidige Friese laadconcessie af. Eind 2023/ begin 2024 wordt er een nieuwe laadconcessie voorbereid samen met de provincie Friesland en de overige Friese gemeenten. In het tweede kwartaal van 2024 leggen we de nieuwe laadconcessie voor aan de gemeenteraad. In het vierde kwartaal van 2024 vindt er een aanbesteding plaats en wordt de laadconcessie gegund. • Op basis van de prognosekaarten voor elektrisch laden is er in 2024 in de gemeente Heerenveen behoefte aan zo’n 40 extra laadpalen. Deze gaan we realiseren. Naast laadpalen in de openbare ruimte worden er ook laadvoorzieningen meegenomen in de nieuw te realiseren parkeergarage Burgemeester Kuperusplein. Mobiliteit, verkeer en parkeren • Eind 2024 wordt de Mobiliteitsvisie 2040 annex het Mobiliteitsplan 2035 opgeleverd.
Hierin wordt aan de hand van een visie en nadere invulling daarvan richting gegeven aan het toekomstige beleid rond Mobiliteit. Het vastgestelde plan wordt daarna uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma, voortschrijdend per 2 à 3 jaar. Het proces verloopt in een paar stappen: voorjaar 2024 het visiegedeelte. In de zomer 2024 de vertaling van de Mobiliteitsvisie 2040 in een Mobiliteitsplan 2035. Najaar 2024 formele inspraak/inloop/ter inzagelegging, zienswijzen met reactienota en finaal besluit in de raad. • De parkeerdienst InPublic verzorgt onze parkeerhandhaving- en uitgifte parkeervergunningen. Het dienstverleningscontract loopt op 1 april 2024 af. De voorbereidingen om te kunnen aanbesteden vinden in 2023 plaats. Uitvraag op de markt in Q4-2023 en opdracht in Q1-2024. • Voor de doorfietsroute Drachten - Heerenveen vindt er overleg plaats met de gemeenten Opsterland en Smallingerland, ter voorbereiding van de realisatie die gereed moet zijn in Q1-2026. Het totaal beschikbaar budget is € 10,8 miljoen ex. btw, waarvan € 5,4 miljoen ex. btw (50%-cofinanciering) van de provincie Fryslân. • In 2024 ontwikkelen we een nieuw verkeersmodel. Dit gebruiken we als prognose en/of scenariomodel voor de toekomst. Daarnaast moeten we vanuit het Besluit Kwaliteit Leefomgeving met als basisjaar 2022, de Basis Geluid Emissie (BGE vaststellen. . Dit is een wettelijke plicht.
Het verkeersmodel is gereed in Q2 2024. • In 2020 hebben wij een specifieke uitkering ontvangen in het kader van de Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021 (SPV). In 2024 is het voornemen om in combinatie met verhardingen de locaties Kattebos en Kennedylaan her in te richten.
54
Afval • We zorgen dat we met de beschikbare middelen het huishoudelijk afval op zo efficiënt en duurzaam mogelijke wijze inzamelen en verwerken, waardoor we koploper blijven in Friesland op het gebied van afvalscheiding. • We dringen bijplaatsingen bij ondergrondse containers verder terug. • We zorgen voor meer bekendheid van wasbare luiers en verminderen de hoeveelheid wegwerpluiers in het huisvuil. Hiervoor openen we een subsidieregeling voor wasbare kinderluiers met een looptijd van 2 jaar. • We gaan actief communiceren over brandrisico’s van batterij-/accuapparaten/lachgascilinders in het huisvuil. • We gaan voor de derde keer een tweejarige contractperiode aan voor Schoon Belonen Heerenveen met bestaande en nieuwe deelnemers, waarmee we zorgen voor weinig zwerfvuil. • We organiseren leuke zwerfvuil-opruim-evenementen voor basisscholieren, waardoor basisschoolkinderen breed in aanraking komen met zwerfafval. • In 2022 is gestart met de planvorming voor het realiseren van een circulair ambachtscentrum. We koersen op realisatie van het circulair ambachtscentrum in 2025. Uiterlijk begin 2024 leggen wij u een voorstel ter besluitvorming voor.
Openbare orde en veiligheid In 2024 werken we aan: • Het opstellen van een convenant veilig uitgaan met alle betrokken partners; • Het vergroten van de bewustwording op het gebied van ondermijning en digitale veiligheid door het organiseren van trainingen en uitvoeren van projecten; • Het inrichten van een weegtafel radicalisering; • Het voorkomen en bestrijden van ongeregeldheden rondom betaald voetbal wedstrijden; • Het adequaat inzetten van bestuurlijke instrumentaria voor het handhaven van de openbare orde; • Het organiseren van minimaal 2 integrale controles op het gebied van ondermijnende criminaliteit.
55
Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000
Rekening Omschrijving
Begroting
2022
2023
-273
-333
-5.562
2024
2025
2026
2027
-479
-463
-464
-464
-8.999
-9.587
-9.995
-10.380
-10.729
-
1
-534
-535
-420
-719
-22
-47
-10
-10
-10
-10
Economische havens en waterwegen
-1.012
-1.866
-2.223
-1.861
-1.594
-1.453
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-13.501
-6.496
-12.219
-4.740
-1.500
-1.530
-
-1
-5
-5
-5
-5
42
37
-
-
-
-
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-5.014
-6.612
-6.654
-6.709
-6.758
-6.792
6.3 Inkomensregelingen
-
-839
-863
-901
-930
-942
7.2 Riolering
-5.744
-5.098
-6.050
-5.827
-5.782
-6.141
7.3 Afval
-6.774
-6.168
-6.680
-6.939
-7.052
-7.082
7.4 Milieubeheer
-3.707
-2.648
-1.926
-1.870
-1.843
-1.874
-391
-445
-486
-480
-480
-474
8.1 Ruimte en leefomgeving
-1.392
-3.061
-1.231
-1.149
-1.075
-1.075
Grondexploitatie (niet 8.2 bedrijventerreinen)
-8.779
-13.233
-9.722
-8.382
-7.941
-8.253
8.3 Wonen en bouwen
-2.491
-2.709
-3.999
-3.822
-3.767
-3.767
-54.620
-58.517
-53.689
-50.001
-51.310
-
-
-
-
-
-
521
191
203
203
203
193
-
-
-
-
-
-
Lasten 1.2 Openbare orde en veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4
Bedrijvenloket en 3.3 bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 5.7
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
Totaal lasten
-62.668
Baten 1.2
Openbare orde en veiligheid
2.1
Verkeer en vervoer
2.2
Parkeren
2.3
Recreatieve havens
15
9
9
9
9
9
2.4
Economische havens en waterwegen
522
676
923
547
316
316
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
15.335
7.185
13.119
4.740
1.500
1.530
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-
1
1
1
1
1
3.4
Economische promotie
48
52
55
55
55
55
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
51
14
15
15
15
15
6.3
Inkomensregelingen
-
-
-
-
-
-
7.2
Riolering
6.450
6.819
7.763
7.753
7.731
8.080
56
7.3
Afval
7.636
7.725
7.780
8.091
8.242
8.297
7.4
Milieubeheer
908
-
-
-
-
-
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
300
274
291
291
291
291
8.1
Ruimte en leefomgeving
276
57
61
61
61
61
8.2
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
7.197
13.095
10.012
8.602
8.060
8.229
8.3
Wonen en bouwen
1.813
1.728
1.837
1.837
1.837
1.837
Totaal baten
41.073
37.826
42.069
32.205
28.320
28.913
Geraamd saldo van baten en lasten
-13.547
-20.690
-20.600
-21.484
-21.681
-22.397
Toevoegingen reserve
-6.317
-911
-1.279
-379
-379
-2.379
Onttrekking reserve
6.524
3.659
1.667
687
614
2.222
Geraamd resultaat
-13.340
-17.943
-20.212
-21.176
-21.446
-22.554
Toelichting tabel Afwijkingen groter dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. We vergelijken hierbij de gewijzigde begroting 2023 met de begroting 2024 en verder. 1.2 Openbare orde en veiligheid De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 2.1 Verkeer en vervoer De toename van de lasten komt grotendeels door investeringen die naar verwachting de aankomende jaren gereedkomen en de oplopende stijging van de kapitaallasten als gevolg hiervan. Daarnaast is in het MJP een bedrag van € 420.000 toegekend aan een onderzoek naar de constructieve veiligheid van civieltechnische kunstwerken. Dit bedrag is alleen voor 2024 geraamd. Tevens is er ten opzichte van 2023 een daling van de lasten door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. Binnen Heerenveen Beter Bereikbaar is een budgetoverschrijding ontstaan van € 4,9 mln. Dit is ontstaan vanwege ontstane risico’s, gestegen prijzen. Vanwege het overschrijden van het projectbudget is in eerste instantie gezocht naar bezuinigingsmogelijkheden binnen het project. Deze bezuinigingen zijn doorgevoerd in het ontwerp en in het contract. Dit heeft geresulteerd in een besparing van ca € 3,3 mln.
Verdere besparingen zijn niet mogelijk omdat dit ten koste gaat van de kwaliteit en de veiligheid van het ontwerp. Er resteert nog een tekort van € 1,6 mln. Omdat verdere besparingen niet haalbaar zijn, is een extra krediet van € 1, 6 mln. nodig onderdeel van de begroting om zo de ontstane meerkosten af te dekken. Dit resulteert in een extra kapitaallasten van ongeveer € 77.000.
57
2.2 Parkeren Dit betreffen de kapitaallasten van de ondergrondse parkeergarage aan het Geert Willigenplein en de exploitatielasten van de toekomstige ondergrondse parkeergarage aan het Burgemeester Kuperusplein. De overige kosten van de parkeergarage aan het Burgemeester Kuperusplein zijn opgenomen onder het thema Mensen, Middelen en Bestuur. De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. De dip in 2026 komt doordat er voor dat jaar al rekening was gehouden met de exploitatielasten van de garage aan het Burgemeester Kuperusplein, maar deze wordt naar verwachting pas in 2026 opgeleverd, waardoor deze exploitatielasten niet nodig zijn. Voor 2027 zijn deze geraamde lasten van € 315.000 wel weer opgenomen. 2.4 Economische havens en waterwegen De toename van de lasten en de fluctuaties hierin zijn een gevolg van de geraamde uitgaven voor het baggeren van vijvers, aanlegplaatsen, schouwsloten en het over te dragen stedelijk water. Het saldo van de baten en lasten is respectievelijk € 477.000 voor 2024, € 384.000 voor 2025, € 312.000 voor 2026 en € 143.000 voor 2027. Dit zijn steeds incidentele baten en lasten, die onder andere voortvloeien uit de afspraken met het waterschap.
De verwachte bijdrage van het waterschap is ook in de baten verwerkt. Daarnaast zijn de kapitaallasten in 2024 lager geraamd, vanwege de actualisatie van de investeringsplanning, terwijl deze in de jaren erna weer oplopen door geraamderealisatie van investeringen. 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur De fluctuaties in de lasten en baten zijn het gevolg van de verwachte ontwikkelingen in de grondexploitaties. Voor een toelichting hierop verwijzen wij u naar de paragraaf grondexploitaties. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (toename van de lasten) De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 7.2 Riolering De afname van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Bij riolering wordt de compensabele btw over investeringen in de overhead nog extracomptabel toegerekend aan de lasten, waardoor de baten hoger zijn dan de hier geraamde lasten. Dit lichten we in de paragraaf lokale heffingen toe. 7.3 Afval De afname van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting.
Bij afval wordt de compensabele btw over investeringen in de overhead nog extracomptabel toegerekend aan de lasten, waardoor de baten hoger zijn dan de hier geraamde lasten. Dit lichten we in de paragraaf lokale heffingen toe.
58
7.4 Milieubeheer In 2023 is voor de energietransitie een incidenteel bedrag van € 490.000 toegekend. De bijdrage aan de FUMO loopt voor 2024 op met € 15.000 per jaar. Vanuit de FUMO is nog een aanvraag gedaan voor een nog hogere bijdrage. Hier wordt in december 2023 over besloten en daarom is dit nog niet meegenomen in deze begroting. Daarnaast is er een afname van de lasten ten opzichte van 2023, die is ontstaan door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 8.1 Ruimte en leefomgeving Voor 2023 was een incidenteel budget opgenomen voor de implementatie van de Omgevingswet van meer dan € 600.000, plus een incidenteel budget voor het opstellen van de omgevingsplannen. Een ander deel van de afname van de lasten ten opzichte van 2023 komt door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten.
59
Middelen, mensen en bestuur
60
US MINSKEN EN MIDDELS Input vanuit de raadsagenda • Dienstverlening van de gemeente Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Programma’s, prioriteiten en portemonnee
Wat willen we bereiken op het gebied van onze dienstverlening en de gemeentelijke organisatie
Een betrouwbare overheid naast betrokken inwoners Als gemeente voelen we ons betrokken bij de vraagstukken in de samenleving. We staan daarom naast onze inwoners en ondernemers en werken vanuit de verwachtingen en behoeftes van de inwoners en ondernemers. We luisteren naar hen, willen als overheid toegankelijk en betrouwbaar zijn, onze afspraken nakomen en oog hebben voor de menselijke maat. We informeren onze inwoners en ondernemers actief en in begrijpelijke taal over wat we doen en waarom we dat doen, we zorgen dat we toegankelijk en laagdrempelig zijn. Om dit waar te maken willen we zowel onze dienstverlening als onze bedrijfsvoering versterken. De bedrijfsvoeringsmiddelen zijn nu niet voldoende om de dienstverlening mogelijk te maken zoals we die voor ogen hebben. Betrouwbare dienstverlening We willen dat onze dienstverlening betrouwbaar, eenvoudig en toegankelijk is, zowel digitaal als fysiek. Onze inwoners en ondernemers moeten zich goed geholpen voelen, onafhankelijk van de gevraagde dienst en onafhankelijk van de zelfredzaamheid van de aanvrager. Samen maken we de samenleving Door transparant te zijn en op basis van gelijkwaardigheid met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners op te trekken in allerlei lokale ontwikkelingen en maatschappelijke vraagstukken, brengen we inwoner en gemeente dichter bij elkaar.
We hebben elkaar en ieders inbreng hard nodig in deze uitdagende tijd. Die inbreng kan op allerlei manieren: agenderend, door het geven van een mening of inbreng tijdens een bijeenkomst. Afhankelijk van de opgave bepalen we als lokale overheid onze rol. Die kan regisserend, verbindend of faciliterend zijn. Bestuurlijke ruimte voor inbreng samenleving Ook wat betreft ons bestuur willen we dat inwoners zich meer gehoord en gezien voelen. Bij bestuurlijke vraagstukken geven we in het afwegingsproces van het college en de raad ruimte aan de ideeën en opvattingen van onze inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Investeren in organisatie en medewerkers Wat de interne bedrijfsvoering betreft, willen we een grotere samenhang in het werk, over de volle breedte van de organisatie. Om hier handen en voeten aan te geven, is het programmatisch werken ontwikkeld. We zetten hiermee in op nieuwe
61
samenwerkingsvormen die passen bij de opgaven waar we voor staan. Zo denken we sneller en efficiënter te kunnen anticiperen op veranderingen in de maatschappij. Dit moet, want ontwikkelingen gaan snel en de maatschappelijke opgaven worden complexer. Wat hierbij helpt is enerzijds focus en prioritering van de opgaven door het bestuur, en anderzijds tijd en ruimte voor de ontwikkeling van onze medewerkers. Ook willen we investeren in het binden en boeien van onze medewerkers. Dit is in deze krappe arbeidsmarkt extra belangrijk. Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen De middelen staan onder druk, de bijdragen vanuit het Rijk worden minder en er komen steeds meer taken bij de gemeenten te leggen. Doel is om de uit te voeren taken binnen de beschikbare middelen te realiseren en daarbij beperkt gebruik te maken van de beschikbare reserves. Wat gaan we daarvoor doen Overheidstransitie/ programma dienstverlening De visie op dienstverlening, ambities kwaliteitsnormen en servicenormen, alsmede een globale aanpak, wordt naar verwachting dit jaar voorgelegd aan de raad. We hebben hierbij weloverwogen de keuze gemaakt om in te zetten op het op orde brengen van de basis van de bedrijfsvoering en het investeren in informatie- en procesmanagement. Hiermee verbetert ook op (middel)lange termijn de dienstverlening.
De middelen die bij het MJP deel 2 zijn toebedeeld en in de begroting 2024 zijn opgenomen voor deze transitie zijn beperkt, waardoor we niet alle ambities uit de visie kunnen oppakken en realiseren (onder andere datagedreven werken, monitoring, participatie). Ook voor onder andere het ontwikkelen van het KCC en het verbeteren van processen, de interne dienstverlening, digitaliseren en kanaalsturing zijn geen middelen beschikbaar. We stellen hierom de ambitie en werkwijze van het KCC bij, waarbij sommige inspanningen naar voeren moeten worden gehaald om de publieke dienstverlening binnen de beperkte middelen organisatiebreed zo goed als mogelijk uit te kunnen voeren. We doen hiervoor een beroep op het nog te verdelen budget voor de programma's en we zetten middelen in voor informatisering en digitalisering om processen te optimaliseren en te digitaliseren, alsmede voor het verbeteren van de kanaalsturing. Om de dienstverlening te verbeteren zetten we in 2024 in op: • het bijstellen van de ambitie en de werkwijze van het KCC; • het kader servicenormen; • kanaalsturing; • en de implementatie van diverse wetten gericht op transparantie en actieve communicatie met onze inwoners. • verbetering van de bedrijfsvoering; ondersteunend aan dienstverlening is een goede bedrijfsvoering randvoorwaardelijk en daar ligt dan ook een deel van focus op voor 2024.
Organisatieontwikkeling Ontwikkelingen gaan steeds sneller en maatschappelijke opgaven worden complexer. Dit stelt andere eisen aan onze organisatie en aan onze medewerkers. Van belang is dat we werken vanuit gezamenlijke doelen en opgaven. De organisatie moet hierbij nog meer werken vanuit de gezamenlijke bestuurlijke doelen en opgaven, in plaats vanuit de verschillende werksoorten.
62
In 2024 zetten we als volgt in op de ontwikkeling van de organisatie: • We zetten in op een traject om de samenwerking te verbeteren én om fijn samen te werken binnen de gemeente. • We zetten in op een governance en structuur die beter aansluit bij de maatschappelijke opgaven en de eisen aan fijn samen werken. • We zetten in op doorontwikkeling van de sturing en control én het leiderschap. Verbeteren bedrijfsvoering De bedrijfsvoering is primair ondersteunend aan de dienstverlening. Daarnaast is de bedrijfsvoering ondersteunend aan het fijn kunnen (samen) werken. Een aantal speerpunten voor 2024: • Optimalisatie van processen Verbeterde dienstverlening wordt deels gerealiseerd door het meer klantgericht maken van processen in de bedrijfsvoering. Hiervoor wordt procesoptimalisatie (o.a. LEAN) ingezet waarbij ook aanpassingen aan informatiesystemen en digitalisering worden doorgevoerd. Realisatie via het programma dienstverlening. • De modernisering van de fysieke- en digitale werkomgeving In 2023 is al gestart met een grote modernisering van de digitale omgeving en een aantal randvoorwaarden. Dit wordt in 2024 gecontinueerd.
Denk hierbij aan: Betere en bredere ondersteuning vanuit functioneel beheer en ICT Een grote update van de infra-omgeving van de gemeente Heerenveen; nieuwe WIFI, uitrol van nieuwe devices en hybride vergaderruimtes en een nieuwe moderne telefonie- en bereikbaarheidsoplossing. Focus op het intergraler maken van de digitale werkomgeving (meer samenhang), met als doel het beter ondersteunen van de medewerker en de dienstverlening. Een aantal grote vernieuwingen t.a.v. informatiesystemen. Onder andere bij financiën (voorbereiding 2024), burgerzaken en sociaal domein. • Het verbeteren van de interne dienstverlening In 2024 zal een volgende stap gezet worden in de verbetering van de ondersteuning vanuit het i-domein aan de organisatie. Denk hierbij aan het vergroten van de (interne) service, meer klantgerichtheid en meer vraaggestuurd verbeteren van digitalisering (portfoliomanagement) waardoor de prioritering meer gericht wordt op de wensen vanuit de organisatie en vanuit de gemeente. • Aanbieden van nieuw digitaliseringsbeleid Begin 2024 zal een nieuwe versie van het digitaliseringsbeleid worden aangeboden. Dit beleid zal gericht zijn op de doelen van de gemeente binnen de context van de moderne tijd.
• Verdere professionalisering van de informatiebeveiliging In 2024 zal een volgende stap gezet worden rondom de professionalisering van de informatiebeveiliging, ook in antwoord op toenemende dreiging op dit gebied en het grote belang van een werkende veilige online werkomgeving. De verbetering zal zich met name richten op preventie, monitoring en professionalisering van de incident-respons (SIEM / SOC). Stabiele en gezonde financiën We zetten in op een gezonde, stabiele en flexibele financiële huishouding om de opgaven en ambities mogelijk te maken, nu en in de toekomst. We zien een financieel tekort op ons afkomen vanaf 2025; dit stijgt enorm in 2026 en 2027. We verwachten dat het Rijk dit niet (geheel) gaat compenseren. We bereiden daarom voor dat uw raad bij de Kadernota 2024 verantwoorde afwegingen en gedegen keuzes kan maken. 63
•
• •
•
We bieden inzicht in waar onze middelen nu aan worden uitgegeven en vergelijken dit, waar mogelijk, met wat we voor deze doelen ontvangen en wat vergelijkbare gemeenten uitgeven aan deze onderdelen. Op basis hiervan bereiden we een integrale afweging voor om beleid en middelen op een andere manier in te zetten bij de Perspectiefnota 2024. Het zal onvermijdelijk zijn om meer focus en prioritering in de ambities aan te brengen. We doen een voorstel om de leges kostendekkend te maken. We doen voorstellen om de SPUK middelen zoveel mogelijk in te zetten voor bestaande doelen of we stellen voor om onze doelen aan te passen aan de SPUKdoelen om zo structurele middelen vrij te spelen. In het sociaal domein is vanaf 2026 geen rekening gehouden met de stijgende kosten voor de Wmo. Op basis van de zorgtransitie en met voorstellen over een gewijzigde inzet van onze preventie en maatwerkvoorzieningen, willen wij de kosten rondom de Wmo beheersen en de zorg beschikbaar houden voor wie deze nodig heeft.
Verdere ontwikkeling en professionalisering van het HR domein Onze medewerkers zijn ons belangrijkste kapitaal. In de krappe arbeidsmarkt is het extra noodzakelijk en urgent om onze HR door te ontwikkelen en te professionaliseren. Dit doen we door: • het standaardiseren en digitalisering van HR processen; • meer inzet op strategisch HR management om leidinggevenden en medewerkers beter te faciliteren; • de inzet van de juiste medewerkers op de juiste plek; fit for the job, nu en in de toekomst door strategische personeelsplanning en loopbaanbegeleiding; • het binden en boeien van medewerkers in een krappe arbeidsmarkt; • het investeren in fijn (samen) werken in Heerenveen dankzij een moderne werkomgeving, betekenisvol werk, ontwikkelmogelijkheden en ruimte voor ontmoeting en verbinding; • in te zetten op toekomstbestendige medewerkers en leiderschap; • en met aandacht voor vitaliteit, werkgeluk en aanpak ziekteverzuim. CAO-Ontwikkelingen • De RVU-regeling: De komende jaren kunnen 15 medewerkers gebruikmaken van de RVU regeling. In 2024 kunnen drie medewerkers gebruikmaken van deze regeling. Er is nu nog geen zicht op de feitelijke deelname. Er is echter ook geen voorziening getroffen voor degelijke verzoeken. Dit kan betekenen dat we ter zijner tijd een verzoek doen tot het regelen van een voorziening.
• Arbeidsongeschiktheidsverzekering: De CAO regelt dat de werkgever een bruto vergoeding van € 10 (naar rato van de omvang van het dienstverband) geeft voor de kosten van een individuele arbeidsongeschiktheidsverzekering, vanaf 31 december 2023. We kunnen nu niet overzien hoe groot de belangstelling is voor een dergelijke vergoeding. We schatten in dat dit een kwart van het personeel betreft. Formatie-ontwikkeling De formatie groeit mee met de opgaven. Focus op opgaven en ambitie is noodzakelijk voor de haalbaarheid van de realisatie van de plannen en het beheersen van de formatieve ontwikkeling. In de tabel ziet u de formatieontwikkeling in de begroting 2024, zowel structureel als incidenteel. 64
Mutaties MJP structureel - formatie structureel Sociale leefomgeving/ Us Mienskip Mensenhandel Integraal veiligheidsbeleid: scenario 1 Economische leefomgeving/Us Ekonomy Transitie: circulariteit Fysieke leefomgeving/ Us Romte Capaciteit toezicht en handhaving bouw Intensivering Wet Kinderopvang Transitie: Ruimtetransitie Transitie: Woontransitie Mensen, middelen en Bestuur/ Us Minsken en Middels Structureel maken vraag aan functioneel beheer Overheidstransitie: Procesoptimalisatie, klantgerichtheid, procesanalisten Investeringen in informatisering en digitalisering TOTAAL structurele formatie Mutaties MJP incidenteel - formatie Economische leefomgeving/Us Ekonomy Overhead regiodeal Focusonderwerp: Bestaanszekerheid Fysieke leefomgeving/ Us Romte Capaciteit bouwplantoetsing Transitie: ruimtetransitie Transitie: energietransitie Mensen, middelen en Bestuur/ Us Minsken en Middels Binden en boeien Strategisch adviseur projecten Portfoliomanagement Transitie: overheidstransitie Transities algemeen Totaal incidentele formatie