Document · PDF

Bijlage 1. Begroting 2024

Raadsvergadering 9 november 2023, gemeente HeerenveenBij agendapunt: Begroting 202427.441 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

2024

2025

2026

2027

0,60 3,00

1,00

1,00 0,30 3,00 1,00

4,00

1,00 0,00 14,90

2024

2025

2026

2027

0,44 1,67

0,00 0,00

1,00 2,00 1,00

0,00 0,00 0,00

3,00 1,00 1,00 2,00 3,11 16,22

0,00 1,00 1,00 2,00 3,11 11,11

0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00

Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2022

2023

0.1 Bestuur

-3.736

-3.271

0.2 Burgerzaken

-1.622

2024

2025

2026

2027

-3.155

-1.551

-2.227

-2.075

-2.079

-1.980

-1.561

-2.110

-2.669

-2.156

-2.149

-2.168

-9

-1.659

-17

319

419

277

-329

-404

-2

-1.141

-1.172

-659

-738

-812

-1.272

6.3 Inkomensregelingen

-27

8.3 Wonen en bouwen

-68

-12

-19

-8.466

-10.207

-7.854

-7.825

-8.347

1.317

729

531

907

1.000

2.196

2.031

2.042

1.842

1.962

Lasten

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

0.5 Treasury 1.2 Openbare orde en veiligheid 2.2 Parkeren

Totaal lasten

-8.776

Baten 0.1

Bestuur

0.2

Burgerzaken

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

0.5

Treasury

548

154

392

143

131

127

1.2

Openbare orde en veiligheid

2.2

Parkeren

6.3

Inkomensregelingen

8.3

Wonen en bouwen

Totaal baten

4.805

2.743

3.369

3.014

3.002

3.117

Geraamd saldo van baten en lasten

-3.661

-7.464

-5.407

-4.840

-4.823

-5.230

Toevoegingen reserve

-5.307

Onttrekking reserve

2.989

1.278

880

2.350

Geraamd resultaat

-5.980

-6.186

-4.527

-4.826

-4.809

-2.880

Toelichting tabel Afwijkingen groten dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2023 met de begroting 2024 en verder. 0.2 Burgerzaken De toename van de baten is gebaseerd op de prognose aan verwachte opbrengsten voor het verlengen en opnieuw uitgeven van legitimatiebewijzen, waarbij rekening is gehouden met de geldigheidsduur van 5 naar 10 jaar. De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. Daarnaast heeft de indexatie een grote impact op de beheerskosten. 0.5 Treasury De afname van de lasten die oplopen tot negatieve lasten worden veroorzaakt door de toerekening van de rente. De rentelast is gestegen en deze wordt doorbelast aan de verschillende taakvelden op basis van de boekwaarde. De afwijking tussen het door te berekenen bedrag en de geraamde lasten valt binnen de bandbreedte en levert hierdoor een verschil op. Dit heeft geen gevolgen voor het resultaat.

2.2 Parkeren In deze post zijn de kosten voor het straatparkeren, de kapitaalslasten voor het ondergronds parkeren aan het Burgemeester Kuperusplein en de exploitatiekosten van het Geert Willigenplein opgenomen. De afname van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. Daarnaast zijn de kapitaalslasten verschoven. De bouw van de parkeergarage aan het Burgemeester Kuperusplein is met een jaar opgeschoven, hierdoor zijn de totale kapitaalslasten van € 383.000 pas vanaf 2027 volledig opgenomen. In december zullen wij nog met een voorstel bij u komen over een ontvangen subsidie voor de parkeergarage aan het Burgemeester Kuperusplein en hoe we deze willen inzetten. Hier is in de berekeningen nog geen rekening mee gehouden.

Dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien In dit onderdeel wordt een toelichting gegeven op de lasten en baten die niet rechtstreeks aan een thema zijn toe te schrijven. Dit betreft de volgende onderdelen: • Overzicht algemene dekkingsmiddelen • Overhead • Vennootschapsbelasting (VPB) • Onvoorzien

Overzicht algemene dekkingsmiddelen Dit overzicht omvat de volgende onderdelen: • Dividend • Lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. • Uitkering gemeentefonds • Saldo van de financieringsfunctie (treasury) • Overige algemene dekkingsmiddelen Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2022

2023

0.5 Treasury

-103

0.61 OZB woningen

-248

0.62 OZB niet-woningen 0.63 Parkeerbelasting

2024

2025

2026

2027

-229

-234

-229

-341

-370

-373

-368

-189

-188

-202

-239

-20

-1.294

-7.249

-10.528

-10.521

-1.120

-807

-8.048

-11.327

-11.320

Treasury

609

187

0.61 OZB woningen

7.382

7.542

8.272

0.62 OZB niet-woningen

7.872

7.937

8.687

0.63 Parkeerbelasting

2.927

3.283

3.590

3.447

3.449

3.635

0.64 Belastingen overig

218

182

200

Lasten

0.64 Belastingen overig 0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

0.8 Overige baten en lasten Totaal lasten

-2.103

Baten 0.5

0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

113.921

111.227

120.343

126.355

121.957

120.810

0.8

Overige baten en lasten

257

122

130

Totaal baten

133.185

130.480

141.409

147.278

142.881

141.920

Geraamd saldo van baten en lasten

132.065

129.673

139.307

139.230

131.555

130.600

Onttrekking reserve

203

231

Geraamd resultaat

132.268

129.903

139.307

139.230

131.555

130.600

Toevoegingen reserve

Toelichting tabel Afwijkingen groten dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2023 en de begroting 2024 en verder. 0.61 en 0.62 Onroerend zaakbelasting De hogere geraamde baten voor onroerend zaakbelasting komt ten eerste door de indexatie die is doorgevoerd en ten tweede omdat in het MJP-2 is besloten om een extra opbrengst te ramen van € 500.000 per jaar. 0.63 Parkeerbelasting De fluctuatie in de parkeerbelasting komt mede door de bouw van de nieuwe parkeergarage en de tijdelijk te verwachten daling in de parkeeropbrengsten. Daarnaast is er in het kader van het profijtbeginsel wel een extra bedrag van € 100.000 structureel opgenomen voor de stijging van de tarieven van parkeervergunningen. 0.7 Algemene Uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds De berekening van de omvang van deze uitkeringen is gebaseerd op de Meicirculaire 2023 (laatst bekende circulaire voor het opstellen van de Themabegroting). De indexaties die door het Rijk zijn verwerkt zijn hierin meegenomen, maar deze lopen niet in de pas met de verwachte indexaties. 0.8 Overige baten en lasten De toename van de lasten in 2025 en verder komt doordat een deel van de indexaties nog niet is toegerekend aan de taakvelden en hier is opgenomen. Bij het opstellen van de begroting 2025 en verder splitsen we dit nader uit.

Overhead Overhead omvat alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. De overhead is geen onderdeel meer van de thema's. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0.4 Overhead

-23.220

-24.856

-27.027

-24.929

-23.977

-25.628

Totaal lasten

-23.220

-24.856

-24.929

-23.977

-25.628

344

304

159

134

344

304

159

134

-22.876

-24.552

-26.868

-24.769

-23.843

-25.494

-1.429

-500

Onttrekking reserve

886

3.750

4.627

1.801

316

Geraamd resultaat

-23.419

-21.303

-22.241

-22.969

-23.527

-25.494

Lasten

-27.027

Baten 0.4

Overhead

Totaal baten

Geraamd saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve

159

Toelichting tabel Afwijkingen groten dan € 50.000 worden hieronder toegelicht. Hierbij vergelijken wij de gewijzigde begroting 2023 en de begroting 2024 en verder. 0.4 Overhead De toerekening van de overhead heeft voor 2024 en verder op een accuratere wijze plaatsgevonden dan vorige jaren. De toename van de lasten ten opzichte van 2023 ontstaat door een reëlere toerekening van de personele kosten aan de taakvelden in de begroting. Dit zorgt voor een verschuiving van deze lasten. Een deel van deze kosten komen ten laste van de overhead conform hetgeen is beschreven in het BBV. De overhead bestaat in grote lijnen uit: 1. Leidinggevenden primair proces 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie 3. Personeel en Organisatie 4. Inkoop 5. Interne en externe communicatie 6. Juridische zaken 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning 8. Informatievoorziening en automatisering 9. Facilitaire zaken en Huisvesting 10. Document Informatie Voorziening

11. Managementondersteuning primair proces.

VPB Op dit taakveld staat de raming van het te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting. Vennootschapsbelasting is vooral van toepassing op grondexploitaties. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2022

2023

0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

-617

-180

Totaal lasten

-617

-180

-617

Toevoegingen reserve

2024

2025

2026

2027

-39

-180

-264

-39

Onttrekking reserve

Geraamd resultaat

-617

-180

-264

-39

Lasten -264 -264

Baten 0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

Totaal baten

Geraamd saldo van baten en lasten

Onvoorzien Voor onvoorziene lasten is structureel € 1.000 begroot. Bedragen x € 1.000

Rekening Omschrijving

Begroting

2022

2023

0.8 Overige baten en lasten

Totaal lasten

Totaal baten

Geraamd saldo van baten en lasten

Toevoegingen reserve

2024

2025

2026

2027

-1

Onttrekking reserve

Geraamd resultaat

-1

Lasten -1 -1

Baten 0.8

Overige baten en lasten

Paragrafen

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico's en het vermogen om deze risico's op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. Deze paragraaf is aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Risico's en weerstandsratio Algemeen Bij het weerstandsvermogen gaat het om de mate waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken om niet begrote, onverwachte en substantiële tegenvallers op te vangen zonder het beleid te veranderen. Een sluitende begroting zonder weerstandscapaciteit betekent dat iedere tegenvaller een probleem oplevert en dwingt tot het nemen van maatregelen. Een buffer is daarom wenselijk. Hoe groot die buffer precies moet zijn is afhankelijk van veel factoren. Het in kaart brengen van risico's is dan ook een belangrijke factor bij de beoordeling van de financiële positie, omdat deze niet (automatisch) tot uitdrukking komen in de begroting- en jaarcijfers. De resultaten van de risico inventarisatie komen tot uitdrukking in deze paragraaf. In deze paragraaf wordt enerzijds de relatie benoemd tussen weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risicomanagement, anderzijds wordt de huidige stand van zaken beschreven.

De paragraaf bevat volgens het BBV (Besluit begroten en verantwoorden) voorschriften ten minste: a) een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b) een inventarisatie van de risico's; c) het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; d) een kengetal voor de: • netto schuldquote; • netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; • solvabiliteitsratio; • grondexploitatie; • structurele exploitatieruimte; en • belastingcapaciteit. e) een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Achtergrond Gemeente Heerenveen vind het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risicoinventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is daarnaast het weerstandsvermogen berekend.

Weerstandscapaciteit De beschikbare risicobuffer bestaat uit het geheel aan middelen dat beschikbaar is om de risico’s in financiële zin af te dekken, de zogenaamde beschikbare weerstandscapaciteit. Bij Heerenveen bestaat dit uit de algemene reserve.

De benodigde weerstandscapaciteit betreft de optelsom van alle risico’s waarvoor geen dekking is gegeven, bijvoorbeeld via een verzekering of in de begroting. Het relateren van de buffer aan de benodigde weerstandscapaciteit levert de ratio weerstandvermogen op. Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen. De ratio voor 2024 bedraagt:

Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) € 36,1 Ratio weerstandsvermogen= _____________________________ ______ Benodigde weerstandscapaciteit € 21,2 (totaal van de risico’s)

= 1,7

Uit bovenstaande volgt een ratio weerstandsvermogen van 1,7. Dit valt binnen categorie B, waarmee we voldoen aan het door de Raad vastgestelde waarderingscijfer C. Bij de jaarrekening bedroeg de ratio 2,6. De lagere ratio is voornamelijk ontstaan door het dalen van de algemene reserve van € 56,6 naar € 36,1 miljoen. Beleid Als gemeente Heerenveen streven we na om de impact van de risico’s te minimaliseren. Dit betekent dat we een weerstandsvermogen nastreven dat op z’n minst voldoende is. Dat komt conform onderstaande tabel neer op een ratio weerstandsvermogen tussen de 1,0 en de 1,4 met waarderingscijfer C. Deze ratio is vastgesteld in de Raadsvergadering van 13 juli 2023 bij het MJP 2023. Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld. Ratio

Waardering

Betekenis

>2 1,4 – 2,0

A B

Uitstekend Ruim voldoende

1,0 – 1,4

Voldoende

0,8 – 1,0

Matig

0,6 – 0,8

Onvoldoende

< 0,6

Ruim onvoldoende

Beoordeling van de weerstandsvermogen De ratio weerstandsvermogen > 1,4

rek. 2016 -

rek. 2018 1,7

rek. 2019 2,0

rek. 2020 1,9

rek. 2021 2,7

rek. 2022 2,6

begr. 2023 3,1

begr. 2024 1,7

begr. 2025

begr. 2026

begr. 2027

Risico’s en risicomanagement Beleid Risicomanagement bij Heerenveen: Het beheersen van risico’s door op gestructureerde wijze expliciet risico’s te inventariseren, beheersmaatregelen uit te voeren en te evalueren ter vermijding/vermindering van die risico’s. Dit alles in een cyclisch proces waarin de inventarisaties voortdurend up-to-date worden gehouden. Doel: integraal risicomanagement: Vanuit de huidige fase waarin we risico’s gestructureerd en overzichtelijk op geld zetten aan de hand van vaste methodieken, zetten we het komende jaar een volgende stap naar integraal risicomanagement, dat geïntegreerd is in de bedrijfsprocessen en opgenomen is in het DNA van onze organisatie. Met deze werkwijze bepalen we de risico’s vanuit de organisatie (in plaats vanuit de onderdelen) en krijgen we een volledig en betrouwbaar beeld van de risico’s om daadwerkelijk op te kunnen sturen: - het leidt tot een betere beheersing van de risico’s door vooraf rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen en gebeurtenissen die impact kunnen hebben op kosten, tijd en/of kwaliteit. - Het leidt tot het vergroten van het risicobewustzijn in de gehele gemeentelijke organisatie. Op 16 december 2021 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen door de raad vastgesteld.

Om blijvend een geschikt beleidskader en een betrouwbare berekening van het weerstandsvermogen te waarborgen wordt deze nota risicomanagement in het 1 e kwartaal van 2024 geactualiseerd. Risico’s exclusief grondexploitatie Om de risico's van de gemeente Heerenveen in kaart te brengen is door de organisatie een risicoprofiel opgesteld. De afgelopen periode zijn nieuwe risico’s geïnventariseerd en is het risicoprofiel uit de jaarrekening 2022 geactualiseerd. Voor het kunnen opvangen van de risico’s die geïnventariseerd zijn, zijn we genoodzaakt een financiële buffer aan te houden. Aangezien niet alle risico’s tegelijkertijd en in maximale opvang optreden, wordt gebruik gemaakt van de Monte Carlo risicosimulatie om de hoogte van de financiële reserve te bepalen. Deze risicosimulatie is een computergestuurde techniek waarbij een fysiek proces niet één keer, maar vele malen wordt gesimuleerd. Via kansberekening (hoe vaak zal de gebeurtenis zich voordoen) en de ingeschatte schade (indien de gebeurtenis zich daadwerkelijk voordoet) wordt de benodigde financiële buffer berekend. De totale maximale financiële omvang van de risico’s van Heerenveen bedraagt op dit moment € 46,9 miljoen. 18 van de 50 risico’s vertegenwoordigen een waarde van € 40 miljoen (invloed risico’s op benodigde weerstandscapaciteit > 1%).

Op basis van de ingevoerde risico's is de hierboven genoemde risicosimulatie uitgevoerd. Achteraan in deze rapportage wordt het aantal risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Bij de berekening van de risicosimulatie gaan we uit van het door de gemeente Heerenveen vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Uit de risicosimulatie in de tabel hieronder, volgt dat met 90% zekerheid kan worden gesteld dat alle risico’s zijn afgedekt met een bedrag van € 8,7 miljoen. Bij de jaarrekening 2022 was dit € 9,5 miljoen.

Onderstaande tabel en figuren tonen de resultaten van de risicosimulatie. Zekerheidspercentage 10% 25% 50% 75% 80% 90% 95% 99%

Bedrag € 2.018.880 € 3.039.250 € 4.520.469 € 6.266.896 € 6.830.862 € 8.701.082 € 12.141.384 € 16.950.858

Risico’s grondexploitatie Bij jaarrekening 2022 (per 1-1-2023) zijn de grondexploitaties herzien en is een inschatting van de financiële risico’s op de grondexploitaties gemaakt. De benodigde weerstandscapaciteit bedroeg € 10,6 mln. inclusief de factor ‘’zwarte zwanen’’1. De vijf grote grondexploitaties zijn onlangs geactualiseerd t.b.v. de begroting 2024. Er is geïnventariseerd of 1. tussentijdse herziening van de grondexploitaties benodigd is en 2.

of er nieuwe dan wel veranderde risico’s aanwezig zijn.

Het enige wat hierbij naar voren kwam is een mogelijke uitloop van de twee grondexploitaties, dit levert een kleine verhoging op van de benodigde weerstandscapaciteit. Samengevat alle risico’s In onderstaande tabel is het totaal aan risico’s opgenomen voor 2024: 1. Grondexploitaties 2. Overige risico's Totaal

€ 10,8 miljoen € 10,4 miljoen € 21,2 miljoen

Ontwikkeling risico’s In onderstaand overzicht zien we de ontwikkeling van de risico’s van het grondbedrijf (blauwe lijn) en de overige risico (oranje) vanaf de begroting 2020.

1 Zwarte zwanen: Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen worden bij Heerenveen alle risico’s vermenigvuldigd met een factor 1,2. In de ‘Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2021’ is opgenomen dat de reden daarvan is dat er van te voren niet ingeschatte risico’s kunnen optreden (“de zogenaamde zwarte zwanen”) en dat er daarnaast altijd een bepaalde mate van onzekerheid bij de inschatting van risico’s is. 80

Aandachtspunten/kanttekeningen: De risico analyse levert een aantal aandachtspunten en/of kanttekeningen op voor ons college. Sommige punten zijn al afspraken met u over gemaakt (punt 1), sommige komen tot uitdrukking in deze begroting (punt 2 en 3) en sommige komen we waar nodig bij uw raad op terug. 1.

De begroting is gebaseerd op het vastgestelde MJP2. Echter, in het MJP2 konden niet aan alle ambities de benodigde middelen worden toegekend. Als gevolg hiervan kunnen er risico’s zijn die (nog) niet onderkend zijn.

In de begroting 2024 is een investeringsplanning opgenomen die veel groter is (stijging volume naar € 63 miljoen in 2024) dan voorgaande jaren (gemiddeld € 15 miljoen), waardoor een groot beslag op middelen wordt gedaan in de vorm van kapitaallasten. Daarnaast ramen we ook een omvangrijke financieringsbehoefte (aantrekken leningen) en dus ook de daaruit voortkomende rentelasten. Deze gelden kunnen we niet inzetten voor andere voorstellen. Eventuele risico’s die hieruit (kunnen) voortvloeien zijn niet meegenomen in de risico analyse. Bijv. het risico van vertraging in voortgang (w.o. bijv. het nieuwe gemeentehuis). De risico’s die dit met zich meebrengen, anders dan een stijging van de kapitaallasten zijn niet verwerkt in de risicoanalyse. Ook het risico van langer geld aantrekken en de stijging van de netto schuldquote leidt tot diverse risico’s die niet zijn opgenomen.

Het baggerplan, het project Heerenveen Beter bereikbaar en het centrumplan zijn nog niet goedgekeurd door u, maar wel verwerkt in deze begroting en in deze risicoanalyse. Eventuele andere besluitvorming kan tot wijzigingen leiden en tot een andere risico inschatting.

WK Vrouwenvoetbal. Het college heeft zich verplicht met het ondertekenen van de Fifa stukken te houden aan de Fifa reglementen (met die kanttekening, dat deze binnen de Nederlandse wetgeving moeten passen). Wel behouden we juridisch de mogelijkheid om ons op een later moment terug te trekken. Welke risico’s dat met zich meebrengt is onduidelijk. Ons eventueel terugtrekken zal leiden tot imagoschade en zal mogelijk invloed hebben op het binnenhalen van toekomstige (voetbal)evenementen. De hoogte van de financiële bijdrage is nog niet bekend. Ook zal de bijdrage niet alleen financieel zijn, ook zal er veel materieel en personele inzet gevraagd worden. Ook dit zijn risico’s die op dit moment niet zijn in te schatten.

Inflatie. Op investeringsbudgetten zit geen inflatie correctie. Voor de 3 grote projecten (Heerenveen Beter bereikbaar, Centrum en gemeentehuis) is het risico voor de kapitaallasten in deze risico analyse opgenomen, verder is een algemeen risico opgenomen voor inflatie. In het kader van reëel ramen is het voor langlopende projecten van belang deze periodiek te herijken.

In de ramingen zitten een tweetal bezuinigingen, die niet 100% gerealiseerd zijn (R396 en R614)

Krapte op de arbeidsmarkt / ziekteverzuim / werkdruk Zowel bij de gemeente Heerenveen als ook landelijk is sprake van een lastig bedrijfsvoeringsvraagstuk, namelijk een tekort aan gekwalificeerd personeel. Dit is ook een landelijke trend. Uit de landelijke personeelsmonitor 2022 blijkt dat: o 20% van de gemeentelijke vacatures moeilijk vervulbaar zijn.

o o

landelijk de werkdruk een serieus probleem is. De belangrijkste oorzaken van lang of extra lang verzuim zijn werkdruk & stress en fysieke aandoeningen. 9 op de 10 gemeenten geeft aan dat werkdruk een actueel thema is. Het ziekteverzuim historisch hoog is (6,7%). Bij Heerenveen ligt het percentage op 5,3%. Gemeenten gemiddeld 17% van de loonsom besteedden aan externe inhuur om in de krappe arbeidsmarkt toch werk gedan te krijgen. Bij Heerenveen is dat 22%.

Risico: Werkzaamheden kunnen we niet volledig en tijdig realiseren. Dit levert expliciete aandachtspunten op, prioritering, wat kan wel en wat kan niet, wat kan anders.

Nr.

Invloed (%)

R601

19,53%

Risico De kosten voor het programma Centrum vallen hoger uit dan eerder begroot.

Netto Financiee l Maximum

Netto Kans 50%

€ 3.000.000

40%

€ 4.000.000

Er blijft parkeerdruk rond het centrum

R363

17,44%

De kosten van het project 'Heerenveen beter bereikbaar' vallen hoger uit Projectbudget (mn posten “onvoorzien” en “prijsindexatie”) is

Maatregelen (1) Gedetailleerde risicoanalyse opstellen van het project (2) In vigerende beleid is een verplichting opgenomen om parkeerplaatsen af te kopen in het centrum als voeding voor het mobiliteitsfonds/dekking parkeergarage. (3) In centrumvisie/ woonvisie woningbouw stimuleren. (4) Realistische raming parkeergarage gebaseerd op inschatting woonprogramma centrum. (4) Aanvullende onderzoeken doen rond ondergrondse infrastructuur en bodemvervuiling. (5) Inventarisatieonderzoek planschade/nadeelcompensatie/privaatrec htelijke overeenkomsten uitvoeren. (6) Projectcontroller aanstellen voor tijdige en juiste monitoring. (7) in december actualisatie met subsidie. (1) De voor het project HBB aparte project risicoanalyse actueel houden. (2) Bestuurlijk overleg en evt. stuurgroep HBB om oplossing te vinden voor richtlijnendiscussie met RWS. (3) Samenwerking opzoeken met RWS en provincie Fryslan in de discussie met de belastingdienst. (4) Besparing op kosten door bv hergebruik van materialen (5)

ontoereikend.

R52

12,64%

R615

6,84%.

R14

Efficiënt en effectief inzetten van het projectbureau. (6) Schaalvoordelen benutten door toevoeging kruising B. Falkenaweg. (7) Projectcontroller aanstellen voor juiste en tijdige monitoring.

Financiële verplichtingen indien er een beroep wordt gedaan op onze garantstellingen. Stijgende inflatie

10%

€ 13.000.00 0

Goede en periodieke bestuurlijke en ambtelijke overleggen en bijhouden P&C documenten om tijdige te kunnen anticiperen.

70%

€ 1.000.000

Pro actief in over strategisch handelen (plannen, keuzes maken, faseren etc.)

6,84%

Eén of meerdere informatiesysteme n/grote applicaties (software) moeten vervangen worden

50%

€ 850.000

R192

4,42%

20%

€ 1.146.000

R614

4,37%

Verplichte afname van grond en boerderij op het IBF voor een getaxeerde waarde De ombuiging "Verlagen budget Wmo huishoudelijke hulp" (P-nota 8 juli

(1) Inventariseren per afdeling. (2) In najaar 2023 starten we met portfoliomanagement. (3) Verbeteren contractmanagement en -administratie (4) Vervangen van software wanneer onontkoombaar en onvermijdelijk Afhankelijk van derden en marktomstandigheden.

75%

€ 600.000

Er is een voorstel in voorbereiding inzake het maken van inhoudelijke (politiek/bestuurlijke) keuzes om dit restant van de taakstelling te kunnen realiseren.

2021/nr 66a) wordt (deels) niet gehaald. R208

3,85%

Schending van de persoonlijke levenssfeer in het kader van de Avg

10%

€ 4.000.000

R437

2,74%

70%

€ 250.000

R371

1,93%

Gemeente treedt op als BTWondernemer voor de inzameling van verpakkingsafval Een inbraak van buiten of van binnen waarbij informatie wordt gestolen, gegijzeld en/of schade wordt toegebracht aan de ICT/digitale informatievoorzieni ng.

€ 10.000.00 0

R522

1,82%

Meer onderhoud kades/oevers langs vaarwegen van provincie/wetterski p/particulieren/ond

75%

€ 250.000

(1) Borgen dat de organisatie privacy "proof" blijft door voldoen aan AVG. (2) Geïmplementeerd is het Privacy beleid en functionerende AVG maatregelen. (3) Damagecontrol door te werken en te blijven werken aan bewustwording. (4) Beveiligd mailverkeer is ingevoerd. Bezwaar bij Belastingdienst loopt.

(1) Informatieveilig werken in Heerenveen - Samen houden we de gegevens van onze gemeente in veilige handen (beleid en plan) en door Plan B (plan voor als het mis is gegaan). Dit jaar wordt gestart met off side backup, waarbij in de backup de ransomware niet wordt opgeslagen. Overwogen wordt CSIRT (een team dat kan reageren als er iets gebeurt) en SIEMSOC (monitoring van verdacht gedrag) In voorbereiding - Besluitvorming door PS. Mogelijk extra uitkering gemeentefonds (echter onduidelijk).

R249

1,73%

R622

1,48%

R596

1,47%

R300

1,22%

R535

0,99%

ernemingen/landbo uw/natuurbeheerorga nisaties richting gemeente dan omgekeerd. Ontoereikend budget voor uitkeringen (BUIG)

25%

€ 700.000

Geïmplementeerd - uitvoeringsprogramma werk (instroom, uitstroom, handhaving), Actief monitoren en tijdig anticiperen.

Toename effectuering toekenningen WMO voorzieningen Er zijn te weinig middelen zijn voor beheer en onderhoud Heerenveense School Ontbreken van rittenregistratie in het verleden

25%

€ 600.000

Actief en goed monitoren.

50%

€ 300.000

Analyseren hoe lang wij Heerenveense school in beheer blijven houden. Meenemen in gemeentelijke huisvesting en nota gemeentelijk vastgoed.

50%

€ 200.000

Het budget voor de Jeugdzorg is niet toereikend

10%

€ 1.000.000

Geïmplementeerd - Aanschaf track en trace systeem in 2019. (2) Interne controle uitvoeren. Dit risico loopt door de terugwerkende kracht mogelijkheden van de fiscus tot ca. half 2024 (1) We houden vinger aan de pols bij directe verwijzingen door opvallende en dure indicaties te bespreken met de betrokken zorgaanbieder. (2) Aan de hand van de te ontwikkelen monitor worden de uitgaven gemonitord en waar het mogelijk is bijgestuurd.

R610

0,98%

De uitspraak van de Hoge Raad inzake Didam (onroerend goed transacties).

50%

€ 200.000

(1) In nieuwe contracten en lopende contracten conform Didam arrest handelen. (2) Prioriteit geven aan herziening grondbeleid/-bedrijf. Processen, voorwaarden, etc.Projectmatig oppakken/impactanalyse maken.

Financiële kengetallen Voor een goede meting voor de gezondheid van de gemeentefinanciën is het presenteren van een aantal (voorgeschreven) financiële kengetallen van belang. Zie onderstaande infographic.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de resultaten van de financiële kengetallen. Kengetallen 1 2 3 4 5 6

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorr. voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Realisatie Begr. 2023 2022 33,8% 33,7% 28,2% 6,6% 3,6% 90,3%

na wijz. 47,7% 47,6% 24,8% 7,7% -1,4% 94,6%

Begroting

2024 72,8% 72,7% 20,4% 4,1% 1,8% 95,4%

2025 86,7% 86,7% 17,0% 1,8% -0,5% 95,6%

2026 98,1% 98,0% 13,3% 0,8% -4,3% 96,4%

2027 123,2% 123,1% 7,0% -0,5% -5,7% 98,5%

Conclusie Alle kengetallen laten een negatieve trend zien. Waar we in de begroting 2024 nog voldoen aan het gros van de geadviseerde normen constateren wij dat in 2027 de situatie op bepaalde onderdelen zorgelijk is. Het al eerder genoemde investeringsprogramma zorgt voor een forse financieringsbehoefte wat zichtbaar wordt in de ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote. In 2027 bedraagt de solvabiliteit 7% en is daarmee lager dan de geadviseerde ondergrens van 20%. Een toename van vreemd vermogen en de afname van de algemene reserve zijn hier de oorzaak van. De netto schuldquote nadert de kritisch grens van 130% waarop gemeenten wordt geadviseerd directie actie te ondernemen. Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Indien de netto schuldquote boven de 100% ligt spreekt men van een hoge gemeenteschuld. Hoger dan 130% betekent dat gemeenten wordt geadviseerd direct maatregelen te treffen om de schulden te verminderen. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote is lager of gelijk aan 100%".

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Het aandeel verstrekte leningen is stabiel en zeer gering. De uitkomsten hiervan zijn in lijn met de netto schuldquote zonder dat deze gecorrigeerd is voor verstrekte leningen. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote gecorrigeerd is lager of gelijk aan 100%".

Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen

Netto Schuldquote Hoe lager dit percentage, hoe beter

Hoe lager dit percentage, hoe beter

140,00%

120,00%

100,00%

80,00%

60,00%

40,00%

20,00%

0,00%

0,00% 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen op lange termijn te voldoen. Bij een ratio kleiner dan 20% heeft een gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Het licht staat dan op rood. Normaal bevindt de ratio van een gemeente zich tussen de 20% en 70%. Criterium voor mate van gezondheid: "De solvabiliteitsratio is groter of gelijk aan 20%". Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Criterium voor mate van gezondheid: "De grondexploitatie is minimaal 0%".

Solvabiliteit

Grondexploitatie

Hoe hoger dit percentage, hoe beter

Hoe lager dit percentage, hoe beter

30,00%

9,00% 8,00%

25,00%

7,00% 6,00%

20,00%

5,00% 15,00%

4,00% 3,00%

10,00%

2,00% 1,00%

5,00%

0,00% 0,00%

-1,00%

2022

2023

2024

2025

2026

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Criterium voor mate van gezondheid: "De structurele exploitatieruimte is groter of gelijk aan 0%". Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de lokale lastendruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De uitkomsten laten zien dat wij boven het landelijk gemiddelde uitkomen. De stijging van de lasten wordt grotendeels

veroorzaakt door een stijging van de rioolheffing. Het is onduidelijk of wij voor de komende jaren inderdaad boven het landelijk gemiddelde uitkomen. Aangezien de vergelijkende cijfers voor het landelijk gemiddelde op hetzelfde niveau zijn gebleven als de begroting 2021. Criterium voor mate van gezondheid: "De woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde zijn lager dan 100%".

Structurele Exploitatieruimte

Belastingcapaciteit

Hoe hoger dit percentage, hoe beter

Hoe lager dit percentage, hoe beter

6,00%

100,00%

4,00%

98,00%

2,00%

96,00%

0,00%

94,00% 2022

2023

2024

2025

2026

2027

-2,00%

92,00%

-4,00%

90,00%

-6,00%

88,00%

-8,00%

86,00% 2022

2023

2024

2025

2026

2027

Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen De gemeente beheert in de openbare ruimte kapitaalgoederen, waaronder wegen (verhardingen en gladheidsbestrijding), groen en bomen, bruggen, oevers, kaden, steigers, duikers, straat- en parkmeubilair. Maar ook verlichting, speelvoorzieningen, riolering, watergangen en bebordingen. Het beleidsmatig en financieel kader voor het duurzaam in stand houden van deze kapitaalgoederen is grotendeels geborgd in de Brede Nota Kapitaalgoederen. Eind 2022 is hiertoe de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 tot en met 2027 door de raad vastgesteld. Onderdeel hiervan zijn ook de onderliggende beheerplannen voor verhardingen, kunstwerken, oevers, groen en vastgoed (gebouwen). In deze beheerplannen zijn de onderhoudsopgaven, benodigde budgetten en onderbouwing van onderhoudsvoorzieningen opgenomen. In deze beheerplannen zijn tevens de investeringen opgenomen die als krediet in deze begroting zijn verwerkt. Bij de vaststelling van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 tot en met 2027 zijn de volgende beleidskaders vastgesteld: • Voortzetting van het huidige beleid zoals dit in 2016 en 2021 is vastgesteld (i.c. 'bewust beheer' voor de openbare ruimte en conditiescore 3 voor gebouwen/vastgoed). • Bij amendement is daarbij besloten het onderhoudsniveau voor fietspaden naar boven bij te stellen naar een 'hoog-niveau' in plaats van het eerder gehanteerde basis-niveau'.

• Het instellen van een onderhoudsvoorziening voor het kapitaalgoed verhardingen, met ingang van 2023. • De (financiële) voorschriften zoals die zijn opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording (de BBV). • De financiële verordening en het activeringsbeleid binnen de gemeente Heerenveen. Periodiek wordt de actuele staat van het onderhoud inzichtelijk gemaakt (inspecties en schouw). De resultaten hiervan vertalen we in beheerplannen. De financiële uitkomsten van die beheerplannen worden verwerkt in de begroting, ter aansluiting op de planning en control cyclus, waarbij de resultaten weer worden verantwoord in de jaarrekening. Op de wijze waarop het huidige beheer en onderhoud wordt ingevuld, geven we uitvoering aan de voortzetting van het huidige kwaliteits- en veiligheidsniveau met een extra plus op het onderhoudsniveau voor de fietspaden. Met deze beleidsaders voorkomen we achterstallig onderhoud.

Beheerplannen per kapitaalgoed Beheerplannen per kapitaalgoed

Naam beheerplan

Vastgesteld in raad

Looptijd

Verhardingen

Brede nota kapitaalgoederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027 Nee

Civieltechnische kunstwerken

Brede nota kap.goederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027 Nee

Oevers en kaden

Brede nota kap.goederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027 Nee

Gemeentelijke gebouwen

Brede nota kap.goederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027 Nee

Kunstobjecten

Brede nota kap.goederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027 Nee

Riolering

Watertakenplan 2021 - 2024

14-12-2020

2021 t/m 2024 Nee

Sportvelden en sportaccommodaties

Accommodatieplan Sport

9-11-2021

2022 t/m 2036 Nee

Openbaar groen

Brede nota kap.goederen 2023 - 2027

19-12-2022

2023 t/m 2027 Nee

Achterstallig onderhoud?

De totale onderhoudskosten per kapitaalgoed bedraagt als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten per kapitaalgoed

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027

Verhardingen (wegen, fiets- en voetpaden etc.)

4.473

5.655

5.714

5.474

Civieltechnische kunstwerken (bruggen, viaducten en steigers)

2.169

1.635

2.415

1.152

Oevers en kaden (beschoeiing, damwand, oevers & kaden)

2.729

1.987

1.245

1.193

Gemeentelijke gebouwen en overig vastgoed

5.498

6.749

6.830

7.413

Riolering (beheer en instandhouding riolering)

4.994

6.388

6.584

6.681

Sportvelden en sportaccommadaties

2.808

2.239

2.222

2.322

Openbaar groen

3.121

3.215

3.279

3.315

25.823

27.899

28.322

27.584

Kunstobjecten (beeldende kunst)

Totaal onderhoudskosten kapitaalgoederen

Infrastructuur Wegen (verhardingen) De gemeente beheert in totaal ruim 4 miljoen vierkante meter aan fietspaden, voetpaden, parkeerterreinen, rijbanen en overige verhardingen (inritten). Wegen moeten veilig en functioneel zijn en er moet geen sprake zijn van kapitaalvernietiging. Hiertoe is het Beheerplan wegen 2023 t/m 2027 met investeringen en onderhoud vastgesteld. De gemeente voert elke twee jaar een inspectie uit naar de kwaliteit van wegen (verhardingen). Op basis hiervan anticiperen we op de staat van onderhoud in relatie tot het beschikbare budget. Alles wordt vastgelegd in het gemeentelijke beheerssysteem Obsurv. Aan de hand van rekenregels stellen we een kwalitatieve planning op, die we omzetten naar een beheerplan en naar uitvoeringsplannen. De laatste inspectie was begin 2022. Op een aantal plekken wordt het basisniveau (ondergrens rapportcijfer 5,5) niet gehaald. Met name asfaltverharding op bedrijventerreinen en in woongebieden vraagt de komende jaren om (extra) inzet. Hierin is voorzien met de vaststelling in december 2022 van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027. Daarbij is tevens besloten om een onderhoudsvoorziening verhardingen in te stellen met ingang van 2023. De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2024 opgenomen:

• • • • • • • •

Voorbereiden en uitvoering herinrichting Breedpad west (Heerenveen) Uitvoering renovatie Wjitteringswei (Aldeboarn) Uitvoering herinrichting parkeerterrein Muntflats (Heerenveen) Uitvoering herinrichting deel Coehoorn van Scheltingaweg / Van Oenemastraat (Heerenveen) Uitvoering herinrichting Kattebos, deel Oude veenscheiding tot Valeriaan (Heerenveen) Uitvoering herinrichting Pres. Kennedylaan/ Rembrandtlaan (Heerenveen) Voorbereiding en uitvoering renovatie Hiddingastraat en omgeving, in combinatie met rioolvervanging, start 2024, met doorloop naar 2026 Voorbereiding en uitvoering renovatie Peperstraat in combinatie met riolering, start 2024 met doorloop naar 2025.

Naast genoemde renovatie- en herinrichtingsprojecten voeren we, op basis van het beheerplan, groot onderhoud aan verhardingen uit, zoals: het aanbrengen van asfalt deklagen op diverse wegen, aanbrengen van asfalt slijtlagen op diverse wegen, geheel herstraten van diverse wegen, fiets- voetpaden. Daarnaast worden er nog reparaties (klein onderhoud) uitgevoerd aan wegen, fiets- voetpaden. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten verhardingen Klein onderhoud

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 905

905

906

905

Groot onderhoud (voorziening)

2.319

2.692

2.297

1.755

Kapitaallasten

1.249

2.057

2.511

2.814

Totaal onderhoudskosten verhardingen

4.473

5.655

5.714

5.474

Civieltechnische kunstwerken De gemeente beheert bruggen (vast en beweegbaar), tunnels en viaducten, steigers en duikers. In totaal gaat het om 563 civieltechnische kunstwerken. Het beheer is op basis van de landelijke erkende CROW systematiek, richtlijnen voor kunstwerkenbeheer en geldende NEN-normering (2767-4). Het doel is duurzame instandhouding, veiligheid en functionaliteit van de kunstwerken. Elke vijf jaar voeren we een volledige inspectie / conditiemeting uit. Alles wordt vastgelegd in het beheersysteem. In 2019 is dit voor het laatst gebeurd. Aan de hand van rekenregels maken we een kwalitatieve planning en begroting, die we verwerken in het beheerplan en de uitvoeringsplannen. We nemen hierin ook een onderbouwing op van de benodigde investeringen, waarvoor kredieten in deze begroting zijn opgenomen en de onderbouwing van de onderhoudsvoorziening. De gemeten kwaliteit, van uitstekend tot zeer slecht, laat zien dat de afgelopen jaren veel werk is gedaan. Het merendeel is uitstekend tot goed. In totaal scoren nog een aantal kunstwerken onvoldoende. Ondanks de slechte scores is de veiligheid voor gebruikers gegarandeerd of worden er maatregelen genomen waardoor er geen sprake is van gevaar.

De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2024 opgenomen: • Uitvoering realisatie ‘bediening op afstand’ Poolsbrug in Gersloot • Voorbereiding en uitvoering renovatie Herenwalsterbrug • Voorbereiding en uitvoering renovatie Smellebrêge (Akkrum) • Voorbereiding en uitvoering vervangen diverse bruggen Heidemeer gebied

•

Uitvoering onderzoek naar de constructieve veiligheid van civieltechnische kunstwerken (naar risico functie en gebruik)

Naast genoemde renovaties / vervangingen / onderzoek worden er acties uitgezet als: conserveren, reinigen en reparaties. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten civieltechnische kunstwerken Klein onderhoud Groot onderhoud (voorziening) Kapitaallasten Totaal onderhoudskosten civieltechnische kunstwerken

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 522

102

1.308

1.134

1.904

630

339

399

408

421

2.169

1.635

2.415

1.152

Oevers en kaden De gemeente beheert oevers en kaden, beschoeiingen, damwanden, kaden maar ook natuurlijke oevers. In totaal gaat het om ruim 55 kilometer. In de periode 2016-2020 is alles geïnspecteerd. Dit gebeurt elke vijf jaar en als het nodig is tussentijds. De gegevens verwerken we in het beheersysteem. Het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd om hiermee kapitaalvernietiging te voorkomen en de functionaliteit te behouden. Op basis van de conditiemetingen (conform de NEN 2767-4) wordt een onderhoudsplanning gemaakt die verwerkt wordt in het beheerplan en in uitvoeringsplannen. Dit gebeurt aan de hand van vastgelegde cyclische normeringen. In het beheerplan is opgenomen welke investeringen benodigd zijn en die zijn als kredieten opgenomen in deze begroting. Ook is er een onderbouwing van de onderhoudsvoorziening opgenomen. Net als bij kunstwerken wordt de kwaliteit van het areaal beoordeeld als ‘uitstekende conditie tot zeer slechte conditie’. Het grootste deel van de oevers scoort een uitstekende conditie, het gaat dan om bijna 38 kilometer. Ruim 10 kilometer scoort slecht tot zeer slecht. De uit deze score voortkomende opgaven zijn opgenomen in de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027, het beheerplan en vertaald naar uitvoeringsplannen.

Daar waar sprake is van (zeer) slechte scores zijn, indien de situatie hier om vraagt, maatregelen genomen zodat de veiligheid gegarandeerd is. De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2024 opgenomen: • Voorbereiding en uitvoering vervanging damwand Folkert Kuiperstrjitte (Akkrum) • Voorbereiding en uitvoering vervanging damwand It Weidlân (Akkrum) • Voorbereiding en uitvoering vervanging damwand It Finlân (Akkrum) • Voorbereiding en uitvoering vervanging damwand Leeuwarderstraatweg (Heerenveen) • Voorbereiding en uitvoering vervanging damwand Badweg (Heerenveen) Volgend uit het beheerplan oevers en kaden wordt naast bovenstaande vervangingen divers onderhoud aan damwanden uitgevoerd. Waar mogelijk worden natuurvriendelijke oevers aangelegd in plaats van herstel of vervanging van de aanwezige oeverbescherming.

De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten oevers en kaden Klein onderhoud

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2.135

1.384

Groot onderhoud (voorziening)

227

Kapitaallasten

367 2.729

Totaal onderhoudskosten oevers en kaden

728

543

123

105

480

517

545

1.987

1.245

1.193

Openbare verlichting In de begroting zijn voor het versneld verledden van de openbare verlichting financiële middelen beschikbaar. Hiervoor worden de onderstaande werkzaamheden uitgevoerd, waarmee in 2024 inmiddels ruim 50% van de openbare verlichting verled is. Eind 2029 is alle verlichting verled en daarmee verduurzaamd. • Buitengebied Oudehorne, Nieuwehorne en Katlijk, verledden 15 lichtmasten • Buitengebied Jubbega, verledden 72 lichtmasten • Aenwirderweg, Hegedyk, Deelenweg, Hooivaartsweg, Tijnjeweg en Verseweg (Gersloot), verledden 39 lichtmasten • Bornego, P.G. Otterweg, Aenwirderweg en Jonkersweg (Luinjeberd), verledden 31 lichtmasten • Heechein, Bourren, Bokkumerwâl, De Iperen Poarte, De Syl en Kleasterwei, verledden 50 lichtmasten • Bordego, Súdkan oost bij brug, Wjitterinswei Sudkant West, verledden 52 lichtmasten • Schoterlandsweg binnen bebouwde kom Nieuwehorne, verledden 43 lichtmasten • Deelspaad, Dorpstraat, Hellingpad, Konvintspaad, Rijsstraatweg, Spitsendyk, Stobbega'ster Pad, Tovepaed, Kapellewei, Leeuwardenstraatweg en Lier (Haskerdijken Nieuwbrug), verledden 60 lichtmasten • Kern Jubbega, verledden 275 lichtmasten • Kern Heerenveen, verledden 250 lichtmasten Riolering Gemeentelijke watertaken Voor een gezonde, veilige leefomgeving en het duurzaam en toekomstbestendig en klimaatbestendig maken van Heerenveen zijn goede rioleringen, robuuste wateren en

passende inrichting van de openbare ruimte nodig. Zo zorgen we voor de bescherming van de volksgezondheid en het milieu (waterkwaliteit). Ze spelen ook een belangrijke rol bij het tegengaan van wateroverlast en bij het voorkomen en beperken van droogte problematiek. De taken zijn vastgelegd in het Watertakenplan 2021 - 2024. We beheren circa 19.000 kolken, 450 kilometer vrijvervalriolen, 950 rioolgemalen en grote ondergrondse bergingskelders voor rioolwater. Samen hebben ze een vervangingswaarde van ruim € 330 miljoen. Om alle watertaken uit te voeren, hebben we in de planperiode gemiddeld € 7 miljoen per jaar aan rioolheffingsinkomsten nodig.

Het beheer en onderhoud is gericht op het functioneel en veilig houden en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Voor een goed beeld voeren we jaarlijks inspecties uit voor een deel van het areaal. Die inspecties worden verwerkt in het rioolbeheersysteem. Op basis hiervan worden herstel- en onderhoudsmaatregelen en vervangingsopgaven bepaald, ingepland en uitgevoerd. Bij het Watertakenplan 2021 - 2024 is een kostendekkingsplan opgesteld met onderbouwing van de kosten voor het beheer en onderhoud. Dit kostendekkingsplan geeft een doorkijk voor de lange termijn (2040), met een lange termijn ontwikkeling van het riooltarief. Hiermee borgen we het beheer, onderhoud en de vervanging op een duurzame manier. Het kostendekkingsplan houdt voor de eerste vier jaar ook rekening met maatregelen in het kader van klimaatadaptatie gericht op voorkomen cq. beperken wateroverlast en droogte problemen. De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2024 opgenomen: •

In 2024 wordt het Watertakenplan 2021-2024 vervangen door een nieuw Watertakenplan met een planperiode van 2025-2028. We blijven de komende jaren inzetten op risicogestuurd beheer, het vergroenen van Heerenveen, het creëren van meer ruimte voor water, het repareren en vervangen van slechte riolen en een goede samenwerking met bewoners en bedrijven. De volgende grootschalige rioleringsmaatregelen staan voor 2024 gepland: • Voorbereiding en uitvoering herinrichting Hiddingastraat / Tuymelaarstraat e.o. Vervanging en verbetering van de riolering • Voorbereiding en uitvoering (gedeeltelijke) aanleg, vervanging en renovatie riolering in het centrum, in combinatie met het project Centrum Heerenveen • Voorbereiding en uitvoering rioolverbetering Peperstraat in combinatie met renovatie verharding

De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten riolering

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027

Klein en groot onderhoud

2.212

2.301

2.344

2.334

Vervangingsinvesteringen (voorziening)

1.613

2.850

2.950

2.995

Kapitaallasten

1.169

1.237

1.290

1.352

Totaal onderhoudskosten watertakenplan

4.994

6.388

6.584

6.681

Water Waterbeheer bestaat uit beheer van water in stedelijk en landelijk gebied en vaarwegen. Vaarwegen De provincie Fryslân heeft de vaarwegen in Friesland aan zich zelf en aan het Wetterskip Fryslân toebedeeld. De gemeente Heerenveen heeft geen vaarwegen in beheer en onderhoud. De wateren die aansluiten op/bij vaarwegen worden wel onderhouden. Hiertoe is een baggerplan opgesteld dat eind 2023 wordt voorgelegd aan college en raad (zie volgende paragraaf).

Stedelijk water Het stedelijk water is in 2016 door de gemeente overgedragen aan het Wetterskip Fryslân. Het Wetterskip Fryslân is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud, maar de gemeente voert het feitelijk onderhoud nog wel steeds uit, op basis van een door het Wetterskip Fryslân te verstrekken vergoeding. Het onderhoud betreft het tijdig uitmaaien van de watergangen, waardoor die functioneel blijven. Het beheer en onderhoud (welke maatregelen nemen we en wanneer voeren we die uit) is in afstemming met het Wetterskip Fryslân bepaald en opgenomen in het gemeentelijk beheersysteem. In totaal onderhouden wij voor het Wetterskip Fryslân circa 95 kilometer en 60 hectare water in het stedelijk gebied. Het baggeronderhoud maak ook onderdeel uit van de overdracht uit 2016. Met het Wetterskip Fryslân hebben we afgesproken dat alle (achterstallige) bagger op basis van 50/50 kostenverdeling wordt weggewerkt, uiterlijk voor eind 2025. Nadat het achterstallige baggeronderhoud is uitgevoerd, wordt ook het baggeronderhoud van het stedelijk water overgedragen aan het Wetterskip Fryslân. Baggerplan 2023 - 2030 Momenteel (2023) vertalen we de baggeropgaven in een baggerplan 2023 - 2030. Wij doen dit samen met het Wetterskip Fryslân. In deze begroting zijn de kosten/dekking voor het baggerplan opgenomen.

Het baggerplan voorziet in de opgaven zoals die op basis van 50/50 kostenverdeling zijn voorzien voor het stedelijk water (contractuele afspraak met het Wetterskip Fryslân in het kader van de overdracht stedelijk waterbeheer) en voor de overige wateren (waaronder ligplaatsen) binnen het stedelijk gebied waarvoor, de gemeente beheerder is. Water landelijk gebied In het landelijk gebied voeren wij zelf deels het onderhoud van de watergangen uit. Dit gebeurt veelal op basis van de schouwplicht die ons door het Wetterskip Fryslân is opgelegd. Daarnaast voeren agrariërs onderhoud voor ons uit. Hiervoor krijgen ze van ons een vergoeding. In totaal onderhouden wij in het landelijk gebied ruim 250 kilometer watergangen. De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2024 opgenomen: •

Op basis van de contractuele afspraak met het Wetterskip Fryslân over de overdracht stedelijk waterbeheer wordt het achterstallig baggeronderhoud weggewerkt in 2024 en 2025. Dit werk moet eind 2025 gereed zijn. In 2024 worden onder andere in Nes, Akkrum, Aldeboarn, Tjalleberd, Jubbega, Mildam, de Knipe, Haskerdijken en Heerenveen gebaggerd. Het Wetterskip Fryslân en de gemeente betalen elk 50% van de kosten, die in deze begroting zijn verwerkt.

Groen Het beheer en onderhoud van het groen doen we op basis van het huidig vastgesteld beleid ‘bewust beheer’, zoals dit eind 2022 bij de vaststelling van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 is bepaald. Dit beleidskader is ook uitgangspunt voor deze begroting.

We maken onderscheid in bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken en vaste plantvakken op basis van de volgende gebiedsindeling: Bedrijventerrein, Buitengebied, Centra, Groengebied, Hoofdwegen en Woongebied. Het kwaliteitsniveau van eerdere jaren continueren we. Over het algemeen geldt een onderhoudsniveau ‘basis’, maar in sommige gebieden is bewust gekozen voor een aldaar acceptabel geacht onderhoudsniveau ‘laag’ of juist voor een hoog niveau. Vandaar de naamgeving ‘bewust beheer’. Het onderhoud aan het groen wordt betaald uit de onderhoudsbudgetten. Voor 2023 en verder zijn daarnaast middelen opgenomen om te komen tot vervanging van slechte bomen. De investeringsmiddelen die hiervoor zijn opgenomen in de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 kunnen we inzetten om goede, duurzame groeiplaatsen te creëren (groeiplaatsverbetering) voor de bomen. Nieuw te planten bomen (ter vervanging huidig slechte exemplaren) kunnen hierdoor uitgroeien tot volwassen/volwaardige grote bomen. Zoals wettelijk verplicht zorgen wij voor het beheer en onderhoud, waaronder onze zorgplicht voor bomen en naleving van de Wet Natuurbescherming. Wij willen vooral optreden als goede rentmeester, waarbij we kapitaalvernietiging tegengaan.

Bij het beheer en onderhoud houden wij waar mogelijk rekening met biodiversiteit, klimaatontwikkeling (hittestress en wateroverlast), plaagdierbestrijding en invasieve soorten. De kwaliteit van de openbare ruimte beoordelen wij op basis van rapportcijfers en drie keer per jaar houden we een schouw om de kwaliteit te meten. Al ons areaal is vastgelegd in ons (groen)beheersysteem. We beheren ongeveer 6 miljoen vierkante meter groen, en ruim 41.000 bomen. Voor het groenbeheer werken we met maatregelenpakketten (arbeid, materiaal) en maken een begroting van de benodigde kosten van onderhoud. Dat doen we aan de hand van het ambitieniveau bewust beheer. In de maanden juni, september en november wordt er een schouw uit. Zowel de technische staat van de groenonderdelen als de verzorging passen bij het huidige ambitieniveau en daarmee vastgestelde beleidskader. De volgende werkzaamheden zijn in de planning opgenomen: •

•

In 2023 starten we met het opstellen van een programma groenstructuur. Dit wordt in 2024 ter informatie aan de raad voorgelegd. Het opstellen van een groenstructuurprogramma volgt mede uit de Omgevingsvisie. Het programma groenstructuur betreft een visie op hoofdlijnen en leidraad voor de toekomst, een raamwerk voor (beleids-) keuzes en groenbeheer. Aan de hand van een in 2023 op te stellen bomenbeheerplan voor de komende 10 jaar, starten we 2024 met structurele vervanging en verbetering van boomstructuren. De middelen voor vervanging en verbetering zijn door de raad als structureel beheerbudgetten en vervangingsinvestering via de (brede) Nota Kapitaalgoederen beschikbaar gesteld. Via het bomenbeheerplan wordt de inzet van deze middelen verantwoord. In 2024 wordt een bomenbeleidsplan opgesteld en ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Op dit moment is er geen specifiek beleid op bomen, buiten het kapbeleid. Er spelen echter vele actuele onderwerpen met betrekking op bomen waardoor het gewenst is gemeentelijke keuzes/richtlijnen vast te leggen en zo 99

•

duidelijkheid naar inwoners te geven. Het programma groenstructuur vormt het kader voor het bomenbeleid. Een onderwerp dat in het Bomenbeleidsplan opgenomen wordt is Bomen en zonnepanelen. Het kapbeleid wordt in 2024 geactualiseerd en ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Actualisatie van dit beleid is nodig om het beleid aan te laten sluiten op de huidige praktijk en inzichten ten aanzien van bomen. In 2024 wordt bestrijding van invasieve exoten voortgezet volgens het vastgestelde Plan van Aanpak Bestrijding invasieve exoten gemeente Heerenveen 2023-2027. Een van de grotere projecten in 2024 : Kap en vervanging van een invasieve boomsoort in het Zwanenwoud in Skoatterwald. Hier worden ruim 35 bomen op de taluds tegen de woningen vervangen. Er worden grotere en kleinere renovaties van groen uitgevoerd om de gewenste beeldkwaliteit te behouden. Klimaatadaptatie en vergroting van biodiversiteit is een aandachtspunt bij alle projecten. Projecten waarbij vergroting biodiversiteit het uitgangspunt is, zijn onder biodiversiteit genoemd. Concrete renovatieprojecten voor 2024 zijn:  Lanenplan Oranjewoud  Vervanging boomstructuren, volgend uit het bomenbeheerplan  Renovatie groenstructuur Van Schouwenlaan

Spelen en speelvoorzieningen • De huidige speelplaats aan de Klepelslag te Katlijk komt te vervallen, op deze plaats wordt een biodivers veldje gemaakt. De speeltoestellen aan de Klepelslag zijn aan vervanging toe en de wens uit de buurt was om deze te verplaatsen naar het veld aan de Kerkelaan. In 2023 is het communicatietraject naar de buurt opgezet en in 2024 wordt het nieuwe veld aangelegd. • De speelplaatsen aan de Kievietstraat, Tureluurstraat en Ereprijs te Heerenveen worden aangepast op basis van de Buurtkansenkaart uit 2020. • Diverse speeltoestellen worden vervangen en/of gerepareerd aan de hand van de keuringsrapporten die aan het einde van elke jaar opgesteld worden. • We stellen nieuw beleid op voor spelen en verbreden dit naar Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen (BOSS). De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten openbaar groen Klein en groot onderhoud Kapitaallasten Totaal onderhoudskosten openbaar groen

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2.768

2.764

2.766

353

451

513

550

3.121

3.215

3.279

3.315

2.765

Gebouwen De gemeente Heerenveen heeft 76 gebouwen en 68 beeldende kunstobjecten in eigendom en beheer. Voor het planmatig en efficiënt uitvoeren van onderhoud is het belangrijk te weten welk bouwkundig- en installatietechnisch onderhoud nodig is. In 2021 is daarom de staat van onderhoud van de gemeentelijke gebouwen en de daaraan verbonden installaties in kaart gebracht. Deze inspecties zijn deels uitgevoerd op basis van de landelijk gehanteerde NEN 2767 norm en voor een deel geïnspecteerd door de

100

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerenveen&id=d1e3b5eb-b049-438e-8d45-76609e053463