Begroting Heerenveen 2022

Programma implementatie Omgevingswet Om onze doelen te kunnen bereiken gaan we het volgende doen in 2022: a. W  e bereiden afspraken voor met partners van “De Friese Aanpak” over takenverdeling, het Omgevingsplan, het oefenen met de nieuwe werkwijze, pilots, opleiding en training van medewerkers en het opstellen van participatiebeleid Omgevingswet; b. W  e gaan de uitvoering van de Omgevingsvisie monitoren wat in het najaar van 2022 zou kunnen leiden tot een eerste bijstelling van de visie.; c. O  p basis van de opgaven en ambities uit de Omgevingsvisie starten we zogenaamde omgevingsprogramma’s op; d. We  leggen een nieuw Participatiebeleid ter vaststelling aan uw raad voor. Met het participatiebeleid geven we handvatten aan initiatiefnemers en eigen medewerkers voor de inrichting van participatietrajecten, met name die omtrent het beslissen over aanvragen om Omgevingsvergunningen; e. W  e ontwikkelen stapsgewijs één Omgevingsplan voor de hele gemeente. We starten allereerst met pilots. Dit nieuwe Omgevingsplan is in feite de optelsom van alle te maken Omgevingsplannen; f. In  2022 koppelen we de gemeentelijke applicaties, informatiesystemen en processen aan het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO); g.

O  nze werkprocessen (klantreizen) organiseren we daarom vanuit het perspectief van de inwoners en ondernemers, met als doel om snel en op maat besluiten te kunnen nemen.

33

Toepassen maatwerk in het kader van de Omgevingswet De Omgevingswet wil dat er beter en sneller besluiten met meer maatwerk worden genomen in projecten in de leefomgeving. Dat vraagt om een integrale en samenhangende manier van werken van overheden, burgers en bedrijven. Kernwoorden zijn: open, flexibel, uitnodigend, innovatief en vertrouwen. Wet kwaliteitsborging bouwen, preventieve bouwtoets Net zoals in 2020 en 2021 zullen we voor invoering van de wet op 1 juli 2022 blijven participeren in proefprojecten en aanvragers, bouwers, architecten en dergelijke blijven aanmoedigen om proefprojecten conform de nieuwe manier van werken voor te bereiden en te doorlopen. We proberen hiermee niet alleen onszelf maar ook de ‘bouwkolom’ de kans te geven om zich zo goed mogelijk voor te bereiden op deze compleet nieuwe manier van werken. De gemeente is samen met de gemeente Súdwest Fryslân ambassadeurgemeente voor Friesland en probeert zoals gezegd met bouwers in Friesland te wennen aan het nieuwe werken, waarbij inmiddels bijna alle gemeenten in Friesland zijn aangehaakt bij het ambassadeursnetwerk Heerenveen-Súdwest Fryslân. Het delen van kennis en ervaringen tussen gemeenten is hiermee goed op gang gekomen en zal in 2022 worden voortgezet.

Ontwikkeling Veiligheidsdomein In 2022 wordt er een integraal team gevormd in het veiligheidsdomein met als uitgangspunt dat de advisering, uitvoering en handhaving opgave gestuurd wordt ingevuld. Hierdoor is er op het gebied van openbare orde en veiligheid en leefbaarheid toegeruste gemeentelijke organisatie die de inwoners, bedrijven en instellingen beschermd en helpt. Die adequaat invulling kan geven aan het huidige takenpakket en ook kan voorzien in de nieuwe extra taken en bevoegdheden van gemeente/burgemeester. We gaan de beleidsmatige/juridische schil van het veiligheidsdomein op peil brengen. En we gaan een volwaardig integraal BOA-team maken. Hierdoor kunnen we invulling geven aan de leefbaarheid in het publieke domein.

Vitale kernen Wat willen we bereiken Fonds vitale kernen In 2017 is het fonds vitale kernen gevormd voor investeringen in de centra van Heerenveen, Jubbega, Akkrum en Aldeboarn. In het Meerjarenperspectief lopen de middelen op tot een structureel niveau van jaarlijks € 1 miljoen. Het doel van het fonds is om te kunnen investeren in de genoemde centra om “de vitaliteit” op te waarderen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Heerenveen Met diverse actoren zijn initiatieven opgepakt. Er zijn inmiddels via participatietrajecten plannen ontwikkeld en/of in voorbereiding en deels in uitvoering. Daarmee is, samen met co-financiering van derden, al een concrete invulling gegeven aan de besteding van de betreffende middelen uit het fonds.

34

In december 2022 wordt invulling gegeven aan (deel)projecten zoals: •C  entrum Oost • Horeca-cluster Akkrum, Jubbega en Aldeboarn • I n Jubbega start, nu het centrumplan afgerond is, de uitvoeringsbereiding. De daadwerkelijke uitvoering staat gepland voor 2022/2023. • I n Akkrum en Aldeboarn werken we samen met de inwoners en ondernemers toe naar een centrumvisie.

Mobiliteit en bereikbaarheid Wat willen we bereiken Bereikbaarheid en mobiliteit Wij zetten in op een goede bereikbaarheid van wijken, dorpen en voorzieningen. We willen dat iedereen zich op een veilige manier kan verplaatsen met de auto, (motor)fiets en te voet. Doorfietsroutes Met de doorontwikkeling van de e-bike en speed pedelec is de actieradius van de fiets vergroot. Het is een duurzaam alternatief geworden voor de auto op de langere afstanden. Er is daarmee behoefte aan doorfietsroutes in de vorm van fietssnelwegen. Wij willen deze duurzame en toekomstige vorm van mobiliteit faciliteren. Bereikbaarheid A32 We willen dat Heerenveen bereikbaar blijft. Daarom zijn aanpassingen nodig om het extra verkeer door de uitbreiding van Skoatterwâld, het IBF en de andere ontwikkellocaties in de toekomst te kunnen verwerken. De speerpunten zijn: • Reconstructie van de K.R.Poststraat en de A32 - Oranje Nassaulaan. De reconstructie van de aansluiting op de K.R.Poststraat is onlangs afgerond. De voorbereidingen voor de aansluiting op de Oranje Nassaulaan zijn in volle gang. Het betreffende ontwerp is vastgesteld en de ruimtelijke procedure is afgerond. • Aanpassing van de kruising Burgemeester Falkenaweg - Oranje Nassaulaan. Dit is nodig om te voorkomen dat het verkeer vanaf de A32 vastloopt en de omgeving van Heerenveen Midden hier last van krijgt.

Ook willen we zo voorkomen dat de veiligheid van langzaam verkeer in het geding komt. Na een intensief participatieproces ligt er nu voor deze laatste kruising een scenario waarin de huidige rotonde plaats maakt voor een kruispunt met verkeerslichten. De benodigde investering van € 4.000.000 en de bijbehorende kapitaallasten zijn opgenomen in de Begroting. Na uitwerking staat realisatie gepland in 2023/2024. In vervolg op de reconstructie van de afritten maken we zo ook dit verkeersknooppunt toekomstbestendig. Herinrichting Falkenaweg De Burgemeester Falkenaweg Noord en Zuid beslaat circa 2 kilometer en vormt met ongeveer 2.600 fietsbewegingen per werkdag met name voor fietsers de belangrijkste route in NoordZuid richting binnen Heerenveen. De (fiets)route wordt veel gebruikt door zowel woon-werk als woon-schoolverkeer, afkomstig uit Heerenveen en de regio. Deze belangrijke fietsroute is

35

onder de maat, vanwege onoverzichtelijke situaties en de huidige wegcondities. In het najaar van 2021 starten we de planvoorbereiding. Voorlopig is de investering geraamd op ongeveer € 3 miljoen, waarvan de kapitaallasten vanaf 2024 opgenomen zijn in de Begroting. Busstation We werken met diverse partijen aan het gebied rondom het busstation. Aanpassingen aan het busstation en de directe omgeving daarvan zijn nodig om onder andere de gebruiksvriendelijkheid, ruimtelijke kwaliteit, verkeersveiligheid en sociale veiligheid te verbeteren. Ook zoeken we naar een toekomstvaste oplossing voor het fietsparkeren nabij het busstation. Het project wordt onder verantwoordelijkheid en voor rekening en risico van de provincie uitgevoerd. De gemeente is vanuit haar diverse bevoegdheden en belangen één van de partners in deze ontwikkeling.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Burgemeester Falkenaweg We starten met een verkenning, met verschillende opties: • Transformeren van de ventwegen tot fietsstraten; de automobilist is te gast. • Fietsoversteken veilig(er), op gelijk maaiveld én logischer ingericht. • Parkeren clusteren: overzichtelijk en meer ruimte voor de fiets. •K  limaat adaptief herinrichten van de ventwegen, vergroenen daar waar mogelijk. Na deze verkennende fase worden de plannen uitgewerkt en gerealiseerd in lijn met werkzaamheden op en rondom de rotonde Heerenveen Midden (en breder Heerenveen Beter Bereikbaar). Ook zijn we in gesprek met provincie en rijk via een subsidieprogramma om aanvullende middelen beschikbaar te stellen. Doorfietsroute Heerenveen - Drachten / Heerenveen - Sneek Samen met de buurgemeenten De Fryske Marren en Sudwest Fryslân, Smallingerland en Opsterland en de provincie Fryslân willen wij “doorfietsroutes” realiseren waar Heerenveen onderdeel van is. Hiermee spelen wij in op de doorontwikkeling van de e-bike en speed pedelec waarmee de actieradius van de fiets is vergroot en dit een duurzaam alternatief is geworden voor de auto op de langere afstanden. De provincie heeft hiervoor tot en met 2023 middelen in haar begroting opgenomen. Samen met de Provincie en de buurgemeenten willen wij dit realiseren.

De Provincie financiert naar verwachting minimaal de helft van de investering. In de eerste helft van 2022 wordt hiervoor een nader plan uitgewerkt ter vaststelling. De investering voor de gemeente Heerenveen is in het investeringsoverzicht opgenomen. Dit bedrag is exclusief de bijdrage van de provincie. Er wordt nog gekeken naar eventuele aanvullende subsidie in het kader van de SPV (Strategisch Plan Verkeersveiligheid). GVVP en Parkeervisie Wij geven uitvoering aan de door uw raad vastgestelde plannen voor verkeer en parkeren met de daarin opgenomen maatregelen/acties, te weten het Gemeentelijk Verkeer en Vervoersplan (GVVP) en de Parkeervisie met bijbehorend uitvoeringsplan.

36

SPV subsidie verkeersveiligheid In 2021 is een subsidie in het kader van SPV (Strategisch Plan Verkeersveiligheid) verkregen van € 1.757.000. In de jaren 2022 - 2024 voeren we de benodigde maatregelen uit. Het gaat om een totale investering van € 2.277.600. Hiervoor worden maatregelen genomen in 30, 50 en 60 km zones. Actieplan fiets Heerenveen 2030 Het actieplan fiets Heerenveen 2030 wordt ter kennisname eind 2021 aan de raad aangeboden. Dit is de uitwerking van het fietsplan. Verkeersregelinstallatie Rottumerweg De verkeersregelinstallatie (VRI) aan de Rottumerweg kan niet langer worden onderhouden en dient te worden vervangen. Uitvoering vindt plaats in de tweede helft 2022. Afsluitsysteem centrum Het huidige afsluitsysteem voor het centrum kan niet langer worden onderhouden en wordt in de tweede helft 2022 vervangen door een systeem met camera’s.

(Top) Sport en Cultuur Wat willen we bereiken Sportieve en culturele evenementen in Heerenveen In 2021 hebben we gewerkt aan de totstandkoming van het Evenementenbureau Heerenveen voor Goud. Dit evenementenbureau is direct gekoppeld aan de regiomarketing van Heerenveen ‘n Gouden Plak. Het doel is om grote sport- en cultuurevenementen binnen te halen en die samen met betrokken partijen te organiseren. Deze sluiten aan bij het profiel van Heerenveen als sportstad van het noorden en ’n Gouden Plak voor iedereen. Verder ondersteunt het evenementenbureau de huidige evenementenorganisatoren bij bijvoorbeeld het organiseren van evenementen, zoals dorpsfeesten. Maar ook bij het aanvragen van subsidies, en inspanningen in relatie tot werkzaamheden voor het verkrijgen van vergunningen. Het evenementenbureau onderhoudt en werkt aan nieuwe relaties. Toekomstbestendig en slagvaardig cultureel aanbod organiseren In de gemeente Heerenveen kennen we een uitstekend vraaggericht aanbod van cultuur en cultuureducatie. Dit willen we behouden en versterken.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Sportieve en culturele evenementen in Heerenveen In 2022 geven we het evenementenbureau met onze partners verdere invulling. Met als doel om grote evenementen naar Heerenveen te halen en onze huidige organisatoren goed te faciliteren bij de organisatie van de evenementen. Dit doen we onder andere door: • Event academies te organiseren; • Lobbywerkzaamheden uit te voeren; • Huidige evenementen te ondersteunen bij de coronamaatregelen; • Marketing en promotie van de evenementen in onze regio.

37

Toekomstbestendig en slagvaardig cultureel aanbod organiseren We maken afspraken met de culturele partners om de ombuigingen te realiseren. We gaan verder met de beoogde versterking van de samenwerking met de 6 culturele instellingen (4 culturele partners en museum Belvedere en Oranjewoud Festival) Hiertoe wachten we eerst de resultaten af van het (doelgroep)onderzoek dat de 4 culturele partners momenteel in gezamenlijkheid uitvoeren. Dit omvat o.a een gebieds- en klantenscan, en aansluitende programmering. Gelijktijdig wil men hiermee de slag maken om de professionals in elke organisaties nog meer met elkaar te laten samenwerken.

Recreatie en toerisme Wat willen we bereiken Overname Hooivaartbrug en brugbediening op afstand De Hooivaartsbrug is nu nog in beheer en eigendom van Rijkswaterstaat. De gemeente Heerenveen moet volgens de wet deze brug overnemen. De overdracht moet goed geregeld worden. De Poolsbrug (gemeente) en de Hooivaartsbrug (Rijkswaterstaat) liggen beide in de Hooivaart en zijn zelf bedienbare bruggen. De watersporter kan de bediening activeren door op een knop te drukken, waarna scanners de bediening overnemen. Deze manier van bediening voldoet niet meer aan de huidige wet- en regelgeving. De provincie kan de taak van de bediening, op afstand vanuit Leeuwarden, voor de gemeente uitvoeren. Wij willen dit adequaat geregeld hebben. Zowel in taken en verantwoordelijkheden, als financieel.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Overname Hooivaartbrug Gemeente Heerenveen moet de Hooivaartbrug overnemen van Rijkswaterstaat. De brug ligt, door de aanleg van de Rijksweg, op gemeentelijk grondgebied en in een gemeentelijke weg. We onderzoeken samen met Rijkswaterstaat de mogelijkheid van een overdracht, in vermoedelijk 2023. Brugbediening op afstand De bediening op afstand door de provincie van De Poolsbrug (gemeente) en de Hooivaartsbrug, na overdracht door Rijkswaterstaat, is in voorbereiding. Met het aangelegde glasvezelnetwerk van de provincie in 2020 om de provinciale Warrebrug (Tijnje) op afstand te bedienen, kan de gemeente Heerenveen meeliften om ook de gemeentelijke Poolsbrug op afstand te bedienen. Ook Rijkswaterstaat (Hooivaartbrug) sluit zich hierbij aan. De provincie bedient dan alle drie bruggen, in dezelfde vaarroute, op afstand vanuit het Swettehûs in Leeuwarden. De verwachting is dat in 2022 randvoorwaardelijke afspraken met de provincie zijn gemaakt en dat vanaf 2023 de bruggen op afstand kunnen worden bediend.

38

Wat mag het kosten

39

De toelichting op de toevoeging en onttrekking van de reserves is opgenomen in het overzicht reserves en voorzieningen achter in de begroting.

Toelichting grotere afwijkingen Begraafrechten (structureel hogere baten van € 50.000) Door een actief aanschrijfbeleid schrijven we de rechthebbenden al een jaar voordat de grafrechten vervallen aan. Daardoor hebben ze langer de tijd om aan te geven of, en zo ja voor hoelang, de grafrechten verlengd moeten worden. Op basis van de huidige inzichten schatten we in dat de komende jaren meer grafrechten worden verlengd dan eerder ingeschat.

40

Beleid RO, omgevingswet (incidenteel hogere lasten van € 280.000) De inwerkingtreding van de Omgevingswet is door het rijk opnieuw uitgesteld met 6 maanden van 1 januari 2022 naar 1 juli 2022 omdat de landelijke voorziening van het Digitaal Stelsel nog niet robuust en operationeel kan zijn 1 januari 2022. Om de resterende werkzaamheden uit te voeren wordt een aanvullend krediet gevraagd voor het programma implementatie Omgevingswet tot de inwerkingtreding op 1 juli 2022 van € 280.000. Zonder uitstel was overigens ook een extra krediet benodigd geweest omdat er dan meer werk in korte tijd verzet had moeten worden, waar onvoldoende middelen beschikbaar voor waren geweest. Leges, kosten en opbrengsten rijbewijzen, paspoorten, APV (structureel lagere baten) Het budget overige goederen en diensten bij product Leges titel 2 en vanwege het digitaal publiceren worden er nauwelijks of geen advertentiekosten gemaakt. Deze budgetten kunnen vrijvallen. De aanpassing van de leges paspoorten en rijbewijzen in de Perspectiefnota 2020 zijn als incidentele baten verwerkt. De baten hebben echter een structureel karakter. Dit corrigeren we nu. Daarnaast doen we een bijstelling van de legesinkomsten omdat de prognose is dat we minder leges gaan ontvangen voor met name rijbewijzen en paspoorten maar ook voor leges van winkeltijden, horeca, marktstandplaatsen en evenementen.

Wabo, omgevingsvergunningen (incidenteel hogere baten van € 300.000) De opbrengsten leges omgevingsvergunningen verhogen we. Deze post wordt altijd op basis van de ervaringen van de voorgaande jaren bepaald en bijgesteld. Op momenten van economische hoogtij en veel bouwactiviteiten zien we meestal een hoger aantal aanvragen en ook een verhoging van de legesopbrengsten. Deze meeropbrengsten worden aangewend om de extra werkzaamheden uit te kunnen voeren. Zodra de aanvragen weer omlaag gaan, nemen de werkzaamheden navenant af. Deze inhuurkosten zijn geraamd bij het thema Financiën en Organisatie. Wabo, welstandskosten (structureel lagere lasten van € 33.000) De welstandskosten zijn de laatste jaren gemiddeld lager dan begroot. Voorstel is de begroting voor welstandskosten van € 54.000 te verlagen tot € 21.000. Ruimtelijk beleid, de Friese aanpak (incidenteel hogere baten van € 127.000) Voor De Friese Aanpak (DFA) zijn afspraken gemaakt met de Friese gemeenten, provincie en Wetterskip. De afspraken hebben betrekking op 2021 en 2022 maar waren nog niet meegenomen in de Begroting 2022. De gemeente Heerenveen is penvoerder en stelt een medewerker beschikbaar voor 24 uur per week. De werkzaamheden worden gedekt middels een bijdrage van DFA die voor 2022 begroot wordt op € 127.000. Deze bijdrage wordt opgebracht door alle eerder genoemde participanten.

Voor de reguliere werkzaamheden wordt vervanging ingehuurd. Brandweer, bijdrage aan de Veiligheidsregio (budgetneutraal) In het verleden zijn de bijdragen aan de Veiligheidsregio op het thema Zorg en Welzijn geraamd. We hevelen nu de budgetten over naar het thema Wonen en Leven, product Brandweer.

41

Cultuur en recreatie, fonds Oud-Aengwirden (budgetneutraal) Het fonds Oud-Aengwirden is van oudsher ontstaan vanuit Armengelden die de provincie heeft overgedragen naar de gemeente Heerenveen. Dit gebeurde bij de opheffing van een aantal veenpolders. Het betrof hier een vaststaand basisbedrag van € 90.000 waarbij later is bepaald dat de jaarlijkse rente ingezet mocht worden voor projecten/initiatieven in de voormalige gemeente Aengwirden. Echter, initiatieven vanuit de samenleving betalen we sinds een paar jaar uit de budgetten Leefbaarheid/Meedoen en Eigen Kracht. Daarnaast is tegenwoordig de jaarlijkse rente te verwaarlozen. Daarom heffen we het fonds Oud-Aenwirden op vanaf 2022. De eenmalige middelen die hierdoor vrij komen, vloeien terug in de algemene middelen. Posthuis (structureel hogere baten van €175.000) Ten opzichte van 2021 zijn de inkomsten in 2022 hoger geraamd, dit omdat de inkomsten in 2021 door corona met € 175.000 naar beneden zijn bijgesteld. We hopen dat in 2022 de inkomsten weer op hetzelfde niveau komt als voor corona. Wonen, opstellen nieuwe woonvisie (incidenteel hogere lasten van € 81.000) We hebben met uw raad afgesproken om een nieuwe woonvisie op te stellen. Deze moet klaar zijn in het derde kwartaal van 2022.

Voor het begeleiden en opstellen is het nodig om gebruik te blijven maken van reeds ingehuurde externe expertise in de vorm van een specialist.

Toelichting ombuigingen per product binnen dit thema

42

4.4 THEMA WERKEN EN ONDERNEMEN “We willen middelen en kansen benutten voor een constante economische groei” We willen middelen en kansen benutten voor een constante economische groei. Er is voldoende werkgelegenheid en we willen zoveel mogelijk inwoners helpen aan passend werk. We voorzien in goede infrastructuur waar iedereen gebruik van kan maken en bevorderen innovatie. We gaan aan de slag met: • Werkgelegenheid en economische groei • Fatsoenlijk werk voor iedereen (thema zorg en welzijn) •C  irculaire economie

Ontwikkelingen Economisch beleid Het economisch beleid Werken voor Heerenveen loopt tot 2030. Onze ambitie is dat we in 2030 leven in een economie die duurzaam en vitaal is. Met het structureel maken van het aanvullend jaarlijkse budget van € 130.000 (bij de Perspectiefnota 2022) is geborgd dat de uitvoering van dit beleid ook op langere termijn ter hand kan worden genomen. De belangrijkste doelen van dit beleid zijn: • Ons MKB draait goed en is vitaal. • We investeren in goede werklocaties, bruisende kernen en toerisme. • We werken samen met onderwijs en ondernemers aan een sterke verbinding tussen arbeidsmarkt en onderwijs. De impact van corona vraagt daarbij om focus aan te brengen. Werkgelegenheid De werkgelegenheid in Heerenveen is in 2020 afgenomen met 1,2%, zowel bij de industrie, de zakelijke dienstverlening als het openbaar bestuur. De horeca verloor bijna 10% aan werkgelegenheid. De overige sectoren bleven in Heerenveen min of meer stabiel. De daling van werkgelegenheid heeft zich in de maanden april-september niet doorgezet, mede door herstel en veerkracht bij bedrijven. Een recente update van de landelijke en friese economie vindt u hier. In Heerenveen hebben we vaak contact met onze MKB én grootbedrijven. Zo weten we wat er speelt en faciliteren, ondersteunen of verwijzen we hen door waar het kan.

Leegstand in winkelgebieden De coronacrisis heeft tot dusver nauwelijks geleid tot een toename van het aantal leegstaande winkel- en horecapanden. De leegstand in het centrum van Heerenveen ligt wel vrij hoog (10 tot 15%), in Akkrum en Jubbega is de leegstand veel minder. De retail- en horecaondernemers hebben onze aandacht. Ze doen in diverse gebieden actief mee in centrumprocessen, en we hebben nauw contact met de belangrijkste ondernemersverenigingen.

43

Coronamaatregelen We namen voor ondernemers, aanvullend op de landelijke en provinciale regelingen, een aantal maatregelen die de lasten verlichten. Bijvoorbeeld het niet innen van de reclamebelasting en het niet opleggen van precariobelasting voor terrassen. Ook namen we een aantal stimulerende maatregelen zoals het verruimen van de terrasmogelijkheden, het verruimen van de winkelopenstelling op zondag en het ondersteunen van initiatieven om de algemene leefbaarheid én de toeristische aantrekkingskracht te versterken. De inzet van deze laatste budgetten vindt, waar relevant, in nauw overleg met onze ondernemersverenigingen, Plaatselijke Belangen en Heerenveen ‘n Gouden Plak plaats.

Investeren in een toekomstgerichte en duurzame economie Wat willen we bereiken Algemeen Uiterlijk in 2030 willen we met ons economisch beleid een duurzame en vitale economie realiseren. Ondernemers kunnen zich aanpassen aan de eisen van de tijd en inspelen op kansen die zich voordoen. Onderwijs, ondernemers en overheden moeten samenwerken aan maatschappelijke opgaven. De werkgelegenheid sluit aan bij onze kracht en de behoefte van de samenleving. Het vastgestelde economisch beleid “Werken aan Heerenveen 2020-2030”vindt u hier. Welzijn en welvaart Economische ontwikkeling moet ten goede komen aan het welzijn en de welvaart van onze inwoners. We willen een toekomstbestendige banenmotor van Fryslân zijn. We stimuleren en faciliteren ondernemers zodat zij kunnen ondernemen en goede banen blijven bieden voor onze inwoners en die van de regio om ons heen. Corona-effecten nog niet in beeld De belangrijkste steunmaatregelen van de landelijke overheid zijn in oktober afgelopen. De effecten van corona op de werkgelegenheid, werkloosheid en leegstand hebben we nog niet in beeld. Ons economisch beleid Werken voor Heerenveen blijft ons kader. Maar we kijken of we meer of anders moeten focussen om onze ondernemers nog beter te ondersteunen en ontwikkelingen te stimuleren.

Faciliteren en stimuleren van ons MKB Onze speerpunten richting MKB zijn: • Onze dienstverlening is zo georganiseerd dat we ondernemers optimaal kunnen ondersteunen. • We weten waar ondernemers behoefte aan hebben. Onze ondernemers weten ons uitstekend te vinden. • We hebben ons netwerk regionaal, provinciaal en noordelijk op orde. Versterken van ons vestigingsklimaat We blijven: • Investeren in het vestigingsklimaat en zorgen voor goede werklocaties, bruisende kernen en toerisme. • Samenwerken met onderwijs en ondernemers om de verbinding tussen arbeidsmarkt en onderwijs te versterken.

44

•D  e kwaliteiten van ons gebied professioneel uitdragen. Dit doen we voor werk en economie, maar ook voor de vrijetijdseconomie en toerisme. Hiervoor werken we in regionaal verband samen in F4 en Zuidoost Friesland. •L  eegstand op de bedrijventerreinen voorkomen door gericht uitgiftebeleid te voeren en aandacht te houden op kwaliteit (en duurzaamheid) van bestaande terreinen. Inspelen op de kracht van Heerenveen We spelen verder in op de kracht van Heerenveen om onze identiteit verder te versterken, onze werkgelegenheid te versterken en de afzetmarkt in en buiten de regio te verstevigen. Waar het kan werken we samen met onze F4-partners, het Innovatieplatform en anderen. Onze speerpunten zijn: •L  ogistiek (groothandel, vervoer en opslag) en industrie. •D  e grote zorgsector en het voedingsmiddelencluster in combinatie met de aanwezige voorzieningen op het gebied van sport, recreatie, vitaliteit. •D  e verdere ontwikkeling van circulaire economie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Corona impact nog niet in beeld • We blijven ons oriënteren op wat de economische ontwikkeling en de ondernemers nodig hebben. Dat bepaalt in 2022 onze focus. Onderstaande onderwerpen (opgenomen in het Economisch beleid Werken voor Heerenveen 2020-2030) zijn dus indicatief. Faciliteren en stimuleren van ons MKB • We blijven volop aan de slag met onze dienstverlening aan ondernemers. Dit betreft een breed pakket waaronder het directe contact met ondernemers, grondverkopen, doorverwijzen naar partners zoals bijvoorbeeld Ynbusines, maar ook het adviseren over en stimuleren van initiatieven. • We maken een accountplan met de nieuwe focus (door corona). We gaan dan in op hoe we ondernemers pro-actief willen benaderen. Versterken van ons vestigingsklimaat • Binnenkort bieden we u onze visie op waterrecreatie aan. Onze inzet op dit thema hangt af van uw besluit om hier middelen voor beschikbaar te stellen. • We starten met de uitvoering van de strategische ontwikkelvisie recreatie en toerisme Zuidoost Friesland, inclusief actieprogramma vitale verblijfsaccommodaties. • We blijven aandacht houden voor de ondernemers in onze centrumgebieden. We stimuleren samenwerking (bijvoorbeeld op het gebied van profilering en marketing en innovatief ondernemen) en betrekken hen bij de (investerings)projecten die lopen.

• In regionaal en provinciaal verband werken we aan een geactualiseerde behoefteraming en programmering bedrijventerreinen. Deze leggen we eerste helft 2022 aan u voor. • We onderzoeken de mogelijkheden en haalbaarheid voor een truckstop met voorzieningen zoals een waterstoftankstation. Bij aangetoonde behoefte en haalbaarheid leggen we uw raad tweede helft 2022 hierover mogelijk een voorstel voor.

45

Inspelen op de kracht van Heerenveen •W  e gaan aan de slag met de acquisitie voor Klaverblad Noordoost. •W  e versterken onze regiomarketing Heerenveen, het andere Friesland en Heerenveen ‘n Gouden Plak. Tweede helft van het jaar informeren we u over de nieuwe organisatie en ontwikkelingen (regiomarketing én evenementen). •O  nze ambitie is mee te doen aan de Friese Projecten Machine. Zo kunnen we op een effectieve en efficiënte manier de kansen benutten die Europa biedt. Binnenkort leggen we u een voorstel voor om in deze samenwerking deel te nemen. Onze inzet hangt af van uw besluit hier middelen voor beschikbaar te stellen. •W  e gaan aan de slag met een vernieuwde samenwerking in F4-verband. Eerste helft 2022 informeren we u over deze samenwerking (vorm en inhoud).

Wat mag het kosten

Toelichting grotere afwijkingen Er zijn geen grotere afwijkingen binnen dit thema. De toelichting op de toevoeging en onttrekking van de reserves is opgenomen in het overzicht reserves en voorzieningen achter in de begroting.

46

4.5 THEMA TOEKOMSTBESTENDIG EN DUURZAAM “Samen beschermen we onze natuurlijke rijkdommen en zorgen we voor een gezonde leefomgeving” In Heerenveen willen we duurzaam leven, wonen en werken. Duurzame en moderne energie draagt bij aan de bestrijding van de effecten van klimaatverandering. We werken aan bewustwording om onze natuurlijke rijkdommen te beschermen. Samen zorgen we voor een gezonde leefomgeving. We gaan aan de slag met: • Duurzaamheid • Energietransitie •D  uurzaam beheer bodem

Ontwikkelingen Ambities duurzaamheidsprogramma Onze ambitie is dat we in 2050 in een klimaatneutrale gemeente leven. U heeft medio 2019 het duurzaamheidsprogramma vastgesteld, waarin de uitvoeringsprogramma’s en onze lange termijn ambities voor 2050 en middellange termijn ambities voor 2030 staan. We willen bereiken dat de gemeente in 2050: • Energieneutraal is (95% CO2-reductie), met voorkoming van energiearmoede (energietransitie). • Afvalstoffen inzet als grondstof, we denken in kringlopen (circulaire economie). • Optimale leefomstandigheden voor inheemse dieren en plantensoorten (biodiversiteit). • Klaar is voor extremer weer zoals extreme droogte, langdurige hitte en clusterbuien (klimaatadaptatie). Onze duurzame ambities staan onder druk Het uitvoeringsprogramma loopt tot en met 2022. De middelen die uw raad in 2019 toekende voor het programma, hebben betrekking op de eerste jaren. Voor 2022 zijn geen middelen in de begroting opgenomen voor de uitvoering van de projecten en activiteiten. Om de resterende incidentele middelen beschikbaar te stellen voor 2022 doen we in het 4e verzamelbesluit 2021 een voorstel. Voor de periode na 2022 zijn geen incidentele middelen en nauwelijks structurele middelen beschikbaar. Het is onduidelijk of het rijk structureel voldoende middelen beschikbaar stelt aan lagere overheden voor de uitvoering van het klimaatakkoord.

Tot op heden heeft het rijk een aantal keren incidentele middelen beschikbaar gesteld. Bijvoorbeeld voor Regionale Energiestrategie (RES), onderzoek naar duurzame warmte, RRE en RREW (rijksregelingen voor energiebesparing particuliere woningen, huurwoningen en energiecoaches) en de transitievisie warmte (TVW). Deze ad hoc bijdragen geven ons geen zekerheid voor de langere termijn. Dit heeft direct invloed op het al dan niet nodig zijn van (structurele) extra middelen voor energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie. Al onze ambities, activiteiten en projecten na 2022 staan onder druk. Om de nieuwe raad en college goed te informeren, bieden wij uw raad begin 2022 een doorkijk op de toekomst van het thema duurzaamheid. We omschrijven dan helder hoe en onder welke condities we structureel de ambities kunnen invullen.

47

Duurzaamheid Wat willen we bereiken Heerenveen klimaatneutraal Onze lange termijn ambitie is Heerenveen klimaatneutraal in 2050. Alle projecten en maatregelen die we uitvoeren dragen hieraan bij. U heeft die bekrachtigd via: 1. H  et duurzaamheidsprogramma 2019-2022, dit kunt u hier inzien. 2. U  itvoeringsprogramma klimaatadaptatie en biodiversiteit 2020-2022, dit vindt u hier. 3. S  eparate besluiten over toonaangevende projecten zoals het Lokaal Energie Experimenten Fonds, het Energieloket en de voorlichting duurzaam wonen, groensubsidies, lichtbeleidsplan, schoon belonen, Light Challenge, geothermie, etcetera. Voor de Begroting 2022 lichten we de doelen en activiteiten uit waar we veel inspanningen leveren en/of waar een financiële uitzetting nodig is. Een duurzaam duurzaamheidsprogramma Om het gehele programma goed te kunnen verankeren en uitvoeren, zijn mensen en middelen nodig. Dit om de continuïteit van projecten en processen te garanderen. Via het duurzaamheidsprogramma 2019-2022 is structurele capaciteit van mensen geregeld. Om het programma ook op de langere termijn uitvoerbaar te houden, willen we structurele middelen organiseren. Een voorzet hiervoor is reeds opgenomen in de Investeringsagenda. Energietransitie Transitievisie warmte en wijkuitvoeringsplannen Vanuit het Klimaatakkoord zijn rijksdoelen geformuleerd.

Voor Heerenveen betekent dit dat in 2050 meer dan 23.500 woningen en de 2.500 andere gebouwen (scholen, kantoren etcetera). goed geïsoleerd zijn en gebruik maken van duurzame warmte en schone elektriciteit. In 2030 moet 20% daarvan zijn gerealiseerd. Lokaal Energie Experimenten Fonds (thematisch raadsakkoord) In het thematisch raadsakkoord heeft u aangeven transparant en volgbaar experimenten met de energietransitie te willen faciliteren. Het gaat dan concreet om experimenten van onderop, op initiatief van inwoners, lokale bedrijven, scholen of andere (maatschappelijke) organisaties die betrekking hebben op besparing, energie-opwek en/of aardgasvrij. Het onderliggende doel is toewerken naar gasloze dorpen, wijken, straten en bedrijven(terreinen). Lokale productie duurzame energie De lange termijn doelen worden steeds concreter door processen als de RES. Om zowel de landelijke als onze eigen doelen te bereiken, zetten we in op de lokale opwek van duurzame energie. Daarbij willen we het lokale karakter, het draagvlak en participatie behouden. Duurzaamheidsfonds Er komt veel op onze inwoners af; hoe wordt mijn woning aardgasvrij en wat doet de gemeente voor mij? We ontwikkelen een duurzaamheidsfonds dat inwoners en energiecoöperaties/lokale initiatieven een helpende hand biedt in de energietransitie. Dit fonds wordt mede gevoed door middelen van derden.

48

Elektriciteitsnetwerk toekomstbestendig en duurzaam We streven naar meer grip op de knelpunten van het elektriciteitsnetwerk. De directe aanleiding hiervoor is de aangenomen raadsmotie (ID 303) betreffende ‘Toekomstbestendige en duurzame capaciteit elektriciteitsnet’. We willen bestaande knelpunten in het netwerk zo spoedig mogelijk verhelpen en nieuwe knelpunten zoveel mogelijk voorkomen. Circulaire economie Circular Valley krijgt vorm; de eerste kansrijke projecten zijn gestart Circulaire economie is één van de speerpunten in zowel ons economisch beleid als het duurzaamheidsprogramma. Eén van de krachtige stuwende economische sectoren in Heerenveen is de verdere ontwikkeling van de circulaire economie. We spreken hierbij van Circular Valley. Vanuit de gemeente willen we deze samen met onze externe partners verder vorm en inhoud geven. Klimaatadaptatie en biodiversiteit In de uitvoeringsagenda zijn 10 projecten uitgewerkt, waarin we omschrijven hoe we samen met inwoners, bedrijven en organisaties werken aan het bereiken van een klimaatbestendige en biodiverse buitenruimte. Overkoepelende activiteiten Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over de duurzaamheidsthema’s Waar kan ik terecht met vragen over isolatie, een groen dak, recycling, een bijentuin? We willen graag dichtbij de samenleving staan, antwoord op vragen kunnen geven en een platform bieden.

We zorgen voor helderheid en betrokkenheid vanuit en naar de samenleving, via een boodschap met een duidelijke afzender. Voor ons staat hierbij de mens centraal; iedereen kan meedoen, hoe groot of klein je ook begint. Iedereen kan er één zijn die meehelpt aan een groener Heerenveen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Heerenveen klimaatneutraal Een duurzaam duurzaamheidsprogramma 1. W  e bieden uw raad begin 2022 een doorkijk aan over het thema duurzaamheid, met daarin helder omschreven op welke wijze en onder welke condities we structureel invulling kunnen geven aan de door uw raad vastgestelde ambities. 2. N  a de gemeenteraadsverkiezingen 2022 schrijven we nieuwe uitvoeringsagenda’s 20222026 die in lijn lopen met de ambities en wensen van het nieuwe raadsprogramma. Daarin hebben we aandacht voor het oplossen van de huidige knelpunten rond het ontbreken van structurele middelen.

49

Energietransitie Transitievisie warmte en wijkuitvoeringsplannen Binnenkort presenteren wij uw raad een visie voor 2030 ter besluitvorming: de transitievisie warmte (TVW). Daarin staat op welke wijze 20% van de gebouwen in onze gemeente afgekoppeld wordt van het aardgas, en welke duurzame warmteoplossingen er ontwikkeld worden. We maken een begin met de wijkuitvoeringsplannen, waarbij de activiteiten rond het project LEEF één van de pilaren vormt. LEEF - Groene Gangmakers Vijf collectieve initiatieven werken aan energiebesparing en opwek van duurzame energie. Ze worden begeleid door de gemeente. Eind 2022 zullen de eerste concrete resultaten zichtbaar zijn in de samenleving. Meer informatie over de voortgang vindt u hier. RREW - Energiebespaarboxen en energiecoaches We starten binnenkort met een grote campagne voor bewoners van huurwoningen in onze gemeente. In navolging van de huisbezitters kunnen huurders nu aanspraak maken op een energiebespaarbox of een groene waardebon. Samen met de woningcorporaties en huurdersbelangenverenigingen zetten we in op een groot aantal deelnemers. We starten daarnaast met de inzet van energiecoaches in onze gemeente. Op dit moment bereiden we de wijze van aanpak voor. Zodra de plannen uitgewerkt zijn, stellen we uw raad hiervan op de hoogte.

Lokale productie duurzame energie We gaan het zonneparkenbeleid herijken, met meer aandacht voor lokale participatie en draagvlak. We begeleiden externe initiatiefnemers bij de ontwikkelingen van plannen. We onderzoeken de kansen en bedreigingen rond geothermie in Heerenveen. Duurzaamheidsfonds We starten een duurzaamheidsfonds. Elektriciteitsnetwerk toekomstbestendig en duurzaam We gaan in 2022 in gesprek met de netbeheerders en het bedrijfsleven. Doel is knelpunten oplossen en voorkomen én onderzoek te doen naar de invloed van de gemeente. Naast lokale acties blijven we ook vanuit de Friese samenwerking binnen de RES periodiek in gesprek met netbeheerders en relevante stakeholders. Hiermee geven we invulling aan de raadsmotie (ID 303) betreffende ‘Toekomstbestendige en duurzame capaciteit elektriciteitsnet’. We informeren uw raad halfjaarlijks over uitkomsten en stand van zaken. De uitkomsten kunnen mogelijk ook bijdragen aan de nadere uitwerking van de transitievisie warmte. Het uitvoeren van deze werkzaamheden heeft financiële consequenties, deze zijn opgenomen in de Begroting. Circulaire economie Circular Valley krijgt vorm; de eerste kansrijke projecten zijn gestart Binnenkort bieden we uw raad de uitvoeringsagenda ‘naar een Circular Valley’ 2022 ter besluitvorming aan.

Afhankelijk van uw besluit voeren we de acties en projecten die in de agenda zijn opgenomen in 2022 uit. Voorbeelden van de projecten: circulair ambachtscentrum, uitvoeren actie-agenda samen met bedrijven, circulair bouwen.

50

Circulair Ambachtscentrum In de eerste helft van 2022 komen wij met een voorstel naar uw raad voor het realiseren van een circulair ambachtscentrum. Een circulair ambachtscentrum is een centrale plek waar vrijgekomen grondstoffen, producten en afval binnen de gemeente worden verwerkt en hergebruikt. Dit willen wij doen door rekening te houden met het gemeentelijk duurzaamheidsprogramma, de circulair Valley ambities en de op handen zijnde vervangingsuitdagingen van de milieustraat. Klimaatadaptatie en biodiversiteit Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie en biodiversiteit In 2022 vervolgen we de projecten die in de uitvoeringsagenda zijn opgenomen, zoals de groensubsidies, bestrijding eikenprocessierups en vergroening bedrijventerreinen. Overkoepelende activiteiten Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over de duurzaamheidsthema’s We houden de communicatie levendig door het regelmatig inzetten van nieuwe ambassadeurs uit onze gemeente onder de vlag één voor één groener. Daarnaast starten we met een klankbordgroep, die we willen inzetten om ideeën en plannen te toetsen, kennis te delen en feeling te houden met wat er speelt in de lokale samenleving.

Duurzaam beheer bodem Wat willen we bereiken Strategie bodem en ondergrond In Heerenveen willen we duurzaam omgaan met de bodem en ondergrond. Om goede keuzes voor de toekomst te kunnen maken, willen we ons inzicht over bodem en ondergrond vergroten en onze eigen strategie hierin vaststellen. Er moet een balans zijn tussen het vervullen van maatschappelijke behoeften en de bescherming van waarden in de ondergrond. Het wordt drukker in de ondergrond. In de diepe ondergrond kunnen functies als gaswinning, geothermie en drinkwaterwinning elkaar bijten. Meer aan de oppervlakte zoeken we ruimte voor waterberging, bomen, kabels en leidingen. Daarnaast leiden de energietransitie en de communicatietechnologie tot nieuwe ruimteclaims in de ondergrond (warmtenetten, verzwaarde elektriciteitsnetten, glasvezel). Veenweidegebied Samen met alle betrokken stakeholders en overheden willen we zorgen voor een duurzaam toekomstperspectief voor het veenweidegebied. Het vastgestelde Veenweideprogramma 2021-2030 krijgt daarbij de komende jaren concrete vertaling in het ontwikkelgebied Aldeboarn-de Deelen. We richten ons daarbij op het remmen van de bodemdaling en de CO2-uitstoot en het bieden van nieuw toekomstperspectief voor de landbouw in het gebied.

51

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Strategie bodem en ondergrond We maken een Heerenveense strategie voor de bodem en ondergrond. Deze wordt in 2022 aan uw raad aangeboden ter vaststelling. Veenweidegebied • We zetten de samenwerking met Provincie Fryslân, Wetterskip, Friese Veenweidegemeenten en andere stakeholders in het kader van het Veenweideprogramma 2021-2030 voort; • We ondersteunen het gebiedsproces Aldeboarn-de Deelen. Dit resulteert in 2022 in een gebiedsplan dat aan de gemeenteraad wordt voorgelegd ter besluitvorming.

Wat mag het kosten

52

Toelichting grotere afwijkingen De toelichting op de toevoeging en onttrekking van de reserves is opgenomen in het overzicht reserves en voorzieningen achter in de begroting. Afval en Riolering De kosten en baten en daarmee samenhangende tariefontwikkeling van afval en riolering worden toegelicht in de paragraaf lokale heffingen. Duurzaamheid (incidenteel hogere lasten van € 75.000) Voor grip op toekomstbestendig en duurzaam Elektriciteitsnetwerk wordt eenmalig een budget beschikbaar gesteld. Dit naar aanleiding is de aangenomen motie (ID 303) betreffende ‘Toekomstbestendige en duurzame capaciteit elektriciteitsnet’. We streven naar grip op de knelpunten van het elektriciteitsnetwerk. Door in gesprek te gaan met netbeheerders en het bedrijfsleven én onderzoek te doen naar de invloed van de gemeente om nieuwe knelpunten zoveel mogelijk te voorkomen en bestaande knelpunten zo spoedig mogelijk te verhelpen. Vastgoed huuropbrengsten/erfpachten (structureel lagere baten van € 131.000) Sinds 2018 zijn de afdelingen RO en Vergunningen/handhaving in Werkstate gehuisvest. Doordat Werkstate deels wordt benut voor de huisvesting van bovengenoemde afdelingen kan het pand niet in zijn geheel commercieel worden verhuurd. De begrote huuropbrengsten en servicekosten voor Werkstate zijn nog niet aangepast.

Vastgoed, outsourcing computer en datacenter (budgetneutraal) In de begroting is opgenomen dat wij een computer- en datacentrum huren. Deze budgetten staan in thema Financien en Organisatie maar horen in dit thema. Deze budgetneutrale wijziging tussen deze thema’s is tot heden niet gemaakt. Dat wordt nu hersteld.

Toelichting ombuigingen per product binnen dit thema

53

4.6 THEMA FINANCIËN EN ORGANISATIE “Er is financiële ruimte om samen invulling te geven aan wat wij belangrijk vinden” Op hoofdlijnen en met de kennis die we nu hebben vertalen we onze keuzes in cijfers. Er is financiële ruimte om samen met uw raad en inwoners invulling te geven aan wat wij belangrijk vinden. We gaan aan de slag met: • L astendruk • De organisatie gereed maken voor de toekomst

Ontwikkelingen Verbeteren Planning & Control als sturingsinstrument voor de raad Op basis van de resultaten van het onderzoek Necker van Naem werken wij de komende jaren aan betrouwbare (financiële) informatie en verbetering van de P&C-cyclus met als doel om uw raad in staat te stellen optimaal te kunnen sturen op doelen, ambities en middelen. De aanpak staat nader beschreven in de paragraaf bedrijfsvoering. Organisatieontwikkeling: dienstverlening en brede bedrijfsvoering Organisatieontwikkeling is een continu proces. De koers om te werken vanuit de bedoeling is in een nieuwe fase aangeland, door de nieuwe dienstverleningsvisie. Hierdoor kunnen we nog gerichter en betekenisvoller de vertaalslag van de koers naar de werkvloer maken. Hiertoe wordt een samenhangende aanpak voorbereid voor dienstverlening én organisatieontwikkeling voor de komende jaren. Formatieontwikkeling De organisatie beweegt mee De druk op de financiën benadrukt het belang van een scherpe aansturing op de kwaliteit en kwantiteit van de organisatie. Bij de Perspectiefnota 2021 hebben wij laten zien welke maatregelen wij in gang hebben gezet om de personele formatie de komende jaren te verlagen met bijna 12 fte (bijna € 1 miljoen). In onderstaande tabel is helder hoe zich dit ontwikkelt. In deze tabel is nog niet de verwachte ontwikkeling voor de komende jaren opgenomen als gevolg van andere ontwikkelingen.

Het is onze ambitie nog verder vooruit te kijken naar de ontwikkeling van onze taken, de specifieke opgaven en wat dit vraagt van medewerkers, zowel kwantitatief als kwalitatief. Zodat we ook in de toekomst de juiste medewerkers op de juiste plaats hebben. Op dit moment zien we veel ontwikkelingen in de bedrijfsvoeringsafdelingen en opgaven met een grote impact op de hele organisatie. Deze leiden tot een andere vraag kwantitatief en kwalitatief aan medewerkers. Daar waar mogelijk toetsen wij de invulling van onze formatie en functies aan wat andere gemeenten doen (benchmarking). Wij merken dat de huidige middelen voor overhead niet altijd in de pas lopen met de behoefte. Om hier meer grip op te krijgen, doen wij voor 2022 een benchmark overhead.

54

In deze begroting is een hoog investeringsvolume opgenomen. Wij vinden het van belang voor onze inwoners en ondernemers om deze investeringen te doen. Wij maken hierbij de kanttekening dat dit een groot beslag legt op de formatieve capaciteit. Juist omdat wij strak sturen op de beheersing van de formatie kan dit gedurende het jaar gaan knellen en kan dit om keuzes vragen om te temporiseren of extra personele middelen beschikbaar te stellen. De formatieontwikkeling voor de autonome ontwikkelingen, voorstellen voor nieuw beleid en ombuigingen is als volgt. In de formatie ontwikkeling is geen rekening gehouden met de indicatoren rondom verwachte in-, door- en uitstroom (bijv. pensionering en vervanging).

Lastendruk Wat willen we bereiken In de kernboodschap van het hoofdlijnenakkoord was opgenomen, naast het afschaffen van de hondenbelasting, om de Onroerende Zaak Belasting (OZB) te verlagen. Vanwege de huidige financiële situatie kan de OZB verlaging niet gerealiseerd worden.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 We kiezen ervoor om de OZB voor eigenaren van woningen met 7,5% en de OZB eigenaren en gebruikers niet-woningen met 2,5 % te verhogen. De hondenbelasting voeren we niet opnieuw in.

De organisatie is klaar voor de toekomst Wat willen we bereiken Organisatieontwikkeling: dienstverlening en brede bedrijfsvoering Met het ontwikkelen van een dienstverleningsvisie voeren we dat uit, wat we de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en organisatie is onze corebusiness. Wij spelen in op verwachtingen en behoeften en bedenken slimme oplossingen voor onze inwoners. De brede bedrijfsvoering: leiderschapsontwikkeling, ontwikkeling medewerkers, sturing en control en bedrijfsvoeringsaspecten als huisvesting, informatievoorziening en digitalisering zijn vooral gericht op het verbeteren van onze corebusiness. De dienstverleningsvisie biedt het kader voor deze ontwikkelingen.

55

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 We herijken de aanpak van de organisatieontwikkeling in samenhang met de aanpak dienstverlening (2e kwartaal 2022). In het derde kwartaal 2022 komen wij met vervolgvoorstellen voor de huisvesting, informatiemanagement en duurzame digitalisering.

Wat mag het kosten

Toelichting grotere afwijkingen De toelichting op de toevoeging en onttrekking van de reserves is opgenomen in het overzicht reserves en voorzieningen achter in de begroting.

56

Ontwikkelingen Algemene Uitkering WMO, beschermd wonen (structureel hogere baten) De decentralisatie van Beschermd Wonen betekent in 2023 een toevoeging van € 466.000 aan de algemene uitkering. In 2024 is deze ophoging bijna € 1,4 miljoen en in 2025 bijna € 2,2 miljoen. De lasten zijn geraamd op het thema Zorg en Welzijn. De opname is gebaseerd op de voorlopige verdeling van de rijksmiddelen. De werkelijke verdeling wordt bekend na definitieve besluitvorming. Extra WGA middelen (Tumba) (structureel hogere baten van € 20.000) Naar aanleiding van het rapport Ongekend onrecht, wordt vanaf 2022 structureel € 20.000 toegevoegd aan de algemene middelen. Deze extra middelen worden ingezet om de antidiscriminatievoorzieningen in Heerenveen te versterken en nu lastenneutraal opgenomen in de begroting. Woonplaatsbeginsel jeugdhulp (structureel hogere baten van € 730.000) Per 1 januari 2022 wordt het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet aangepast. Daarvoor krijgen gemeenten een compensatie via de AU. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar Thema Zorg en Welzijn. Inburgering (structureel hogere baten van € 160.000) Vanaf 1 januari 2022 is de nieuwe wet Inburgering van kracht. Om deze wettelijke taak goed uit te voeren zijn extra middelen voor de uitvoeringskosten vanuit het rijk beschikbaar gesteld.

Incidentele middelen Jeugdhulp (incidenteel hogere baten van € 3.964.000) In de meicirculaire is opgenomen dat Heerenveen incidentele middelen voor de jeugdhulp voor 2022 ontvangt. Gevolgen Meicirculaire 2021 (structureel hogere baten) In de meicirculaire 2021 is de Algemene Uitkering Gemeentefonds voor de gemeente Heerenveen aangepast. Door ontwikkelingen in het Gemeentefonds is de uitkering voor Heerenveen hoger dan geraamd. Voor 2022 is dit een voordeel van € 1.241.000, voor 2023 een voordeel van € 651.000, in 2024 € 351.000 en in 2025 € 608.000. Pensioenvoorziening wethouders (structureel lagere lasten van € 100.000) Gebleken is dat de kosten voor de pensioenvoorziening voor politieke ambtsdragers (APPA), zijn gedaald. Dit wordt veroorzaakt doordat het wachtgeld van een aantal oud bestuurders is beëindigd. Per 1 januari 2022 vindt er een verandering plaats in de wijze van verzekeren. We verwachten dat deze wijziging budgettair neutraal zal zijn. Indien dit toch niet het geval is, dan komen wij bij u terug. Ontwikkelingen bedrijfsvoering Huren computer- en datacentrum (budgetneutraal) In de begroting 2021 is opgenomen dat wij een computer- en datacentrum gaan huren. De gedeeltelijke dekking komt onder andere vanuit (onderhoud) installaties (€ 23.000) en energieverbruik (€ 13.000). Deze budgetten staan in thema Toekomstbestendig en duurzaam.

Deze budgetneutrale wijziging tussen deze thema’s is tot heden niet gemaakt. Dat wordt nu hersteld.

57

Gezamenlijke glasvezelnetwerk (structureel lagere lasten van € 38.000) In de begroting is een structureel bedrag opgenomen voor dekking van de kapitaallasten van het gezamenlijke glasvezelnetwerk met de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren. Deze laatste is dubbel opgenomen en kan vervallen. Inburgering (structureel hogere lasten van € 160.000) Vanaf 1 januari 2022 is de nieuwe wet Inburgering van kracht. Om deze wettelijke taak goed uit te voeren is extra formatie nodig in schaal 9. Dit is omgerekend € 160.000. Dit bedrag komt overeen met de extra middelen vanuit het rijk voor de uitvoeringskosten. Vroegsignalering schulden (incidenteel hogere lasten van € 159.000) Na de pilotfase om deze wettelijke taak goed uit te voeren is 1,67 fte nodig schaal 9. Omgevingsvergunning (incidenteel hogere lasten van € 300.000) De opbrengsten en aanvragen bij Omgevingsvergunningen nemen toe. Om de aanvragen goed en op tijd af te kunnen handelen is het nodig extra capaciteit in te zetten. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar thema Wonen en Leven (Wabo). Door geen vast personeel aan te trekken wordt voorkomen dat er later overcapaciteit ontstaat.

KCC, Kwaliteitsverbetering dienstverlening en quick wins (structureel hogere lasten van € 31.000) Gezamenlijk invulling geven aan verbeteren kwaliteit informatie (privacy, beveiliging en archiveren), door middel van aanschaf van nieuwe licenties voor software. Uit de diverse dienstverleningsonderzoeken kwamen diverse quick wins, die snel zorgen voor verbetering van onze dienstverlening. Enkele acties willen we nu al oppakken, en zitten de nieuwe dienstverleningsvisie niet in de weg. Dit zijn: • vergroten kennis van en efficiënter werken door het KCC, met themapagina’s en koppeling klantregistratiesysteem aan telefooncentrale, en •b  eter sturen op kwaliteitsverbetering met managementinformatie uit het NVVB dashboard. KCC, Terugdringen wachttijden (incidenteel hogere lasten van € 65.000) Om de wachttijden in het KCC terug te dringen hebben we dit jaar extra capaciteit ingehuurd. Deze inzet is effectief gebleken om de wachttijden te verkorten. Deze inzet is tijdelijk en loopt op het einde van dit jaar af. Wij zijn dan nog niet klaar met het plan van aanpak en het uitvoeren van de structurele maatregelen en willen daarom deze tijdelijke maatregel in ieder geval ook in 2022 benutten.

Secundaire arbeidsvoorwaarden (structureel lagere lasten van € 50.000) Uit concernbrede analyse van de uitgaven van de afgelopen jaren blijkt dat er een structureel overschot is en de verwachting is dat dit zo blijft. Bedrag dat structureel kan vrijvallen bedraagt € 50.000.

58

Stijging pensioenpremie (structureel hogere lasten van € 315.000) De premie voor het ouderdoms- en nabestaandenpensioen (OP/NP) stijgt in 2022 naar verwachting van 25,9% naar 27,4%. Premie OP/NP stijgt verder in 2023. De premie voor het ABP arbeidsongeschiktheidspensioen stijgt gemiddeld van 0,84% naar 1,02%. De definitieve premies worden pas eind 2021 bekend. Indexatie loonkosten (structureel hogere lasten van € 600.000) In de uitgangspunten voor de begroting 2021 staat dat jaarlijks de loonkosten met twee procent geïndexeerd moeten worden. Dit is voor de meerjarenbegroting voor alle jaarschijven gedaan, met uitzondering van 2021. In tegenstelling tot de uitgangspunten in de begroting is voor de jaarschijf 2021 geen indexering toegepast, omdat de verwachting was dat in 2021 geen CAO-wijzigingen worden doorgevoerd. Verbeterplan Planning & Control (incidenteel hogere lasten van € 400.000) Afgelopen jaar is gebleken dat het begrotingsproces binnen de gemeente niet op orde is, daartoe heeft de raad besloten om het externe bureau Necker van Naem in te schakelen. Op basis van aanbevelingen van Necker en Naem zijn wij gestart met een verbetertraject van de Planning- en controlcyclus. Om dit verbetertraject voort te zetten zijn er extra middelen nodig. Dit traject loopt naast de bestaande werkzaamheden.

Frictiekosten diverse afdelingen (structureel hogere lasten) Er is voorzien dat verschillende afdelingen frictiekosten maken voor de jaren 2022 tot en met 2024. Deze kosten worden gedekt uit de reserve frictiekosten. Correctie structurele uitgaven uit frictiereserve (geen onttrekking uit reserve) Er is een structurele onttrekking geraamd uit de reserve frictiekosten van € 25.000 per jaar. Deze kan vervallen.

Toelichting ombuigingen per product binnen dit thema

59

PARAGRAFEN

60

5.1 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico’s en het vermogen om deze risico’s op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. Deze paragraaf is aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Voor het einde van dit jaar wordt uw raad de actualisatie van de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen voorgelegd. Hierbij gaan we verder in op de kaders en uitgangspunten en op welke wijze wij omgaan met de risico’s. In deze begroting hanteren we nog de bestaande kaders en uitgangspunten. De enige wijziging die we toepassen in deze begroting is het samenvoegen van de 3 verschillende algemene reserves (onder andere de algemene reserve niet geblokkeerd en de reserve weerstandsvermogen tot 1 algemene reserve).

Risico’s en weerstandsratio Risicoprofiel Het risicoprofiel (per augustus 2021) van de gemeente Heerenveen, exclusief de risico’s van de grondexploitaties, kan over verschillende categorieën, oftewel labels, worden verdeeld. Dit is weergegeven in de afbeelding hieronder: risicoprofiel verdeeld over labels.

61

Risicosimulatie Op basis van het risicoprofiel voeren we een risicosimulatie uit. Hieruit blijkt dat de omvang van het netto risico € 17,4 miljoen is bij 90% zekerheid (en factor 1,4). Dit is opgebouwd uit: 1. Grondexploitaties € 3,5 miljoen 2. Overige risico’s € 13,9 miljoen Totaal € 17,4 miljoen De reguliere risico’s van de grondexploitaties worden buiten Naris om berekend. In de berekening van de risico’s zijn ook de risico’s als gevolg van corona meegenomen. De omvang daarvan is gebaseerd op een inventarisatie van eind augustus. De top 10 van grotere risico’s is:

62

In onderstaande grafiek is het verloop van de omvang van het risicovolume over de afgelopen jaren zichtbaar. We zien dat de risico’s van het grondbedrijf de afgelopen jaren zijn afgenomen en daarna stabiel blijft. De omvang van de overige risico’s is de laatste jaren juist toegenomen, maar laat nu een grote daling zien. Dit komt met name door het verwijderen van enkele grote risico’s naar aanleiding van besluitvorming over de Perspectiefnota op 8 juli 2021.

In de ratio weerstandsvermogen wordt een relatie gelegd tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit (totaal van de risico’s). Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico’s, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen door het inzetten van de algemene reserve.

63

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het totaal van de algemene reserve. Vanaf 2022 wordt aan uw raad voorgesteld om de algemene reserve niet geblokkeerd en de reserve weerstandsvermogen op te heffen en het saldo toe te voegen aan de algemene reserve. Het totaal van de algemene reserve wordt de beschikbare weerstandscapaciteit genoemd.

Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld.

Voldoende weerstandsvermogen De gemeente streeft naar een voldoende weerstandsvermogen (waarderingscijfer c). De actuele ratio heeft een waardering aan van ruim voldoende tot uitstekend. We voldoen daarmee aan onze streefwaarde. Tot deze begroting is de ratio steeds op 1 gesteld. Dit werd veroorzaakt doordat de hoogte van de reserve weerstandsvermogen wordt aangevuld of afgeroomd om uit te komen op het totaal van de berekende risico’s. Vanaf de Begroting 2022 wordt de bovenstaande berekening van de ratio toegepast en leggen we een relatie met de streefwaarde.

Financiële kengetallen Voor een goede meting voor de gezondheid van de gemeentefinanciën is het presenteren van een aantal (voorgeschreven) financiële kengetallen van belang. Zie onderstaande infographic.

64

Bron: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

65

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de resultaten van de financiële kengetallen.

Conclusie Bij de beoordeling van de kengetallen zijn de indicatoren “structurele exploitatieruimte groter dan 0” en “weerstandsvermogen groter dan 1,4” de belangrijkste om de gezondheid te bepalen. We constateren dat de relevante ratio over de structurele exploitatieruimte nog niet voldoet aan onze eisen. Alle overige kengetallen geven een gezonde waardering. Onze woonlasten zijn hoger dan het landelijke gemiddelde. Voor een verdere duiding van de woonlasten verwijzen wij u naar de paragraaf Lokale heffingen. Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Indien de netto schuldquote boven de 100% ligt spreekt men van een hoge gemeenteschuld. Hoger dan 130% betekent dat gemeenten wordt geadviseerd direct maatregelen te treffen om de schulden te verminderen. De netto schuldquote laat voor het komende meerjarenperspectief een dalende trend zien. Criterium voor mate van gezondheid: “De netto schuldquote is lager of gelijk aan 100%”. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven.