Begroting Heerenveen 2022

THEMABEGROTING 2022

2

INHOUDSOPGAVE 1.

Inleiding

3

2.

Financieel perspectief 2022 - 2025

6

3.

Leeswijzer

11

4.

Thema’s

12

4.1

Thema Samen met Inwoners

13

4.2

Thema Zorg en Welzijn

17

4.3

Thema Wonen en Leven

26

4.4

Thema Werken en Ondernemen

42

4.5

Thema Toekomstbestendig en Duurzaam

46

4.6

Thema Financiën en organisatie

53

5.

Paragrafen

59

5.1

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

60

5.2

Onderhoud kapitaalgoederen

67

5.3

Financiering

73

5.4

Bedrijfsvoering

77

5.5

Samenwerking

81

5.6

Grondbeleid

99

5.7

Lokale Heffingen

103

6.

Financiële begroting

111

6.1

Overzicht van baten en lasten

112

6.2

Overzicht incidentele lasten en baten per thema

115

6.3

Overzicht reserves

117

6.4

Overzicht voorzieningen

118

6.5

Uiteenzetting financiële positie

119

6.6

Uitgangspunten Themabegroting 2022-2025

120

6.7

Investeringsplan 2022 - 2025

121

6.8

Overzicht Taakvelden

124

6.9

Indicatoren

128

6.10 Overzicht van te verstrekken subsidies

130

3

1. INLEIDING Geachte gemeenteraad, Hierbij presenteert het college u de Begroting 2022. De laatste begroting van deze raadsperiode is gericht op het vinden van een nieuw evenwicht in de verdeling van onze financiële middelen. En hierin staat de gemeente Heerenveen niet alleen. Het is voor veel gemeenten zoeken naar een nieuw evenwicht in de begroting. Het huidige demissionaire kabinet komt weliswaar de gemeenten financieel tegemoet. Maar zolang dit gaat om incidentele bedragen, blijven gemeenten geconfronteerd met structurele tekorten voor de komende jaren. En dat betekent dat gemeenten deze tekorten zelf moeten opvangen door hun uitgaven te verkleinen en/of inkomsten te verhogen. Dit is geen gemakkelijke opdracht en beperkt ons in de uitvoering van onze belangrijkste taak: van meerwaarde zijn voor de samenleving en dicht bij onze inwoners staan.

Financiële positie Ook onze gemeente heeft te maken met financiële tekorten en met onzekerheden. We koersen met deze begroting op een licht positief saldo in 2022 van € 0,3 miljoen naar een oplopend tekort van ruim € 2,7 miljoen in 2025. Deze tekorten kan de gemeente Heerenveen de komende jaren opvangen door haar spaarpot, de algemene reserve, in te zetten. Zo krijgen we onze begroting sluitend. Daarnaast zijn er onzekerheden over de rijksbijdrage voor jeugdhulp en doordat de herverdeling van het gemeentefonds nog niet definitief is. Deze combinatie van financiële tekorten en financiële onzekerheden maakt ingrijpen noodzakelijk. Daarom is er bij de Perspectiefnota 2021 een belangrijke stap gezet. U heeft hiervoor verantwoordelijkheid genomen en besloten om een pakket aan maatregelen te treffen om de uitgaven te verlagen en om de inkomsten te verhogen. Daarvoor spreekt het college haar waardering uit. Het was niet makkelijk, omdat elk van die keuzes pijn doet. Het pakket aan maatregelen heeft het college verwerkt in deze begroting. Hiermee zetten wij een belangrijke stap in de goede richting, maar we kunnen niet alle tekorten er volledig mee opvangen.

Onzekerheid over de rijksmiddelen Het college ziet een aantal ontwikkelingen die de komende jaren een positieve invloed kunnen hebben op het financiële perspectief, namelijk de herverdeling van het gemeentefonds en mogelijk extra rijksmiddelen voor Jeugdhulp. Deze worden hieronder toegelicht. Herverdeling gemeentefonds Eind 2020 werden de voorlopige effecten van het herverdelen van de algemene uitkering bekend. De gemeente kwam toen op - € 22 per inwoner uit, wat neerkomt op € 1 miljoen minder inkomsten per jaar. Door de verschillende reacties, waaronder de gezamenlijke lobby vanuit de noordelijke provincie waarin de wethouder financiën heeft geparticipeerd, is er een actualisatie geweest. Nu lijkt Heerenveen uit te komen op een voordeel van maximaal € 60 per inwoner. Dit zijn meer inkomsten van jaarlijks € 3 miljoen. Deze actualisatie is nog niet definitief en kan nog anders uitvallen; bij de meicirculaire van 2022 wordt de definitieve actualisatie bekend gemaakt vanaf 2023. De herverdeeleffecten zullen eerst in de begroting 2023 kunnen worden verwerkt.

4

Extra middelen voor jeugdhulp Het rijk heeft voor 2022 incidenteel geld beschikbaar gesteld voor de tekorten voor de jeugdhulp. Deze eenmalige bijdrage is voor Heerenveen € 3,9 miljoen. Dit bedrag is verwerkt in de begroting en betekent dat we voor dit deel geen aanspraak hoeven te doen op de algemene reserve. Het gaat om eenmalig geld en voor de langere termijn zijn er geen zekerheden. Desondanks hebben het rijk en de VNG afgesproken dat gemeenten wel alvast 75% van deze extra middelen mogen ramen als structurele baten in de meerjarenbegroting. Wij kiezen hier niet voor. Onder andere omdat aan de extra middelen een hervormingsagenda is gekoppeld, waar nu nog geen overeenstemming over is. VNG en gemeenten zijn hierover nog in gesprek. Wij stellen voor daar op te wachten. Dit betekent dat de voorgenomen transformatieopgave jeugdhulp en de daaraan gekoppelde taakstelling van € 1,5 miljoen vanaf 2024 noodzakelijk blijft.

We koersen op een stabiele en solide financiële positie We kunnen niet eindeloos structurele tekorten dekken vanuit de algemene reserve. Dit laat de noodzaak en de actualiteit zien dat het rijk structureel met extra financiële middelen over de brug moet komen. Kortom: wij hebben ons financiële perspectief verbeterd, door het nemen van pijnlijke maatregelen. Nog verder bezuinigen acht het college nu niet verantwoord en niet in lijn met haar wens om zich maximaal in te spannen voor de inwoners van Heerenveen. Het college wil blijven investeren in belangrijke maatschappelijke voorzieningen en in de samenleving zoals het onderhoud aan wegen, bruggen, gebouwen en het opknappen van de kernen in Heerenveen, Akkrum en Jubbega.

Investeringsvolume Deze begroting kent een hoog investeringsvolume. We vinden dit van belang voor onze inwoners en de leefbaarheid in onze gemeente. Het gaat hierbij om een groot aantal investeringen in onze kapitaalgoederen die noodzakelijk zijn in het kader van ‘schoon, heel en veilig’ (Strategische Agenda). De middelen voor deze investeringen zijn al aanwezig, maar omdat het om een groot investeringsvolume gaat, kan dit impact hebben op de beschikbare en benodigde formatie. Daarnaast stellen we u een tweetal nieuwe investeringen voor ten opzichte van de Perspectiefnota. Dit zijn de (fiets)route Burgemeester Falkenaweg en de aanleg van regionale doorfietsroutes. De eerste is het logische gevolg van besluiten van uw raad en de verwachtingen die gewekt zijn bij de omwonenden en de tweede wordt nu actueel vanwege cofinanciering. Beide sluiten daarnaast aan op de Strategische Agenda en het bijbehorende afwegingskader. Het college kiest ervoor deze investeringen nu in de begroting op te nemen zodat u hierover integraal kunt besluiten.

5

Motie Perspectiefnota U heeft op 8 juli 2021 bij de besluitvorming over het basisscenario in de Perspectiefnota 2021 de motie aangenomen met de volgende tekst: • Om het basisscenario en de Perspectiefnota te gebruiken als uitgangspunt voor de Begroting 2022; • Eventuele meevallers (vanuit de onzekerheden), incidenteel of structureel, die dan bekend zijn op financieel duurzame wijze te verwerken in de begroting; • Minder of niet te bezuinigen op de volgende voorstellen uit het basisscenario (in willekeurige volgorde): Jeugd, collectieve ziektekostenverzekering, opbrengst OZB en bewonersvergunningen. Gezien het negatieve structurele begrotingssaldo en de geschetste onzekerheden, vindt het college het niet verantwoord om minder of niet te bezuinigen. Zo is er bij de lastenontwikkeling van Jeugdhulp en Wmo nog geen rekening gehouden met de jaarlijkse prijsstijgingen en toename van het aantal cliënten. Daarnaast hebben wij een Investeringsagenda met gewenste ambities. Toch ziet het college, gezien het draagvlak in de raad én in de samenleving, én gezien de onomkeerbaarheid van deze ombuiging de mogelijkheid om de collectieve ziektekostenverzekering nog 1 jaar in stand te houden. De kosten hiervan worden gedekt uit de algemene reserve.

Op deze wijze willen wij u in staat stellen deze ombuiging opnieuw af te wegen bij de Perspectiefnota 2022 en indien nodig deze ombuiging op een andere wijze in te vullen. Op deze wijze denken wij recht te doen aan uw motie binnen de financiële context als hierboven geschetst.

Verbetertraject Planning en Control documenten Op basis van het rapport van Necker van Naem over de verbetermogelijkheden in de P&C documenten, werken wij aan een verbetertraject. Dit doen we samen met de auditcommissie en we hebben hierbij als doel de raad beter in positie te brengen om te sturen en te monitoren op doelen en middelen. Vanuit het verbetertraject werken we volgens de volgende uitgangspunten: 1. Wij geven u betrouwbare financiële informatie; 2. Wij bieden u een compacte en leesbare begroting aan; 3. Wij leggen actief de verbinding tussen de doelen en de middelen. We voldoen aan het eerste uitgangspunt. Alle posten in de begroting zijn gescreend en de begroting voldoet aan de eisen van wet- en regelgeving. Deze begroting geeft een actueel en betrouwbaar beeld waardoor u in staat bent verantwoorde keuzes te maken. We hebben in het tweede uitgangspunt een grote slag gemaakt, maar we zien hier nog verbetermogelijkheden. We blijven werken aan een compacte en leesbare begroting. We pakken het derde uitgangspunt op bij de begroting 2023.

Tot slot Het is noodzakelijk onze algemene reserve in te zetten om de 1e jaarschijf van deze begroting sluitend te krijgen. Op deze wijze kunnen we de nodige investeringen doen, zonder verder te hoeven ombuigen. We blijven de noodzaak inzien dat het rijk met meer financiële middelen moet komen en we gaan er vanuit dat we in de loop van 2022 hier zekerheid over hebben zodat we vanaf de begroting 2023 weer een stap vooruit zetten in ons nieuw financieel evenwicht. Burgemeester en wethouders van Heerenveen, De gemeentesecretaris, De burgemeester, J. van Leeuwestijn

T. van der Zwan

6

2. FINANCIEEL PERSPECTIEF 2022 Op 8 juli jongstleden heeft de raad de Perspectiefnota 2021 besproken. In deze nota is een financieel kader opgenomen. Het saldo van het meerjarenperspectief 2022 - 2025 na het ombuigingsvoorstel is als volgt. Hierbij gaat de ombuiging op de collectieve ziektekostenverzekering van € 375.000 pas in met ingang van 2023.

Het pakket van ombuigingen bestaat uit:

7

Na de Perspectiefnota zijn een aantal autonome ontwikkelingen naar voren gekomen die er voor zorgen dat het meerjarenbeeld is geactualiseerd. Onder andere de gevolgen van de mei-circulaire zijn vertaald in de Begroting 2022 en verder.

De specificatie van de budgetwijzigingen en de kapitaallasten van het investeringsplan 2022 – 2025 zijn als tabel opgenomen als laatste onderdeel in dit hoofdstuk. In de Perspectiefnota 2021 is dekking uit de algemene reserve voorzien. Deze mutaties zijn in onderstaand overzicht opgenomen. Het uitgangspunt hierbij is dat incidentele lasten worden gedekt uit de algemene reserve.

Structureel begrotingsevenwicht Om een solide beeld te geven over de werkelijke ontwikkeling van het begrotingssaldo moeten gemeenten aantonen dat hun begroting in meerjarenperspectief structureel in evenwicht is. Om dit structurele beeld te presenteren elimineren we het saldo van de incidentele baten en lasten van dit bovenstaande begrotingssaldo. Dit leidt tot het volgende beeld.

8

Het structurele begrotingssaldo is:

Totaal van baten en lasten per thema Bij het vaststellen van de Begroting 2022 - 2025 stelt uw raad de totalen van baten en lasten per thema vast.

9

Verbeterproces cijfers op orde Na de analyse van de Begroting 2020 - 2021, waaronder de validatie op detailniveau, zijn aanvullende analyses in het voorjaar 2021 uitgevoerd. Om te komen tot de Begroting 2022 is het begrotingsproces in meerdere fases uitgevoerd. Een nadere toelichting van dit proces, waarin nadrukkelijk de aandacht gegeven is aan interne controles, is opgenomen in de bijlage bij het raadsvoorstel voor deze begroting.

Gezondheid van de gemeentefinanciën In deze tijd van sterk stijgende kosten voor onder andere de jeugdhulp, daardoor oplopende tekorten, incidentele dekkingen van tekorten door de inzet van reserves, ombuigingsmaatregelen en scherper financieel toezicht is het van belang om zicht te hebben op de financiële gezondheid van onze gemeente. Om een beeld te vormen over de weerbaarheid van de financiële middelen van de gemeenten in Nederland zijn enkele jaren geleden een aantal kengetallen ontwikkeld die we jaarlijks presenteren in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicomanagement. In deze begroting laten we de trend van de afgelopen jaren zien en geven we een beeld tot en met 2025. We geven ook een grens aan waarin we de indicator als “gezond” beschouwen.

Specificatie budgetwijzigingen na Perspectiefnota 2021 De budgetwijzigingen na het vaststellen van de Perspectiefnota 2021 bestaan uit de volgende posten. Legenda: S - Structurele mutatie L - Lasten V - Voordeel

I - Incidentele mutatie B - Baten N - Nadeel

10

Specificatie kapitaallasten gebaseerd op het investeringsplan 2022 – 2025

Voor een specificatie van de investeringen verwijzen wij u naar het investeringsplan 2022 – 2025. Dit plan is als bijlage in deze begroting opgenomen.

11

3. LEESWIJZER De inrichting van deze begroting bestaat uit het programmaplan, de (verplichte) paragrafen en de financiële begroting. Het programmaplan sluit aan op de thematische indeling van het hoofdlijnenakkoord. De thema’s van deze begroting zijn • Samen met Inwoners • Zorg en Welzijn • Wonen en Leven •W  erken en Ondernemen • Toekomstbestendig en Duurzaam • Financiën en Organisatie De opbouw van het programmaplan Elk thema begint met de kernboodschap en speerpunten uit het hoofdlijnenakkoord. De speerpunten zijn per thema vertaald naar wat we willen bereiken en we leggen uit wat we daarvoor gaan doen in 2022. De grotere financiële afwijkingen in 2022 ten opzichte van 2021 lichten we per thema toe. We presenteren dit na de tabel “Wat mag het kosten”. Bij deze toelichting per thema geven we tevens de ombuigingen weer die in de Perspectiefnota 2021 zijn opgenomen. Paragrafen Na het programmaplan geven de paragrafen een overzicht van de in de thema’s opgenomen elementen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of de paragraaf verbonden partijen. We gebruiken in de opzet de standaard indeling van het BBV. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten voor de begroting opgenomen, het totaaloverzicht van de (incidentele) baten en lasten, het verloop van de reserves en voorzieningen.

Aanvullend zijn opgenomen: • Investeringsplan 2022 - 2025 • Overzicht van baten en lasten per taakveld • (verplichte) beleidsindicatoren • Overzicht van te verstrekken subsidies De mutaties die in de begroting zijn opgenomen met een min (-) zijn nadelen zoals extra lasten of minder inkomsten. De positieve bedragen voordelen die bestaan uit lagere lasten of hogere inkomsten.

12

THEMA’S

13

4.1 THEMA SAMEN MET INWONERS “Wij zijn ervan overtuigd dat de beste ideeën samen tot stand komen” In Heerenveen luisteren we naar onze inwoners en we zijn ervan overtuigd dat de beste ideeën samen tot stand komen. Inwoners en ondernemers hebben de ruimte om zelf met plannen en voorstellen te komen. Daar helpen we bij. We zoeken naar mogelijkheden om regels te versoepelen of te verminderen. We gaan aan de slag met: • Nieuwe lokale democratie en Maak Het! •D  e Omgevingsvisie • Het thematisch raadsakkoord

Ontwikkelingen Nieuwe lokale democratie Wij zetten ons in om onze dienstverlening en vormen van samenwerking en participatie continu te verbeteren. Hierdoor blijven we aansluiten bij de wensen vanuit de samenleving. Eerder uitgevoerde onderzoeken vormen de basis voor de nieuwe dienstverleningsvisie en het werken volgens de bedoeling. Visie dienstverlening Wij hebben behoefte aan een gemeentebrede visie en kaderstelling op het gebied van dienstverlening. In de eerste helft van 2021 hebben we samen met u als raad, onze medewerkers en de Heerenveense inwoners en ondernemers de basis gelegd voor een nieuwe conceptvisie. Vragen, behoefte en verwachtingen van onze omgeving en de borging van de menselijke maat (waar is wat nodig, wenselijk of noodzakelijk) staan centraal. Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet legt nadruk op participatie van inwoners en bedrijven. Bij zowel het opstellen van beleid, als bij initiatieven die niet vanuit de gemeente komen. Dit vraagt om de ontwikkeling van verschillende vormen van participatie, die passen bij de visie op dienstverlening. De vorm en de uitgangspunten zijn afhankelijk van de vraag of de verantwoordelijkheid van participatie bij de gemeente of de initiatiefnemers ligt.

Nieuwe lokale democratie en Maak het! Wat willen we bereiken We merken dat wet- en regelgeving, eigen regels en beleidsvoorschriften soms botsen met wat nodig is voor onze brede dienstverlening, samenwerking en participatie. In de nieuwe dienstverleningsvisie staan de behoefte, vragen en verwachtingen van onze inwoners/ ondernemers centraal. We stellen kaders waar het moet en laten regels los waar het kan. De dienstverleningsvisie is onlosmakelijk onderdeel van de organisatiekoers en het werken volgens de bedoeling.

14

Eind 2019 startte de organisatie “het werken vanuit de bedoeling”. Door corona wijzigde het programma dat hiervoor ontwikkeld was. Door het thuiswerken konden de praktijkworkshops niet volgens planning doorgaan. In de Heerenveense praktijk doen echter alle medewerkers elke dag ervaring hiermee op. Bijvoorbeeld bij het verlenen van omgevingsvergunningen, fysieke aanpassingen in de dorpen, het verlenen van zorg. En in de interne bedrijfsvoering. In het voorjaar van 2021 werd duidelijk dat de strikte uitvoering van de Participatiewet in een aantal casussen voor de raad en het college niet de gewenste koers is. Die ervaring en het onderzoek dat daarop volgt, leidt ertoe dat het gemeentebestuur het werken vanuit de bedoeling voor dit domein verder zal aanscherpen. Naast deze praktijkvoorbeelden heeft Motivaction de organisatie een spiegel voorgehouden. Dit rapport is met uw raad besproken. De rode draad is dat de houding van de medewerkers van Heerenveen goed aansluit bij het werken vanuit de bedoeling. En dat belemmeringen vooral liggen bij in- en externe regels, protocollen en werkprocessen en vaardigheden. In 2022 zal de organisatie waar zij zelf die bevoegdheid heeft de wijze van werken meer enten op het werken vanuit de bedoeling. Waar het werken vanuit de bedoeling de bevoegdheid van college en raad raakt, volgen hierover voorstellen.

Dit is bijvoorbeeld het geval als het werken vanuit de bedoeling op gespannen voet staat met wet- en regelgeving. Een bekend voorbeeld hiervan is de privacywetgeving die het in sommige gevallen moeilijk maakt integraal te werken in het sociaal domein. Maar ook als het werken vanuit de bedoeling het risico van imagoschade met zich meebrengt omdat regels ruim geïnterpreteerd worden. Dit type afwegingen zijn aan het gemeentebestuur, niet aan de organisatie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Visie op dienstverlening In 2022 gaan we naar een definitieve dienstverleningsvisie en de uitwerking naar concrete doelen en middelen. We verwachten dat we uw raad dit in kwartaal twee aan kunnen bieden. Om de doelen uit de visie te realiseren, leveren we in 2022 ook een meerjarig plan van aanpak (2022-2025) op. Bij deze aanpak verbinden we de dienstverlening met de brede bedrijfsvoering, de organisatieontwikkeling en ervaringen en pilots. Hiermee draagt alles bij aan een goede uitvoering van onze dienstverlening, als belangrijke kerntaak van onze organisatie. Denk aan: ICT/digitalisering, huisvesting en informatiemanagement. Gevolgen nieuwe informatiewetgeving Enkele nieuwe informatiewetten hebben volgend jaar een sterke invloed op de drie hoofdcategorieën van de dienstverlening (een-op-een, samenwerking en participatie). Het gaat onder andere om de Wet open overheid, nieuwe Archiefwet en de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer. Deze wetten moeten ervoor zorgen dat de samenleving meer gebruik kan maken van digitale dienstverlening en beter toegang heeft tot informatie wat leidt tot een betere samenwerking en participatie. Op dit moment is de besluitvorming in Den Haag nog steeds niet afgerond. Hierdoor kunnen we nog geen concrete vertaling maken van de gevolgen voor onze organisatie en eventueel financiële compensatie.

Als ingangsdatum wordt nu zomer 2022 genoemd. Wij komen bij u terug als hierover meer bekend is.

15

Terugdringen wachttijden KCC We willen de wachttijden bij het KCC terugdringen. Dat doen we op verschillende manieren. Zo werken we aan een betere bereikbaarheid binnen de hele organisatie. Dit verbetert de telefonische dienstverlening en zorgt voor minder terugbeltelefoontjes. Ook doen we een onderzoek om te kijken hoe we de werkwijze van ons KCC nog verder kunnen verbeteren. Om de wachttijden in het KCC terug te dringen, hebben we voorafgaand aan dit onderzoek extra capaciteit ingehuurd. En dat heeft geholpen, de wachttijden zijn korter. De inzet van extra mensen stopt eind 2021. Wij zijn dan nog niet klaar met het plan van aanpak en het uitvoeren van de structurele maatregelen. Daarom willen we in ieder geval ook in 2022 extra capaciteit blijven inhuren. Quick wins kwaliteitsverbetering dienstverlening, kennis en managementinformatie Uit het onderzoek van de Rekenkamercommissie kwamen verschillende adviezen die snel in te voeren zijn en weinig investeringen met zich meebrengen. Met deze zogenaamde quick wins kunnen we op een snelle manier alvast onze dienstverlening verbeteren. Dit vooruitlopend, maar wel in lijn met, de nieuwe dienstverleningsvisie.

De quick wins zorgen voor: • vergroten kennis van en efficiënter werken door het KCC •b  eter kunnen sturen met managementinformatie U moet hierbij denken aan het koppelen van huidige systemen, het beter ontsluiten van informatie uit de organisatie en aansluiten bij de landelijke benchmark voor publieke dienstverlening: het NVVB Dashboard. Onderzoek toekomstbestendig burgerzaken De afdeling Burgerzaken staat voor een grote transitieopgave. De toenemende digitalisering, complexere klantvragen en het borgen van de basisprocessen vragen om een inzicht naar de ontwikkelbehoefte en risicoscan van het team burgerzaken. Daarom hebben wij in 2020 een extern bureau een onderzoek laten uitvoeren. Het veranderende vakgebied en de in te zetten ontwikkeling heeft (financiële) gevolgen. Ook zijn we bezig om de leges kostendekkend te maken. Op beide aspecten komen we later terug.

De omgevingsvisie Wat willen we bereiken We willen inwoners, ondernemers, partners en initiatiefnemers van concrete plannen beter en vroegtijdig betrekken bij beleid. Betere participatieprocessen leiden immers tot betere besluiten, meer draagvlak en onderling begrip. Ook willen we scherp krijgen wat de rol van de gemeente is bij initiatieven van derden en initiatiefnemers handvaten geven om participatietrajecten in te richten. Een voorbeeld is de uitwerking van de omgevingsvisie, als onderdeel van de Omgevingswet.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Samen met uw raad ontwikkelen we participatiebeleid in het kader van de Omgevingswet. Dit beleid leggen wij uw raad in het voorjaar 2022 voor om vast te stellen. Met participatiebeleid kunnen we de vraag beantwoorden: waar moeten participatieprocessen (minimaal) aan voldoen om een beslissing te kunnen nemen over een Omgevingsvergunning?

16

Het thematisch raadsakkoord Wat willen we bereiken In het raadsakkoord worden de grote maatschappelijke opgaven genoemd, waar de raad in de raadsperiode mee aan de slag wil én waar de raad aan de voorkant kaders voor het proces en inhoud mee geeft.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Het is aan uw raad of en hoe invulling te geven aan een raadsakkoord. In 2022 zijn nieuwe verkiezingen. Als input ontvangt uw raad begin 2022 een geactualiseerde Strategische Agenda.

Wat mag het kosten

Toelichting grotere afwijkingen Er zijn geen grotere afwijkingen binnen dit thema. De toelichting op de toevoeging en onttrekking van de reserves is opgenomen in het overzicht reserves en voorzieningen achter in de begroting.

17

4.2 THEMA ZORG EN WELZIJN “We helpen inwoners van alle leeftijden om gezond en met plezier te kunnen leven” Iedereen doet mee in onze gemeente. We versterken de veerkracht van inwoners in kwetsbare situaties. We helpen inwoners van alle leeftijden om zo gezond mogelijk en met plezier te wonen en te leven. Daarom ontwikkelen we het sociaal domein door en zoeken de verbinding met partners. We gaan aan de slag met: • Jeugdhulp • Armoede •L  ezen en schrijven •Z  org en ondersteuning • Zo lang mogelijk zelfstandig wonen • Preventie en gezondheid • Welzijn • Sport

Ontwikkelingen Het thema Zorg en Welzijn en de doelen uit de kadernota Sociaal Domein 2020 - 2025 verdienen ook dit begrotingsjaar onze volle aandacht. De samenleving vraagt dat ook van ons. Er is weliswaar een iets beter financieel perspectief voor jeugdhulp, maar ons sociaal domein blijft een zware wissel trekken op de begroting. Een groot deel van de ombuigingen rust op dit domein. Tegelijkertijd gaan we aan de slag met nieuwe taken zoals de Wet Inburgering, het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet en de decentralisatie van het Beschermd Wonen. We willen, zijn en blijven het vangnet voor mensen die het even niet meer (alleen) redden. We helpen onze kinderen in fysieke en psychische nood en ondersteunen hun ouders. Langer thuis wonen en eenzaamheid hebben een andere dimensie gekregen in de corona crisis. We zorgen er voor dat jong en oud mee doen. De positieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt gaan ons daar hopelijk mee helpen. Onze wettelijke verplichtingen, ambities en de toegekende budgetten zijn echter nog niet in overeenstemming. Daar werken we samen hard aan. Ook is het afwachten wat het (nieuwe) kabinet gaat doen met bijvoorbeeld de veelbesproken Participatiewet en de Hervormingsagenda voor Jeugd. Het rijk en VNG zijn namelijk overeengekomen om samen een Hervormingsagenda op te stellen om het stelsel beheersbaar te maken en de transformatiedoelen te halen.

De verwachting is dat de agenda consequenties heeft voor de positie van de gemeente en het takenpakket voor zowel beleid als uitvoering. Bij de toekenning van de compensatie voor jeugdhulp in 2022 heeft het rijk al rekening gehouden met inverdieneffecten. De verwachting is dat dit ook (en in toenemende mate) zal gebeuren voor de jaren na 2023.

18

Jeugdhulp Wat willen we bereiken Opvoeden en opgroeien met samenhangende preventie Ons doel is dat kinderen, jongeren en gezinnen er qua gezondheid, opvoeding en ouderschap, overgewicht en leefstijl niet op achteruit gaan (ten opzichte van het ijkjaar 2023). Speerpunten zijn: • Voorkomen dat de covid-maatregelen blijvend negatieve gevolgen hebben voor de ontwikkeling van jeugdigen. • Waar mogelijk voorkomen dat de taakstelling jeugdhulp ten koste gaat van de ambitie om een rijk aanbod in stand te houden voor de ontwikkeling van kinderen. • Voor overige speerpunten verwijzen we naar het uitvoeringsplan gezondheidsbeleid (zie paragraaf Preventieve gezondheid, welzijn en sport). Sterke pedagogische basisvoorzieningen en kansengelijkheid Wij streven naar gelijke ontwikkelingskansen voor kinderen en jongeren. Daarom investeren we in educatieve voorzieningen voor jonge kinderen en zetten we in op integrale samenwerking rondom kinderen en ouders (peuteropvang en VVE). Educatieve voorzieningen (kinderopvang en onderwijs), pedagogische voorzieningen in het voorliggend veld (welzijn, maatschappelijk werk en GGD) en jeugdhulpaanbieders werken daarbij samen vanuit één visie. Voor peuteropvang en VVE hanteren we onder meer de volgende doelen: • In 2023 maakt 78% van de peuters die geen recht heeft op kinderopvangtoeslag gebruik van gesubsidieerde peuteropvang.

• In 2023 maakt 90% van de doelgroep gebruik van het VVE-aanbod. • In 2023 hebben we een passende aanpak of passend aanbod voor jonge kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte in de voorschoolse leeftijd. Alle doelen staan in het uitvoeringsplan Jong geleerd wordt vroeg gedaan. Speerpunten zijn: • Versterken van de toeleiding naar voorschoolse voorzieningen. • Versterken van de kwaliteit van voorschoolse voorzieningen. • Stimuleren van de samenwerking tussen onderwijs/kinderopvang en zorg/ondersteuning. Getransformeerde en beheersbare jeugdhulp Als samenleving staan we voor de grote uitdaging om de zorg voor jeugdigen en hun ouders beter en goedkoper te maken. Complicerende factor daarbij is dat heel veel organisaties zich bezig houden met de ontwikkeling van jeugdigen. Geen van deze partijen is in staat om alleen doorbraken te forceren. Daarom kunnen we deze opgave alleen het hoofd bieden als alle partijen hierin samenwerken, vanuit een gedeelde visie op de bedoeling van het jeugdbeleid. In 2022 willen met partijen in het jeugddomein een akkoord sluiten, waarin we afspraken maken over wat we samen gaan doen om de zorg beter en goedkoper te maken. Zo willen we het stelsel van zorg op lange termijn houdbaar maken. Daarnaast is het zaak om op middellange termijn voor een drastische vermindering in de kosten te zorgen.

Dat is de enige manier om met ingang van 2024 de taakstelling van € 1,5 miljoen te realiseren.

19

Speerpunten zijn dan ook: •V  anuit een gedeelde visie afspraken maken over maatregelen om het systeem van zorg en ondersteuning op lange termijn houdbaar te maken. •H  et op korte en middellange termijn (komende drie jaar) terugdringen van de kosten.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Een groot aantal partijen werkt aan de doelen van het jeugdbeleid. Een deel van deze voorzieningen wordt door ons gesubsidieerd. In 2022 blijven we deze voorzieningen subsidiëren en de kwaliteit bewaken. Met uitzondering van de bezuiniging op het algemeen maatschappelijk werk. Ook blijven we in 2022 regie voeren op de samenwerking tussen deze instellingen. In 2022 doen we de volgende acties: • Ontwerpen en uitvoeren van de aanpak om te voorkomen dat de covid-maatregelen blijvend negatieve gevolgen hebben voor de ontwikkeling van jeugdigen. In samenwerking met het onderwijs en de zorgpartners (heel 2022). • Uitvoering van het Uitvoeringsplan Jong Geleerd wordt Vroeg Gedaan. In 2022 heeft prioriteit: - Opstellen beleid ouderbetrokkenheid voorschoolse voorzieningen (1e kwartaal 2022). - Invoeren van HBO-geschoolde pedagogisch medewerkers in de peuteropvang en voor- en vroegschoolse educatie (VVE) (vanaf januari 2022). • Doorontwikkelen van de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en (preventieve) zorg in de proeftuin Skoatterwiis (heel 2022). • Uitwerken van het ‘Handvest Samen aan de Slag’ (heel 2022). • Opstellen van een lokaal transformatieakkoord, in co-creatie met ketenpartners (4e kwartaal gereed. • Uitvoeren onderzoek naar de mogelijkheden van kostenbesparende maatregelen om de taakstelling te realiseren (2e kwartaal gereed).

Verder ondernemen we de volgende acties voor de randvoorwaarden van bovenstaande doelen: • Vervolg aanbesteding inkoop Specialistische Jeugdhulp en Jeugdhulp Wonen (1e helft 2022). • Opstellen regiovisie Jeugdhulp (2e kwartaal, in SDF-verband) • Invoeren wetswijziging Woonplaatsbeginsel Jeugdwet (1e kwartaal). • Herijken Verordening Jeugdhulp (2e kwartaal 2022) •H  erijken Verordening Leerlingvervoer (2e kwartaal 2022).

Zorg en ondersteuning Wat willen we bereiken Maatschappelijke ondersteuning bieden Voor mensen met een beperking is het niet altijd vanzelfsprekend volwaardig mee te doen in onze samenleving. Ons doel is om er voor te zorgen dat deze groep wel mee kan doen. Dat houdt in dat ze wonen in bruikbare en toegankelijke woningen en de mogelijkheid hebben om maatschappelijk actief te zijn. Slagen mensen daar zelf of met hulp van hun netwerk niet in, dan ondersteunen wij hen daarbij.

20

Speerpunten zijn: •A  dequate voorzieningen verstrekken •M  antelzorgers ondersteunen •V  rijwilligers en scholen werven om te betrekken bij het bereiken van dit doel Deze ondersteuning betaalbaar houden De kosten van de maatschappelijke ondersteuning stijgen en het aantal mensen dat er een beroep op doet neemt toe. Dit komt door het abonnementstarief en de toenemende vergrijzing. De budgetten staan onder druk. Toch willen wij voorzieningen die noodzakelijk zijn om zelfstandig te wonen en mee te doen toegankelijk houden. Speerpunten zijn: •S  cherp zijn bij de toegang naar enige vorm van ondersteuning. •T  oetsen of de ingezette ondersteuning werkelijk bijdraagt om volwaardig mee te doen. •D  e toegang naar ondersteuning voor bepaalde doelgroepen, bijvoorbeeld mensen met dementie, zo laag mogelijk houden. •S  cherpe controle op de rechtmatige besteding van middelen. Integratie van Beschermd wonen Vanaf 2023 krijgen we als gemeente Beschermd wonen in ons takenpakket. We willen bereiken dat zo weinig mogelijk mensen worden opgenomen in een beschermd wonen instelling. Vanaf 2023 wordt een deel van de huidige doelgroep niet meer gefinancierd door de Wmo maar door de Wet langdurige zorg.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Om goede en betaalbare maatschappelijke ondersteuning te blijven bieden gaan we in 2022: • Voorbereiding treffen voor de nieuwe inkoop van ondersteunende voorzieningen; • Uitvoering geven aan de taakstelling op Huishoudelijke hulp en het Wmo vervoer; • In de prestatieafspraken met woningcorporaties scherpere afspraken maken over de bruikbaarheid en toegankelijkheid van woningen; • Het ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers verder uitbreiden; • Meer mensen stimuleren om vrijwilligerswerk te doen; • Blijven inzetten op preventie; • Voorbereiding voor de decentralisatie van Beschermd Wonen. Beleidsdocumenten die de raad daarvoor ontvangt in 2022 zijn: •U  itvoeringsplan maatschappelijke ondersteuning (1e kwartaal 2022) • Uitvoeringsplan Preventie met de inclusie agenda (1e kwartaal 2022) • Uitwerking van de regiovisie op Beschermd Wonen (2e kwartaal 2022)

Preventieve gezondheid, welzijn en Sport Wat willen we bereiken Gezondheidswinst behalen Met het vaststellen van het gezondheidsbeleid Samen scoren voor gezondheid hebben we drie speerpunten gekozen waarmee we de meeste gezondheidswinst kunnen behalen.

21

Ook versterken we de aandacht voor gezondheid in de maatschappelijke opgaven: •G  ezonde leefstijl •P  sychosociale gezondheid •G  ezonde leefomgeving (fysiek en sociaal) Meer mantelzorgers en vrijwilligers bereiken en ondersteunen • I n 2019 was 12 procent van de mantelzorgers overbelast. We willen deze overbelasting verminderen. Je kiest er niet voor om mantelzorger te worden, dat overkomt je. Een mantelzorger wil niet anders dan zorgen voor zijn naaste. Om dat een langere periode vol te kunnen houden, is het van belang dat er geschikte ondersteuning (op maat) beschikbaar is. •W  e willen meer mensen enthousiast maken om zich als vrijwilliger in te zetten voor een ander. Sport •W  e blijven investeren in breedtesport door iedereen te stimuleren om in beweging te komen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 • Om gezondheidswinst te behalen gaan we in 2022 activiteiten uitvoeren, die zijn vastgesteld in het uitvoeringsplan “samen scoren voor gezondheid” • In 2022 gaan de speerpunten uit de sportnota en het lokaal sportakkoord verder uitvoeren; • We gaan voorbereidingen treffen voor de ombuiging op de inzet van onze buurtsportcoaches; • We gaan voorbereidingen treffen op de taakstelling op het Algemeen Maatschappelijk Werk.

Armoede, Lezen en Schrijven Wat willen we bereiken Samen op weg naar duurzaam passend werk Er is weer een daling zichtbaar in het aantal uitkeringen in onze gemeente. Dit geldt zowel voor de bijstand als voor de aanvragen TOZO. De regering verwacht ook een economische groei, maar in de landelijke CPB prognoses van juni 2021 wordt voor 2022 nog wel uitgegaan van een lichte stijging van de werkloosheid (juni 2021: 3,6%, 2022: 4,1%). Deze cijfers zijn vervolgens van invloed op de hoogte van de BUIG uitkering. Het rijk maakt deze, inclusief het nieuwe verdeelmodel voor loonkostensubsidie, in oktober bekend. We zien een lichte daling van het aantal bijstandsuitkeringen (van 1.320 begin 2021 naar 1.296 op 1 september jongstleden). En we verwachten dat dit doorzet. Aan het begin van corona hadden we ruim 1.000 toekenningen voor de TOZO. Dat is nu - bij TOZO 5 - rond de 50. Mogelijk komt er wel extra druk op de uitkeringen voor zelfstandigen (de Bbz). Daar houden we rekening mee. We willen weer naar 1.200 uitkeringen toewerken. Financieel gezonder worden Zo’n 15 procent van onze huishoudens leeft op of onder de armoedegrens. Wij willen er voor zorgen dat al onze inwoners een fatsoenlijk en verrijkt bestaan hebben en kunnen blijven meedoen. We geven uitvoering aan de acties in het Uitvoeringsprogramma Schulden, Armoede en Laaggeletterdheid (zie raad 22 april 2021).

Daarnaast is er volop aandacht en ondersteuning voor onze inwoners die dupe zijn geworden van de toeslagenaffaire.

22

We helpen meer mensen die moeite hebben met lezen en schrijven Veel maatschappelijke problemen zijn te herleiden naar het niet goed begrijpen van (digitale) tekst. Inwoners die moeite hebben met lezen en schrijven en de digitalisering willen we helpen. We voeren het Uitvoeringsprogramma Schulden, Armoede en Laaggeletterdheid uit (zie raad 22 april 2021). Caparis We hebben samen met de gemeenten Smallingerland, Leeuwarden, Opsterland een sterke sociale onderneming neergezet die uitvoering geeft aan de sociale werkvoorziening en onderdelen van de Participatiewet.

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 • Het doel is zo snel en passend mogelijk bijstand te verlenen en het aantal uitkeringen met in ieder geval 55 te laten dalen naar de beginstand van de coronaperiode (1.240). Dat doen we zelf en in samenwerking met Bureau Zelfstandigen Fryslân, die de TOZO en zelfstandigen regeling voor ons uitvoert. • We zetten ons door de acties uit het Uitvoeringsprogramma Werk actief in voor duurzaam passend werk. De landelijke taakstelling voor beschut werk, die naar verwachting op zal lopen naar 18, gaan we halen. • We voeren de nieuwe Wet Inburgering uit. • We hebben speciale aandacht voor uw wens om niet of minder te bezuinigen op de collectieve zorgverzekering. In afwachting van het financieel meerjarenperspectief verlengen we onze zorgregelingen incidenteel in 2022. • We hebben 256 fte aan het werk bij Caparis. •W  e hebben 20 mensen op een baanafspraakbaan bij Caparis.

23

Wat mag het kosten

24

De toelichting op de toevoeging en onttrekking van de reserves is opgenomen in het overzicht reserves en voorzieningen achter in de begroting.

Toelichting grotere afwijkingen Jeugd, specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid (structureel hogere lasten en structureel hogere specifieke uitkering van € 70.000) Het nieuwe verdeelmodel voor onderwijsachterstandenbeleid is (vanaf 2019) gefaseerd ingevoerd. Dit betekende een stapsgewijze verhoging van de specifieke uitkering. De middelen voor onderwijsachterstanden zijn geoormerkt en daarom stellen we voor om dit lastenneutraal te verwerken in de begroting, waarbij we voor 2022 uitgaan van de voorlopige beschikking van 2021 (€811.000). De voorlopige beschikking voor 2022 is pas eind september beschikbaar, maar naar verwachting wordt dit niet veel hoger dan in 2021. Jeugd, woonplaatsbeginsel (structureel hogere lasten van € 730.000) Per 1 januari 2022 wordt het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet aangepast. Het woonplaatsbeginsel bepaalt welke gemeente verantwoordelijk is voor de kosten van de jeugdhulp van een jeugdige. Door de wetswijzigingen zullen wij een aantal casussen kunnen overdragen naar een andere gemeente. Tegelijkertijd zullen wij ook financieel verantwoordelijk worden voor een aantal nieuwe casussen. Op dit moment brengen alle gemeenten in kaart welke jeugdigen het betreft. Deze operatie verloopt nog niet vlekkeloos.

Om die reden is het op dit moment lastig, zo niet onmogelijk, om een goede inschatting te maken van de financiële gevolgen van het woonplaatsbeginsel. Omdat de wijziging primair betrekking heeft op de jeugdigen in een residentiële voorziening, zijn is er sprake van potentieel grote tegenvallers. De gemeente ontvangt een compensatie van € 730.000 via de Algemene Uitkering voor het nieuwe woonplaatsbeginsel. Zie toelichting bij thema Financiën, onderdeel Algemene uitkering. Wij denken dat er bij het opstellen van de Perspectiefnota 2022 wel voldoende inzicht is om een juiste en betrouwbare inschatting te maken van de consequenties van de invoering van het woonplaatsbeginsel. Onderwijshuisvesting (structureel hogere lasten van € 49.000) Om de jaarlijkse huurvergoeding voor 2 tijdelijke noodlokalen van De Buitenkans (€ 32.000) en de tijdelijke unit Op ‘e Grins (€ 17.000) te betalen, is extra budget nodig. Participatie, BUIG rijksvergoeding (structureel hogere lasten van € 2.405.000) Voor de uitgaven voor de bijstand houden we € 21,4 miljoen aan. Dit lijkt voor nu de meest realistische inschatting. Het aantal uitkeringen zit op 1 september jl. op 1.296. Begin dit jaar was dit 1.307. In onze beschikbare financiële scenario’s wordt geadviseerd uit te gaan van een gemiddelde van 1.320 in 2022.

Dit lijkt ons vooralsnog aan de hoge kant en daarom houden we het uitgavenpatroon van afgelopen jaar aan. Bij de risicoberekening wordt rekening gehouden met het risico dat de populatie toeneemt. Participatie, Beschut werk (structureel hogere lasten) Inwoners die een indicatie ontvangen voor beschut werk hebben recht op een dienstverband. Door extra inzet zoals afgesproken in het uitvoeringsprogramma Werk hebben we de taakstelling ingehaald. We voorzien dat de begeleidingskosten voor deze wettelijke taak in 2022 toe gaat nemen met € 50.000, voor 2023 met € 100.000 en voor 2024 met € 150.000 toe gaat nemen. Deze ontwikkeling is tevens genoemd in de Investeringsagenda.

25

Vroegsignalering Schulden/Wet Inburgering (structureel hogere lasten van € 160.000) Voor deze wettelijke taken zijn uitvoeringskosten opgenomen. Incidenteel voor de vroegsignalering. Voor de uitvoering van de nieuwe wet Inburgering vooralsnog € 160.000. De definitieve benodigde formatie in relatie tot het ambitieniveau wordt apart aan u voorgelegd. De gemeente ontvangt hiervoor een compensatie van € 160.000 via de Algemene Uitkering. Zie toelichting bij thema Financiën, onderdeel Algemene uitkering. Volksgezondheid, Veiligheidsregio (structureel hogere lasten) In het verleden zijn de bijdragen aan de Veiligheidsregio op dit thema geraamd. We hevelen de budgetten over naar het thema Wonen en Leven, product Brandweer. WMO, Beschermd wonen (structureel hogere lasten) De decentralisatie van Beschermd Wonen betekent in 2023 een toevoeging van € 466.000 aan de algemene uitkering. In 2024 is deze ophoging bijna € 1,4 miljoen en in 2025 bijna € 2,2 miljoen. De lasten worden hier geraamd terwijl de hogere algemene uitkering geraamd wordt bij het thema Financiën en Organisatie. De opname is gebaseerd op de voorlopige verdeling van de rijksmiddelen. De werkelijke verdeling wordt bekend na definitieve besluitvorming. Dan worden ook de uitvoeringsplannen vastgesteld en het budgettaire effect van deze decentralisatie duidelijk.

WMO, Extra WGA middelen (Tumba) (structureel hogere lasten van € 20.000) Naar aanleiding van het rapport Ongekend onrecht, wordt vanaf 2022 structureel € 20.000 toegevoegd aan de algemene middelen. Deze extra middelen worden ingezet om de antidiscriminatievoorzieningen in Heerenveen te versterken en nu lastenneutraal opgenomen in de begroting.

Toelichting ombuigingen per product binnen dit thema

26

4.3 THEMA WONEN EN LEVEN “Inwoners staan centraal bij de ontwikkeling van leefbare wijken en dorpen” We willen graag dat iedereen in onze gemeente toegang heeft tot adequate, veilige en betaalbare huisvesting en basisvoorzieningen. Bereikbaarheid, veiligheid en duurzame ontwikkelingen in wijken en dorpen staan centraal. We spannen ons in voor het stimuleren van cultuur en een aantrekkelijke groene omgeving. We gaan aan de slag met: • Leefbare wijken en dorpen • Vitale kernen • Mobiliteit en bereikbaarheid • Sport • Cultuur • Recreatie en toerisme

Ontwikkelingen Toekomstbestendige inrichting en beheer openbare ruimte De wereld verandert. Daar moeten we bij de inrichting en het beheer van onze openbare ruimte rekening mee houden, op inspringen en inzetten op een transitie naar een meer toekomstbestendige inrichting en beheer. Klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit in de openbare ruimte Was het beheer van de openbare ruimte eerst meer geënt op ‘instandhouding’, nu zetten we in op transitie en beheer. Want we hebben te maken met een toename van plaagsoorten en invasieve exoten. Ook staan we voor de opgave om de openbare ruimte meer circulair te maken, te laten aansluiten bij het veranderde klimaat en te zorgen voor biodiversiteit. Dit vraagt om een heel andere aanpak dan voorheen. Nieuwe vormen van mobiliteit Het is nodig om ruimte te scheppen voor nieuwe weggebruikers/nieuwe vormen van mobiliteit. Denk aan verder ontwikkelde vormen van zelfrijdende auto’s en de (elektrische) fiets, ook de snelle variant, die een steeds belangrijkere weggebruiker wordt. Voor elektrische auto’s betekent dit dat we op korte termijn een laadstructuur met voldoende laadvoorzieningen voor elektrische auto’s moeten ontwikkelen en faciliteren. Voor de (elektrische) fietser zien we dat het nodig is om ruimte te scheppen.

De behoefte om daar invulling aan te geven, bestaat niet alleen tussen gemeenten onderling maar ook op provinciaal niveau. In onderstaande plannen is rekening gehouden met de bescherming en de opkomst van de (elektrische) fietser. • Actieplan fiets Heerenveen 2030 • Doorfietsroute Heerenveen - Drachten / Heerenveen - Sneek • SPV subsidie verkeersveiligheid

27

Energietransitie Ook de energietransitie heeft impact op de inrichting en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De verandering van energieverbruik tot het zelf opwekken, vraagt zowel bovengronds als ondergronds een andere ruimtelijke invulling. In thema 5 staan we hier stil bij de energietransitie. Intensiever gebruik openbare ruimte Tenslotte hebben we door corona ervaren dat de openbare ruimte intensiever gebruikt wordt. Ook is de beleving veranderd. Of dit leidt tot ander ruimtegebruik en invulling van de openbare ruimte moet op termijn blijken.

Gemeentelijk vastgoed Het verduurzamen van de gemeentelijke gebouwen is één van de opgaven uit het programma Duurzaamheid. Hier moeten we op termijn mee aan de slag. Dat geldt ook voor het beheer en onderhoud aan dezelfde gebouwen, voor een aantal gebouwen is het urgent. We combineren het onderhoud met het verduurzamen van deze gebouwen. Het huidige onderhoud gaat uit van het in stand houden van de bestaande installatietechniek en/of binnen de beschikbare onderhoudsmiddelen het toepassen van duurzame(re) alternatieven. Leegstand gemeentelijke gebouwen De laatste tijd zien we dat gemeentelijk vastgoed leeg komt te staan. Het gaat om zowel onderwijsgebouwen als gebouwen die vroeger een maatschappelijke functie hadden. Ook gaat het om gebouwen die voor de gemeente van belang waren voor de bedrijfsvoering of bijvoorbeeld gebiedsontwikkelingen. Het is wenselijk om al deze ontwikkelingen gezamenlijk te beschouwen, en daarvoor dan een mogelijk strategie/perspectief voor te ontwikkelen. Duurzaamheid gemeentelijke gebouwen In het duurzaamheidsprogramma staat dat we in 2030 49% CO2-reductie en 40% energiebesparing hebben gerealiseerd. Dit is conform de landelijke ambities en doelen. Eén van de doelen in ons duurzaamheidprogramma is dat in 2050 al het gemeentelijk vastgoed energieneutraal is.

Om dat gefaseerd aan te pakken en een goed voorbeeld te zijn, willen we dat in 2030 de helft van de gemeentelijke gebouwen energieneutraal is. De middelen om het gemeentehuis en Crackstate in 2030 energiezuinig te maken, conform wettelijke eis, zijn opgenomen in de Investeringsagenda. In afwachting van besluitvorming over het gemeentelijke huisvestingsproject (zie ook Gemeentelijke huisvesting), hebben we dit nog niet vertaald in deze begroting. Verbeterde uitvoering Omgevingswet Met vaststelling van de kaderstellende Omgevingsvisie in 2021 richt de implementatie van de Omgevingswet zich in 2022 op: •h  et maken van omgevingsplannen • het inregelen van processen en systemen • het opleiden van ons personeel •h  et gewenste service-level voor vergunningverlening Deze resultaten zullen voldoen aan de landelijke, minimale eisen van de VNG. Werken vanuit de bedoeling is sterk verweven met de implementatie van de Omgevingswet.

28

Centrumontwikkeling Op basis van de visie voor het centrum van Heerenveen zal, met inzet van het Fonds Vitale Kernen de komende jaren (2021 - 2026) voor een bedrag van € 15 miljoen worden geïnvesteerd in het centrum van Heerenveen. We investeren in projecten die bijdragen aan de vitaliteit en passen binnen de thema’s “compact en compleet”, “ontvangen en ontmoeten” en “bruisen en beleven”. Voor één van de gebiedsdeals is inmiddels een visie opgesteld samen met WoonFriesland en lokale vastgoedinvesteerders. Naast de gemeente investeren deze partijen de komende jaren samen ook fors in de omgeving van het Burgemeester Kuperusplein. Naast de ontwikkelingen aan de oostkant van het centrum zal de focus in 2022 liggen op het organiseren van gebiedsdeals rond de Dracht en het gebied rond het Amelius van Oenemapark. Ook in Jubbega en Akkrum kan, met inzet van de middelen uit het Fonds Vitale Kernen, de komende jaren een deel van de plannen worden gerealiseerd. Herinrichting Burgemeester Falkenaweg De (fiets-)route Burgemeester Falkenaweg Noord en Zuid wordt veel gebruikt door zowel woon-werk als woon-schoolverkeer, afkomstig uit Heerenveen en de regio. Deze belangrijke fietsroute is onder de maat, vanwege onoverzichtelijke situaties en de huidige wegcondities (zie ook nr. 23 van de Investeringsagenda).

Voor de aanpak van deze fietsroute is budget nodig voor het duurzaam veilig maken van de Burgemeester Falkenaweg. U heeft inmiddels opdracht gegeven om de aanpak te onderzoeken. Hierop worden nadere keuzes gemaakt. Veiligheidsdomein Er is sprake van een ontwikkeling en verschuiving van taken en bevoegdheden op het gebied van veiligheid en handhaving. Dit vindt plaats op zowel het beleidsmatige als operationele vlak. We willen dat onze gemeentelijke organisatie in kan spelen op deze verandering.

Leefbare wijken dorpen Wat willen we bereiken Gasdossier Het gasdossier is wat rustiger dan afgelopen jaren omdat er geen planologische aanvragen lopen. Wel volgen we de ontwikkelingen rond gaswinning onder en rondom Heerenveens grondgebied. Ook onderhouden we contact hierover met buurgemeenten. En als daar aanleiding voor is, zoeken we afstemming met de andere partijen. Heerenveen is voorzitter van het Bestuurlijk platform gaswinning decentrale overheden en levert inbreng als daar behoefte aan is. Beheer en onderhoud openbare ruimte We zetten in op veilige, hele en schone wijken en dorpen waar het prettig wonen, leven en werken is (bron: Hoofdlijnenakkoord Heerenveen 2018-2022). We spelen in op de opgaven voor klimaat en biodiversiteit, circulariteit en energietransitie en de bestrijding van plaagsoorten.

29

Beheer en onderhoud vastgoed We dragen bij aan bereikbare, duurzame en toegankelijke sport- en cultuurvoorzieningen, scholen en MFA’s. Dit doen we met het beheer van gebouwen en beeldende kunst, maar ook door het verhuren en verpachten van gebouwen en landerijen. Huisvestingsbeleid, afspraken en monitoring We werken aan geschikte, veilige en betaalbare huisvesting voor iedereen. Nu en in de toekomst. Daarvoor hebben we een nieuwe woonvisie nodig. Eentje die inspeelt op moderne ontwikkelingen en trends, goede (prestatie-)afspraken met de corporaties en huurdersverenigingen en een goede monitoring. Programma implementatie Omgevingswet In 2022 willen we de doelen van de Omgevingswet voor een groot deel realiseren: •E  en verbeterde en snellere dienstverlening •M  eer samenhang in beleid en regels (integraal) • I nzichtelijk beleid waarin de fysieke leefomgeving centraal staat •D  e gemeente is aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). •H  et participatiebeleid Omgevingswet is vastgesteld. •D  e dienstverlening met klantreizen is op orde. •K  ennis en competenties in de gehele organisatie passen bij de wettelijke vereisten en ambities die voortvloeien uit de Omgevingswet. Toepassen maatwerk in het kader van de Omgevingswet Werken vanuit de bedoeling sluit aan bij de ambities van de Omgevingswet.

Van ‘nee, tenzij’ naar ‘ja, mits’ gaan we naar meer maatwerk dat we ontwikkelen en faciliteren vanuit werken vanuit de bedoeling. Wet kwaliteitsborging bouwen, preventieve bouwtoets De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) moet de kwaliteit van bouwwerken verbeteren en de positie van de opdrachtgever versterken. De aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van opdrachtgevers wordt uitgebreid. Invoering van de wet staat gepland op 1 juli 2022. Als organisatie bereiden wij ons hier op voor. Nu voeren gemeenten de preventieve bouwtechnische toets uit voor alle aanvragen omgevingsvergunningen ‘bouw’. Als straks de nieuwe wet ingaat, geldt dit alleen nog voor complexe bouwwerken. Bouwtechnische toets van de andere bouwwerken worden in de toekomst niet meer uitgevoerd door / namens de gemeente, maar door private marktpartijen. Ontwikkeling veiligheidsdomein Het is nodig om de gemeentelijke organisatie opnieuw in te richten op het gebied van openbare orde en veiligheid en leefbaarheid. We hebben het dan over een goed toegeruste gemeentelijke organisatie die de inwoners, bedrijven en instellingen beschermt en helpt. Dit op een manier waarop we adequaat invulling kunnen geven aan het huidige takenpakket. Daarnaast voorzien we zo ook in de nieuwe taken en bevoegdheden van gemeente/ burgemeester op dit gebied.

30

Wat gaan we daarvoor doen in 2022 Instandhouding kapitaalgoederen openbare ruimte Beheerplannen openbare ruimte De gemeente beheert in de openbare ruimte diverse kapitaalgoederen, waaronder wegen (verhardingen en gladheidsbestrijding), groen en bomen, bruggen, oevers/kaden, steigers, duikers, straat- en parkmeubilair, maar ook verlichting, speelvoorzieningen, riolering, watergangen en bebordingen. Op basis van het in de nota kapitaalgoederen vastgesteld kwaliteitsniveau stellen wij beheer en onderhoudsplannen op voor deze kapitaalgoederen en geven hieraan uitvoering. In deze beheerplannen staan de uit te voeren maatregelen opgenomen. Brede nota kapitaalgoederen 2023 - 2027 In de eerste helft van 2022 komen wij met een brede nota kapitaalgoederen waarin openbare ruimte en gebouwen samen gaan. Hierin kunnen keuzes worden gemaakt in kwaliteitsniveau van onderhoud en instandhouding. Dit wordt verwerking in geactualiseerde beheerplannen ten behoeve van de Perspectiefnota 2022. Huisvestingsbeleid, afspraken en monitoring In de tweede helft van 2022 leggen we een nieuwe woonvisie aan uw raad voor. Een actuele woonvisie is nodig om het wonen in de gemeente goed te regelen. In de woonvisie wordt uitgewerkt hoe op demografische- en maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende woonwensen wordt ingespeeld. De woonvisie biedt een kader en verkent de uitwerkingsrichtingen.

Hierin is een wisselwerking met de warmte transitievisie. Vanuit de woonvisie worden jaarlijks prestatieafspraken met de woningcorporaties en huurdersverenigingen gemaakt. Hierin wordt geregeld dat er voldoende, beschikbare en betaalbare sociale huurwoningen zijn. Het verduurzamen van het corporatiebezit speelt hier ook een belangrijk rol. Met elkaar wordt jaarlijks bekeken en gemonitord wat er nodig is. Het woningbouwprogramma geeft inzicht in welke woningen gerealiseerd zijn en nog gebouwd worden. Er is ontwikkelruimte gereserveerd voor de (veranderende) samenleving en initiatieven van inwoners. Over het aantal te realiseren woningen worden afspraken gemaakt met de provincie. Dit gebeurt op basis van prognoses van huishoudens. Groen, spelen, biodiversiteit en plaagsoorten Klimaatadaptatie, biodiversiteit en plaagsoorten Bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte geven wij uitvoering aan het programma klimaatadaptatie en biodiversiteit. Verder zetten wij bij het beheer en onderhoud in op het bestrijden van plaagsoorten, zoals de eikenprocessierups. Dit is onze zorgplicht en doen wij op basis van de landelijk aanpak plaagsoorten op maat voor onze gemeente. Actualisatie aanpak invasieve exoten Ondanks de huidige aanpak van invasieve exoten zien wij hiervan een toename.

De huidige aanpak van invasieve exoten gaan wij daarom in de eerste helft van 2022 evalueren en wij komen op basis daarvan met een aangepast voorstel.

31

Richtlijn bomen en zonnepanelen Zowel extern al intern is er behoeft aan richtlijnen voor bomen en zonnepanelen, om houvast te geven in de beoordeling van de standplaats (instandhouding/aanplant) van bomen in relatie tot zonnepanelen. De richtlijnen worden in de tweede helft van 2022 aan de raad aangeboden. Actualisatie beleidsplan spelen Op basis van het speelbeleid wordt jaarlijks een inspectie van de speelvoorzieningen uitgevoerd aan de hand waarvan urgent onderhoud wordt uitgevoerd. Het huidige beleidsplan spelen wordt geactualiseerd, waarbij we thema’s als gezonde leefomgeving, sport en gezondheid betrekken. Dit bieden we uw raad in de tweede helft van 2022 aan. Verhardingen, openbare verlichting, civieltechnische kunstwerken en oevers Actualisatie beleidsplannen wegen, civieltechnische kunstwerken en oevers De beleidsplannen voor wegen, civieltechnische kunstwerken en oevers worden geactualiseerd en in het tweede halfjaar ter vaststelling aangeboden. In deze plannen wordt onder andere ingegaan op de beleidskaders voor (fiets)comfort en constructieve veiligheid. Realisatie materialenopslag In 2021 is de gemeentelijke grondbank aan de Frankrijkdreef verkocht. De grondbank was niet meer nodig. Wel is het nodig, om in het kader van onze bedrijfsvoering, maar ook vanuit het oogpunt van circulariteit, een materialenopslag te hebben.

Wij komen in de eerste helft van 2022 met een voorstel hiervoor, om een materialenopslag te realiseren in 2022/2023, waar materiaal wordt opgeslagen om later bij beheer, onderhoud en renovaties van de openbare ruimte te gebruiken. Overdracht oevers vaarwegen Naar verwachting neemt de Provincie Fryslân medio 2022 een besluit over de toedeling van oevers van vaarwegen. Naar verwachting heeft dit tot gevolg dat er areaal verschuift, waarbij het ook mogelijk is dat de gemeente meer oevers in beheer en onderhoud krijgt. Besluitvorming hierover leggen wij u dan in de tweede helft van 2022 voor ter besluitvorming. Openbare verlichting Op basis van het Lichtbeleid met bijbehorende uitvoeringsplan wordt jaarlijks een deel van ons areaal verlichting omgezet naar LED-verlichting. Daarnaast wordt het reguliere beheer en onderhoud uitgevoerd en storingen opgelost. Specifiek project is het samen met de Provincie Fryslân uitdunnen en het verledden van de verlichting aan de Schoterlandseweg. Watertaken Riolering In 2021 is het gemeentelijke watertakenplan vastgesteld. Op basis hiervan wordt jaarlijks beheer en onderhoud uitgevoerd, door op basis van recente kwaliteitsinspecties reparaties of vervangingen uit te voeren aan de riolering en rioolgemalen.

Hierbij spelen we in op de klimaatontwikkeling door waar noodzakelijk bij onderhoud combinaties te maken met klimaatadaptieve maatregelen, waardoor mogelijke overlast door hevige(re) regenval wordt voorkomen.

32

Beheerplan baggeren In het kader van de overdracht stedelijk water, waarbij het beheer en onderhoud van de gemeente is overgedragen naar het Wetterskip Fryslân, dient nog het baggeronderhoud te worden overgedragen. Hiervoor leggen we uw raad in de eerste helft 2022 het baggerplan ter besluitvorming voor. Daarin worden afspraken gemaakt over waterdieptes en wegwerken van achterstallig onderhoud, waarvoor in de bestemmingsreserve baggeren (gedeeltelijk) middelen zijn gereserveerd. Vastgoed Strategische nota vastgoed In de eerste helft 2022 bieden wij uw raad de uitwerking van de strategische nota vastgoed ter vaststelling aan. Deze uitwerking is de nadere invulling op basis van het beleidskader uit de nota strategisch vastgoed. Deze uitwerking wordt vertaald naar onder meer het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gebouwen, zoals te betrekken bij de brede nota kapitaalgoederen. Beleid snippergroen Het beleid snippergroen, waarin wordt omschreven hoe we om gaan met snippergroen en welke aanpak hierbij hoort, wordt geactualiseerd en bieden wij uw raad in de eerste helft van 2022 ter vaststelling aan. Beheerplan gebouwen (en beeldende kunst) Wij zorgen voor adequaat beheer en onderhoud om het vastgoed in redelijke staat van onderhoud te houden. De onderhoudsmaatregelen voor gemeentelijke gebouwen (en beeldende kunst) zijn opgenomen in het beheerplan gemeentelijke gebouwen.