Ontwerp-Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040.pdf
Tekst van het document
goede kwaliteit (zwem)water
Gezondheidsbevordering gaat over een verantwoorde leefstijl en is vaak opgenomen in sociaal maatschappelijk
stoffen
LUCHT
beleid of regelgeving. Een gezonde omgeving die uitnodigt
bes ch er m
gezond binnenklimaat
Daarom nemen we gezondheid mee in ons beleid voor de leefomgeving. De afbeelding laat de relaties zien tussen
be s
d en
nd me er ch
tot bewegen helpt mensen om gezonder te blijven.
BODEM WATER LICHT
beschermend
voorkomen van lichthinder
gezondheid en andere aspecten van de leefomgeving.
gezonde voeding
uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. Een omgeving waar je
be
al lopend of fietsend aan je dagelijkse beweging komt heeft een positief effect op de gezondheid. Een matige luchtkwaliteit of een lawaaiige omgeving heeft negatieve effecten. De aanwezigheid van de luchthaven Schiphol en van
GROEN gebruik van groen
vo
rd e
re n d
SOCIAAL DUURZAME LEEFOMGEVING
rookvrije omgeving
groen/tuin (in directe omgeving)
re n d
GEDRAG & LEEFSTIJL
end
is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die
o rd e
invloed op onze gezondheid. Een gezonde leefomgeving
GEZONDHEID
b ev
De omgeving waarin wij wonen, werken en recreëren heeft
b e v o rd e r
<
rd b evo
e re
nd
BEWEGEN
verbindingen naar groen
meerdere grote rijks- en provinciale wegen in onze gemeente beïnvloeden de luchtkwaliteit en de ervaren geluidshinder. Daartegenover biedt Haarlemmermeer
verminderen van eenzaamheid en depressie
veel mogelijkheden voor recreatie in water- en groenrijke
leefomgeving met mogelijkheid tot ‘ontmoeten’
gebieden. Wij willen bij het ontwikkelen van onze woonen werkomgeving zo vroeg mogelijk nadenken over gezondheid. GEMEENTE HAARLEMMERMEER
wandelen en fietsen naar (sport) voorzieningen
44
inclusieve en toegankelijke leefomgeving
verminderen van risico op overgewicht en (fysieke) klachten
sport-, speel- en beweeglandschap
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Maatschappelijke ontwikkelingen en sociale factoren
Met het stimuleren van een gezonde leefstijl valt veel
Gezondheidsbescherming
beïnvloeden de gezondheid van inwoners. Zo worden
te winnen. Jaarlijks sterven 35.000 Nederlanders door
Bij gezondheidsbescherming richten we ons met name op
mensen vaker aangesproken op hun zelfredzaamheid,
roken, overgewicht of probleem-drinken. Door deze
geluid, lucht(kwaliteit), bodem(kwaliteit), water(kwaliteit)
is eenzaamheid een steeds groter maatschappelijk
drie onderwerpen aan te pakken, kan de gezondheid
en hittestress, omdat hier de grootste opgaven liggen.
vraagstuk en roept de publieke opinie steeds luider om
van heel veel mensen verbeteren. Gezonde voeding is
maatregelen tegen ongezonde gewoonten als roken en
goed voor iedereen. En door roken te voorkomen zijn er
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
suikerrijke voeding. In ons programma Maatschappelijke
minder meerokers. Landelijke afspraken voor verbetering
In Haarlemmermeer komt veel mobiliteit samen. De
Ontwikkeling staat als doel: “Inwoners ervaren zo
van de gezondheid uit het Nationaal Preventie-akkoord
gemeente heeft een hoogdynamische zijde. Dat is
min mogelijk sociale- en gezondheidsproblemen en
(2018) vertalen we lokaal in onze gezonde wijkaanpak.
de oostelijke helft van het grondgebied. Hier lopen
ontwikkelen een verantwoorde leefstijl.” Een verantwoorde
Met onze lokale partners maken we afspraken om
snelwegen en is Schiphol. Het geluidsniveau in onze
leefstijl is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van
gezondheidsverschillen te verkleinen. En we kijken waar
gemeente is hoog. Door de beperkingen van het LIB
inwoners zelf. Maar we willen een verbinding maken tussen
we lokaal met een preventieve aanpak winst kunnen
(Luchthavenindelingbesluit Schiphol) mogen er binnen
preventie en de inrichting van de fysieke leefomgeving.
behalen. Een gezonde en stimulerende inrichting van
bepaalde geluidscontouren en omgevingsveiligheidszones
Een inspirerende omgeving die uitnodigt om te bewegen
de leefomgeving en educatie over gezond lokaal
geen woningen gebouwd worden.
draagt immers bij aan een gezonde leefstijl.
geproduceerd voedsel helpen hierbij. Er zijn verschillende bronnen van geluid in Haarlemmermeer. Het gaat om geluid van Schiphol, zowel
<
van het vliegverkeer door de lucht als van grondgeluid van startende en proefdraaiende vliegtuigen. Het gaat ook om het geluid van de rijkswegen (A4, A44, A9, A5) en provinciale en lokale wegen en industriegeluid van bedrijven. Geluid heeft een negatief effect op de volksgezondheid (bron: GGD, RIVM). Het veroorzaakt stress, verhoogde bloeddruk, toename van hart- en vaatziekten en cognitieve beperkingen bij kinderen. Leerprestaties van kinderen in een omgeving met veel geluidsoverlast zijn slechter dan in een omgeving waar het stiller is. Ook kan geluid een negatief effect hebben op het slaapgedrag van inwoners. Slaapverstoring bij ernstige geluidshinder kan een grote impact hebben op de gezondheid van mensen. Daaruit voortvloeiende stress en ziekten kunnen de dagelijkse activiteiten belemmeren. Dat kan gevolgen hebben voor het werk en inkomen van inwoners. Drie jongens sporten bij de Toolenburgerplas in Hoofddorp. GEMEENTE HAARLEMMERMEER
45
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
In sommige wijken en dorpen in Haarlemmermeer ervaren
De bodemkwaliteit kan ook gevolgen hebben voor
kinderen kunnen hier nadelige gevolgen van ondervinden.
inwoners meer geluid(shinder) dan in andere. Ook per type
de (kwaliteit van de) voedselproductie. De agrarische
Bekijk meer in de klimaatatlas.
geluid bestaat er verschil. Lees meer over geluid.
bodemkwaliteit loopt in heel Nederland achteruit en daarmee wordt de voedselproductie en de andere
De luchtkwaliteit in Haarlemmermeer wordt beïnvloed
functies die de bodem en ondergrond vervullen in het
door hogere concentraties fijnstof rond (snel)wegen en
ecosysteem bedreigd. Landelijk loopt het aandeel
We zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving
de luchthaven. Daarnaast vormen zeezout en diverse
nutriënten in voeding terug zo blijkt uit onderzoek.
door de bescherming van de leefomgeving te waarborgen:
buitenlandse bronnen aanzienlijke bronnen van fijnstof.
<
Wat willen we bereiken?
Dat komt bijvoorbeeld uit het Ruhrgebied in Duitsland
Ons oppervlaktewater biedt op allerlei plaatsen
• Lucht, bodem en ondergrond, oppervlaktewater en
en andere sterk geïndustrialiseerde regio’s en zelfs uit
mogelijkheden voor recreatieve en sportieve activiteiten
grondwater zijn zo schoon mogelijk.
de Sahara. Uit onderzoek blijkt dat de concentratie
in en op het water. Voor de volksgezondheid is de kwaliteit
• We zorgen dat er zo beperkt mogelijke hinder is van
ultrafijn stof sommige dagen relatief hoog is in de
van zwemwater van belang. Lees meer over: zwemwater.
geluid, licht, geur of magneetvelden.
omgeving van de luchthaven Schiphol. Er is wereldwijd
Ons drinkwater komt uit het IJsselmeer, de Rijn en uit
• De verantwoordelijkheid voor een gezonde en
nog weinig bekend over de effecten van ultrafijn stof.
bronwater en wordt gezuiverd in de duinen. De kwaliteit
schone leefomgeving delen we met alle gebruikers
Het RIVM doet daarom een vierjarig onderzoek naar de
van het oppervlaktewater heeft sterk te lijden onder de
van de fysieke leefomgeving en daar wijzen we alle
gezondheidseffecten van ultrafijn stof rond Schiphol.
invloed van geneesmiddelen, drugs, hormoonverstorende
gebruikers op.
Uit een eerste deelonderzoek (2019) naar effecten van
stoffen, consumptieproducten, bestrijdingsmiddelen en
ultrafijn stof op korte termijn blijkt dat de blootstelling
industriële hulpstoffen. De zuiveringskosten lopen steeds
aan ultrafijn stof rond Schiphol een kortdurend effect
verder op. Onze afvalwaterketen speelt een belangrijke rol
kan hebben op de gezondheid. Op zulke dagen hebben
bij de algehele volksgezondheid.
kinderen meer luchtwegklachten, zoals kortademigheid en piepende ademhaling.
Wat gaan we doen? We gaan vooral in op gezondheidsrisico’s die het gevolg
Klimaatverandering stelt ons voor nieuwe uitdagingen. In
zijn van omgevingsfactoren. Onze ambitie is om deze
het zwemwater van Haarlemmermeer (Toolenburgerplas,
risico’s niet alleen te beperken, maar ook om hier iets
In veel gebouwen is de luchtkwaliteit binnen slechter dan
Haarlemmermeerse Bos) is sprake van de ontwikkeling
positiefs tegenover te zetten waar inwoners profijt van
buiten (bron GGD). Daarom is ook het binnenklimaat van
van blauwalg in warme zomers. Blauwalg kan oog- en
hebben en waar ze zelf aan kunnen bijdragen.
woningen, voorzieningen en werkomgevingen een thema.
huidirritaties, maag- en darmklachten veroorzaken.
Het binnenklimaat van Haarlemmermeerse scholen en
De officiële zwemlocaties worden gedurende het
Zo kunnen we de ervaren geluidshinder beperken
kinderopvanglocaties vraagt om blijvende aandacht en
zwemseizoen gecontroleerd in opdracht van de provincie.
door op bepaalde locaties waar veel geluidshinder
waar nodig verbetering.
wordt ervaren geluidsadaptief te bouwen. Ook andere Hitte heeft niet alleen effect op de kwaliteit van het
stedenbouwkundige ingrepen kunnen geluidshinder
De chemische bodemkwaliteit in de gemeente is van
zwemwater, maar kan ook leiden tot hittestress in
beperken. Bijvoorbeeld door ‘geluidsslim’ te verkavelen,
belang voor de volksgezondheid. We willen wonen,
bewoonde gebieden. Potentiële hittestressgebieden in
te zorgen voor geluidluwe zijden bij woningen of door
recreëren of spelen op zo schoon mogelijke grond. In
Haarlemmermeer zijn ziekenhuizen en verzorgingshuizen
‘pocketparks’ te maken: parkjes waarin het geluid van
onze gemeente is een aantal locaties bekend waar
in Hoofddorp en Nieuw-Vennep en Stadscentrum
ruisende bladeren of van een fontein of waterval het
bodemsanering plaats moet vinden om risico’s weg te
Hoofddorp. Ook werkgebieden met weinig groen kunnen
geluid van vlieg- of wegverkeer naar de achtergrond
nemen. Deze verantwoordelijkheid ligt bij de provincie.
onaangenaam heet worden. Vooral ouderen en jonge
duwt. We kunnen aangeven waar op welk moment
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
46
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
(relatieve) stilte is, zodat inwoners weten waar ze rust kunnen vinden. Op de website van NOMOS online is het baangebruik en vliegtuiggeluid live te zien. Mogelijk kan met deze gegevens een app worden ontwikkeld die de actuele geluidsverwachting weergeeft en laat zien waar op dat moment relatieve stilte te verwachten is. De luchtkwaliteit binnenshuis kan beter. Hier kunnen inwoners zelf een bijdrage aan leveren. GGD en gemeente kunnen inwoners voorlichten over het belang van goede ventilatie in hun woning. Bij nieuwbouw van woningen liggen kansen voor een goed binnenklimaat. Ook aan het binnenklimaat van scholen, maatschappelijke voorzieningen en werklocaties kan en moet veel verbeterd worden. Hier brengen inwoners een groot deel van de dag door. We werken in Haarlemmermeer aan scholen met het
<
gezondste binnenklimaat van Nederland.
Fietsers achter de geluidswal langs de Driemerenweg Floriande in Hoofddorp.
Op verbetering van de luchtkwaliteit buitenshuis gaan we
gebaseerd op gezondheidseffecten, maar ook op
houden. Lees meer in het deel Schiphol.
uitgebreid in het deel milieukwaliteit lucht.
economische overwegingen. Daardoor veroorzaakt
Bij de invulling van de woningbouwopgave houden we op
luchtverontreiniging nog een forse ziektelast, terwijl
een verantwoorde manier rekening met de aanwezigheid
We vinden het belangrijk dat onze kinderen tijdens
de normen in vrijwel heel Nederland worden gehaald
van de luchthaven. We onderzoeken of en hoe we op
het spelen en bij het moestuinieren niet in aanraking
(Gezondheidsraad, Meewegen van gezondheid in
specifieke plekken geluidsadaptief kunnen ontwerpen en
komen met vervuilde grond. We stellen eisen aan de
omgevingsbeleid, 2017). Wat betreft ultrafijn stof stelt
bouwen.
chemische bodemkwaliteit bij moestuinen, speelplaatsen
de Raad voor de Leefomgeving en infrastructuur
en speeltuinen en onderzoeken of dit ook nodig is ten
(RLI) daarbij dat er weinig twijfels zijn over de
Lees meer over: geluid, geluidsadaptief bouwen,
behoeve van agrarisch bodembeheer.
schadelijkheid van ultrafijn stof, maar dat er nog geen
luchthaven en luchtvaart, lucht, (ultra)fijnstof, chemische
algemeen geaccepteerde normen beschikbaar zijn
bodemkwaliteit, landschap en groen, water en
De kwaliteit van oppervlaktewater en drinkwater kunnen
(Luchtvaartbeleid. Een nieuwe aanvliegroute, 2019). De
klimaat(adaptatie), hittestress, zwemwater, licht, geur,
we verbeteren door in te zetten op preventie. Een
RLI signaleert ook dat er meer aandacht moet zijn voor
trilling, magneetveld, straling, voorzieningen, landbouw,
gezondere leefstijl gecombineerd met ander gedrag kan
ervaren geluidshinder naast de berekende of gemeten
mobiliteit, openbare ruimte
vervuiling van het oppervlaktewater en daarmee ons
geluidbelasting: “Ontwikkel een deugdelijke maat voor
drinkwater (denk aan medicijnresten, drugs) verminderen.
ervaren geluidshinder ten gevolge van luchtvaart.” Met
Wat is er nodig? De wettelijke milieukwaliteitseisen zijn niet alleen GEMEENTE HAARLEMMERMEER
andere woorden: met de huidige wettelijke normen behalen we geen gezondheidswinst. De ambitie is om leefbaarheid en de groei van de luchthaven in balans te 47
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Gezondheidsbevordering
qua mobiliteit, zien of horen (RIVM, 2016) en hun aandeel
Bij gezondheidsbevordering richten we ons op het
neemt door vergrijzing toe. Ook eenzaamheid is een veel
stimuleren van een gezonde leefstijl en het uitnodigen tot
voorkomend probleem. Een leefomgeving die de gezondheid bevordert:
bewegen. Voor alle leeftijdsgroepen is het van belang om te
• Streven naar het blijven van koploper zijn waar het
bewegen, niet alleen om op gezond gewicht te blijven.
gaat om een inclusieve en toegankelijke samenleving.
Hoe staat het met de gezondheid van onze inwoners?
Bewegen vermindert het risico op allerlei ziektes en heeft
• Initiatieven voor een rookvrije leefomgeving
Daarvoor is het ook van belang om naar onze demografie
een positieve invloed op de bloeddruk, het cognitief
faciliteren.
en bevolkingsopbouw te kijken.
functioneren, overgewicht, cholesterol en depressie.
• We zorgen voor een beweegvriendelijke leefomgeving
Voor kinderen is bewegen extra belangrijk, omdat ze
door onze bestaande en nieuwe wijken hierop in te
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
<
Wat willen we bereiken?
Haarlemmermeer is nu nog een relatief jonge gemeente:
daardoor goed groeien, niet te zwaar worden, hun
richten.
één derde van alle inwoners is jonger dan 27 jaar. In
spieren ontwikkelen en minder snel ziek worden. Onder
• We nodigen uit tot wandelen en fietsen – naar werk,
de ‘nieuwste’ wijken zoals Toolenburg, Floriande en
bewegen valt sporten, maar bijvoorbeeld ook wandelen,
sport en voorzieningen - door een fijnmazig en goed
Getsewoud woont verreweg het grootste deel van de
(buiten)spelen met vriendjes, fietsen naar school/werk,
fiets- en wandelnetwerk.
jeugd. In vrijwel alle wijken en kernen gaat het aantal
huishoudelijk werk en tuinieren. De beweegrichtlijn van
• We behouden en versterken waar mogelijk ons sport-,
kinderen en jongeren afnemen.
de Gezondheidsraad geeft de minimaal aanbevolen
speel en beweeglandschap.
uren beweging per week weer. Meer bewegen is altijd
• We scheppen de ruimte voor rust en ontspanning in
Ook gaan zich fikse leeftijdsverschuivingen voordoen. De
beter. Net als het voorkomen van veel stilzitten. Met het
tuinen, openbare ruimte, speelplaatsen, parken en
grote groep peuters en kleuters uit de ‘Vinex-generatie’
meer thuiswerken - door corona versterkt – is ook het
groengebieden.
heeft massaal de adolescentie bereikt. Lees meer over de
belang van gezond bewegen in de woonomgeving groter
• We richten onze voorzieningen, parken en openbare
bevolkingsopbouw.
geworden.
ruimte in op een manier dat iedereen – jong of oud, met of zonder beperking – mee kan doen: een
Het aandeel 65-plussers in de bevolking neemt naar
Typerend voor Haarlemmermeer is dat de gemiddelde
inclusieve en toegankelijke leefomgeving.
verwachting toe. De aanstaande vergrijzing en de
inwoner wel (actief) sport, maar lang niet altijd voldoet
• We zorgen voor ontmoetingsplaatsen in
stijgende levensverwachting doet vooral het aantal
aan de beweegrichtlijn. Eén van de verklaringen daarvoor
voorzieningen en openbare ruimte. Met een sociaal
‘oudste’ ouderen van 75 jaar en ouder toenemen. Hierdoor
is dat onze gemeente uitgestrekt is en afstanden naar
duurzame inrichting, gericht op ontmoeting en
neemt ook het aantal inwoners toe dat steun nodig heeft
(sport)voorzieningen soms groot zijn. Er wordt veel gebruik
‘meedoen’, bevorderen we de gezondheid.
in hun dagelijks leven.
gemaakt van de auto om naar sport, school of werk te
• We dagen ons bedrijfsleven uit om de gezondheid van
komen en weinig gebruik gemaakt van de fiets.
werknemers te bevorderen.
Het groeiend aandeel zelfstandig wonende ouderen zorgt
Gemiddeld sport 56% van onze inwoners minstens
voor een toename van kwetsbare mensen. Het huidig
één keer per week. Dit is meer dan het Nederlandse
preventief huisbezoekenproject voor inwoners die 80 jaar
gemiddelde van 51% (CBS). Daarentegen is het
worden, laat zien dat het goed gaat met het merendeel
fietsgebruik bij afstanden korter dan 7,5 km lager dan
ervan. Valongevallen vormen wel een toenemend
gemiddeld.
probleem onder ouderen. Ongeveer 12% van de inwoners
Lees meer over de gezondheid van onze inwoners in:
van Haarlemmermeer kent lichamelijke beperkingen
de GGD-gezondheidsatlas Kennemerland.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
48
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Wat gaan we doen?
inwoners met een beperking. Dat heeft als effect dat
actievere leefstijl door bijvoorbeeld wat vaker de auto te
Inclusieve en toegankelijke omgeving
mogelijk minder beroep op zorg en ondersteuning wordt
laten staan. Dat moet ertoe leiden dat actief bewegen de
Haarlemmermeer streeft ernaar om koploper te blijven
gedaan. Ook de woningvoorraad moet toegankelijk
logische en vanzelfsprekende keuze wordt in het dagelijks
waar het gaat om een inclusieve samenleving. In
blijven voor inwoners met een beperking, evenals het
leven.
Haarlemmermeer hebben we een lokale inclusieagenda
openbaar vervoer.
om uitvoering te kunnen geven aan het VN Verdrag
Dit is wat we doen:
Handicap. We richten ons daarbij zowel op de fysieke
Lees meer over: Woonbeleidsprogramma.
• Inzet op actieve mobiliteit (fietsen, wandelen) als de
als de sociale pijler. Ons sociaal beleid is erop gericht
Gezondheidsbeleid Kennemerland en Haarlemmermeer.
meest logische en efficiënte keuze. Hiervoor streven
om de deelname van onze inwoners aan werk of andere
DIOR
we naar een dicht netwerk van snelle, aantrekkelijke
activiteiten te vergroten. We maken onder meer het
<
en veilige wandel- en fietspaden en naar autoluwe
vrijetijdsaanbod voor mensen met een beperking beter
Beweegvriendelijke omgeving
buurten of zones met voldoende fietsenstallingen bij
toegankelijk en betrekken ervaringsdeskundigen bij
We streven naar een beweegvriendelijke omgeving. Dit
ontmoetingsplaatsen of OV-knooppunten.
het vergroten van het bewustzijn van het belang van
is een leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert,
• Bij de inrichting van de openbare ruimte wordt rekening
toegankelijkheid. Samen met ondernemers vormen we
uitdaagt en uitnodigt om te bewegen en te sporten.
gehouden met de afstand tot voorzieningen en met
een alliantie tegen eenzaamheid en werken we aan een
Met het oog op de gezondheid van onze inwoners is
bankjes langs looproutes. Daarbij richten we ons ook
gezamenlijke aanpak. Ook de gezonde wijkaanpak maakt
het cruciaal dat zij bewegen integreren in hun dagelijks
op de behoeften van mensen met niet-lichamelijke
onderdeel uit van ons sociaal beleid. Koersvast, steeds
leven, bijvoorbeeld door te wandelen of te fietsen naar
beperkingen.
beter, Beleidskader voor het sociaal domein 2019-2023,
school of werk, door vaker de trap te nemen dan de lift
• Bij de ontwikkeling van onze stedelijke gebieden
Lokale Inclusie Agenda 2020.
en door regelmatig te kiezen voor actieve recreatie in
en knooppunten benutten we het concept van de
de openbare ruimte (zoals wandelen, fietsen, spelen en
‘beloopbare stad’.
In bestaande en nieuwe gebieden willen we goede
ongeorganiseerd sporten) in plaats van voor passieve
• Voor alle leeftijden en doelgroepen streven we naar
algemene toegankelijkheid voor iedereen (zie ook onze
vormen van vrijetijdsbesteding achter de voordeur.
diverse uitdagende sport- en speelplekken in onze
Leidraad Inrichting Openbare Ruimte). Dat doen we
(toekomstige) wijken en recreatiegebieden. Denk aan
door bij nieuwe ontwikkelingen direct te zorgen voor
Populaire recreatiegebieden als de Toolenburgerplas,
vrij toegankelijke sportpleintjes en ‘trapveldjes’, brede
een goede toegankelijkheid van gebieden. Daarmee
het Haarlemmermeerse Bos, Venneperhout en het
stoepen om te spelen, plekken voor outdoor fitness of
neemt de zelfstandigheid en gelijkwaardigheid in het
toekomstige PARK21 bieden plaats aan uiteenlopende
urban sports en aantrekkelijke routes voor bijvoorbeeld
maatschappelijk functioneren van onze inwoners toe. En
vormen van sport, spel en bewegen. Je komt er
hardlopen, wielrennen en skaten.
dat bespaart ons herstelmaatregelen. We doen niet meer,
zwemmers, hardlopers en mountainbikers tegen. Ook is er
maar doen dingen vooral anders:
ruimte voor recreëren en spelen. Lees meer over: Sport en
Groene omgeving
• We denken bij ontwerp, inrichting en uitvoering
beweegvisie Haarlemmermeer 2019-2035
Behalve het bieden van de ruimte en het decor om te
van gebouwen en gebieden vaker en eerder aan
wandelen, fietsen, spelen of sporten heeft groen ook
toegankelijkheid.
Terwijl de sportdeelname in Haarlemmermeer hoog
een eigen gezondheidswaarde. Het is aangetoond dat
• We betrekken hierbij de inwoners om wie het gaat, zij
is, voldoen veel inwoners nog niet aan de normen voor
herstel na ziekte in een groene omgeving voorspoediger
hebben onmisbare ervaringskennis.
beweeggedrag. Om daar verandering in te brengen
gaat en dat groen bijdraagt aan ontspanning en
De toegankelijke omgeving zorgt voor een hoger niveau
willen we bewegen meer integreren in (de inrichting
vermindering van stress. Groen draagt daarnaast bij
van welzijn en meer zelfredzaamheid en deelname bij
van) de openbare ruimte én inwoners stimuleren tot een
aan het verminderen van hittestress in risicogebieden.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
49
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
De ambitie is dan ook om de kwaliteit van het groen te verbeteren en de omvang van groen te vergroten, in gelijke tred met de woningbouwontwikkelingen. We streven ernaar dat het landschap en de huidige en nieuwe groengebieden beter bereikbaar en toegankelijk worden. Dat vraagt om een samenhangend netwerk van wandelen fietsverbindingen, waarmee onze inwoners binnen een kwartiertje op de fiets in een groengebied kunnen zijn. In alle dorpen en wijken streven we naar het creëren van mogelijkheden rvoor ommetjes (aantrekkelijke wandelroutes binnen en buiten de bebouwing variërend van 3 tot 6 km). Rookvrije omgeving Onderwijsinstellingen zijn verplicht om een rookvrij terrein te hebben. We ondersteunen initiatieven van partners, zoals sportverenigingen en ziekenhuizen, uit onze
<
>
gemeente waar mogelijk.
Wat is er nodig? Toegankelijke leefomgeving De ambitie om koploper te blijven op het gebied van een inclusieve samenleving én leefomgeving vraagt om betere afspraken of normen om de fysieke leefomgeving en de gebouwen toegankelijk te maken. We stellen daarom in bepaalde gevallen eisen die boven het landelijke Besluit bouwwerken leefomgeving uitgaan. Dit bevat het minimale technische niveau waaraan elk gebouw moet voldoen uit een oogpunt van gezondheid en veiligheid. Omdat het Besluit bouwwerken leefomgeving alleen een minimale ondergrens voor toegankelijkheid aangeeft, eisen we van initiatiefnemers van woningbouwprojecten om bij gelijkvloerse woningen groter dan 70 m2 actief de richtlijnen en adviezen uit het Handboek voor Toegankelijkheid en het keurmerk van Woonkeur ‘(basispakket’) toe te passen. Deze richtlijnen nemen de GEMEENTE HAARLEMMERMEER
Werknemers ontspannen buiten voor hun kantoorpand Beukenhorst-Zuid in Hoofddorp.
50
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
knelpunten zoveel mogelijk weg. De meerkosten voor deze extra eisen zijn nihil of minimaal, mits vanaf het begin meegenomen. Als partijen er niet volledig in slagen de
Beweegkaart Ongeorganiseerde sportvoorzieningen Hardlooproutes Fietsroutes
richtlijnen toe te passen, vragen wij hun gemotiveerde toelichting voor vervolgoverleg. Voor het kleine segment
Ruiterroutes Kanoroutes Openbare parken
van zorggeschikte woningen willen we dat de Woonkeur ‘Plus’-variant wordt toegepast. Aan het begin van het
1
Jachthavens
schakelen ervaringsdeskundigen in om met ons een
Openbare sportplekken (bijv. Cruyff Courts) Haarlem
Georganiseerde sportvoorzieningen
2 1
Binnen sportruimte
Gezondheidsbevorderende en tot beweging
7 5
Korfbal Motorsport
We zetten actief in op nieuw te ontwikkelen gebieden en
Atletiek
woonwijken. In nieuwe groengebieden zorgen we voor
1
Amsterdam
7 3
Tennis Hockey Honk/-softbal
aandacht én ruimte voor beweging. Nieuwe woonwijken worden zo ontwikkeld dat bewegen centraal staat en
Voetbal
er voldoende ruimte wordt gecreëerd om groen aan te
Golf
leggen.
Ski
1
Zui
d-H
olla nd nd
olla
3 2
>
9 1 1
4
7
11
Schiphol
12 3
Rugby 11
14
rd-H
Handbal
we initiatieven die gezondheid en bewegen bevorderen.
1
5
Noo
Schaatsen/- skeeleren
In bestaande gebieden en woonwijken ondersteunen Tenslotte stimuleren we vernieuwingen. Hierbij geven we
7
Buiten sportvelden
uitnodigende leefomgeving
<
6
Zwemwater
ontwerpproces toetsen we op toegankelijkheid. We toetsingskader te ontwikkelen.
1
2
1
2
Aantal velden per accomodatie
Hoofddorp
4
als gemeente het goede voorbeeld door bewegen en
10
7
groen prioriteit te geven bij alle soorten vernieuwing in bestaande gebieden en woonwijken. Hier hoort ook het
Nieuw-Vennep
3
1
veranderen van bestaande ongewenste situaties (onveilig,
3.5 6
3
2 5
1
3 16
onaantrekkelijk, ontbrekende routes of voorzieningen). 1.5
Lees meer over: demografie, landschap en groen, natuur en biodiversiteit, openbare ruimte, sporten,
4
1
spelen en bewegen, toerisme, commerciële voorzieningen, wonen, sociaal welzijn
Ut
rec
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
51
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
ht
Milieukwaliteit: geluid
onze gemeente is het gecumuleerde geluidsniveau zeer specifiek, gelet op de bijdrage van het luchtvaartgeluid van Schiphol. In ons beleid zal deze bijdrage een duidelijk
Milieukwaliteit en gezondheid
herkenbare plek innemen bij de afweging voor ruimtelijke ontwikkelingen.
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
volksgezondheid. Uit het OmgevingsEffectRapport
Geluid in Haarlemmermeer wordt onder meer veroorzaakt
blijkt dat bij een aantal woningbouwontwikkelingen de
In de zomer van 2020 heeft een consultatie
door vliegtuigen, wegverkeer, railverkeer en industrie.
effecten van geluid optreden. Hiervoor zijn maatregelen
plaatsgevonden van de Aanvullingsregeling geluid
Vliegtuigen produceren niet alleen geluid tijdens het
te treffen. Bij sommige woningbouwlocaties is de
Omgevingswet. In deze versie van de regeling is voor
vliegen, maar kunnen ook bij het starten grondgeluid
verwachting dat het omgevingsgeluid relatief hoog blijft.
luchtvaartgeluid gebruik gemaakt van nieuwe dosis-
veroorzaken.
<
effectrelaties. Dat betekent in dit geval dat men Grondgeluid vliegtuigen
aanneemt dat bij hetzelfde geluidsniveau meer hinder
Bekijk op foto van de leefomgeving uit het
Het aspect grondgeluid neemt een aparte
optreedt dan waarvan men eerst was uitgegaan. Dat
Omgevingseffectrapport het thema geluid voor een kaart
plaats in binnen het in de gemeente aanwezige
betekent dat luchtvaartgeluid een veel groter aandeel
van de huidige situatie.
achtergrondniveau. Grondgeluid is het geluid dat wordt
krijgt in de gecumuleerde geluidsniveaus en de afweging
veroorzaakt bij het snelheid maken en het opstijgen
van de kwaliteit van de leefomgeving. Deze zal door
In Haarlemmermeer zien we een duidelijke
van vliegtuigen ter plaatse van de startbanen. Het is
de nieuwe regeling als slechter worden beoordeeld.
geluidverdeling; van oost naar west neemt de hoeveelheid
voor het grootste deel locatie-gebonden en wordt niet
De geluidniveaus zelf zijn dus niet veranderd, maar de
geluid af, omdat de invloed van de grote (snel)wegen en
door wetgeving genormeerd. Grondgeluid treft zowel
(theoretische) optelsom van al het geluid valt wel hoger uit.
de luchthaven minder wordt naar het westen toe.
bestaande woningen als nieuw te realiseren woningen.
Inmiddels is de regeling vastgesteld en zal op een later
Hinder door overvliegende vliegtuigen wordt het meest
Hinder door grondgeluid van de luchthaven wordt het
nog vast te stellen moment in werking treden. Dit geldt
ervaren in onder meer Zwanenburg, Halfweg, Burgerveen,
meeste ervaren in onder andere Badhoevedorp, Vijfhuizen
nog niet voor de nieuwe dosis-effectrelaties voor de
Oude Meer en delen van Hoofddorp, Rijsenhout en Nieuw-
en Hoofddorp.
luchtvaart. Er wordt namelijk eerst een impactanalyse
Vennep.
uitgevoerd, voordat verdere besluitvorming plaatsvindt. Cumulatie van geluid
Verdichting/woningbouwopgave
Wettelijk is er een verplichting om het ‘gecumuleerde’
Bij de bepaling van de acceptatie van de gecumuleerde
De gemeente staat voor een grote uitdaging gelet op
geluidsniveau bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen te
geluidsbelasting voor nieuwe ontwikkelingen kan naast
de woningbouwopgave. Hierbij is sprake van zowel
beschouwen. Dit betekent dat het geluid van verschillende
een afweging over de hinderlijkheid, ook een afweging
verdichting als uitbreiding. Ook transformatie van
bronnen bij elkaar wordt opgeteld. Via bepaalde
van maatschappelijke en economische aspecten
bestaande bebouwing en gebieden is hierbij aan de orde.
rekenregels wordt dan bijvoorbeeld het geluid van
plaatsvinden.
Wij vinden het van belang dat, met name bij verdichting
wegverkeer opgeteld bij het geluid van vliegtuigen. De
en transformatie waarbij wonen en industrie c.q. verkeer
toelaatbaarheid van het gecumuleerde niveau dient
Technologische ontwikkeling
naar elkaar groeien, een goede leefomgeving kan worden
nader te worden gemotiveerd. Er bestaat daarvoor geen
Met de komst van elektrisch rijden verwachten wij
gegarandeerd. Het aspect geluid zal in een zo vroeg
wettelijke norm.
minder geluid van verkeer op met name 50 km/uur
mogelijk stadium van een ontwikkeling deel uitmaken
Het gecumuleerde geluidsniveau zou de beleving van
ontsluitingswegen van asfalt. Elektrische voertuigen
van de belangenafweging en het streven naar een goede
geluid voor onze inwoners weer moeten geven. Voor
verminderen de geluidsoverlast van verkeer, doordat
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
52
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
elektromotoren stil zijn. Het positieve effect is het grootst
Wat gaan we doen?
Ook zullen kaders worden gesteld voor de toepassing van
bij lage snelheden, wanneer het geluid van de banden nog
Het nog op te stellen geluidbeleid zal meer gebiedsgericht
zogenoemde niet-geluidgevoelige gevels (voorheen ‘dove
niet overheerst.
worden; de Omgevingswet biedt daar ook alle
gevels’). Bij deze gevels is geen sprake van toetsing aan
De technologische ontwikkelingen op het
mogelijkheden toe. Bij een landelijk woongebied verwacht
wettelijke akoestische kwaliteit. Een niet-geluidgevoelige
gebied van stillere vliegtuigmotoren zullen naar
men immers een lager geluidniveau dan midden in het
gevel bevat geen te openen delen, zoals deuren. Onder
verwachting ook tot lagere geluidemissies leiden. Op
centrum van Hoofddorp, waarbij op elke locatie natuurlijk
de Omgevingswet zijn echter ook andere bouwkundige
gezoneerde industrieterreinen bepalen zogenaamde
het achtergrondniveau wel altijd een rol zal spelen.
maatregelen mogelijk bij een dergelijke gevel.
geluidemissie is. Ook het proefdraaien van vliegtuigen valt
Voor geluidsgevoelige gebouwen in de zogenaamde
Naast aanpassingen aan woningen kunnen ook
onder een gezoneerd industrieterrein.
‘geluidaandachtsgebieden’, behorende bij de bronnen rail,
zogenoemde stille gebieden een rol spelen als
verkeer en industrie, is de volgende aanpak te hanteren:
compensatie in gebieden met een hoge geluidbelasting.
• onderzoek of geluidbeperkende maatregelen kunnen
Dit willen wij bij nieuwbouw in overweging nemen wanneer
worden getroffen om aan de standaardwaarde te
van toepassing.
‘geluidproductieplafonds’ wat de toekomstige toegestane
Wat willen we bereiken?
<
We streven naar het beschermen van mensen in
voldoen;
woningen en andere geluidgevoelige gebouwen
• beperk de overschrijding zoveel mogelijk;
Wij zullen in de komende periode verder onderzoek doen
tegen te hoge geluidsbelastingen door wegverkeer,
• overschrijd de grenswaarde niet (de Omgevingswet
naar de omvang en dominantie van grondgeluid binnen
railverkeer, vliegverkeer en industriebronnen.
maakt dit wel mogelijk in uitzonderlijke
de gemeente.
We willen zorgdragen voor een – in zoveel mogelijk
omstandigheden).
De onderzoeken en mogelijke uitvoeringsprogramma’s
gevallen - akoestisch goed woon- en leefklimaat
voor de zogenaamde ‘geluidsadaptieve woningbouw’
om de gezondheid van inwoners te borgen. Overlast
De Omgevingswet hanteert een groter aantal
voor reductie van luchtvaartgeluid zullen ook voor
door geluid kan leiden tot (slaap)verstoring en
geluidsbronnen voor de berekening van de gecumuleerde
grondgeluid deels een positieve bijdrage kunnen
gezondheidsklachten.
geluidsbelasting. Dit betreft onder andere windturbines en
leveren. Grondgeluid zal een vaste plek innemen bij een
windparken. Naast het gecumuleerde geluidsniveau zullen
evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
wij de effecten op de kwaliteit van de leefomgeving per
Gemeentelijke wegen en industrieterreinen
geluidsbron beschouwen. Ook hierbij maken wij keuzes,
Met de invoering van wettelijke geluidproductieplafonds
Voor de bescherming van mensen ten aanzien van
afgestemd op het geluidskarakter van het desbetreffende
is voor de Rijksinfrastructuur een monitoringssysteem
geluid hanteren wij wettelijke normen en ons eigen
gebied.
ingevoerd voor de maximaal te verwachten
beleid. Uitgangspunt is dat wij er alles aan doen om bij
geluidsniveaus. Ook voor provinciale wegen zal een
ontwikkelingen zo min mogelijk verslechtering van de
Leefkwaliteit
monitoringsverplichting worden ingevoerd met
akoestische kwaliteit te veroorzaken. Verbetering van het
Naast inzet op een gebiedsgerichte afweging van
geluidproductieplafonds.
leefklimaat staat voorop daar waar kansen aanwezig zijn.
toelaatbare geluidsniveaus bij ontwikkelingen zullen ook
Voor de geluidemissie van gemeentelijke wegen op
Wij werken dit nader uit in geluidbeleid.
eisen worden gesteld aan de uitvoering van woningen
hun omgeving is gekozen voor een andere systematiek.
Lees meer over hoe wij tegen luchtvaartgeluid aankijken
en andere geluidsgevoelige functies. Met name de
Op basis van de verkeersintensiteiten wordt een
bij: luchthaven en luchtvaart en geluidsadaptief bouwen
aanwezigheid van een geluidsluwe gevel wordt in de
zogenaamde Basisgeluidemissie bepaald. Dit is in
Omgevingswet als een belangrijk aandachtspunt voor een
beginsel de bestaande geluidssituatie bij inwerkingtreding
goede leefkwaliteit beschouwd.
van de Omgevingswet. De wet verplicht ons hierbij
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
53
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
tot een vijfjaarlijkse monitoring. Bij een (mogelijke)
leefkwaliteit en de ambitie die wij nastreven bij nieuwe
Wat is daarvoor nodig?
overschrijding zullen wij actie ondernemen. Bij de aanpak
situaties, mogelijk vastgelegd door omgevingswaarden.
Het geluidbeleid zal nog nader uitgewerkt worden. Per
van overschrijdingen zal een afweging worden gemaakt
<
gebied zullen mogelijk omgevingswaarden worden
op technische en financiële gronden. De monitoring zal
Monitoring
vastgesteld voor maximale niveaus buiten geluidgevoelige
hiermee van invloed zijn op de leefkwaliteit van gebieden
Vanuit wetgeving is er al sprake van een
gebouwen en voor gecumuleerde geluidniveaus. Bij hoge
met bestaande en nog te realiseren woningbouw.
monitoringsverplichting voor de bronnen weg, rail,
geluidniveaus buiten zal er extra aandacht zijn voor de
industrie en luchtvaart. Ook vanuit de gemeente wordt op
niveaus binnen gebouwen door betere geluidisolatie. Ook
Voor gemeentelijke industrieterreinen (voorheen
monitoring ingezet ten behoeve van het welzijn van haar
kan op andere manieren compensatie gezocht worden,
bekend als ‘gezoneerde’ industrieterreinen waar
inwoners. Met onderzoek zal de beleving van inwoners ten
zoals extra groen in een wijk of stille gebieden.
grote geluidsmakers toegestaan zijn) zullen
aanzien van bestaande geluidbronnen in kaart worden
Daarnaast experimenteren we met geluidsadaptief
geluidproductieplafonds worden ingevoerd. Binnen de
gebracht, waar relevant. Ook zal de effectiviteit van
bouwen.
gemeente is sprake van drie grote industrieterreinen,
beleid en maatregelen worden gemonitord om hieraan
zijnde industrieterrein de Liede in Vijfhuizen, Spoorzicht
tijdig sturing te kunnen geven indien nodig.
Lees meer over: geluidsadaptief bouwen, gezondheid,
in Nieuw-Vennep en Schiphol-Oost. De uitgangspunten
Ten aanzien van het aspect grondgeluid zal monitoring
luchtkwaliteit, mobiliteit, luchthaven en luchtvaart,
en het beleid voor het industrieterrein Schiphol-Oost
plaatsvinden ten behoeve van de uitwerking van
landschap en groen, wonen, economie, energie
vallen, in afwijking van de andere twee industrieterreinen,
maatregelen en een eventueel te ontwikkelen
onder de bevoegdheid van de provincie. Door de
afwegingskader.
>
geluidproductieplafonds is de invloed van deze industrieterreinen op de omgeving begrensd. Daarbij
Geluidbeleid
worden de akoestische uitgangspunten (geluidruimte)
We onderzoeken of we de beleving van geluid kunnen
die zijn vastgesteld bij de oprichting van deze
betrekken bij het beleid. We geven inzicht in de
industrieterreinen in acht genomen.
gecumuleerde geluidsbelasting voor inwoners. We gaan
Voor woningbouw in de nabijheid van deze
aan de slag met de principes voor geluidsadaptief
industrieterreinen hanteren wij de wettelijke maximale
bouwen. Bij voorkeur hebben geluidgevoelige gebouwen
grenswaarden.
minimaal één geluidluwe gevel. Dit is een gevel met een relatief lage geluidbelasting. Ook streven we naar
Actieplan geluid
maximaal één niet-geluidgevoelige gevel (voorheen
Het nu gebruikelijke Actieplan geluid wordt onder de
een ‘dove gevel’). We zorgen dat ook nieuwe bronnen
Omgevingswet een verplicht programma.
van geluid minimale overlast en hinder veroorzaken.
Voor de monitoring van bestaande situaties verplicht
Denk hierbij aan warmtepompen die nodig zijn voor
het Actieplan onderzoek te doen naar de bronnen
de energietransitie. We herzien ons Actieplan geluid
wegverkeer, railverkeer, industrie en luchtvaart. Wij
2018-2023. Wij dragen er zorg voor dat de toekomstige
hanteren bij de maatregelen die op basis van het
geluidproductieplafonds minimaal de huidige situatie
Actieplan zullen worden genomen een plandrempel die
weergeven en waar mogelijk tot minder geluid leiden. We
aansluit bij het voorkomen van ongewenste situaties
zorgen dat zonebeheermodellen van alle gezoneerde
in de toekomst. De plandrempel is gebaseerd op de
industrieterreinen transparant en raadpleegbaar zijn.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
54
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
Milieukwaliteit: geluidsadaptief bouwen Milieukwaliteit en gezondheid, economie, wonen en woonomgeving
materialen kan geluidgolven verstrooien en/of absorberen. Geluid blijft niet, of minder, hangen tussen gebouwgevels. • De afstand tussen gebouwen. Beïnvloeding perceptie geluid: natuur in de stad
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
Ook voor vliegtuiggeluid kunnen gebouwen een geluid-
Beleving van geluid hangt sterk af van wat het oog ziet.
Geluidscontouren van vliegtuiggeluid zijn gebaseerd op
afschermende functie hebben. Die werking kan versterkt
Zowel voor het geluid van wegverkeer als vliegtuiggeluid
de gemiddelde geluidsbelasting van al het vliegverkeer
worden door de vorm en materialisatie van de gebouwen.
geldt dat mensen de ‘geluidsomgeving’ anders ervaren
rond de luchthaven. Deze zijn de afgelopen decennia
Het maakt dus uit waar we tuinen en slaapkamers
in een stedelijke omgeving mét bomen en groen. Door
flink kleiner geworden door stillere vliegtuigen en beter
positioneren. Omdat geluidscontouren worden berekend
het toevoegen van groen en water wordt de hoor- en
afgestemde vliegprocedures. Het aantal vliegbewegingen
met modellen die de gebouwde omgeving buiten
zichtbare omgeving aangepast. Dat geeft een andere
is daarentegen toegenomen. Het aantal mensen dat
beschouwing laten, is dit effect niet zichtbaar in de
perceptie van plek en omgeving. Er zijn ervaringen met
zich gehinderd voelt is gestegen. Daarnaast lijkt de
huidige contouren.
‘pocketparks’: parkjes waarin het geluid van ruisende
‘geluidsgevoeligheid’ te zijn toegenomen. Een hoger
<
• Gevel- en grondmaterialen: een slimme keuze van
bladeren of van een fontein de geluidservaring van vlieg-
percentage mensen geeft aan zich ‘gehinderd’ te voelen
Wij gaan onderzoeken hoe we met deze wetenschap
bij hetzelfde geluidsniveau. Overigens zijn de gebieden
de stedelijke omgeving rondom onze luchthaven anders
met de hoogste geluidbelasting niet per sé de gebieden
vorm kunnen geven. Geluidsadaptief bouwen kan via twee
waar het meest geklaagd wordt.
lijnen: 1) het verminderen van de geluidniveaus en 2) het
Persoonlijke eigenschappen en zogenaamde ‘niet-
beïnvloeden van de perceptie van geluid.
We streven ernaar om met geluidsadaptief bouwen
akoestische’ factoren zijn hierbij ook van belang.
Het verminderen van de geluidniveaus
geluidsniveaus te verminderen of de perceptie van
Onderzoek laat zien dat het piek-geluidsniveau van
Gebouweigenschappen die geluidniveaus aan de
geluid te beïnvloeden.
een overvliegend vliegtuig en of je binnen of buiten een
geluidluwe zijde verminderen zijn:
gebouw staat, de mate van overlast beter voorspellen
of wegverkeer meer naar de achtergrond kan duwen.
Wat willen we bereiken?
dan het gemiddelde geluidsniveau. Een belangrijke ‘niet-
• Hoogte: hogere gebouwen bieden een hogere mate
Wat gaan we doen?
akoestische’ factor is de mate waarin mensen het gevoel
van afscherming, mits er geen harde of weerkaatsende
We doen nader onderzoek naar geluidsadaptief bouwen,
hebben dat ze zich kunnen aanpassen aan het geluid. Uit
gevelmaterialen worden gebruikt.
bijvoorbeeld door het opzetten van proeven en pilots in
onderzoek blijkt dat we de directe leefomgeving rondom
• Uitkragingen en loggia’s: daken die uitsteken en
samenwerking met universiteiten. We bepalen op basis
mensen anders kunnen ontwerpen om overlast van geluid
inpandige balkons of loggia’s zorgen ervoor dat geluid
van onderzoeksresultaten welke ambities we neerleggen
te beperken.
‘langer’ moet reizen om de ontvanger te bereiken met
voor geluidsadaptief ontwerpen.
per saldo een lager geluidsniveau. De manier waarop we ontwerpen en bouwen heeft
• Hellende vlakken: het gebruik van hellende vlakken kan
Lees meer over: gezondheid, geluid, wonen,
invloed op de mate waarin mensen aan geluid worden
invallend geluid afkaatsen richting de lucht in plaats van
luchthaven, (ultra)fijnstof, groen, openbare ruimte,
blootgesteld.
richting de ontvanger.
Luchthavenindelingsbesluit
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
55
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Milieukwaliteit: lucht
een heel stuk minder gevaarlijk dan fijnstof afkomstig van dieselmotoren of houtverbranding.
Milieukwaliteit en gezondheid, economie, wonen en woonomgeving
<
Wat betreft lokale bronnen zijn wegverkeer en vliegverkeer verreweg de belangrijkste eigen bronnen van de vervuiling
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
aan slechte lucht blootgesteld (bron: GGD). Een rechtbank
van de luchtkwaliteit op leefniveau. Een vliegveld trekt
De kwaliteit van de lucht heeft een direct effect op
in Londen heeft onlangs vastgesteld dat een kind is
veel wegverkeer aan dat een negatieve bijdrage levert
de gezondheid. Luchtvervuiling levert een belangrijke
overleden door luchtvervuiling. Hiermee is voor het eerst
aan lokale luchtverontreiniging. Daarnaast veroorzaakt
bijdrage aan ziekte en (vroegtijdige) sterfte. Landelijk
in het Verenigd Koninkrijk luchtvervuiling aangewezen als
het vliegverkeer ultrafijn stof. Een onderzoek laat zien dat
leidt het tot bijna 11.000 sterfgevallen per jaar (bron:
rechtstreekse doodsoorzaak. Het meisje van 9 overleed
vliegtuigmotoren forse hoeveelheden ultrafijne deeltjes
RIVM). Geschat wordt dat ongeveer 3,5 procent van
in 2013 na een aanval van astma. Het gezin woonde op
uitstoten (TNO, 2014) en er wordt op dit moment een
de totale ziektelast in Nederland het gevolg is van een
nog geen 30 meter van een extreem drukke weg. Het
grootschalig longitudinaal1 onderzoek gedaan door het
slechte luchtkwaliteit. Hiermee hangen verschillende
vonnis kwam na een lang lopend juridisch proces en
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar
kosten samen die, gedeeltelijk, kunnen worden
wordt als een juridische mijlpaal gezien. Het vonnis zal ook
de gezondheidseffecten van blootstelling aan ultrafijn
voorkomen door de luchtkwaliteit te verbeteren (bron:
buiten het Verenigd Koninkrijk doorwerking krijgen in de
stof. Uit een eerste deelonderzoek van het RIVM (2019)
Interdepartementale beleidsonderzoek luchtkwaliteit, Rijk
bewustwording van de zorgplicht van de overheid voor
naar effecten van ultrafijn stof op korte termijn blijkt,
2019).
een gezonde fysieke leefomgeving.
dat de blootstelling aan ultrafijn stof rond Schiphol een
Luchtvervuiling draagt bij aan onder andere:
kortdurend effect kan hebben op de gezondheid. Op zulke
• Luchtwegklachten zoals hoesten, piepen en
De voornaamste boosdoeners van de slechte
dagen hebben kinderen meer last van luchtwegklachten
kortademigheid
luchtkwaliteit zijn stikstofdioxide (NO2) en fijnstof
zoals kortademigheid en piepende ademhaling. Het is
• Oogklachten, geïrriteerde of geprikkelde ogen
(PM10 en PM2,5). Deels komen deze stoffen van elders
nog niet duidelijk wat dit op lange termijn betekent. Dit
• Hart- en vaatziekten
aanwaaien, deels worden ze in Haarlemmermeer en regio
wordt onderzocht. De uitkomsten van dit onderzoek
• Longkanker
uitgestoten met name door verkeer, mobiele werktuigen,
worden betrokken bij het nader positie bepalen in het
• Dementie
binnenscheepvaart en industrie.
belang van een gezonde leefomgeving in relatie tot de
• Vroegtijdige sterfte
luchtvaart. Ook de invloed op nieuwe ontwikkelingen zal Veel van de luchtverontreiniging in Nederland en in
worden betrokken en zal daarbij gekeken worden naar de
Extra gevoelig zijn kinderen, ouderen en mensen met
Haarlemmermeer wordt aangevoerd vanuit andere
cumulatie van effecten.
hart- en vaatziekten of longaandoeningen. Longen van
Europese landen (zoals het Ruhrgebied in Duitsland,
jonge kinderen zijn nog niet genoeg ontwikkeld en kunnen
andere sterk geïndustrialiseerde regio’s en zelfs het
In Haarlemmermeer monitoren we elk jaar de
makkelijk worden beschadigd door slechte luchtkwaliteit.
aangewaaide zand uit Sahara). Daarnaast vormt zeezout
luchtkwaliteit −eerst in het kader van het Nationale
Astma ontstaat hierdoor vaak al in de kindertijd. En een
ook een belangrijke bron van fijnstof in Haarlemmermeer.
Samenwerkingsprogramma luchtkwaliteit – en na 1
groot deel van de volwassenen die na hun 20ste levensjaar
Gelukkig is niet elke component van fijnstof even
januari 2022 in het kader van de monitoringsverplichting
astma hebben ontwikkeld waren vaak al in de kindertijd
schadelijk: natuurlijk fijnstof, zoals zeezout, is waarschijnlijk
vanuit de Omgevingswet. Tijdens elke monitoringsronde
1
Een longitudinaal onderzoek is een type wetenschappelijke onderzoek waarbij een vaste groep personen gedurende langere tijd wordt gevolgd. Bij longitudinaal onderzoek worden de waarnemingen of metingen bij ieder individu op een aantal achtereenvolgende
tijdstippen herhaald.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
56
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
worden concentraties van fijnstof (PM10, PM2,5) en
Stof:
Soort norm:
Concentratie:
Status:
stikstofdioxide (NO2) berekend en getoetst aan de
Fijnstof PM10
Jaargemiddelde
40 µg/m
grenswaarde
wettelijke normen. Uit de monitoring weten we dat
Fijnstof PM10
Jaargemiddelde
20 µg/m3
WHO-advieswaarde
Fijnstof PM10
Daggemiddelde (mag max. 35 keer per jaar worden overschreden)
50 µg/m
grenswaarde en WHOadvieswaarde
worden overschreden. De fijnstofnorm wordt ook
Fijnstof PM2,5
Jaargemiddelde
20 µg/m3
grenswaarde
langs provinciale en rijkswegen niet overschreden. De
Fijnstof PM2,5
Jaargemiddelde
10 µg/m
WHO-advieswaarde
concentratie aan stikstofdioxide is nog relatief hoog langs
Stikstofdioxide NO2
Jaargemiddelde
40 µg/m
grenswaarde en WHOadvieswaarde
Stikstofdioxide NO2
Uurgemiddelde (mag max. 18 keer per jaar worden overschreden)
200 µg/m3
grenswaarde en WHOadvieswaarde
in Haarlemmermeer op locaties waar de gemeente bevoegd gezag is (langs gemeentelijke wegen) al jarenlang geen wettelijke normen voor de luchtkwaliteit
3
3
3 3
de snelwegen (A4 en A5) en op Schiphol. Voor ultrafijn stof bestaat nog geen normering. Waarom vinden we het belangrijk om aandacht te hebben voor dit onderwerp als in Haarlemmermeer al
<
jarenlang aan de wettelijke EU-normen wordt voldaan?
Uit de tabel blijkt dat de WHO-advieswaarde voor
één of enkele componenten zijn toe te schrijven (WHO
De EU-normen zijn geen gezondheidskundige normen.
de jaargemiddelde grenswaarde voor PM10 en
2013a). Daardoor is ‘afstand houden tot de weg’ nog
Ook als aan de Europese eisen wordt voldaan blijven
PM2,5 een factor 2 lager is. Het Rijk wil om deze
steeds de beste maatregel voor het voorkomen van
negatieve gezondheidseffecten zich voordoen. De
reden gezondheidswinst centraal stellen in het
gezondheidsschade.
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft daarom al
luchtkwaliteitsbeleid (bron: Interdepartementale
in het jaar 2005 advieswaarden voor de luchtkwaliteit
beleidsonderzoek luchtkwaliteit, Rijk 2019). Het Rijk
In december 2008 is in het ‘Landelijk beleid Besluit
opgesteld. Deze advieswaarden worden ook als
heeft de ambitie om toe te werken naar de WHO-
gevoelige bestemmingen (luchtkwaliteitseisen)’
gezondheidskundige advieswaarden beschouwd.
advieswaarden in 2030. Wij onderschrijven de ambitie van
vastgelegd dat scholen, voorzieningen voor kinderopvang
het Rijk.
en verpleeg-, verzorgings- en bejaardenhuizen alleen
De tabel hiernaast geeft een overzicht van enkele
binnen 300 meter van de rand van een snelweg of 50
belangrijke normen in de regelgeving voor luchtkwaliteit.
Hoe dichter men woont of verblijft bij een drukke weg,
meter van de rand van een provinciale weg mogen
Ook bevat deze tabel de advieswaarden van de
hoe vaker de eerdergenoemde gezondheidseffecten
worden gebouwd wanneer er geen sprake is van
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor fijnstof en
optreden. Dit geldt voor drukke binnenstedelijke wegen,
(dreigende) overschrijding van de grenswaarden voor
stikstofdioxide.
provinciale wegen en zeker voor snelwegen. Ook op
luchtkwaliteit (PM10 en NO2). Dit geldt voor nieuwbouw,
plekken waar ruimschoots aan de grenswaarden wordt
maar ook voor uitbreidingen met meer dan 10% van de
voldaan, treden deze gezondheidseffecten op. De invloed
capaciteit.
op de gezondheid is het sterkst in de eerste 100 meter
De minister schreef daarnaast: “…Gezondheidsschade
naast de verkeersas. Afhankelijk van de lokale situatie
kan echter ook optreden als er geen sprake is van
is de impact tot op enkele honderden meters of meer
normoverschrijding. Daarom wordt bestuursorganen
aantoonbaar. De WHO concludeert dat nabij drukke
aangeraden terughoudend te zijn met het besluiten
wegen talloze componenten in verhoogde concentratie
tot en realiseren van gevoelige bestemmingen binnen
aanwezig zijn en dat de gezondheidseffecten niet aan
de genoemde zones langs wegen, ook daar waar de
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
57
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
tegenstelling tot een verbrandingsmotor geen fijn stof.
vindt plaats in de context van het beginsel van een goede
Maar bij alle auto’s slijten banden en remmen en daarbij
ruimtelijke ordening…”. Dit vraagt om nader gemeentelijk
komt ook fijnstof vrij. In het geval van de remmen is dat
Onze ambitie in deze visie is de balans tussen
beleid.
remstof, kleine stofdeeltjes die vrijkomen wanneer de
ruimtelijke en economische ontwikkelingen en
Het uitsluitend toetsen aan de Wet Luchtkwaliteit (inclusief
remblokken tegen de remschijf worden gedrukt. Door de
verbetermaatregelen te laten doorslaan naar het
de AMvB gevoelige bestemmingen), biedt dus onvoldoende
wrijving tussen het asfalt en de banden ontstaan hele
verbeteren van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst
garanties voor een gezonde leefomgeving. In het kader
kleine rubber- en asfaltdeeltjes die voor een belangrijk
te behalen.
van een goede ruimtelijke ordening (fysieke leefomgeving)
deel bijdragen aan de fijnstofuitstoot van het wegverkeer.
dient dan ook een bredere afweging te worden gemaakt en
Uit gegevens van Plastic Soup Foundation (PSF) blijkt dat
• We willen dat onze kinderen geen astma en andere
ruimer te worden getoetst. In deze omgevingsvisie worden
een band ongeveer 1,5 kilo rubber en microplastics slijt
luchtwegklachten ontwikkelen omdat ze in hun
daarom ook woningen en ziekenhuizen aangemerkt
voordat deze vervangen wordt door een nieuwe. De 3%
jonge jaren langdurig langs een drukke weg hebben
als gevoelige bestemmingen. Hiermee sluiten we aan
tot 7% daarvan is zo fijn dat het in de lucht bijdraagt aan
gespeeld en/of gewoond.
bij de Richtlijn Luchtkwaliteit en Gezondheid van de
fijnstof.
• We willen voorkomen dat inwoners met zwakke longen in situaties terecht komen dat ze aan te hoge
Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD).
<
Wat willen we bereiken?
normen niet worden overschreden. De afweging daarover
Door het zware accupakket is een elektrische auto
concentraties van fijnstof worden blootgesteld.
De definitie van “drukke wegen” die in verschillende
zwaarder dan een vergelijkbare brandstofauto en dat
• We vinden het belangrijk dat binnen de gemeente
gezondheidskundige onderzoeken is gebruikt, varieert.
is nadelig voor de banden- en remslijtage. Ook hebben
een nauwere samenwerking is tussen de beleidsvelden
Sommige onderzoeken spreken over “major roads”,
elektrische auto’s vaak meer vermogen, wat ook kan
gezondheid en milieu. We bevorderen en intensiveren
andere over wegen met minimaal 5.000 motorvoertuigen
leiden tot het sneller slijten van met name de banden.
deze samenwerking. • We willen de luchtkwaliteit in samenhang en op
per etmaal (mvt/etmaal), andere over wegen van minimaal 10.000 mvt/etmaal. Vanuit praktisch oogpunt
Een onafhankelijk Brits onderzoeksbureau Emission
integrale wijze oppakken. Het is belangrijk dat
is door de GGD-en gekozen om drukke wegen in de
Analytics heeft de bandenslijtage onderzocht en al
bij de ontwikkeling van andere beleidsterreinen
advisering te laten gelden als wegen met 10.000 mvt/
eerder gewaarschuwd voor de fijn stofuitstoot door de
(zoals mobiliteits-, energie- en ruimtelijk beleid)
etmaal of meer. Eerstelijnsbebouwing op minder dan
bandenslijtage van elektrische auto’s. Emission Analytics
rekening wordt gehouden met verbetering van de
50 meter van drukke stadswegen (meer dan 10.000
heeft ook benadrukt dat elektrische auto’s zwaarder zijn
luchtkwaliteit voor het behalen van gezondheidswinst.
voertuigen per etmaal) wordt vanuit gezondheidskundig
door hun accupakketten en hoe zwaarder een auto, des
• We willen samenwerken met andere partijen en
oogpunt afgeraden. Een afstand van minder dan 100
te groter de bandenslijtage.
organisaties om gezamenlijk gezondheidswinst te
meter van de snelweg wordt sterk afgeraden.
Volgens een nieuwe studie van de Organisatie voor
realiseren.
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
• Het GGD-advies om geen nieuwe gevoelige
Op dit moment moeten we nog terughoudend en heel
worden de banden van grote elektrische auto’s veel
bestemmingen te realiseren binnen een afstand van
voorzichtig zijn met conclusies over het verhelpen van het
zwaarder belast - ook door het enorme koppel van
50 meter van een ‘drukke’ weg met minimaal 10.000
fijn stof probleem door de komst van elektrische auto’s. Uit
elektrische auto’s. Voor grote elektrische voertuigen
mvt/etmaal is uitgangspunt met uitzondering van
recente onderzoeken blijkt namelijk dat het probleem van
met accu’s met een actieradius van zo’n 480 kilometer
woningen voor wat betreft het begrip ‘drukke weg.
de uitstoot van fijnstof door het wegverkeer niet verholpen
gaat het onderzoek uit van 3% tot 8% meer (niet-
is met de komst van elektrische auto’s.
motorgerelateerde) fijnstofproductie dan bij vergelijkbare
Een elektromotor van een elektrische auto produceert in
auto’s met een verbrandingsmotor.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
58
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
• Voorzieningen zo veel mogelijk op fietsafstand te
De provincie Noord-Holland is in 2020 gestart met
• Een gemeentelijke weg als drukke weg karakteriseren
realiseren en befietsbare en beloopbare wijken na
het programma Gezonde Leefomgeving. Voor
in het kader van luchtkwaliteit met betrekking tot
te streven, waardoor we onnodige automobiliteit en
Haarlemmermeer is een goede aanhaking bij dit
woningen wordt nog nader bekeken. Mogelijk is
daarmee uitstoot voorkomen.
programma van belang. Dit biedt kansen en voordelen.
hier iets meer nuance en differentiatie gewenst. Dit
• Te zorgen dat alle partijen betrokken bij de luchtvaart
vraagt om nadere uitwerking (aantal mvt/etmaal in
– waaronder het Rijk, Schiphol, KLM (en andere
Lees meer over: gezondheid, geluid, luchthaven,
relatie tot te hanteren afstandseisen). Ook cumulatie
maatschappijen) en LVNL - blijven inzetten op innovatie
chemische bodemkwaliteit, natuur, landschap, mobiliteit,
(meerdere bronnen aanwezig) kan een rol spelen bij
van de luchtvaartsector. Zodat vliegtuigen en voertuigen
wonen, klimaat, milieukwaliteit, energie, stikstofdepositie,
de beoordeling. Uiteraard zijn grote afwijkingen van
minder uitstoten (lees meer bij luchthaven en luchtvaart).
de GGD-richtlijn ongewenst.
• Te zorgen dat ons energietransitiebeleid kansen biedt voor een schonere lucht maar tegelijkertijd niet negatief
<
uitpakt; hiermee willen we bijvoorbeeld voorkomen dat
Ultrafijn stof rondom de luchthaven
kleinschalige biomassastook gaat toenemen.
Ultrafijn stof concentraties veroorzaakt door
Wonen, werken en recreëren gebeurt in Haarlemmermeer
• Voorlichting over particuliere houtstook te geven.
vliegverkeer blijken relatief hoog te zijn in de
vaak zij aan zij. Druk wegverkeer legt een zware druk op
• Te wijzen op het belang van een gezond binnenklimaat
omgeving van Schiphol. Dit heeft mogelijk negatieve
het milieu in onze gemeente en vindt plaats dicht bij onze
op plekken waar onze inwoners, leerlingen, werknemers
effecten op de gezondheid van inwoners. We weten
woonkernen. Tegelijkertijd heeft Haarlemmermeer te
en bezoekers verblijven.
nog weinig over de effecten van ultrafijn stof. Het
maken met noodzakelijke woningbouwontwikkeling.
• Mogelijk ruimte bieden voor mitigerende maatregelen
RIVM doet daarom een vierjarig onderzoek (2018-
Uiteraard blijven we zorgen dat we in Haarlemmermeer
als grootschalig groen. Het filtereffect op fijnstof van
2021) naar de gezondheidseffecten van ultrafijn stof
op locaties, waar we als gemeente invloed op hebben,
kleinschalig groen (zoals specifiek groen op daken,
rond Schiphol. Uit een eerste deelonderzoek (2019)
aan de wettelijke normen voor de luchtkwaliteit voldoen.
gevels, in de tuinen en in de openbare ruimte) is nog niet
naar effecten van ultrafijn stof op korte termijn
We willen de verschillende belangen samenbrengen en
bewezen en onderwerp van onderzoek.
blijkt dat de blootstelling aan ultrafijn stof rond
samen op zoek gaan naar goede balans en win/win
• Ons bewust te zijn van koppelkansen, bijvoorbeeld bij
Schiphol een kortdurend effect kan hebben op de
oplossingen.
de reductie van geluidsoverlast of CO2. De bronnen van
gezondheid. Op zulke dagen hebben kinderen meer
geluid, CO2 en luchtkwaliteit zijn soms dezelfde.
last van luchtwegklachten, zoals kortademigheid
Wat gaan we doen? Wij willen dat de gezondheidseffecten door
Wat is daarvoor nodig?
luchtvervuiling zo veel mogelijk voorkomen worden door:
De Omgevingswet bevat instrumenten en regels die de
• Te zorgen dat onze bronnen schoner worden door onder
kwaliteit van de binnen- en buitenlucht bewaken en
meer elektrisch rijden te blijven stimuleren.
beschermen.
• Bij de ruimtelijke ontwikkelingen rekening te houden
Om aan de slag te gaan met ruimtelijke kaders om
met afstanden tussen gevoelige bestemmingen,
gezondheidswinst te behalen voor álle inwoners
inclusief woningen en ziekenhuizen, en bronnen van
van Haarlemmermeer hebben we een aanvullend
luchtvervuiling.
luchtkwaliteitsbeleid nodig. De ruimtelijke
en piepende ademhaling. Wij volgen deze onderzoeksresultaten nauwlettend en monitoren of aanvullend beleid noodzakelijk is.