Ontwerp-Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040.pdf

randvoorwaarden worden opgenomen in het Omgevingsplan. GEMEENTE HAARLEMMERMEER

59

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Milieukwaliteit: divers

Wat gaan we doen? • Met het zorgvuldig toedelen van functies voorkomen we

Milieukwaliteit en gezondheid: licht, geur, trilling, magneetveld, straling, wind

maatwerkvoorschriften aan activiteiten toekennen

Waar staan we? Wat is er aan de hand?

Bij bronnen als hoogspanningsverbindingen,

via het omgevingsplan. Denk bijvoorbeeld aan de

Verschillende activiteiten kunnen vormen van hinder of

transformatorstations of zendmasten kan er zorg zijn over

mestplaats bij vee, gezoneerde industrieterreinen met

overlast met zich meebrengen.

elektromagnetische velden of straling.

vastgestelde omgevingswaarden of geuremissie bij

Voor de hinder van magneetvelden heeft Rijk op

horeca in een woonomgeving.

Bepaalde activiteiten vereisen veel licht. Voor de

basis van het ‘voorzorgprincipe’ normen gesteld. Bij

• Bij het toedelen van functies die overlast kunnen geven

teelt van planten, bloemen en groenten zijn soms

hoogspanningsverbindingen en transformatorstations

wordt onderzoek gedaan naar de effecten van geur,

assimilatielampen nodig om te groei te bevorderen. Voor

moet voorkomen worden dat nieuwe gevoelige functies

licht of straling. Denk daarbij aan; geurhinderonderzoek

een veilige afhandeling van luchtvaart is verlichting van

binnen de magneetveldzone van 0,4 microTesla liggen.

voor de luchthaven (in kader van ruimtelijke plannen);

het banenstelsel en de platforms nodig. Verlichting van

We houden ons op de hoogte van nieuwe inzichten van

lichthinderonderzoeken voor een juiste lichtsterkte

sportvelden is nodig om in de avond te kunnen sporten.

het RIVM.

en/of afstelling van lichtmasten bij sportcomplexen

Lees meer over straling bij: 5G, zendmastenbeleid.

of glastuinbouw; magneetveldonderzoek bij

Bepaalde activiteiten in de leefomgeving gaan gepaard

<

toekomstige overlastsituaties. • Daar waar nodig gaan we specifieke normen en

transformatorstations of grote elektriciteitsverbindingen.

met geurhinder, denk aan kerosinelucht (luchthaven),

Ter voorkoming van hinder door wind door hoge

Daarmee voorkomen we overlast en mogelijke klachten

ontgassing van scheepvaart (havengebied), het houden

gebouwen kan een windtunnelonderzoek behulpzaam

voor de gezondheid van onze inwoners.

van vee, verwerking van GFT-afval, het zuiveren van

zijn. Bij het uitwerken van onze Verdichtingsvisie en

• Wij stimuleren eigenaren en beheerders om nadere

afvalwater (AWZI’s), het roken van vlees of vis (diverse

(hoog)bouwlocaties is voorkomen van windhinder een

maatregelen te nemen die overlast door geur, licht,

locaties) of het produceren van staal (Spoorzicht). In

aandachtspunt.

magneetvelden en trilling voorkomen.

de meeste gevallen wordt de toegestane hinder voor

• In bijzondere gevallen laten wij de bron van overlast in

de leefomgeving vastgelegd in de milieuvergunning of

De Omgevingsdienst toetst of bedrijven zich aan de norm

moet worden voldaan aan algemene normen uit het

houden en afdoende maatregelen nemen om overlast te

meetapparatuur (‘e-noses’) te meten.

Activiteitenbesluit. Voor geur is het mogelijk om een

voorkomen. Ook worden klachten geregistreerd.

• Wij zorgen dat de wettelijke milieunormen gehandhaafd

gemeentelijke verordening vast te stellen. Wij hebben deze verordening niet.

Wat willen we bereiken?

beeld brengen door bijvoorbeeld tijdelijk met elektrische

worden.

Wat is daarvoor nodig?

Voor trilling geldt dat sommige functies gevoelig kunnen

Wij willen dat inwoners, bezoekers en werknemers zo

We bepalen in het omgevingsplan welke regels

zijn voor verstoring door trillingen. Denk aan laboratoria

min mogelijk gehinderd worden door (de effecten

we opnemen voor geurhinder voor activiteiten die

of computercentra in de nabijheid van startbanen of

van) licht, geur, magneetvelden, straling of trilling. Het

geen instructieregels van het Rijk meekrijgen in het

een puinbreker. Dit kan een reden zijn om dit aspect te

zorgvuldig toedelen van functies kan toekomstige

Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). We leggen in het

onderzoeken.

overlastsituaties voorkomen

omgevingsplan vast welke gebouwen geurgevoelig zijn. We stellen in het omgevingsplan een ‘bebouwingscontour geur’ vast.

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

60

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

We leggen in het omgevingsplan vast welke trillingen door een activiteit in trillinggevoelige (ruimten van) gebouwen aanvaardbaar zijn. Die regels gelden ook voor vergunningplichtige milieubelastende activiteiten. We leggen in het omgevingsplan vast dat wij geen nieuwe gevoelige functies binnen of naast magneetveldzones van 0,4 microTesla realiseren. In het omgevingsplan nemen we regels voor geur op. Lees meer over: gezondheid, geluid, 5G, luchthaven en luchtvaart, energie, datanetwerken, zendmasten, wonen, milieukwaliteit, economie

<

>

Hoogspanningsmasten recreatiegebied De Groene Weelde. GEMEENTE HAARLEMMERMEER

61

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Milieukwaliteit: ondergrond Milieukwaliteit en gezondheid, ruimtelijk economische structuur, landschap Waar staan we? Wat is er aan de hand? Niet alleen boven de grond is sprake van schaarste aan ruimte en stapeling van functies en doelen. Ook de ondergrond wordt steeds meer benut en belast. Met een brede blik naar bodem en ondergrond kijken is nodig, omdat we daarmee opgaven en doelen in de fysieke leefomgeving kunnen oppakken als zorgvuldig ruimtegebruik, omgevingskwaliteit, energietransitie, klimaatadaptatie, gezonde leefomgeving, aantrekkelijk landschap of toekomstbestendige landbouw. In de ondergrond kunnen processen aan de gang zijn die de invulling van maatschappelijke opgaven

<

>

beperken; verzilting, bodemdaling, afname van bodemvruchtbaarheid of verontreiniging. In de tabel is aangegeven welke functies en rollen de ondergrond kan hebben (draagkracht, informatie, regulatie, productie), wat de relatie met het rad van de leefomgeving is en hoe de ondergrond een rol speelt bij het beschermen van de leefomgeving en het bereiken van maatschappelijke doelen voor onze leefomgeving.

SunBinFish in de speeltuin Kleiland in PARK21. GEMEENTE HAARLEMMERMEER

62

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Functies en rollen ondergrond

Relatie rad van de leefomgeving

Functies en rollen ondergrond

Doelen en opgaven fysieke leefomgeving

Draagkracht om ondergronds te bouwen

Kabels, leiding, riolering en warmtenet

<

Ondergrondse buisleidingen

Warmte/ koudeopslag

Opslag van stoffen

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

Doelen en opgaven fysieke leefomgeving

Archeologische waarden

Natuur en landschap: archeologische waarde als onderdeel erfgoed.

Zorgvuldig omgaan met archeologische waarden in ondergrond. Waar mogelijk archeologische waarde beleefbaar maken in het landschap.

Aardkundige waarden

Natuur en landschap: cultuurhistorisch en aardkundig erfgoed

Beschermen aardkundige waarden. Aardkundige waarden herkenbaar houden in het landschap.

Landschappelijke diversiteit

Natuur en landschap

Kwaliteiten bestaande landschappen benutten en versterken voor een aantrekkelijke woon-, leef- en werkomgeving. Geen ophogingen in veengebieden met agrarische- of natuurfunctie, tenzij gebiedseigen veen en rekening houdend met grondwaterstand.

Ecologische diversiteit

Natuur en landschap

Biodiversiteit vergroten, aansluitend op de lokale bodemcondities. Natuurinclusieve landbouw ter vergroting biodiversiteit.

Schone en veilige bodem

Milieukwaliteit en gezondheid; chemische bodemkwaliteit Veiligheid

Zo schoon mogelijke bodem, oppervlakte- en grondwater. Beperking risico’s conventionele explosieven

Levende bodem

Natuur en landschap, natuurlijke hulpbronnen, wonen en woonomgeving

Streven naar goed ontwikkeld bodemleven voor o.a. betere groengebieden, betere bodemvruchtbaarheid, minder ziekten en plagen, afbraak van verontreinigingen.

Informatie

Draagkracht Draagkracht om bovengronds te bouwen en aan te leggen

Relatie rad van de leefomgeving

Wonen, ruimtelijke economische structuur, natuur en landschap (bomen, etc.), natuurlijke hulpbronnen (windturbines, zonneakkers)

Zorgvuldige en afgewogen toedeling van functies die schaarse ruimte nodig hebben. Combineren van doelstellingen (bv bomen die fijnstof afvangen, klimaat reguleren, hittestress voorkomen en gezondheid bevorderen).

Wonen, ruimtelijke economische structuur (parkeergarages, tunnels, viaducten, kelders)

Efficiënte benutting van schaarse ruimte. Veilig ondergronds bouwen. Voorkomen neven-effecten op bijvoorbeeld grondwater of stabiele bodem.

Ruimtelijk economische structuur: transport van elektriciteit, gas, data, drinkwater, afvalwater, warmte et cetera

Veilig en leverings-zekerheid transporteren en beperking risico’s of overlast. Efficiënt en geordend gebruik van de schaarse ondergrondse ruimte. Voorkomen ondergrondse hittestress en te warm drinkwater.

Ruimtelijk economische structuur: transport van gas, kerosine, drinkwater, afvalwater, et cetera

Klimaat: klimaatneutraal wonen, werken; toepassen WKO voor verwarmen en koelen

Economie: opslag in ondergrond (zoals CO2), injecteren van brijnwater (zout concentraat dat overblijft na ontzilten bv t.b.v. glastuinbouw)

Veilig en leverings-zekerheid transporteren en beperking risico’s of overlast. Efficiënt en geordend gebruik van de schaarse ondergrondse ruimte.

Regulatie

Efficiënt inrichten ondergrond. Effectiviteit waarborgen (afstemming vergunning). Voorkomen negatieve effecten op (grond) water, bodem en riool. We voorkomen negatieve effecten op water en bodem. We streven naar regionaal beleid voor het omgaan met brijnwater.

63

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

<

Functies en rollen ondergrond

Relatie rad van de leefomgeving

Doelen en opgaven fysieke leefomgeving

Functies en rollen ondergrond

Relatie rad van de leefomgeving

Doelen en opgaven fysieke leefomgeving

Stabiele bodem

Veiligheid, natuurlijke systemen en processen

Slim en zorgvuldig peilbeheer om bodemdaling (door oxidatie van veengronden en rijping van klei) te beperken. Voorkomen opbarsting bodem en ontstaan wellen bij ruimtelijke ontwikkelingen (bodem vormt niet doorlatende laag). Mitigeren van effecten toenemende verzilting (autonoom proces).

Productie Gewasproductie

Natuurlijke hulpbronnen, klimaat, milieukwaliteit, gezondheid

Voorkomen van erosie, vervuiling grondwater, emissies naar milieu door verkeerde afstemming tussen bodemvruchtbaarheid en gewasproductie. Goede afstemming leidt tot hogere opbrengsten en beperkingen in gebruik van meststoffen.

Waterbergende bodem

Klimaat, natuur en landschap, ruimtelijk econ. structuur, wonen en woonomgeving

Water vasthouden, bergen en dan pas afvoeren. Slimme functiecombinaties maken. Voldoende ruimte houden om water te bergen.

Voorraad drinkwater

Natuurlijke hulpbronnen

N.v.t. geen waterwingebied of grondwaterbeschermingsgebied. Bij mogelijke toekomstige waterwinning mogen geen nadelige effecten optreden.

Waterfilterende bodem

Klimaat, natuur en landschap, ruimtelijk economische structuur, wonen en woonomgeving, milieukwaliteit, natuurlijke hulpbronnen

Voorkomen verstoring waterfilterende functie.

Voorraad grondwater

Natuurlijke systemen en processen, klimaat,

Zorgvuldig grondwaterbeheer. Verdroging voorkomen door waterberging. Slim doorspoelen voorkomt negatieve gevolgen verzilting landbouw. Op termijn verziltingsadaptatie nodig voor landbouw en groen.

Koolstofbindende bodem

Klimaat, natuur en landschap, natuurlijke hulpbronnen

Door inklinking van veen te beperken voorkomen we uitstoot van CO2. Terugloop van organisch stofgehalte in bodem voorkomen (maakt dat bodem beter regenval verwerkt of droogte doorstaat). We benutten de bodem als opslagplek voor organische stoffen als humus, voor vastleggen CO2 en stikstof en als depot van tijdelijk vastgelegde minder voorkomende mineralen.

Voorraad delfstoffen

Natuurlijke hulpbronnen, natuur en landschap.

Zandwinning alleen aan de orde als dit bijdraagt aan ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen en past in ruimtelijk beleid.

Voorraad fossiele energie

Natuurlijke hulpbronnen, klimaat.

Kritische opstelling t.o.v. schaliegas vanwege milieuen veiligheidsaspecten en doelstelling op gebied hernieuwbare energie.

Geothermie

Natuurlijke hulpbronnen, klimaat, veiligheid

Bij de energietransitie is geothermie een mogelijk in te zetten energiebron. Negatieve effecten op (o.m.) de draagkracht van de bodem moeten hierbij voorkomen worden.

Vrij naar: RuimteXmilieu

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

64

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Transport- en buisleidingen

Wat gaan we doen?

we daarmee doelen kunnen combineren. Bijvoorbeeld

In de gemeente bevinden zich veel grote transport en

Bij activiteiten op en in de ondergrond houden we

onze doelen voor klimaatadaptatie en een groene leef-

buisleidingen. Onder meer voor:

rekening met de kwaliteiten van de ondergrond en de

en werkomgeving.

• CO2 (lees meer bij energie)

doelen die we willen bereiken zoals deze in de tabel

• Afvalwaterzuivering (lees meer bij water)

benoemd zijn. Wij zorgen dat onze doelen bekend

Wat is daarvoor nodig?

• Energie (lees meer bij energie)

zijn bij eenieder die activiteiten in de ondergrond

In lopende processen en ontwikkelingen geven wij

• Kerosine

voorneemt en uitvoert. Ook dienen bij ontwikkelingen

waar mogelijk de ondergrond meer aandacht door te

• Drinkwater

relevante onderzoeken uitgevoerd te worden. Denk

onderzoeken of principes voor stedelijk programmeren

aan bodemonderzoek (zie paragraaf bodem),

en integraal ontwerpen toe te passen zijn.

Een deel van deze (buis)leidingen zijn in de Nationale

archeologisch onderzoek (zie erfgoed) of onderzoek

Omgevingsvisie (NOVI) tot nationaal belang benoemd.

naar conventionele explosieven.

Deze hoofdinfrastructuur moet gewaarborgd worden

<

Lees meer over: chemische bodemkwaliteit, vitale bodem, natuur, landschap, biodiversiteit, wonen,

voor transport van stoffen. In Haarlemmermeer zijn het

Voor conventionele explosieven (CE) in de ondergrond

energie, water, klimaatadaptatie, veiligheid,

tracé van de 380 kV hoogspanningsverbinding en het

uit de Tweede Wereldoorlog hebben wij twee

milieukwaliteit, archeologie, stedelijk programmeren

buisleidingentracé van nationaal belang voor het vervoer

uitgangspunten:

van gevaarlijke stoffen.

• Zoveel mogelijk voorkomen dat men in de dagelijkse

Het Omgevingseffectrapport en de leefomgevingsfoto

praktijk in contact kan komen met CE door het

gaan nader in op omgevingseffecten hiervan.

verrichten van onderzoek.

>

• (Reactief) verwijderen van alle blindgangers van Lees meer over de drukte in de ondergrond en hoe wij

vliegtuigbommen uit de ondergrond wanneer de

daarmee omgaan in het kader ‘stedelijk programmeren

situatie daar om vraagt.

en integraal ontwerpen’.

Lees meer in: Beleidsplan conventionele explosieven

Wat willen we bereiken?

(2018). We houden rekening met belemmeringen die grote leidingen (drinkwater van de

Wij willen zorgdragen voor de ondergrond en de

Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland,

ondergrond een rol laten spelen bij de bescherming

afvalwater, CO2, kerosine) met zich mee kunnen

van onze leefomgeving en het bereiken van

brengen. Bij voorkeur concentreren we grote

maatschappelijke doelen als zorgvuldig ruimtegebruik,

buisleidingen op efficiënte wijze in de daarvoor

omgevingskwaliteit, energietransitie, klimaatadaptatie,

bestemde tracés. In het omgevingsplan nemen we

gezonde leefomgeving, aantrekkelijk landschap en

de nodige regels voor de ondergrond op die mede

toekomstbestendige landbouw.

gebaseerd zijn op bovengenoemde tabel. Waar nodig benutten we stedelijk programmeren (zie kader), omdat

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

65

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Stedelijk programmeren en integraal ontwerpen De ondergrond raakt steeds voller, onder meer door de energietransitie (aardgasleidingen vervangen voor extra elektriciteitskabels of warmteleidingen)) en digitalisering. Door verdergaande intensivering van het stedelijk gebied neemt de druk op de openbare ruimte en ondergrond verder toe. Tegelijkertijd is meer ruimte nodig voor waterberging en groen om nadelige effecten van klimaatverandering te beperken. Dit vraagt om een andere aanpak: stedelijk programmeren en integraal ontwerpen van de openbare ruimte. Als we ingrijpen in het landschap of stedelijk gebied – of dat nu onder de grond of

<

>

boven de grond is – doen we dat weloverwogen, sturen we op de juiste plek, met de juiste vorm van inpassing en proberen we meerdere doelen te combineren. Een integrale aanpak voor het programmeren, ontwerpen en inrichten van de openbare ruimte en ondergrond verwerken wij onder meer in de herziening van de leidraad Duurzame inrichting openbare ruimte (DIOR). Bij aanleg, beheer en onderhoud stemmen we planningen op elkaar af, zodat de openbare ruimte zo min mogelijk open hoeft. Daarmee besparen we kosten en voorkomen we onnodige overlast. Dat noemen we ‘stedelijk programmeren’.

Aanleg van de riolering tijdens de bouw van de stadse woonwijk Hyde Park in Hoofddorp. GEMEENTE HAARLEMMERMEER

66

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Milieukwaliteit: bodem

gewasbeschermingsmiddelen) of lozing en uitstoot door bedrijven en uitstoot van (vlieg)verkeer. De locaties met verontreinigingen uit het verleden, waar

Milieukwaliteit, gezondheid, natuurlijke hulpbronnen

sanering nodig is omdat er sprake is van risico’s, worden onder verantwoordelijkheid van de provincie gesaneerd.

De chemische bodemkwaliteit is van belang voor de

Als de bodem voldoet aan de bij de functie horende

Dit betreft de zogenaamde spoedlocaties.

volksgezondheid. We willen niet wonen, recreëren of

waarde ziet de landelijke overheid de bodem als

De gemeente is met de ingang van de Omgevingswet

spelen op vervuilde grond. Ook voor de voedselproductie

blijvend geschikt voor deze functie. Overigens betekent

verantwoordelijk voor het graven in sterk verontreinigde

en voor flora en fauna is een schone bodem van

overschrijding van de waarde bij een bepaalde functie

grond of het saneren van grond in verband met risico’s

belang. Alle gebruikers en eigenaren hebben de

niet per definitie dat er een onaanvaardbaar risico is en

bij toekomstig gebruik.

verantwoordelijkheid om bewust om te gaan met de

dat er noodzaak is om de bodem te saneren.

De chemische bodemkwaliteit – en daarmee ook

bodem en deze zo schoon mogelijk te houden. Op de bodemkwaliteitskaart is de algemene

van (vlieg)verkeer, enkele milieubelastende bedrijven en

chemische bodemkwaliteit te zien voor de bovenste

landbouw.

Ons beleid voor chemische bodemkwaliteit is opgenomen

twee meter. In het grootste deel van onze gemeente

Van sommige stoffen is de omvang van de

in de Nota bodembeheer met de bijbehorende

voldoet de bodemkwaliteit wat betreft de stoffen

bodembelasting nog niet in beeld. Bijvoorbeeld van

bodemkwaliteitskaart. De nota valt onder het

die standaard onderzocht moeten worden aan de

PFAS; de groep waar PFOS onderdeel van is en andere

overgangsrecht van de Omgevingswet.

‘Achtergrondwaarde’. Deze grond wordt als schoon

zogenaamde ‘zeer zorgwekkende stoffen’. Daarnaast

De nota geeft invulling aan de ruimte die we hebben

beschouwd en is in principe geschikt om - onder

vormen onder andere medicijnresten en microplastic

voor zogenaamd ‘gebiedsspecifiek’ en ‘functiegericht’

voorwaarden - overal zonder onderzoek te hergebruiken

nieuwe bedreigingen voor de bodem. Rijk en provincie

bodembeheer. Zo spelen we in op maatschappelijke

(altijd toepasbare kwaliteit). Een klein gedeelte heeft

zijn aan zet voor normering, onderzoek en aanpak bij de

ontwikkelingen en belangen als gezondheid, wonen

een bodemkwaliteit die voldoet aan de kwaliteitsklasse

bron en eventuele sanering.

en economie. Het ‘bodembeheergebied’, gebied

‘wonen’ of ‘industrie’. Dit betreft voornamelijk de oudere

Door de toename van bebouwd gebied in de regio is er

waarin gebruik kan worden gemaakt van elkaars

bebouwing (voor 1960) in Hoofddorp, Nieuw-Vennep,

een grote behoefte aan locaties waar grond kan worden

bodemkwaliteitskaarten, bestaat uit het grondgebied

Badhoevedorp, Zwanenburg, Spaarndam, Halfweg en

hergebruikt. In kwetsbare (veen)gebieden kan ophoging

van de gemeente Haarlemmermeer aangevuld met de

overige kleine kernen.

tot onherstelbare schade voor het ecosysteem leiden.

Regionaal is ook een bodemkwaliteitskaart voor PFOS en

Met de opkomst van elektrisch vervoer (en wellicht

Waar staan we? Wat is er aan de hand?

<

grondwaterkwaliteit - wordt beïnvloed door uitstoot

andere gemeenten binnen het beheergebied van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.

PFOA en gezamenlijk PFAS-beleid vastgesteld. Hiermee

vliegen) zal de uitstoot bij de bron verminderen. Dat

Het landelijke chemische bodembeleid maakt

is hergebruik van grond en bagger op een verantwoorde

komt de bodemkwaliteit ten goede. De overgang

onderscheid tussen verschillende kwaliteiten bodem.

manier vereenvoudigd.

naar duurzame landbouw (kringlooplandbouw,

Naast de ‘altijd toepasbare kwaliteit’ kennen we onder

precisielandbouw) maakt dat er naar verwachting

meer ‘wonen-kwaliteit’ en ‘industriekwaliteit’. Bij elke

In het verleden werd bodemverontreiniging met name

veel minder bestrijdingsmiddelen nodig zijn. Ook het

kwaliteit hoort een bepaald beschermingsniveau

veroorzaakt door ondergrondse olietanks, asbest

ecosysteem en daarmee de biodiversiteit is gebaat bij

voor het ecosysteem en de mate waarin de mens

en teerhoudend asfalt als verhardingsmateriaal

een zo schoon mogelijke bodem.

blootgesteld mag worden.

voor bijvoorbeeld wegen, landbouw (nu verboden

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

67

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Wat willen we bereiken?

punten strenger of ruimer dan het generieke beleid. Dit is te lezen in de Nota bodembeheer.

Wij hanteren in ons bodembeleid de volgende uitgangspunten:

Met de komst van de Omgevingswet krijgt de gemeente

• De gezondheid van de mensen moet zo veel mogelijk

meer beleidsvrijheid. Indien nodig stellen wij eigen beleid

worden beschermd.

op om op een verantwoorde wijze de mogelijkheid te

• De chemische bodemkwaliteit mag niet

geven de bodem te gebruiken.

verslechteren. • De kwaliteit van de bodem moet zo zijn dat de

Wat is daarvoor nodig?

functies wonen, werken, infrastructuur, natuur en

De uitwerking voor de regels ten aanzien van

landbouw op een verantwoorde wijze toegewezen

sanering en het toepassen van grond worden in het

kunnen worden en mogelijk zijn.

omgevingsplan opgenomen.

• Hergebruiksmogelijkheden van vrijkomende grond wordt optimaal gefaciliteerd.

Lees meer over: nota bodembeheer, ondergrond,

• Vrijkomende grond en bagger wordt zo dicht mogelijk

landbouw, biodiversiteit, gezondheid, lucht, mobiliteit,

bij de herkomstlocatie hergebruikt.

stikstofdepositie

• Eigenaren en gebruikers van gronden dragen

<

zoveel mogelijk bij aan het verbeteren van de bodemkwaliteit.

Naar een vitale bodem

• Het toepassen van grond mag niet tot ongewenste

Het denken over de bodem is aan het verbreden.

effecten leiden voor kwetsbare ecosystemen (zoals

Van chemische bodemkwaliteit alleen gaat het

het ophogen van veengebied).

steeds meer over een vitale bodem in brede zin.

• Indien nodig voor de bescherming van onze bodem,

Een vitale bodem is een bodem met intrinsiek

stellen we eigen beleid op voor nieuwe bedreigingen

goede natuurlijke kwaliteiten: een bodem

van de bodem.

die onder andere vruchtbaar is, biodiversiteit

>

huisvest, ziektes weert, water bergt, niet verstuift en voedingsstoffen vasthoudt en gedoseerd

Wat gaan we doen?

afgeeft. Hierdoor is de bodem in staat om klimaatverandering het hoofd te bieden, de

Het beleid volgt nu over het algemeen het

kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te

landelijke generieke beleid. Dit houdt in dat de

verbeteren en wateroverlast en verdroging tegen

lokale bodemkwaliteit niet mag verslechteren. Bij

te gaan. Bovendien draagt een vitale bodem bij

ontwikkelingen na een gevoeliger gebruik streven we

aan de klimaatdoelstellingen door tegengaan van

ernaar de bodemkwaliteit te verbeteren. Vanwege de

CO2-uitstoot en opslag van CO2 in de vorm van

maatschappelijke belangen voor de leefomgeving is ons

organisch stof.

gebiedsspecifieke beleid/ maatwerkregels op enkele GEMEENTE HAARLEMMERMEER

68

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Veiligheid

bevorderen verkeersveiligheid; aanpak van jeugdoverlast, jeugdcriminaliteit en wapenbezit. Bij deze prioriteit ligt een

Veiligheid, mobiliteit, woonomgeving, ruimtelijk economische structuur

monitoren we of de doelstellingen gehaald worden.

Waar staan we? Wat is er aan de hand?

en informatiegestuurd werken; gebieds-, dorps- en

Keten zorg-veiligheid

Veiligheid en leefbaarheid is een verantwoordelijkheid van

wijkgericht werken.

Hierbij ligt de focus op groepen personen: personen met

ons allemaal. De gemeente voert de regie op veiligheid en leefbaarheid. Samenwerking staat daarbij voorop.

Wat willen we bereiken?

Met meer dan 156.000 inwoners verdeeld over 31 kernen,

<

sterke relatie met gebiedsgericht werken. Met indicatoren

verward gedrag, zorgmijders, kwetsbare inwoners en relationeel geweld in huiselijke kring, sociale problematiek op Schiphol en de aanpak van alcohol- en drugsgebruik

in combinatie met de aanwezigheid van de luchthaven

Wij streven ernaar dat inwoners, ondernemers en

door jongeren. Hier ligt een relatie met sociaal welzijn en

Schiphol, vitale verkeersnetwerken en de industrie langs

bezoekers in Haarlemmermeer veilig zijn, zich veilig

ons maatschappelijk beleid.

het Noordzeekanaal-gebied is in de gemeente sprake

voelen en bereid zijn samen met professionele partners

van een grote dynamiek op het gebied van veiligheid

de veiligheid te vergroten. De prioriteiten die voor de

Aanpak van ondermijning/ georganiseerde criminaliteit

en leefbaarheid. In ons beleid en bij afwegingen in onze

fysieke leefomgeving het meest relevant zijn:

Ondermijning is een vorm van georganiseerde

leefomgeving kijken we op een brede en integrale manier

• Verbeteren van het veiligheidsgevoel in de eigen buurt.

criminaliteit die zich onder andere in woonwijken, op

naar het onderwerp veiligheid.

• Versterken van de keten ‘zorg-veiligheid’: we willen

bedrijventerreinen en via logistieke knooppunten zoals

de woon- en leefsituatie van inwoners verbeteren,

Schiphol manifesteert, maar niet op een zichtbare en

Onze gemeente is een relatief veilige gemeente in

overlast voor de omgeving verminderen, recidive en

meetbare manier. Bij de aanpak van ondermijning leggen

vergelijking met andere grote gemeenten in Nederland.

escalatie voorkomen en bijdragen aan de sociale

wij onze focus op woon- en adresfraude, criminele

Met name de veelvoorkomende criminaliteit is in vrijwel

kwaliteit in wijken en kernen.

samenwerkingsverbanden, verouderde bedrijventerreinen

in elke wijk afgenomen. Lokaal zijn er in onze wijken grote

• Aanpak van ondermijning/ georganiseerde

en drugsproductie en -handel.

verschillen in veiligheidsbeleving.

criminaliteit.

We staan ook voor nieuwe uitdagingen zoals meer

• Integraal samenwerken aan contraterrorisme,

Integraal samenwerken aan contraterrorisme,

grootstedelijke zorg- en veiligheidsthema’s, de opkomst

extremisme en radicalisering.

extremisme en radicalisering (CTER)

van internetcriminaliteit, het behouden van een

Het gaat hierbij niet alleen over de gewelddadig religieuze

veilige luchthaven in relatie tot de komst van nieuwe

variant, maar ook over extreemlinks en -rechts (politiek),

vervoerswijzen (metro) en crowdmanagement/

milieu- en dierenactivisme. CTER gaat ook over het

bereikbaarheid.

Wat gaan we doen?

voorstadium van radicalisering: polarisatie. Samenhang

Verbeteren van het veiligheidsgevoel in de eigen buurt

met inclusiebeleid en andere activiteiten uit het sociaal

We sluiten met ons beleid aan bij het veiligheidsbeleid

In het Integraal Veiligheidsbeleid staan per prioriteit

domein/zorg en welzijn zijn daarbij van belang. Bij het

van onder meer de politie-eenheid Noord-Holland en de

aangrijpingspunten benoemd die veiligheidsgevoelens

integraal samenwerken aan CTER onderscheiden we de

Veiligheidsregio Kennemerland. Bij onze aanpak hanteren

in de eigen buurt positief kunnen beïnvloeden: aanpak

volgende focuspunten: polarisatie; preventie, detectie en

we uitgangspunten die betrekking hebben op: eigen

High Impact Crimes (woninginbraken, straatroof,

repressie van radicalisering.

verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid; het deelnemen

overvallen, geweldsmisdrijven); bevorderen van de

van inwoners en ondernemers; integrale ketenaanpak

sociale kwaliteit; bevorderen van de fysieke kwaliteit;

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

69

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Aanpak van cybercrime De criminaliteit door internetoplichting, hacken, online

Toezicht en handhaving

beschermt de kwaliteit van de fysieke leefomgeving

fraude, identiteitsfraude (kortweg cybercrime) is een

Toezicht en handhaving zijn belangrijke

en geeft betere sturing aan ontwikkelingen. Het

nieuwere vorm van criminaliteit. Deze wordt de laatste

instrumenten voor het borgen van de kwaliteit,

uitgangspunt is dat er wordt opgetreden wanneer de

jaren steeds omvangrijker. Ook wordt de financiële

veiligheid en leefbaarheid van de woon-, werk- en

regels van het omgevingsplan niet worden nageleefd.

schade steeds groter. We willen dat er een beter

leefomgeving. De nagestreefde beleidsdoelen

beeld ontstaat van de daadwerkelijke omvang van

staan in de Programmabegroting en zijn vertaald

Het houden van toezicht heeft ook een

cybercriminaliteit in Haarlemmermeer. Ook willen we

in strategisch- en tactisch/operationeel beleid en

signaalfunctie. Toezichthouders zijn de ogen en oren

dat de weerbaarheid van inwoners en ondernemers

in uitvoeringsplannen. Voor een aantal wettelijke

van het gebied. Hun signalen kunnen een startpunt

tegen cybercriminaliteit toeneemt. Daarom zijn onze

taken op het gebied van toezicht en handhaving

vormen van aanpassing en/of evaluatie van beleid

focuspunten: het vergroten van de aangiftebereidheid

gelden (proces)criteria. Deze staan in het Besluit

of regels voor de fysieke leefomgeving. Signalen

van cybercrime en het vergroten van de weerbaarheid

Omgevingsrecht. Daar ligt de basis voor onze

over overtredingen die zich zodanig vaak voordoen

van inwoners en ondernemers.

beleidscyclus waarin toezicht en handhaving

dat deze verrommeling van de leefomgeving tot

belangrijke factoren zijn.

gevolg hebben, of tot potentieel gevaarlijke situaties

Overige thema’s veiligheid

<

kunnen leiden zoals bijvoorbeeld het illegaal bewonen

Overige thema’s die benoemd zijn gaan over onze

Het achterwege laten van handhaving kan ertoe

van bedrijfspanden kunnen aanleiding zijn voor

voorzieningen; ‘veilig winkelgebied’, ‘veilig uitgaan’, ‘veilige

leiden dat zich ongewenste ontwikkelingen voordoen,

herstructurering of nieuw beleid. Klachten over

evenementen’, ‘veilig in en om de school’ en ‘hartveilige

die negatieve gevolgen hebben voor de fysieke

verkeersveiligheid of zwerfafval in groen kunnen

gemeente’. Over ‘brandveiligheid’, ‘informatieveiligheid’

leefomgeving. Het omgevingsplan in combinatie met

aanleiding zijn voor een aanpassing van de inrichting

en ‘crisisbeheersing’. Over onze ruimtelijk-economische

een goede handhaving van de vastgestelde regels

van de openbare ruimte.

structuur en economie; ‘veilige bedrijventerreinen’ en ‘veilig toerisme en recreatie’. De veiligheid op het grondgebied van (en rond) de

veiligheidsbeleid uit de Kadernota Integrale Veiligheid

luchthaven Schiphol is verweven met diverse prioriteiten

2018-2022.

en veiligheidsthema’s. De verantwoordelijkheden en de

In 2022 actualiseren we ons veiligheidsbeleid op basis van

inzet zijn groot. Er wordt in de hele veiligheidsketen, dus

een nieuwe Veiligheidsanalyse. Veiligheidsregels die een

ook achter de schermen, continu gewerkt aan een veilige

relatie hebben met de fysieke leefomgeving krijgen een

luchthaven. Ook voor de instrumenten ’vergunningen,

plek in het omgevingsplan.

toezicht en handhaving’ uit het omgevingsrecht en de fysieke veiligheid zijn diverse focuspunten opgenomen.

Lees meer over: verkeersveiligheid, overstromingsrisico’s,

Lees meer over de relatie tussen de fysieke leefomgeving

sociaal welzijn, omgevingsveiligheid, economie,

en veiligheid in ons Uitvoeringsprogramma veiligheid.

gezondheid, luchtvaart en luchthaven

Wat is daarvoor nodig? Met ons jaarlijks Uitvoeringsprogramma Veiligheid dragen wij bij aan de beleidsdoelstellingen en prioriteiten van ons GEMEENTE HAARLEMMERMEER

70

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Waar gaat toezicht en handhaving over?

• Brandveilig gebruik: toezicht op brandveilig

• Bouwen: toezicht op bouw en sloop waar

gebruik van gebouwen (gebruiksvergunningen

vergunning voor is verleend, asbestcontroles

en gebruiksmeldingen) betreft de inzet van

(doorgaans n.a.v. sloopmelding), naleving van

de controleurs van de regionale brandweer

voorschriften (brandveiligheid), handhaven op

(VRK). Deze inzet is gebaseerd op basis van een

illegale bouw volgend uit ingediende klachten

op risicoanalyse gebaseerde prioritering. De

of meldingen op basis van een op risicoanalyse

handhaving van overtredingen voeren wij zelf uit.

gebaseerde prioritering, evenementencontroles, BAG-meldingen over bouwwerken. Deze taken

Naast bovenstaande gebieden zijn er nog

worden voor bedrijven uitgevoerd door de

andere kleinere taken waar wij zorgen voor

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD

handhaving, zoals die rond de kinderopvang en

NZKG). Voor particulieren voeren wij deze zelf uit.

peuterspeelzalen.

• Strijdig gebruik: toezicht en handhaving op

Drie jongeren steken de weg over naar het skatepark in de

gebruik van gebouwen en gronden en voorkomen

Hoofdorpse wijk Floriande in Hoofddorp.

gebruik in strijd met omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) op basis van een op

<

>

risicoanalyse gebaseerde prioritering. • Milieu en bodem: toezicht op en de handhaving van milieuregels en bodemtaken. Deze taken worden uitgevoerd door de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, met uitzondering van de branche horeca. • Openbare ruimte: toezicht en handhaving openbare ruimte betreft de inzet van onze handhavers op leefbaarheidsvraagstukken en een aantal veiligheidsthema’s (zoals ‘jeugd’ en ‘evenementen’) op basis van een op risicoanalyse gebaseerde prioritering. We werken daarbij gebiedsgericht en informatiegestuurd. Toezicht en handhaving betreft onder meer de Verordening fysiek domein, de Algemene Plaatselijke Verordening, fiscaal parkeren, alsmede bijzondere wetten zoals de Drank- en Horecawet.

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

71

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Omgevingsveiligheid

mogelijk dat kwetsbare locaties en gebouwen, zoals woningen, binnen de risicozone van risicobronnen zoals transportassen (waar vervoer van gevaarlijke stoffen over

Veiligheid, mobiliteit, ruimtelijk economische structuur

bedrijven komen te liggen.

Waar staan we? Wat is er aan de hand?

Ook de kwetsbare gebouwen en locaties staan op deze

Omgevingsveiligheid (voorheen bekend als externe

kaart. In onze gemeente zijn risicobronnen aanwezig als

Als er maatregelen nodig zijn om mensen te beschermen,

veiligheid) is een specifiek onderdeel van het thema

buisleidingen, transportroutes van gevaarlijke stoffen,

gaat de voorkeur uit naar oplossingen die niet alleen

veiligheid. Doordat ruimte schaars is, liggen functies die

windturbines, de luchthaven, de haven en specifieke

voor mensen in nieuw te bouwen gebouwen zinvol zijn,

risico’s opleveren soms dicht bij plekken waar mensen

bedrijven. Denk bij bedrijven aan ‘Seveso-inrichtingen’

maar die ook bijdragen aan bescherming voor mensen

wonen, verblijven of naar school gaan. Dit proberen we

(bedrijf waar een gevaarlijke stof aanwezig is of mag zijn,

in bestaande gebouwen. Daarnaast is er aandacht voor

zoveel mogelijk te voorkomen.

of kan ontstaan bij verlies van controle over de stoffen) en

mensen in de buitenruimte, bijvoorbeeld bij attracties of

Bij omgevingsveiligheid gaat het om de beperking en

bedrijven die gevaarlijke stoffen opslaan en verwerken,

andere buitenactiviteiten. Principes daarbij zijn:

beheersing van risico’s voor mens, dier en milieu door de

zoals kerosine, lpg en vuurwerk. Op de risicokaart staan

• Risico’s voorkomen of beperken.

opslag, het gebruik en transport van gevaarlijke stoffen,

naast externe veiligheidsrisico’s ook overstromingsrisico’s.

• Afstand houden tot risicobronnen en/of door beperking

de veiligheid van ‘inrichtingen’ en de veiligheid van nieuwe, zich snel ontwikkelende technologieën.

<

plaats vindt), windturbines, buisleidingen of risicovolle

Wat willen we bereiken?

Het gaat hierbij niet alleen om het in kaart brengen van

van dichtheid van personen ter plaatse en/of door een beperking van de tijdsduur. • Bouwwerken en omgeving bescherming laten bieden

de risico’s, maar ook om bescherming van gezondheid,

Wij willen een zo veilig mogelijke leefomgeving in

aan mensen, bijvoorbeeld door nadere eisen.

welzijn en leefmilieu tegen de gevolgen van een incident

Haarlemmermeer voor mens, dier en milieu. (Fysieke)

• Zorgen voor het snel en veilig verlaten van bouwwerken

met gevaarlijke stoffen. Dit kan door een gebied zo in te

veiligheidsrisico’s moeten tot een aanvaardbaar

en gebieden.

richten dat de mensen die er verblijven zijn beschermd

minimum beperkt blijven. Dit doen we door –

• Bereikbaarheid voor hulpdiensten optimaal laten zijn.

tegen de gevaren van een brand, explosie of een

afhankelijk van de situatie - te zorgen voor het

• Actieve risicocommunicatie zodat mensen bekend zijn

gifwolk. Zoals uit het Omgevingseffectrapport blijkt,

aanhouden van afstanden, door afschermende

met risico’s en weten hoe ze moeten handelen.

kunnen er ten aanzien van externe veiligheid bij een

maatregelen, door het beperken van aantallen mensen

aantal woningbouwontwikkelingen in Haarlemmermeer

of door een beperking in tijd, door veilige bouwwerken,

Aan de hand van deze principes gaan we zorgen voor

maatregelen worden getroffen om veiligheidsrisico’s te

door risicocommunicatie en door effectieve

een veilige leefomgeving met een aanvaardbaar

beperken.

hulpverlening bij crises en rampen.

beschermingsniveau. In het omgevingsplan werken we de

Naast de directe gevolgen zijn ook de indirecte gevolgen

beschermingsdoelstellingen uit deze omgevingsvisie - met

hierbij relevant. Denk aan het langdurig onbereikbaar zijn

inachtneming van de wettelijke bepalingen - verder uit.

van een gebied, of de uitval van vitale infrastructuur en

In het bijzonder geldt dit voor ‘aandachtsgebieden’. Dit

netwerken zoals transport-, elektriciteit-, communicatie-

Wat gaan we doen?

of drinkwatervoorzieningen.

Bij nieuwe ontwikkelingen denken we vooraf na over welke

Aandachtsgebieden zijn gebieden rond activiteiten

maatregelen nodig zijn om mens, dier en milieu voldoende

met gevaarlijke stoffen die zichtbaar maken waar

Een inventarisatie van de risicovolle milieubelastende

te beschermen. Benodigde maatregelen nemen we mee

mensen binnenshuis, zonder aanvullende maatregelen

activiteiten in onze gemeente staat op www.risicokaart.nl/

in het ontwerp van ontwikkelingen. We voorkomen zoveel

onvoldoende beschermd zijn tegen de gevolgen van

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

is een nieuwe manier van omgaan met het ‘groepsrisico’.

72

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

ongevallen met gevaarlijke stoffen. Er zijn drie typen aandachtsgebieden: voor branden, explosies en

Omgevingsveiligheid: Beleidsregel Luchthavenindelingbesluit (LIB), zone 5

gifwolken. Het weergeven van een aandachtsgebied maakt direct zichtbaar welke gevaren in een gebied

Luchthavenindelingbesluit (LIB), zone 5

kunnen optreden. Daarmee is het aandachtsgebied een

Een bijzondere vorm van omgevingsveiligheid is het risico van een vliegtuigongeval. Hiervoor staat in het LIB een

instrument voor bedrijven, bestuur en inwoners om het

specifieke verantwoordingsplicht voor woningbouw. Zone 5 uit het LIB geeft de begrenzing aan van het gebied

gesprek over veiligheid en bescherming te starten in een

waarbinnen deze extra motivering noodzakelijk is. Ons beleid is erop gericht om binnen deze zone zorgvuldig

vroegtijdig stadium van het ruimtelijk proces.

met woningbouw om te gaan. Uitgangspunten zijn opgenomen in de Beleidsregel wonen en vliegen. Zone 5 is

Wat is daarvoor nodig?

gebaseerd op de voormalige 20 Ke-zone uit de niet meer geldende (Rijks-) Nota Ruimte. De zone had tot doel een groot gebied rond de luchthaven te vrijwaren van woningbouw. Tussen regio, Rijk en luchtvaartsector is in 2016 een

De activiteiten uit het Besluit Kwaliteit Leefomgeving

akkoord bereikt over het onderdeel ‘wonen en vliegen’. Dit akkoord biedt de mogelijkheid voor het ontwikkelen van

komen in het Register Externe Veiligheidsrisico’s (REV).

woningbouwplannen in de 20Ke/LIB5 zone.

We zorgen dat het Register Externe Veiligheidsrisico’s op orde is en blijft door wijzigingen in risicobronnen door te

Het Rijk monitort diverse aspecten van vliegverkeer, waaronder veiligheid. Zie de Staat van Schiphol.

geven. We nemen waar nodig aandachtsgebieden in het

<

omgevingsplan op (niet verplicht) en onderzoeken of er

Lees meer over: Beleidsregel wonen en vliegen, luchthaven en luchtvaart, geluid, wonen, veiligheid,

saneringssituaties zijn waarvoor een programma gewenst

geluidsadaptief bouwen

>

is. Waar nodig leggen we voorschriftengebieden vast waar aanvullende brand- of explosiewerende bouweisen verplicht zijn. Dit doen we in ieder geval voor zeer kwetsbare gebouwen zoals basisscholen, ziekenhuizen en kinderdagverblijven. We zorgen voor een actief informatiebeleid voor omgevingsveiligheid. Lees meer over: veiligheid, mobiliteit, buisleidingen, gezondheid, milieu, luchthaven, bedrijven, windturbines, Handboek omgevingsveiligheid RIVM, Register Externe Veiligheidsrisico’s, risicokaart

Een vliegtuig vliegt over de provinciale weg N232 bij Schiphol-Oost. GEMEENTE HAARLEMMERMEER

73

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

Water en klimaat(adaptatie) Milieukwaliteit, veiligheid, klimaat, economie, wonen en woonomgeving, natuurlijke systemen en processen Waar staan we? Wat is er aan de hand?

Wat willen we bereiken?

De gemeente bestaat uit verschillende polders. Deze

<

Samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland werken we aan de realisatie van een robuust, duurzaam en klimaatbestendig watersysteem in onze gemeente. Het watersysteem is zo natuurlijk mogelijk met weinig technische ingrepen en verspilling van water. Dit robuuste watersysteem voorziet ons van voldoende water met voldoende waterkwaliteit. Het oppervlaktewater-, grondwater- en het

polders kennen een eigen watersysteem en eigen

Om te komen tot een robuust, duurzaam en

afvalwatersysteem zijn met elkaar verbonden en worden

uitdagingen. Voor alle polders geldt dat de huidige

klimaatbestendig watersysteem zetten we in op twee

als één watersysteem benaderd. Door het water de

waterproblematiek over het algemeen bestaat uit

sporen; (1) het vergroten van klimaatadaptiviteit

ruimte te geven die het voor de natuurlijke processen

wateroverlast in de stedelijke kernen, toenemende druk op

en (2) het verbeteren van de waterkwaliteit.

nodig heeft, veroorzaakt het systeem zo weinig mogelijk

de kwaliteit van het water en verzilting van oppervlakte-

Klimaatadaptiviteit kan vergroot worden door

wateroverlast. Dit klimaatbestendige watersysteem

en grondwater in het landelijk gebied. Door verandering

de gevolgen en schade van de effecten van

kan ook droogte, hitte en piekbuien opvangen.

van het klimaat is er een grotere kans op hevige neerslag

klimaatverandering (hitte, droogte, wateroverlast en

Uiteindelijk streven we naar polders die zoveel mogelijk

en op langere periodes van droogte en hitte (zie hiervoor

overstroming) zoveel mogelijk te beperken al dan niet

zelfvoorzienend zijn voor water, wat betreft kwaliteit en

de Klimaatatlas Haarlemmermeer). Het aanpassen

te voorkomen. De waterkwaliteit wordt verbeterd door

kwantiteit.

aan de gevolgen van klimaatverandering noemen we

bewust om te gaan met (de hoeveelheid) schoon en

klimaatadaptatie.

vuil water in natuur-, landbouw- en stedelijke gebieden.

Wat gaan we doen? De twee sporen (zie kader) kennen ieder een aantal

Als gemeente hebben we de zorgplicht voor hemel-,

opgaven. Deze opgaven kunnen individueel of in

afval-, en grondwater. Afvalwater dienen we af te

samenhang worden opgepakt. In nieuwbouwprojecten

voeren en te zuiveren. Voor hemel- en grondwater zijn inwoners en bedrijven in eerste instantie zelf verantwoordelijk.

Ambitie

Een robuust, duurzaam en klimaatbestendig watersysteem

Sporen

Vergroten klimaatadaptiviteit

Verbeteren waterkwaliteit

Opgaven

- Een waterrobuuste leefomgeving

- Beperken van verzilting

- Droogtegevoeligheid verminderen

- Verminderen van vuilemissie

- Een koele woon- en werkomgeving

- Anders omgaan met regen- en afvalwater - Vergroten ecologische waarde

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

74

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

worden uitgangspunten per opgave in de planfase

functie. Grondwater wordt gevoed door opwaartse kwel

Samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland

meegenomen. Bij bestaande bebouwing en

en infiltrerend regenwater en wordt afgevoerd naar

werken we aan het Verbeterd Droogmakerijsysteem

infrastructuur worden onderhoudscycli benut en waar

sloten en vijvers. Door de slechte doorlatendheid van de

(VDS). In nieuw te ontwikkelen gebieden experimenteren

mogelijk gekoppeld, om maatregelen voor water en

bodem gaat dat langzaam. Als het langdurig regent kan

we met flexibel peilbeheer, zodat bij periodes van

klimaatadaptatie te nemen. Zie bijgaand figuur voor de

de grondwaterstand hoog komen te staan. Schade door

langdurige neerslag water in het gebied wordt

sporen en de opgaven.

hoog grondwater kan met name voorkomen worden

vastgehouden. Tijdens natte periodes mag de

door een betere ontwatering, zoals drainage, maar ook

grondwaterstand stijgen, zodat er bij droge periodes

Spoor 1: vergroten klimaatadaptiviteit

aangepaste woningbouw, bijvoorbeeld kruipruimteloos

meer water aanwezig is.

De gevolgen van klimaatverandering komen eerder dan

bouwen.

voorzien en in grotere hevigheid op ons af. Daarmee

<

Door het veranderende klimaat stijgt de zeespiegel en

neemt de noodzaak om onze fysieke leefomgeving

Door hevigere regenbuien en een groeiende hoeveelheid

veranderen de waterstanden van rivieren en kanalen,

aan te passen aan het veranderende klimaat toe. Om

verhard oppervlak, stroomt meer regenwater sneller

zoals het Noordzeekanaal. Dit brengt veiligheidsrisico’s

tot een klimaatbestendige leefomgeving te komen

richting het riool. Als het riool de gevallen hoeveelheid

met zich mee ten aanzien van de waterkeringen. Bij

is het nodig om de klimaatadaptiviteit te vergroten.

neerslag niet aankan en het water niet kan infiltreren in

een overstroming is de verantwoordelijkheid verdeeld

Vergroten van klimaatadaptiviteit willen we bereiken

de bodem, kan er water op straat komen te staan. Als

over diverse partners volgens het concept van

door de gevolgen en de schade van de vier effecten van

het riool ook afvalwater afvoert kan dit op straat komen,

meerlaagse veiligheid. Rijnland is verantwoordelijk voor

klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken. De vier

wat kan leiden tot gezondheidsrisico’s. Vertraagd

de veiligheid van de keringen (1e laag). De gemeente

effecten - hitte, droogte, wateroverlast en overstroming

afvoeren van regenwater in de openbare ruimte en

is verantwoordelijk voor het betrekken van het aspect

- zijn verwoord in drie ambities voor onze gemeente;

opvangen van water op privéterrein draagt bij aan het

veiligheid bij afwegingen in de ruimtelijke ordening, in

waterrobuuste leefomgeving, droogtegevoeligheid

ontlasten van het riool. Dit kan worden gerealiseerd door

samenwerking met alle betrokkenen (2e laag). Zo zal

verminderen en een koele woon- en werkomgeving. Een

het aanleggen van holle wegen, wadi’s of sloten met

de gemeente afwegen of extra bebouwing op en rond

toelichting op de opgaven:

grotere bergingscapaciteit.

de regionale keringen zoals de Ringdijk, gewenst is met

Een waterrobuuste leefomgeving

We bepalen normen voor de verwerking van

verantwoordelijk voor de crisisbeheersing bij een

Voor een veilige leefomgeving is het van belang

hemelwater voor nieuwbouw en bestaande gebieden.

dijkdoorbraak (3e laag).

om overlast van hemelwater op straat en overlast

Afhankelijk van de omgeving dienen eigenaren (een

door te hoge grondwaterstanden tegen te gaan.

deel van) het hemelwater zelf op te vangen. Verder

Droogtegevoeligheid verminderen

Dit geldt ook voor het overstromen van gebieden als

zetten we in op het behoud van bereikbaarheid voor

Door klimaatverandering krijgen we te maken met

het oppervlaktewater te hoog komt te staan. Het

calamiteitenverkeer. Grondwateroverlast beperken we

langere periodes van droogte. Tijdens droogte

probleem van wateroverlast neemt toe vanwege

door de nadelige gevolgen te monitoren, rekening te

moet zoet water voldoende beschikbaar zijn voor

verstedelijking, de bouw van grote infrastructurele

houden met grondwater bij nieuwbouw en waar nodig

beregening van openbare ruimte, natuurgebieden

werken (met name in de Haarlemmermeerpolder) en

de aanleg van drainage. Het Hoogheemraadschap

en landbouwgewassen. Echter, zoet water is tijdens

door klimaatverandering.

van Rijnland stelt eisen voor het compenseren van

drogere perioden vaak schaars. Daarnaast zit in de

verhard oppervlak en adviseert over het opnemen van

Haarlemmermeerpolder en de Houtrakpolder zilt water

waterberging in bouwplannen.

in de ondergrond. Tijdens droge perioden krijgt dit zilte

het oog op veiligheid. Tot slot zijn de veiligheidsregio’s

De grondwaterstand kan te hoog worden waardoor een gebied niet meer geschikt is voor de toegedeelde GEMEENTE HAARLEMMERMEER

water meer kans om als kwelwater naar boven te komen 75

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

en het zoete water zouter te maken. Dit licht brakke water wordt vervolgens met zoet water weer uit de polder gespoeld. Om zoet water beschikbaar te houden, werken we volgens de drietrapsstrategie van water vasthouden, bergen en afvoeren. Met name vasthouden en bergen dragen bij aan voldoende beschikbaarheid van zoet water in drogere perioden. Voor het bergen en vasthouden van water kan gedacht worden aan grote maatregelen bijvoorbeeld: Verbeterd Droogmakerijsysteem (VDS), ‘infiltratiekratten’ onder de weg en bergende (sloot)oevers. Maar ook kleinere ingrepen zoals: het bergingsvermogen van oppervlaktewater vergroten of regenwater opvangen op (groene) daken en in tonnen. We ontwerpen aan de ondergrond van stedelijk gebied om waterberging en

<

>

groeiplaatsen voor bomen mogelijk te maken. Bij nieuwe ontwikkelingen houden we rekening met periodes van droogte. In het Verbeterd Droogmakerijsysteem (VDS) kan er water vastgehouden worden door middel van flexibel peilbeheer. In periodes van droogte wordt de grondwaterstand dan minder laag. We onderzoeken de gevolgen van een langdurige lage grondwaterstand, zoals paalrot en andere funderingsproblematiek. Door een te lage grondwaterstand kunnen houten palen gaan rotten of funderingen verzakken. We onderzoeken bij welke panden dit optreedt. Met een grondwatermeetnet monitoren we de grondwaterstand. Een koele woon- en werkomgeving Vanwege de toename van temperaturen is de kans op hittestress in stedelijk gebied groot. In het belang van een gezond leefklimaat en prettig wonen en GEMEENTE HAARLEMMERMEER

Oud en jong met fiets in wandelpark in Zwanenburg.

76

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

werken mag de hittestress niet te veel toenemen.

In alle polders is sprake van zeer voedselrijk

Voor opbarsting geldt het principe: voorkomen is beter

Neemt de hittestress in stedelijk gebied te veel toe dan

water met hoge zoutgehaltes. Brak water is een

dan genezen. Om verzilting door opbarstingen en zout

kan de volksgezondheid in gevaar komen. Van hoge

belemmering voor de bruikbaarheid van het water

kwelwater te beperken kunnen zilte gebieden geïsoleerd

temperaturen hebben vooral kwetsbare groepen zoals

voor de landbouw. Voedselrijk en/of brak water is

worden. Dan stroomt het zoute water daar niet weg

ouderen en kinderen last, maar ook de waterkwaliteit

een beperking voor de ontwikkeling van een gezond

(via oppervlakte of grond), en komt het niet in andere

lijdt eronder.

ecosysteem (flora en fauna). Aan de westzijde van de

watergangen terecht. Daarnaast is het belangrijk om

Haarlemmermeerpolder komt zoet kwelwater naar

grip te krijgen op het ontstaan van wellen. De kans op

Het warmer worden van stedelijke gebieden kan

boven. Hier gaan we spaarzaam mee om. We willen

wellen is groter bij werkzaamheden in de ondergrond.

voorkomen worden door meer groen en water in de

dit vasthouden en bergen in (groen)gebieden langs de

Door maatregelen te nemen kan de kans op wellen bij

openbare ruimte. Daartegenover staat dat het gebruik

Ringdijk.

werkzaamheden beperkt worden.

van stenen, asfalt en beton moet afnemen, want

Om de waterkwaliteit te verbeteren zijn er vier opgaven:

deze verharding draagt extra bij aan opwarming.

(1) beperken verzilting, (2) verminderen vuilemissie,

Ook werken we aan het vasthouden van zoet water

Meer oppervlaktewater, natuurlijke oevers of een

(3) anders omgaan met regen- en afvalwater en (4)

(zie ook bij droogtegevoeligheid verminderen),

uitgebreidere bomenstructuur moeten zorgen voor

vergroten ecologische waarde. Een toelichting op de

bijvoorbeeld door het creëren van waterberging, het

koeling en schaduwwerking.

opgaven volgt hieronder.

ordenen van zoet naar zout van het watersysteem en

Warmer oppervlaktewater en warmer afvalwater

<

het vasthouden van zoete kwel in die delen van de

kunnen zorgen voor stankoverlast, toenemende groei

Beperken verzilting

Haarlemmermeerpolder waar dit naar boven komt.

van blauwalg en in het meest extreme geval vissterfte

Verzilting is de toename van het zoutgehalte in

Zoete kwel komt met name aan de westzijde van de

en ziekten. Warmer drinkwater veroorzaakt een risico

oppervlakte- en grondwater. Voornamelijk in de

Haarlemmermeerpolder op bij Cruquius, Zwaanshoek en

voor slechte kwaliteit van het drinkwater. Zie ook spoor

Haarlemmermeerpolder en de Houtrakpolder zit veel

Beinsdorp.

2: verbeteren waterkwaliteit.

oud zeewater in de ondergrond. Dit zoute water wordt

Bij bouw en renovatie van de openbare ruimte

omhoog gedrukt en komt in sommige gevallen in het

In de toekomst zullen we mogelijk ons ruimtegebruik

streeft de gemeente naar voldoende schaduw en

zoete oppervlaktewater terecht. Dit is een natuurlijk

moeten aanpassen. Lees ook meer bij landbouw.

verkoeling tijdens hitte. De gemeente draagt bij aan de

proces. Het water wordt op deze plekken brakker en

kennisontwikkeling over hitte.

is vaak van onvoldoende kwaliteit voor beregening

Verminderen vuilemissie

van gewassen en openbare ruimte. Daarnaast zijn

Langs alle watergangen binnen de gemeente

Spoor 2: verbeteren waterkwaliteit

sommige soorten flora en fauna niet geschikt voor

zijn vervuilende bronnen. Denk bijvoorbeeld aan

Het tweede belangrijke spoor is het verbeteren van

het licht zoute water, waardoor ze op die plekken

buitenopslag op (zware) industrie-terreinen of

de waterkwaliteit. De inzet is de ontwikkeling van

niet meer kunnen leven. Op plekken waar de druk van

bemestingsstoffen en gifstoffen uit de landbouw. De

een duurzaam en schoon watersysteem voor de

dit zoute kwelwater zo hoog is, ontstaan naast of in

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied houdt hier

landbouw, natuur, recreatie en de ontwikkeling van

watergangen zoute wellen. Deze opbarstingen zijn

toezicht op.

woon-werkmilieus. Een fijnmazig patroon van sloten en

lastig te beheersen. In de Houtrakpolder is er een lichte

vaarten die aangelegd zijn als afwatering voorzien en

druk van zoute kwel vanuit het Noordzeekanaal. Het

De gemeente streeft naar een doelmatige verwerking

ontzien gebieden van water. De gebieden wateren af op

oppervlaktewater kan daardoor licht brak zijn. De kans

van vuilwater en kiest per situatie de meest doelmatige

deze watergangen.

op opbarstingen en wellen is hier echter kleiner dan in de

oplossing. Om de waterkwaliteit te verbeteren

Haarlemmermeerpolder.

kan het water gezoneerd worden van schoon naar

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

77

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

vuil. Daarnaast moeten gebruikers zich bewuster

Lees meer in ons: gemeentelijk rioleringsplan (GRP). De

bijvoorbeeld riet te verbreden, waardoor in feite een

worden van de impact van hun activiteiten op het

maatregelen uit het GRP landen in een (onverplicht)

(smalle) natuurvriendelijke oever ontstaat.

oppervlaktewater in sloten, vaarten en plassen. Het is

omgevingsprogramma en de verordeningen in het

belangrijk om bewoners, ondernemers en boeren te

omgevingsplan.

stimuleren om minder gebruik te maken van agressieve

Om de gezamenlijke doelen van Rijnland en de gemeente

gewasbeschermings- of schoonmaakmiddelen of om

Vergroten ecologische waarde

te realiseren, actualiseren we onze Strategische

hen andere, milieuvriendelijkere middelen te laten

De waterkwaliteit heeft een sterke relatie met ecologie.

Samenwerkingsagenda en voeren we ons gezamenlijke

gebruiken. Hier ligt ook een relatie met onderwerpen als

De activiteiten in de omgeving hebben weerslag op het

Uitvoeringsprogramma uit. Lees hiervoor ook ons

afval, gezondheid, landbouw.

water en de kwaliteit. Natuur kan een positief effect

Gemeentelijk Rioleringsplan. Voor de uitwerking van onze

hebben op de waterkwaliteit. Daarom is het belangrijk

ambities voor het vergroten van de klimaatadaptiviteit

Anders omgaan met regen- en afvalwater

voor de gewenste verbetering van de waterkwaliteit om

stellen we klimaatadaptatiebeleid op. Lees meer over

Om de grotere hoeveelheid water bij hevige neerslag

de ecologische waarde van de omgeving te vergroten.

water in onze Natuurvisie, Visie groen en recreatie en de

te kunnen bolwerken, moeten we het water bergen,

<

Wat is daarvoor nodig?

leidraad Duurzame Inrichting openbare ruimte.

vasthouden en afvoeren. Het is niet altijd mogelijk om de

De Europese Kader Richtlijn Water (KRW) stelt ambities

In het omgevingsplan nemen we eisen op voor een

afmetingen van het riool aan te passen. Een zware bui

voor te behalen ecologische waarden in specifieke

klimaatbestendige omgeving. Zo waarborgen we onder

zal leiden tot water op straat en als dit lang aanhoudt

waterlichamen. De ecologische waarde kan vergroot

andere een goede waterhuishouding.

tot wateroverlast.

worden door de ontwikkeling van natuurvriendelijke oevers. Natuurvriendelijke oevers voegen op drie niveaus

Lees meer over: landbouw, natuur, biodiversiteit, bodem,

Voorkomen moet worden dat wateroverlast overgaat

kwaliteit toe:

gezondheid, veiligheid, wonen, landschap,

in waterschade, zoals het terugstromen van water naar

• Hoe meer natuur langs de waterkant haar gang kan

stedelijk programmeren, openbare ruimte

lagergelegen delen zoals kelders. Bij de gemengde

gaan, hoe hoger de kwaliteit van het water en hoe

stelsels zal een zware bui ervoor zorgen dat overstorten

helderder.

in werking treden. Het teveel aan water stort dan over

• Daarnaast geeft een variëteit aan plantengroei

naar oppervlaktewater en zal plaatselijk tijdelijk tot

beschutting en een veilige plek om te broeden voor

stankoverlast en vissterfte kunnen leiden. Verbeteringen

verschillende dieren.

worden aangebracht door verhard oppervlak zo veel

• Tot slot hebben natuurvriendelijke oevers een

mogelijk van het riool af te koppelen. Het regenwater

ruimtelijke kwaliteit, met verschillende planten, grote

wordt direct naar het oppervlaktewater afgevoerd of

soortenrijkdom en helder water.

eerst geborgen en vastgehouden in de openbare ruimte en op daken.

In samenwerking met Rijnland is een rapport opgesteld waar mogelijkheden voor natuurvriendelijke oevers zijn

Het heeft de voorkeur om regenwater en afvalwater

onderzocht. Hierbij zijn ook watergangen aangegeven

gescheiden af te voeren. Het afvalwater naar de

die als eerste tot natuurvriendelijke oever kunnen

afvalwaterzuivering gaat en het hemelwater naar het

worden omgevormd. Daarnaast geeft het Verbeterd

oppervlaktewater.

Droogmakerij Systeem (VDS) bij alle gebieden die in verandering zijn de mogelijkheid om de oeverzone met

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

78

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Waterstructuur Ringvaart Hoofdvaart Tocht of vaart Sloot Overig water Stedelijk gebied

Haarlem

Amsterdam

Bennebroek

<

Schiphol

Hoofddorp

Hillegom

Nieuw-Vennep Aalsmeer Lisse

Leimuiden

GEMEENTE HAARLEMMERMEER

79

ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040

>

Landschap en groen

weerszijden. De lange linten en het orthogonale netwerk zijn zeer kenmerkend voor de Haarlemmermeerpolder. Ze vormen een groot contrast met de directe omgeving.

Natuur en landschap, economie, wonen en woonomgeving

<

Bij ontwikkelingen willen we deze oorspronkelijke karakteristiek handhaven en afhankelijk van de

Waar staan we? Wat is er aan de hand?

verbindingen door het gebied: de trekvaart (gegraven

ontwikkeling versterken. Het landschap is nu beperkt

De groei van 156.000 inwoners in 2021 richting 200.000

in 1631) met een noodzakelijke overstap in Halfweg,

toegankelijk. Het zo mogelijk toevoegen van routes voor

inwoners in 2040 maakt dat meer mensen ontspanning

de eerste spoorlijn in Nederland (1839), wegen en

langzaam verkeer maakt de polder meer beleefbaar en