Jaarverslag Meerlanden 2020.pdf
Tekst van het document
40
aan dat de budgetten nog niet toereikend zijn. Ook met een verruimd budget kan het enkele jaren duren om het onkruid echt onder controle te krijgen. Pas daarna wordt het mogelijk de budgetten weer te laten dalen, of de kwaliteit nog verder te verbeteren. Een goede werkwijze voor onkruidbeheer omvat in ieder geval de volgende elementen: • Het voorkomen van onkruid (alleen verharding waar nodig, kwaliteit van de verharding op orde, verminderen obstakels); • Het toepassen van verschillende methoden (thermisch en mechanisch); • Een taakgerichte aansturing (automatisering kan helpen); • Goede communicatie naar bewoners (ook hier kan automatisering bij helpen); • Integraal veegbeleid (minimaal 6x per jaar vegen, maar ook direct vegen na het borstelen); • Aandacht voor samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer (knelpunten bespreken, verschillen in inzicht benoemen, samen oplossingen zoeken). Naast deze aspecten van de werkwijze, signaleerde het onderzoek twee duidelijke kansen: 1. Meer sturen op beleving, voorlichting en communicatie richting bewoners; 2. Meer betrokkenheid en invloed van beheerders op ontwerp en inrichting van de openbare ruimte. Digitaal schouwen met Apptimize In 2020 heeft Meerlanden samen met de gemeente Haarlemmermeer ervaring opgedaan met een nieuw systeem voor digitaal schouwen en kennis delen; de app Apptimize.
In dit systeem worden de schouwactiviteiten helemaal digitaal afgehandeld en gedeeld met de uitvoering, ondersteund door beeldmateriaal. Met de app maken we een efficiencyslag waardoor we in dezelfde tijd een groter gebied kunnen schouwen. Meerlanden heeft besloten deze schouwtool in het hele verzorgingsgebied te gaan gebruiken.
41
5.1.4 VANG-doelstellingen Het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof (VANG) moet leiden tot minder restafval van huishoudens en het recyclen van zoveel mogelijk grondstoffen. In 2020 kregen we als gevolg van COVID-19 maatregelen (waaronder zo veel mogelijk thuis werken en sluiting van scholen en horeca) te maken met een tijdelijke toename van het aanbod huishoudelijk afval, zowel in de gescheiden als in de ongescheiden stromen. Na een jarenlange dalende trend nam in 2020 de hoeveelheid restafval in onze regio toe met gemiddeld 8%. Het totaal van de grondstofstromen nam gemiddeld toe met 11%. De COVID-19 maatregelen hadden overigens geen effect op de mate van afvalscheiding door de inwoners. Deze bleef constant of liet een lichte verbetering zien. Er is veel discussie over de effectiviteit van bron- en nascheiding in relatie tot de kwaliteit van de afvalstromen. Feitelijk gaat deze discussie uitsluitend over de inzameling van PBD. Alleen PBD is namelijk geschikt om achteraf uit het restafval te scheiden en te recyclen. De andere stromen, zoals GFT, OPK en textiel, zijn na vermenging met overig huishoudelijk afval ongeschikt voor verdere hoogwaardige recycling. Deze stromen moeten aan de bron gescheiden worden aangeboden en opgehaald.
Dit is ook wettelijk vastgelegd in het Landelijk afvalbeheerplan en het Besluit gescheiden inzameling huishoudelijke afvalstoffen, dat medio 2020 in werking is getreden. Het afgelopen jaar onderzochten wij de kenmerken en resultaten van bron- en nascheiding. Gemeenten die alleen inzetten op nascheiding van PBD uit het restafval, blijken minder goed in staat te zijn om de afvalscheiding te verbeteren en de hoeveelheid restafval te verminderen richting de VANG-doelstelling van 100 kg per inwoner per jaar. Aanvullende nascheiding van PBD kan wel nuttig zijn voor gebieden met beperkingen aan de bronscheiding, zoals centrumgebieden en hoogbouw. Bij Meerlanden zien we dat alle afvalstromen bij bronscheiding goed verwerkbaar zijn. Met gerichte communicatie of het aanpassen van de voorzieningen, pakken we vervuiling van afvalstromen bij specifieke hoogbouwlocaties aan. Samen met de gemeenten Diemen, Haarlemmermeer en Hillegom hebben we in 2020 gewerkt aan de voorbereidingen van de implementatie van het nieuwe afvalbeleid en het aanpassen van het fysieke afvalinzamelsysteem. De uitrol daarvan geschiedt in 2021 en 2022. Met de gemeente Noordwijk gaan we in 2021 aan de slag om hun meerjarig afvalbeleidsplan uit te rollen. Zo zetten deze gemeenten de komende jaren een flinke stap in het terugdringen van restafval en het creëren van meer grondstoffen.
42
VANG in cijfers Restafval VANG2020
2020
2019
2018
Aalsmeer
100
182
171
171
Bloemendaal
100
182
165
155
Diemen
100
236
223
232
Haarlemmerliede en Spaarnwoude(*)
100
Haarlemmermeer
100
200
188
186
Heemstede
100
191
174
207
Hillegom
100
180
180
186
Lisse
100
94
57
46
Noordwijkerhout(**)
100
216
196
194
VANG2020
2020
2019
2018
Aalsmeer
75%
61%
60%
60%
Bloemendaal
75%
62%
62%
61%
Diemen
75%
36%
34%
33%
Haarlemmerliede en Spaarnwoude(*)
75%
Haarlemmermeer
75%
54%
53%
54%
Heemstede
75%
60%
61%
56%
Hillegom
75%
59%
59%
57%
Lisse
75%
77%
82%
85%
Noordwijkerhout(**)
75%
55%
55%
54%
304
Afvalscheiding
36%
*H aarlemmerliede en Spaarnwoude is per 1 januari 2019 met Haarlemmermeer gefuseerd tot gemeente Haarlemmermeer. De VANG-cijfers in 2019 en 2020 van Haarlemmermeer omvatten tevens de VANG-cijfers van Haarlemmerliede en Spaarnwoude ** Noordwijkerhout is per 1 januari 2019 met Noordwijk gefuseerd tot gemeente Noordwijk
43
Afvalscheiding 2020
bron bron- en scheiding nascheiding
restafval (kg/inw)
GFT (kg/inw)
papier (kg/inw)
glas (kg/inw)
PBD (kg/inw)
textiel (kg/inw)
Aalsmeer
61%
64%
182
105
46
26
13,3
4,9
Bloemendaal
62%
65%
182
154
47
28
18,5
3,2
Diemen
36%
44%
236
15
35
17
10,2
2,8
Haarlemmermeer
54%
56%
200
102
42
23
14,1
5,0
Heemstede
60%
65%
191
118
50
38
14,1
5,5
Hillegom
59%
62%
180
80
51
26
17,2
4,4
Lisse
77%
79%
94
124
66
31
49,6
3,0
Noordwijkerhout (*)
55%
58%
216
114
50
30
16,8
5,8
Gemiddelde Meerlanden
56%
192
100
45
26
16,8
4,6
(*) Noordwijkerhout is per 1 januari 2019 met Noordwijk gefuseerd tot gemeente Noordwijk
44
Bronscheiding huishoudelijk afval 2020
2018
ut *
e ss
ho er or
dw
H
ijk
ill H
Li
ed st m ee
eg
e
r ee m er m m rle aa
No
H
om
*
2019
H
ie D
m
*
en a en ar Sp lem aa m rn er w lie ou de de
al da en m oe Bl
Aa lsm ee r
90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Fijn huishoudelijk restafval (kg/inw/jr) 2020
350
2019
2018
300 250 200 150 100 50 *
ut *
e ss
ho
Li No
or
dw
ijk
H
er
ill
eg
om
e ed st m ee H
H
en aar Sp lem aa m rn er w lie ou de de * H aa rle m m er m ee r
ie D
m
en
al da en m oe Bl
Aa lsm ee r
0
* Resultaat Haarlemmerliede c.a. is bij Haarlemmermeer inbegrepen ** Noordwijkerhout is per 1 januari 2019 met Noordwijk gefuseerd tot gemeente Noordwijk
Communicatie en publieksinformatie Meerlanden wil bewoners stimuleren op een bewuste manier met grondstoffen om te gaan. Daarvoor hebben we het afgelopen jaar communicatiecampagnes ingezet zoals Met de stroom mee, In de afvalbak en #pletjepakketje. Door middel van video’s, interviews, social mediaberichten en speciale pagina’s op de website geven we uitleg, tips en nuttige informatie. Daarnaast hebben we bewoners en medewerkers extra geïnformeerd over COVID-19 maatregelen, aangepaste dienstverlening, en het voorkomen van onveilige situaties. Naast publicaties in diverse digitale middelen hebben we op publiekstoegankelijke locaties ook informatieborden geplaatst. Bij het team publieksinformatie kwamen veel extra vragen binnen. Deze vragen hadden met name betrekking op de inzameltijden van het grof huishoudelijk afval, de openingstijden van de milieustraat, de wachttijden en de meldingen met betrekking tot overvolle ondergrondse containers van papier en PBD.
45
5.1.5 Bewoners- en klanttevredenheid Meerlanden heeft een bewoners- en klanttevredenheidsonderzoek laten uitvoeren, met gerichte vragen naar onze strategische pijlers Excellente Dienstverlening en Duurzame Grondstoffenregisseur. Dit onderzoek gaan we elk jaar herhalen. Ca. 800 inwoners van het verzorgingsgebied van Meerlanden zijn geïnterviewd. Gemiddeld werd de dienstverlening van Meerlanden door hen met een 7 gewaardeerd. Werkzaamheden met betrekking tot de afvalinzameling worden over het algemeen hoger gewaardeerd dan onze werkzaamheden in de openbare ruimte. Onze dienstverlening in de openbare ruimte is echter lastiger te meten. Bewoners kijken naar de beeldkwaliteit van de buitenruimte, maar die wordt bepaald door verschillende factoren, waaronder inrichting, beleidskeuze, kwaliteitsniveau en uitvoering van de dienstverlening. Alleen op deze laatste factor hebben wij invloed.
TEVREDENHEID AFVALINZAMELING
7.5 ROLEMMER
7.0
7.0
7.5
6.8
ZONDER PASJE
MET PASJE
PLASTIC ZAKKEN
VERZAMEL CONTAINER
TEVREDENHEID INFORMATIE
7.6 MILIEUSTRAAT
TEVREDENHEID OPENBARE RUIMTE
7.2
8.0
6.6
6.8
6.4
PUBLIEKSINFORMATIE
COMMUNICATIEMIDDELEN
GROENONDERHOUD
STRAATMEUBILAIR
ONDERHOUD EN REINIGING STRATEN
In het klanttevredenheidsonderzoek zijn voor het eerst ook bestuurders en directieleden van de gemeenten geïnterviewd. Het onderzoek heeft daardoor meer waarde gekregen. Het geeft Meerlanden namelijk breder inzicht in de behoeften van gemeenten en dat levert aandachtspunten op om de dienstverlening verder te verbeteren. De waardering die de gemeenten aan Meerlanden geven, bedraagt gemiddeld een 7,5.
TEVREDENHEID PER SUCCESGEBIED
GEMIDDELDE TEVREDENHEID MEERLANDEN 2020:
Contractmanager n=8 Openbare ruimte n=6
7.50
Dienstverlening n=8
7.03
Klachtafhandeling n=1
5.80 1
46
7,46
8.37
2
3
4
5
6
7
8
9
10
5.1.6 Bedrijfsafval In 2020 verzorgde Meerlanden voor zo’n 3.200 zakelijke opdrachtgevers de afvalinzameling en verwerking. Daarbij was de impact van COVID-19 duidelijk merkbaar. De aanvoer van grondstoffen veranderde in hoeveelheid en samenstelling. Zo verminderde het aanbod uit de horeca en van Schiphol, maar steeg de hoeveelheid afval uit de zorgsector. Met extra inspanningen zijn we erin geslaagd deze veranderingen goed op te vangen. Ondanks de uitzonderlijke situatie werkten we onverminderd door aan onze ambitie ‘Samen Sneller Circulair’. In de dienstverlening van Meerlanden richting de zakelijke markt ligt de nadruk op zero waste. In 2020 zijn we ook gestart met de bedrijfsmatige inzameling van PBD. Meerlanden biedt haar klanten de aanpak ‘Van A tot Zero’. Hierin worden klanten begeleid en geadviseerd in het verminderen van de hoeveelheid afval. Dat gaat over het beter scheiden van afval, maar ook over het verminderen van de hoeveelheid. In die aanpak toont Meerlanden zich uniek in de markt. Die dienstverlening plaatst de medewerkers van Meerlanden in een nieuwe rol. Ze zijn adviseur voor een opdrachtgever en analyseren samen met de klant de verschillende afvalstromen en de kansen om de hoeveelheid afval te verminderen. Die focus past bij de duurzame propositie van Meerlanden en draagt bovendien bij aan langdurige klantrelaties.
Een hoogtepunt in 2020 was voor ons het aantrekken van het Spaarne Gasthuis als opdrachtgever. De Spaarne ziekenhuizen omarmen, net als Meerlanden, duurzaamheid en een duurzame en veilige bedrijfsvoering. Samen met de Spaarne Gasthuis gaat Meerlanden op zoek naar kansen om de hoeveelheid afval te verminderen. 5.1.7 J.J.M. Heemskerk B.V. Heemskerk is gespecialiseerd in straatreiniging, riooltechniek en het beheer van bedrijfsterreinen en de openbare ruimte. Heemskerk is actief in 22 gemeenten in de provincies Zuid- en Noord-Holland. De belangrijkste activiteiten van Heemskerk waren in 2020 het machinaal en handmatig reinigen van straten en het bestrijden van onkruid op verharding. Een sterk gegroeide activiteit is het aanleggen, reconstrueren, inspecteren en onderhouden van pompen en rioolgemalen. Daarnaast pleegt Heemskerk onderhoud aan ondergrondse containers en groenvoorziening. Door een efficiënte en duurzame uitvoering van al deze werkzaamheden levert Heemskerk, net als de vorige jaren, een wezenlijke bijdrage aan het resultaat van Meerlanden. 5.1.8 Voor de samenleving Als maatschappelijke organisatie sponsoren wij verschillende projecten in onze regio. Met geld uit het Meerlandenfonds steunen we initiatieven en goede doelen die bijdragen aan een beter milieu en een betere buurt en aan het welzijn van mensen.
Het afgelopen jaar is vanuit het Meerlandenfonds € 55.000 naar initiatieven en goede doelen gegaan. Daarnaast sponsorde Meerlanden ter waarde van € 14.000 aan andere activiteiten en initiatieven. In totaal bedroeg het uitbetaalde sponsorbedrag in 2020 € 69.000. In de Meerwinkel verkopen we fietsen die door vrijwilligers zijn gerepareerd. De opbrengsten daarvan, tot een maximum van € 12.000, worden gedoneerd aan goede doelen. In 2020 was de winkel 2,5 maand gesloten wegens COVID-19.
47
Daarnaast was de openstelling in lijn met de geldende COVID-19 maatregelen, zoals een beperkt aantal bezoekers tegelijkertijd in de winkel. Dat heeft ertoe geleid dat er slechts € 6.000 gedoneerd is aan goede doelen. We verlenen onbetaalde diensten in buurten en wijken voor diverse maatschappelijke initiatieven en organisaties. In 2020 ging dat onder meer om het plaatsen en legen van afvalcontainers bij wijkevenementen, straatreiniging, het leveren van houtsnippers voor paden op een groen schoolplein of het planten van bloembollen en groenonderhoud in een park voor een aantal bewoners. 5.1.9 Educatie & Voorlichting Informatie, bewustzijn en inspiratie over afvalscheiding en recycling zijn belangrijke voorwaarden om samen met inwoners, bedrijven en gemeenten een circulaire samenleving te maken. We zetten actief in op educatie en voorlichting met ons Recycle-educatieprogramma op scholen en rondleidingen bij onze milieustraat en de Groene Energiefabriek in Rijsenhout. Als gevolg van COVID-19 zijn er vorig jaar helaas geen rondleidingen of gastlessen meer geweest. Tegelijk biedt de situatie ook nieuwe mogelijkheden. Wij werken aan een interactieve virtual reality-tour op ons complex in Rijsenhout. De ‘bezoeker’ kan straks op een groot gedeelte van ons terrein zelfstandig rondlopen en krijgt daarbij alle mogelijke informatie over onze installaties en processen.
Ook de rondleidingen maken we digitaal mogelijk. Recycle-educatieprogramma Met ons Recycle-educatieprogramma helpen we 54 scholen om hun afval te scheiden in vier afvalstromen (Papier, PDM, GFT en Restafval), en met ons lesprogramma maken we leerlingen bewust van nut en noodzaak van afvalscheiding. Onze educatiepartner is Centrum voor Duurzaamheid NMCX, expert op het gebied van natuur en milieu, grondstoffen, afvalscheiding, recyclen en het verduurzamen van de dagelijkse woon-, werk- en leefomgeving. Vorig jaar hebben we met NMCX afgesproken dat zij voortaan alle gastlessen op scholen coördineren en/of verzorgen. Zodra het kan zetten we in 2021 de gastlessen weer voort. Publiekscampagnes Om bewoners bewust te maken hoe op een goede manier karton aan te bieden, ontwikkelden we de campagne #pletjepakketje. Na een succesvolle start in cadeaumaand december 2019 werd de campagne in 2020 extra relevant. Door meer thuiswerken en onlinebestellingen groeide het aanbod van karton fors. Karton is prima te recyclen, mits goed aangeboden. Platgemaakt past karton beter in de containers, die raken minder snel vol of verstopt en het voorkomt zwerfval. #pletjepakketje daagt bewoners uit om karton te scheuren, knippen, stampen en pletten en om foto’s en filmpjes daarvan te delen op social media. Op pletjepakketje.nl vertellen we alles over het recyclen van karton.
48
JA-campagne In Hillegom en Lisse maken we met de JA-campagne samen met die gemeenten werk van de VANGdoelstellingen. Deze campagne heeft een positieve insteek. Het doel is dat bewoners bij het scheiden van afval een ‘JA-gevoel’ ervaren. De campagne met online- en offlinemiddelen is ontwikkeld met de gemeente Haarlemmermeer. Als gemeenten binnen ons werkgebied inzetten op een nieuw afvalbeleid, starten wij de JA-campagne.
Onderwijs Sterk Techniekonderwijs In het afgelopen jaar hebben we het convenant Sterk Techniekonderwijs Haarlemmermeer Bollenstreek-Noord ondertekend. Scholen, bedrijven en overheid willen leerlingen techniek laten ervaren en ze stimuleren om te kiezen voor een technische opleiding op vmbo- en mbo-niveau. De regionale arbeidsmarkt vraagt daar ook om. Technisch personeel wordt steeds schaarser, terwijl techniek een steeds belangrijkere rol speelt. Ook bij Meerlanden ontstaan door toenemende automatisering en digitalisering meer beheer- en onderhoudsfuncties. Als erkend leerbedrijf begeleiden we mbo-studenten die via de BeroepsBegeleidende Leerweg (BBL) een opleiding volgen. De studenten werken bij ons en gaan een of twee dagen per week naar school. In de toekomst willen we het aantal leer-werkplekken en stagemogelijkheden binnen Meerlanden verder uitbreiden. Hoger onderwijs Leren in de praktijk is ook belangrijk voor HBO- en WO-studenten. COVID-19 beperkt de mogelijkheden voor studenten uit het hoger onderwijs om een volledige stage of een traineeship te doorlopen. Daarom creëerden we extra stageplekken en is een trainee aangenomen. Steeds vaker wordt Meerlanden bewust gekozen als een maatschappelijk en innovatief bedrijf. In 2020 hebben twee studenten van de TU-Delft bij Meerlanden hun masterthesis uitgevoerd en hun diploma gehaald.
Een scriptie ging over bewonersvoorkeuren voor hergebruik van grof huishoudelijk afval. De andere over nuttige toepassing van CO2. Binnen opleidingen krijgt de circulaire economie - kernpunt voor Meerlanden - steeds meer aandacht.
49
5.2 Duurzame grondstoffenregisseur In onze regio kennen bewoners ons vooral van onze dienstverlening in afvalinzameling, beheer van de openbare ruimte en gladheidsbestrijding. Minder zichtbaar, maar net zo belangrijk, zijn onze activiteiten om afvalstromen te verwerken en te vermarkten. Om invulling te geven aan onze circulaire ambitie richten we ons op hoogwaardig en duurzaam hergebruik van grondstoffen. Door de schaal van ons bedrijf willen wij in onze regio de rol van duurzame grondstoffenregisseur verder inhoud geven. Wij analyseren de grondstoffen die beschikbaar komen uit alle afvalstromen uit de huishoudens in de Meerlandenregio, het groenafval uit de buitenruimte en ook het afval vanuit bedrijven en maatschappelijke instellingen dat op afval van huishoudens lijkt. Per grondstof maken wij een afweging over de invulling van onze rol. Voor sommige grondstoffen verzorgen we alleen de inzameling en vermarkting. Andere grondstoffen sorteren en demonteren we zelf en verwerken we tot nieuwe producten. Hoe schoner de grondstof is, hoe hoogwaardiger de hergebruikmogelijkheden zijn. Via grondstoffenrapportages informeren wij de gemeenten over deze activiteiten.
Bovendien gebruiken we onze kennis van de stakeholders om te adviseren over optimalisering van de inzameling, om nieuwe technische oplossingen te implementeren en om voorlichting te geven aan bewoners, bedrijven en gemeenten. Grondstoffenkompas Om producten en grondstoffen optimaal te verwaarden, gericht op hergebruik en tegen maatschappelijk verantwoorde kosten, zijn wij op zoek gegaan naar een model om de impact van onze dienstverlening te meten. In co-creatie met Impact Institute hebben wij het grondstofkompas ontwikkeld. Dit kompas geeft op een gestructureerde manier impactinformatie van de gehele verwerkingsroute van grondstoffen. Op dit moment voor GFT en restafval; op termijn ook voor de andere grondstoffen. Met het grondstofkompas meten we 23 verschillende vormen van impact, waaronder bijvoorbeeld CO2-emissies, de bijdrage aan het welzijn van medewerkers en het behoud van schaarse materialen. Samen geven al deze vormen van impact een volledig beeld van de impact van onze dienstverlening en beschikken wij over sturingsinformatie om steeds meer impactvolle en circulaire keuzes te maken. Door alle impacts uit te drukken in dezelfde eenheid (euro’s) kunnen wij de effecten van de verschillende impacts met elkaar vergelijken en bundelen tot een waardering van impact op het niveau van de zes kapitalen die we benoemen in ons waardecreatiemodel.
In een grafiek in hoofdstuk 5.2.3 hebben we de verschillen in impact van GFT afgezet tegen de verwerking van GFT via verbranding. Bij 5.2.3 is de grafiek opgenomen waarin de verschillen in impact van GFT afgezet tegen de verwerking van GFT via verbranding inzichtelijk zijn gemaakt.
50
5.2.1 Ontwikkelingen per strategische stroom We hebben vijf grondstofstromen geselecteerd waarin we voor onszelf een grote rol zien. Dat zijn voor ons strategische stromen. Of we zamelen ze zelf in, of er is voldoende volume in de Meerlandenregio om invloed te hebben op de keten, dan wel zelf een keten op te zetten. En voor deze stromen is er voldoende klantvraag om een hoogwaardige verwerking van de grondstoffen te kunnen inrichten, tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Het is onze ambitie om voor deze vijf stromen de komende jaren de materiaalkringloop, het liefst regionaal, te sluiten. Deze stromen zijn: • Bio-grondstoffen, waaronder GFTE, snoeihout en grassen; • Afgedankte Elektrische en Elektronische Apparaten (AEEA); • Plastic, Blik en Drankkartons (PBD); • Textiel; • Luiers en incontinentiemateriaal. Bio-grondstoffen In West-Nederland is een tekort aan verwerkingscapaciteit van Groente-, Fruit-, en Tuinafval (GFT) en groenafval uit de openbare ruimte. De verwachting is dat dit tekort de komende jaren verder toeneemt. Er worden meer woningen gebouwd in deze regio, maar bovendien gaan bewoners hun afval steeds beter scheiden, waardoor er meer GFT ingezameld wordt. Ook vanuit de landbouw neemt de vraag naar hoogwaardige verwerking van organisch materiaal toe, evenals de vraag naar compost van hoogwaardige kwaliteit.
Wij onderzoeken daarom de haalbaarheid van de ontwikkeling van een nieuwe verwerkingsinstallatie in de Duin- en Bollenstreek. De komende jaren zetten wij vooral in op het maken van energie uit onze organische reststromen. Op kleine schaal is het ook mogelijk om zogenaamde biocomposieten uit deze stroom te halen, als basismateriaal voor producten zoals verkeersborden. Daarnaast blijven we nieuwe manieren zoeken om deze stroom hoogwaardiger toe te passen en onderzoeken we de haalbaarheid van een experimenteerlaboratorium voor upcycling van organische reststromen. Piramide van Waarde
Ladder van Moerman
Preventie (voorkomen van voedselverliezen) Voedsel voor mensen
TOEGEVOEGDE WAARDE
GEZONDHEID EN LIFESTYLE Medicijnen Fijnchemicaliën VOEDING Voedsel Veevoer CHEMIE EN MATERIALEN Bulkchemicaliën en materialen Vergisting enmeststoffen
ENERGIE Brandstof, elektriciteit en warmte Biobrandstof
Converteerbaar in voedsel voor mensen (bewerking van voedsel) VOLUME
Toepassing van diervoer Grondstoffen voor de industrie (biobased economie) Verwerken tot meststof door vergisting (en energie opwekking) Verwerken tot meststof door composteren Toepassing voor duurzame energie (doel is energieopwekking) Verbranden als afval (doel is vernietiging. waarbij tevens energie kan worden opgewekt)
De piramide van waarde en de Ladder van Moerman zijn bruikbare vuistregels bij het nemen van beslissingen over de hoogwaardige toepassingen van reststromen
51
Als belangrijke speler in de regio zijn wij tevens actief in de werkgroep Biomassa van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en bij de Vereniging Afvalbedrijven (VA). In het composteringsproces produceren we veel warmte. Een derde van die warmte leveren we in de winter aan de Arendshoeve. We bekijken de mogelijkheden om de restwarmte te gebruiken voor het drogen van ons organisch materiaal en om meer warmte te gaan leveren aan derden. Afgedankte Elektrische en Elektronische Apparatuur (AEEA) Wij sorteren en demonteren elektrische apparaten voordat ze elders verwerkt worden. Hiermee bieden wij regionaal werkgelegenheid en kunnen we een schone grondstof aanbieden aan de verwerker. Dit doen wij samen met Midwaste en Wecycle. Op deze manier vergroten wij de recycling en verkleinen wij de CO2-uitstoot en transportbewegingen. Deze werkzaamheden zijn uitermate geschikt voor sociale arbeidsparticipatie en re-integratie. Er is in Nederland te weinig transparantie in de verwerking van AEEA. Hierdoor is onvoldoende duidelijk hoeveel AEEA er daadwerkelijk gerecycled wordt en dus hoe circulair AEEA is. Om aan de wettelijke inzameldoelstellingen (65% hergebruik) te voldoen en om AEEA daadwerkelijk circulair te maken, is gezamenlijke inzet nodig van de producenten.
80% van de producenten heeft zich aangesloten bij het nieuwe samenwerkingsverband stichting Organisatie Producentenverantwoordelijkheid E-waste Nederland (OPEN). Meerlanden werkt samen met deze stichting.
52
Plastic, Blik en Drankkartons (PBD) Om verpakkingen (plastic, blik en drankkartons) te recyclen, is een overeenkomst gesloten tussen de gemeente en de producenten van die verpakkingen, vertegenwoordigd in het Afvalfonds. Via de raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 ontvangen gemeenten een vergoeding voor de inzameling van verpakkingen. Met ingang van 2015 zijn de taken voor gemeenten uitgebreid en zijn zij ook verantwoordelijk geworden voor het sorteren en vermarkten van de gesorteerde verpakkingen. De Meerlanden gemeenten hebben zich voor deze nieuwe taken aangesloten bij de regieorganisatie Midwaste/HVC. Het ministerie van I&W, het afvalfonds en de VNG maakten in 2019 nieuwe afspraken voor de raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022. Die moeten leiden tot meer duidelijkheid over de samenstelling van plastic, blik en drinkpakken (PBD) en een nieuwe systematiek voor kostenvergoedingen vanaf 2020. Hierdoor wordt het voor gemeenten interessanter om blik bij het PBD in te zamelen, in plaats van bij het restafval. Gemeenten Bloemendaal, Diemen, Heemstede en Haarlemmermeer kozen hier in 2020 voor. De overige gemeenten deden dit al sinds 2015, toen de verantwoordelijkheid voor de inzameling en het doen verwerken en op de markt zetten bij de gemeenten kwam te liggen.
Als gevolg van deze ontwikkelingen zijn in 2020 de activiteiten na het inzamelen (sorteren en vermarkten) ondergebracht in een nieuwe organisatie, namelijk een publiek-private samenwerking tussen het Afvalfonds en Regie Kunststoffen Nederland (RKN, voortzetting van regieorganisatie Midwaste/HVC). Voor de inzameling van PBD ontvangen de gemeenten een vergoeding. Deze splitsing tussen inzameling en de activiteiten na inzameling, sluit beter aan op de praktijk en vermindert het financieel risico voor gemeenten. Voor de activiteiten die Meerlanden uitvoert met betrekking tot PBD is er niets veranderd. Wij verzorgen nog steeds inzameling voor de aandeelhoudende gemeenten. Voor RKN verzorgen wij de overslag, het transport en de sortering van PBD voor de gemeenten in onze regio, waaronder ook Katwijk en Teylingen. In 2020 is de fusiegemeente Noordwijk bij het regiemodel aangesloten.
53
Textiel Het hergebruik van kleding staat onder druk omdat de kwaliteit afneemt. Dat komt enerzijds omdat de kwaliteit van het geproduceerde textiel lager wordt en anderzijds door vervuiling tijdens de inzameling. Daarnaast nam ook de vergoeding voor textiel af. Deze ontwikkelingen hebben een rem gezet op initiatieven voor hergebruik en recycling van textiel. Om de kwaliteit van de ingezamelde grondstof te verhogen, willen wij de komende jaren de resterende ondergrondse containers bij gemeenten vervangen door voorlossende bovengrondse containers. De afgelopen drie jaar hebben wij vastgesteld dat de kwaliteit van het textiel in die containers aanzienlijk hoger is en daarmee een hogere waarde behoudt. Bovendien biedt deze manier van inzamelen werk aan medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Wij adviseren onze gemeenten om deze ambitie op te nemen bij het formuleren van nieuw VANG-beleid. Luiers en incontinentiemateriaal Als bewoners het huishoudelijk afval goed scheiden, dan vormen luiers en incontinentiemateriaal de laatste afvalstroom met een aanzienlijk aandeel in het restafval. Door luiers apart te recyclen neemt de milieubelasting af en worden waardevolle grondstoffen behouden. Belangrijk aandachtspunt bij de luierrecycling is de volksgezondheid.
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft een protocol opgesteld voor de veilige verwerking en toepassing van materialen van luiers en incontinentiemateriaal. Op dit moment is er in Nederland één installatie voor recycling van luiers. De verwerkingscapaciteit van deze installatie is volledig benut. Bovendien staat deze recyclinginstallatie in het oosten van Nederland. Vanuit de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is in 2020 een marktverkenning uitgevoerd naar de luierrecycling in de regio. In 2021 bespreken wij de uitkomsten van deze marktverkenning met onze gemeenten en inventariseren we hun wensen ten aanzien van luierrecycling. Op basis daarvan adviseren wij over een passende (regionale) luierrecycling.
54
5.2.2 Optimaliseren hergebruik & recycling Grof huishoudelijk afval COVID-19 heeft ook zijn invloed gehad op de hoeveelheid grof huishoudelijk afval. Omdat huishoudens de afgelopen jaren samen met de medewerkers van Meerlanden op de milieustraten, het grof huishoudelijk afval steeds beter scheiden, neemt het totale volume grof huishoudelijk afval af. Deze trend keerde in 2020. Doordat veel inwoners meer thuis waren, is er ook meer opgeruimd. Hierdoor hebben wij geen 11.000.000 kilo, maar 13.500.000 kilo grof huishoudelijk afval ingezameld en laten verwerken. Grof huishoudelijk afval bevat steeds minder waardevolle grondstoffen. Daarom is de verwerking van het grof huishoudelijk afval aanzienlijk duurder geworden. Meerlanden onderzoekt hoe we de resterende waardevolle grondstoffen ook nog uit het grof huishoudelijk afval kunnen halen. Daarom hebben we in 2020 overeenkomsten gesloten met de twee modernste verwerkingsinstallaties van grof huishoudelijk afval in Nederland. Gedurende het jaar 2021 gaan we nauwkeurig bijhouden welke waardevolle grondstoffen nog in het grof huishoudelijk afval zitten die er niet in thuis horen. Deels zijn dat stoffen die nog gerecycled kunnen worden, deels stoffen die storend zijn voor de verwerking en daardoor kostenverhogend.
Met die informatie kunnen wij de inzameling van grof huishoudelijk afval verder verbeteren, meer grondstoffen recyclen en de verwerkingskosten in de hand houden. Matrassen Met ingang van 2021 treedt de Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) voor matrassen in werking. Dit betekent dat producenten moeten zorgdragen voor een zorgvuldige en efficiënte inzameling en recycling van oude matrassen. Meerlanden heeft hierop geanticipeerd door een samenwerking aan te gaan met Retourmatras Nederland. Dit bedrijf kan gebruikte droge matrassen bijna 100% recyclen. Uit de matrassen worden nieuwe grondstoffen gemaakt, zoals staal (van de pocketveren), schuimvlokken (van de matrassen uitgesplitst in latex en polyether) en textiel (van het matras ijk). Van deze grondstoffen worden producten gemaakt zoals poetsdoeken, ondervloeren en isolatiemateriaal voor de automobielindustrie. Hiermee is Nederland wereldwijd koploper in matrasrecycling.
55
Matrassen
Foamen productie bonded foam
Tijk/Textiel spinnen & weven en vilt
Recyclen
Metalen springvering direct hergebruik of secundaire grondstof
Aan matrasrecycling zit een belangrijke voorwaarde. De matrassen moeten droog zijn en niet al te vuil. Daarom heeft Meerlanden op alle milieustraten afgesloten containers geplaatst waarin de matrassen schoon en droog blijven. Tevens halen wij zoveel mogelijk matrassen uit het grofvuil. De matrassen die schoon en droog zijn worden dan alsnog gerecycled; de natte en of vervuilde matrassen kunnen helaas niet gerecycled worden, maar worden verbrand.
Dat is bijna
200.000 kilo In 2020 hebben we
605.000 kilo matrassen gerecycled.
56
méér dan in 2019!
5.2.3 De Groene Energiefabriek Groente-, fruit- en tuinafval en etensresten (GFTe) vergisten en composteren we sinds 2011 in onze Groene Energiefabriek. Dit levert compost, groengas en duurzaam opgewekte warmte op. Begin 2020 hebben we samen met de Zwitserse leverancier groot onderhoud uitgevoerd, waarbij de invoer van de vergister volledig is gereviseerd. Het vergistingsproces lag daardoor drie weken stil. De grondstoffen die we gewoonlijk vergisten, composteerden we in die periode. Het onderhoud is zonder problemen uitgevoerd. COVID-19 had op verschillende manieren invloed op de Groene Energiefabriek. De lockdown en het thuiswerken zorgden voor een grote verschuiving in het afvalaanbod, zowel in volume als qua samenstelling. De afvalstromen van bedrijven en horeca namen sterk af. Vloeibaar afval uit de horeca is energierijk materiaal, essentieel voor de productie van groengas. Door deze verschuiving konden we afgelopen jaar minder biogas produceren. De stroom huisafval werd aanzienlijk groter. We zagen een enorme toename in het gft-afval, met name tuinafval. Ook nam het aandeel etensresten in het huisafval toe. Opbrengsten De opbrengst van groengas over 2020 is lager dan in 2019. Dat is enerzijds een gevolg van het groot onderhoud.
Dat komt deels door het groot onderhoud aan de verwerkingsinstallatie, deels door de verandering in aanbod van GFTe afval als gevolg van de COVID-19 maatregelen. De warmteafzet richting de kwekerij, voornamelijk in de koude maanden, heeft inmiddels een plafond bereikt. We zoeken nu naar mogelijkheden voor warmtelevering aan andere partijen voor zomerverbruik.
57
De Groene Energiefabriek van Meerlanden Opbrengsten uit GFT in 2020
65.000 ton
7.600 ton
vervuild GFT afgevoerd
GFT in beheer
Groente, Fruit- en Tuinafval
51.400 ton
6.000 ton
GFT verwerkt tot grondstoffen
GFT bij collega’s laten verwerken
Output stap
1
biogas
Output stap
2
Groengas / CO2 / Citrusbrandstof
Output stap
3
compost
Output stap
4
warmte
Output stap
5
water
Vergister
4.000.000 m biogas 3
2.600.000 m groengas 59%
van ons wagenpark rijdt op groengas
12.000
liter Citrusbrandstof
1000 x
38 mln
Toepassing in gifvrije onkruidbestrijding ter vervanging van diesel
autokilometers =
2,5
1.750.000 m CO2
3
3
22.000 ton MeerCompost uit GFT
miljoen
In gesloten tunnelcompostering ontstaat hoogwaardige MeerCompost uit digestaat en GFT
ZAKKEN COMPOST
Kwekerijen gezocht voor de overige 7.000.000 kWh!
Nu vrij in de lucht als kortcyclische CO2. Wordt ingevoed in OCAP-leiding zodra die gereed is.
10.000.000 kWh warmte
Opvangen en transporteren RESTWARMTE vanuit compostering
3.100.000 kWh
Warmtewisselaar
geleverd aan glastuinbouw = 380.000 m3 vermeden aardgas
500.000 liter
267.000 liter
gebruikt voor veegwagen (straatreiniging)
minimaal gebruikt voor pekelwater gladheidbestrijding
4.500.000 liter condenswater
CO2 besparing is 242 kg per ton GFT* * Conform CO2 tool GFT verwerking 2.0 van de vereniging van afvalbedrijven
58
Besparing maatschappelijke kosten De vergisting en compostering van GFT levert groengas, warmte, CO2, water en compost op. Dit vermijdt het gebruik van fossiele brandstoffen en daarmee de uitstoot van CO2. Gegevens GFT verwerking Onze aandeelhouders besparen €22 per ton geleverd GFT aan maatschappelijke kosten die worden veroorzaakt door de uitstaat van CO2.
Cijfers
2020
2019
2018
2017
2016
EBITDA
€ 1.680.326
€ 1.924.995
€ 1.794.366
€ 1.681.091
€ 1.778.000
M3 groengas ingevoed
2.520.081
2.742.750
2.749.966
2.552.478
2.331.744
Aangeleverd tonnage aandeelhoudende gemeenten
35.072
30.352
29.310
30.494
29.496
Poorttarief aandeelhoudende gemeenten
€ 48,37
€ 46,95
€ 44,98
€ 43,00
€ 47,97
8.382.175
6.495.277
5.920.640
6.068.276
5.663.230
€ 34,03
€ 34,11
€ 32,86
€ 31,06
€ 36,45
13.145.000
11.770.000
11.110.000
10.945.000
10.560.000
Prijs aandeelhoudende gemeente na C02 besparing (bij EUR 60 per ton CO2)
€ 25,89
€ 23,69
€ 22,24
€ 21,46
€ 26,49
Besparing aandeelhoudende gemeente door vermeden CO2-uitstoot (bij € 60 per ton CO2)
€ 22,49
€ 23,27
€ 22,74
€ 21,54
€ 21,48
Bespaard CO2 in KG Prijs na CO2 besparing (bij EUR 60 per ton CO2)
CO2 besparing gehele vergistingsinstallatie in kg
59
Geurbeperking In het voorjaar van 2020 moesten we ook met de gft-verwerking acuut inspelen op COVID-19. Als gevolg hiervan hebben we enkele meldingen ontvangen omtrent geur. In de rest van het jaar zijn er geen bijzonderheden geweest.
Geurklachten 2016
2015
18
2017
2018
2019
2020
okt
nov
dec
16 14 12 10 8 6 4
0
jan
feb
mrt
apr
mei
jun
jul
aug
sep
Met behulp van het Grondstofkompas (zie hoofdstuk 5.2) kunnen wij inzichtelijk maken welke impact wij hebben met inzameling, overslag, transport en verwerking van GFTe.
60
Bijdrage aan (netto) resultaat
GFT
Andere belastingen
Winstbelasting
Subsidies
100
Salarissen
Rentelasten
Kosten verwerking
Kosten transport
Kosten inzameling
Betaling vanuit bedrijven
Betaling vanuit gemeente
Waardecreatie hergebruik
Gezondheid en veiligheid
Ontwikkeling werknemers
Welzijn van werk
Uitputting fossiele brandstoffen
Landgebruik
Schaars materiaalgebruik
Watergebruik
Bodemvervuiling
Watervervuiling
Luchtvervuiling
Klimaatverandering
EUR/ton grondstof
Overzicht van impacts in grondstofkompas
Restafval
50
0
-50
-100
-150
-200
-250
-300
Daaruit blijkt dat onze huidige verwerkingsroute van GFTe duidelijk minder negatieve impact heeft dan gft-verwerking via
verbranding met restafval. Bovendien creëren we op deze wijze meer waarde en is onze verwerkingsroute goedkoper.
61
5.2.4 Strategische projecten Ontwikkeling biowarmte installatie voor Park Rijk gestopt Snoeiafval is een reststroom die beschikbaar komt bij regulier onderhoud aan bomen en plantsoenen. De afgelopen jaren heeft Meerlanden onderzocht of we snoeiafval kunnen inzetten voor het opwekken van biowarmte voor een nieuw te ontwikkelen warmtenet. Bedrijven op Park Rijk (Haarlemmermeer) toonden interesse in de afname van biowarmte ter vervanging van hun gasgestookte verwarmingsketels. Het te bouwen warmtenet - de infrastructuur tussen de installatie in Rijsenhout en de afnemers in Park Rijk - bood bovendien toekomstige leveranciers van restwarmte, zoals nabijgelegen datacenters, de gelegenheid om aan te sluiten en daarmee de energietransitie in Haarlemmermeer en omgeving verder uit te breiden. Door gewijzigde omstandigheden bleek de investering in een biowarmte-installatie en het warmtenet helaas te hoog om tot een financieel gezonde exploitatie te komen. Vanwege onze duurzaamheidsambitie stelden wij in het concept scherpere eisen voor de emissies van stikstof, zwaveldioxide en fijnstof dan wettelijk vereist. Bovendien mochten de geluidsoverlast en geurhinder niet toenemen. Door onze strenge voorwaarden plus de aangescherpte vergunningeisen van de Wet natuurbescherming waren extra maatregelen nodig om de stikstofuitstoot nog verder te verlagen. Dat verhoogde de prijs van het plan.
Een groot deel van de leveranciers zag zelfs af van het doen van een aanbieding. Daarom hebben we de beslissing genomen het project van een biowarmte installatie met een warmtenet naar Park Rijk te stoppen. Circulair West Mede op ons initiatief hebben wij samen met vijf andere bedrijven uit de Duin- en Bollenstreek (AW Groep, de Beelen Groep, Hoek, Ouwehand Bouw en Timpaan) de stichting Circulair West opgericht. We willen materiaalen gebruikskringlopen zoveel mogelijk regionaal sluiten. Op die manier helpt Circulair West bedrijven uit de regio om te versnellen op weg naar een circulaire economie en samenleving. De nadruk ligt daarbij op ketensamenwerking tussen bedrijven, overheid en kennisinstellingen. Vanuit elk van de deelnemende bedrijven werken een of twee medewerkers één dag in de week in teamverband samen met pioniers van de andere deelnemende bedrijven. We verkennen concrete circulaire handelingsperspectieven en zo leren we anders te denken en onszelf anders te organiseren. Werkenderwijs ontwikkelen we nieuwe business- en verdienmodellen.
62
63
5.3 Excellente bedrijfsvoering In alles wat wij doen, streven we een excellente dienstverlening na. Daarom werken wij continu aan een efficiëntere bedrijfsvoering én een optimale dienstverlening aan gemeenten en andere klanten. Dat doen we onder meer door slimme toepassing van techniek en een focus op duurzaamheid. Maar het fundament onder onze organisatie en bedrijfsvoering zijn de inzet en betrokkenheid van onze medewerkers.
5.3.1 Veiligheid Veiligheidsbewustzijn Ons Veiligheidsplan 2016-2020 heeft de afgelopen jaren geleid tot een groot aantal procedures en instructies om veilig werken te bevorderen. We hebben een bedrijfscultuur gecreëerd waarin onveilige situaties benoemd of voorkomen worden. De basis is nu op orde. Dat betekent niet dat we klaar zijn. Procedures en instructies hebben alleen nut als die goed en consequent gebruikt worden. Er is daarom structureel aandacht voor het vergroten van het veiligheidsbewustzijn bij alle medewerkers. Ongevallen Het aantal ongevallen met verzuim is uitgekomen op 5 (2019: 9). Ongevallen met verzuim meten we aan de hand van de IF-factor. Dit is het aantal ongevallen in een jaar die tot verzuim leiden per 1.000.000 gewerkte uren. Over 2020 is het IF-cijfer 6,4, in 2019 was dat IF 14,7. Ongevallen met verzuim 2016
2017
2018
2019
2020
16 14 12 10 8 6 4 2 0
We blijven inzetten op het terugdringen van ongevallen en het creëren van een veilige werkomgeving. Vanaf 2021 certificeert Meerlanden daarom tegen de Safety Culture Ladder (SCL), voorheen de Veiligheidsladder. De SCL is een beoordelingsmethode om het veiligheidsbewustzijn en bewust veilig handelen (cultuur en gedrag) in bedrijven te meten. In 2021 voeren we ter voorbereiding een representatieve steekproef uit.
64
5.3.2. Digitalisering Het nieuwe werken Onze huidige Citrix-werkomgeving maakt in 2021 plaats voor Office 365. Dit systeem is gebruiksvriendelijker en maakt het mogelijk om gezamenlijk in een document te werken, efficiënter overleg te voeren en eenvoudig kennis te delen. Deze andere manier van werken vraagt om een omslag in denken. Het afgelopen jaar is de transitie voorbereid en hebben we een functioneel beheerder Office 365 aangetrokken om de overgang in goede banen te leiden. Thuiswerkers kregen in 2020 al een voorproefje van werken met Office 365. Om te kunnen videobellen is Microsoft Teams namelijk versneld ingericht. Het komende jaar wordt Office 365 binnen de hele organisatie uitgerold.
Ransomware Begin 2020 werden we opgeschrikt door een ransomware-aanval. Bestanden werden verminkt en het ICT-systeem was anderhalve dag lang slechts deels bruikbaar. De schade is beperkt gebleven. Al snel kon een back-up van een dag eerder teruggezet worden. We hebben geheel kunnen traceren hoe de aanval heeft plaatsgevonden. Onze systemen bleken goed ingericht te zijn om de impact van dit soort aanvallen te minimaliseren. Om ons in de toekomst hier nog beter tegen te wapenen, starten we een awareness traject op om medewerkers meer bewust te maken van de risico’s en om verdachte digitale berichten beter te herkennen.
RANSOMWARE Automatisering AfvalRis is het geautomatiseerde systeem waarin alle processen binnen Meerlanden samenkomen. De leverancier heeft aangegeven de applicatie niet verder door te ontwikkelen. Sinds 2020 oriënteren we ons daarom op een opvolger van AfvalRis. Daarbij vragen we ook externe experts om advies. In 2021 willen wij een definitieve keuze maken voor een alternatief, zodat er voldoende tijd is voor de overstap naar een nieuw systeem.
65
5.3.3 Inkoop De afdeling inkoop draagt op vele manieren bij aan de verduurzaming van Meerlanden. Zowel binnen als buiten de organisatie. Op initiatief van de Amsterdam Economic Board stelden gemeenten in de Metropool Regio Amsterdam in 2019 een roadmap op, die tot circulair inkopen moet leiden. Meerlanden heeft actief bijgedragen aan het tot stand komen van de roadmap. Als gevolg van COVID-19 waren er in 2020 geen bijeenkomsten van de inkoopwerkgroep binnen de Amsterdam Economic Board. Ook op bestuurlijk niveau was minder overleg mogelijk. De nulmeting die voor 2020 gepland stond, wordt in 2021 alsnog uitgevoerd. Met gevraagd en ongevraagd advies bevordert Inkoop het werken met partijen die passen bij de filosofie van Meerlanden. Daarbij hanteren we een uitgebreide checklist waarin alle aspecten van circulariteit aan bod komen. Dat leidt steeds vaker tot duurzame keuzes bij de aanschaf van diensten of producten. We kijken altijd verder dan alleen naar de prijs. Kwaliteit, duurzaamheid, grondstoffen- en energiegebruik, als ook sociaal beleid worden meegenomen in aanbestedingen en gunning. Indien mogelijk kiezen we voor regionale partijen. Omdat verduurzaming in de hele keten leeft, lukt dat vaak. Het afgelopen jaar is een nieuw contract afgesloten voor verkeersborden.
Dit biedt twee opties: oftewel de leverancier levert borden van biobased materiaal, oftewel hij neemt na gebruik de borden terug voor hergebruik en recycling.
66
5.3.4 Wagenpark STAND OP:
08-09-2020
01-01-2021
OP CNG
ELEKTRISCH
OVERIG BRANDSTOFFEN
ACHTERLADERS
16
15
10
5
ZIJLADERS / HUFERMAN
19
17
15
2
HAAK KRAAN
7
8
7
KRAANTRECHTER
7
8
7
HAAK
5
5
5
KETTING
3
3
3
BAKWAGEN
5
5
5
PERSONEN
30
30
28
BUSJES GRIJS
44
45
39
SHOVELS
5
5
5
KRANEN MOB.
4
4
4
TRACTOREN
7
7
7
HEFTRUCKS
5
5
2
3
SCOOTER EN BAKFIETS
3
3
3
0
0 2
0 6
67
De afgelopen jaren hebben we flinke stappen gezet in de vernieuwing én verduurzaming van ons wagenpark. Sinds 2020 beschikken we over zes nieuwe zijladers met EVO-lift, voor het legen van containers. Deze zijarm tilt recht omhoog en neemt aanzienlijk minder ruimte in beslag. De wagens kunnen daardoor dichter bij de stoep staan. Zo blokkeren we de straat minder en voorkomen we oponthoud. Verder zijn de liften minder storingsgevoelig en staan de medewerkers er dichterbij. Dat maakt het werk makkelijker. De ervaringen zijn zeer positief. Er staan er voor 2021 nog eens vier in bestelling. Brandstof Ons groot materieel dat op diesel rijdt, gaat grotendeels op HVO rijden,‘Hydrotreated Vegetable Oil’. Dit nieuwe type dieselbrandstof wordt gemaakt van afgewerkte plantaardige oliën en restafval zoals dierlijke vetten. Vooralsnog zal HVO alleen beschikbaar komen voor het deel van het wagenpark dat on site tankt op de terreinen in Rijsenhout en Heemstede. We onderzoeken nog of ook andere onderdelen van het wagenpark geschikt zijn om op HVO te rijden. Groengas Inmiddels rijdt 59% van ons wagenpark op eigen geproduceerd groengas (dit was 54% in 2019). Een kanttekening daarbij is dat groengas voor Meerlanden een tussenoplossing is. Als een van de ondertekenaars van het convenant van de NVRD, hebben we de doelstelling om in 2030 CO2-neutraal te zijn.
De komende jaren stappen we daarom geleidelijk over op waterstof en elektrisch rijden. 5.3.5 Verduurzaming bedrijfsactiviteiten CO2 footprint
68
Jaar
CO2- uitstoot in ton
Omzet x € 1.000
CO2-uitstoot tegen omzet 2014
In % van 2014
2014
6.736
58.990
6.736
100
2015
7.122
62.615
6.710
99,6
2016
7.328
63.662
6.790
100,8
2017
6.257
66.156
5.579
82,8
2018
5.155
70.892
4.290
63,7
2019
4.975
74.665
3.931
58,4
2020
4.005
76.553
3.276
46,0
Energiecijfers
Verbruik gas
x 1000 m3
Waarvan groen
Verbruik electra
x 1000 KwH
Waarvan groen
2020
2019
135
151
100%
100%
3.589
4.100
100%
100%
Groengas opgewekt
x 1000 m3
2.600
2.750
Electra opgewekt
x 1000 KwH
739
652
Warmte opgewekt
x 1000 KwH
3.100
3.400
Pro_Meter: duurzaam en toekomstbestendig Meerlanden Onder de naam Pro_Meter (Project Meerlanden Terrein) wordt het terrein in Rijsenhout de komende jaren flink onder handen genomen. Het terrein wordt heringedeeld, de milieustraat verplaatst en het bestaande kantoorpand wordt aangepast zodat het voldoet aan energielabel A. Daarnaast komt er een nieuwe grondstoffenhal waarin alle afvalstromen worden op- en overgeslagen. In de grondstoffenhal gaan we alles zo veel mogelijk overdekt afhandelen; op die manier verminderen we de emissies naar de omgeving. Naast het verminderen van emissies van geluid, geur en fijnstof, zijn ook het vergroten van de veiligheid en efficiëntie op het terrein belangrijke speerpunten. Het ontwerp voor de grondstoffenhal is gereed. Het projectteam informeert de organisatie en omgeving regelmatig over de plannen en de voortgang. Duurzaamheid, circulair materiaal, hergebruik en energiebesparing staan centraal in dit project. Zo is het projectkantoor van Pro_Meter is in enkele tweedehands verplaatsbare units gevestigd. Ook de inrichting is tweedehands en de buitenkant is voorzien van duurzaam hout. Ook de grondstoffenhal wordt straks opgebouwd met duurzame materialen. Met zonnepanelen wordt het gebouw energieneutraal.
Prestaties meten Het energieverbruik binnen Meerlanden neemt al jaren gestaag af, zowel in onze dienstverlening als in de eigen bedrijfsvoering. Daarvoor volgen wij de energiemaatregelen van de overheid én onze eigen doelstellingen. Onze ambitie voor 2020 was 50% minder CO2 -uitstoot dan in 2014. Die doelstelling is ruimschoots behaald. We meten onze voortgang op een aantal manieren. Voor bestaande gebouwen kijken we naar CO2-uitstoot. Een jaarlijkse audit bepaalt de plek op de CO2-prestatieladder. Meerlanden is gecertificeerd op niveau 3.
69
5.3.6 Financiële resultaten Het resultaat voor belastingen bedraagt in 2020 € 1.408.000 (2019: € 2.835.000), dat is een afname van € 1.427.000 (-50,3 procent). Deze afname wordt voor een bedrag van € 1.028.000 veroorzaakt door het stopzetten van de bouw van een biowarmte installatie (zie ook 5.2.4). De in de afgelopen jaren gemaakte voorbereidingskosten zijn hierdoor ten laste van het resultaat 2020 gebracht. Het resultaat na belastingen komt in 2020 uit op € 1.259.000 (2019: € 2.215.000), dat is een afname van € 956.000 (-43,2 procent). Vermogen Onze financiële positie is solide: het eigen vermogen voor dividenduitkering is met € 372.000 toegenomen en bedraagt ultimo 2020 € 29.464.000. De solvabiliteit (voor resultaatbestemming) is met 51,5 procent goed te noemen. De verhouding netto rentedragende schuld / ebitda bedraagt 0,9 en de DSCR bedraagt 2,1. Daarmee voldoen we ruimschoots aan de financiële ratio’s die met de banken zijn afgesproken. Dividend Per aandeel is het resultaat dit jaar gedaald van € 12,07 naar € 6,86. We stellen voor om van dit resultaat € 4,35 als dividend per aandeel uit te keren (2019: € 4,83). Dat komt overeen met een uitkering van 63,4 procent (2019: 40 procent) en een dividendrendement van 2,78 procent. Kasstroom De operationele kasstroom stijgt in 2020 met € 0,9 mln. naar € 12,7 mln.
De uitgaande kasstroom uit investeringsactiviteiten bedroeg € 8,1 mln. Dat is € 0,5 mln. hoger dan in 2019. De uitgaande kasstroom uit financieringsactiviteiten is € 2,8 mln. Hiervan betreft € 4,2 mln. dividenduitkeringen en aflossingen op langlopende leningen. Er is in 2020 een nieuwe langlopende lening aangetrokken voor € 5 mln. Per saldo is de kortlopende bankschuld in 2020 met € 3,6 mln. afgenomen naar nihil. Meerlanden heeft de regeling ‘bijzonder uitstel van betaling van belasting’ aangevraagd en maakt daar gebruik van. Per saldo is € 4.813.000 onder deze regeling uitgesteld aan loonheffingen en omzetbelasting. De kredietfaciliteit van Meerlanden bedraagt € 8,6 mln. De totale rentedragende bankschulden namen af met € 3,7 mln. tot € 8,3 mln. De kasstromen zijn in onderstaande tabel nader gespecificeerd.
70
Kasstromen x € 1.000
2020
2019
Operationele kasstroom
12.698
11.813
Investeringskasstroom
-8.114
-7.627
Financieringsbehoefte
4.584
4.186
Financieringskasstroom
-2.768
-4.173
Mutatie geldmiddelen
1.816
13
Financiële waardecreatie aandeelhouders De financiële waardecreatie aandeelhouders geeft de waarde van de onderneming aan. Deze waarde wordt gevormd door het totaal van het uitgekeerde dividend en het eigen vermogen. In onderstaande grafiek zijn deze waarden samengebracht. Waardecreatie aandeelhouders x € 1.000 € 60.000 € 50.000 € 40.000 € 30.000 € 20.000 € 10.000 €0 2011
2010
2012
2013
2014
2015
Cumulatief uitgekeerd dividend
2016
2017
2018
2019
2020
Eigen vermogen voor winstverdeling
Vooruitblik 2021 Voor 2021 is de omzet € 2,5 mln. hoger begroot. Het geconsolideerd nettoresultaat voor belastingen is € 1,3 mln. hoger begroot en ontwikkelt zich daarmee weer richting het niveau van 2019. Investeringen zullen naar verwachting € 22,1 mln. bedragen. Daarvan heeft € 6,8 mln. betrekking op het project Van Afval Naar Grondstof (VANG) en € 5,0 mln. op de bouw van een grondstoffenhal. In totaal heeft € 8,6 mln. betrekking op bedrijfsgebouwen en overige bedrijfsmiddelen, € 7,7 mln. op inzamelmiddelen en € 5,8 mln. op rollend materieel. Voor het begrote investeringsvolume zullen wij aanvullend krediet moeten faciliteren.
8,6
BEDRIJFSGEBOUWEN EN OVERIGE BEDRIJFSMIDDELEN
7,7
INZAMELMIDDELEN
5,8
ROLLEND MATERIEEL
71
5.4 Onze mensen 5.4.1 Het nieuwe normaal Ook bij Meerlanden moesten we invulling geven aan ‘het nieuwe normaal’. Van een cultuur waarin thuiswerken alleen incidenteel mogelijk was, werd dit voor onze kantoorcollega’s de norm. Er is alles aan gedaan het thuiswerken goed te faciliteren. Waar nodig kregen collega’s thuis het juiste meubilair en technische middelen. En de afdeling ICT zorgde ervoor dat 90 collega’s in zeer korte tijd online ‘up and running’ waren. Er was weinig tijd voor uitleg, maar door te leren van elkaar en door hulp te vragen waar nodig, werkt het online werken voor iedereen bijzonder goed en snel. Omdat vanuit huis werken voor een deel de norm zal blijven, gaan we een thuiswerkbeleid opstellen. Een thuiswerkvergoeding is er al om tegemoet te komen aan privé gemaakte kosten. Voor de collega’s in de operatie was het ook aanpassen. Met name op het sociale vlak. Koffie voor de dienst, een gezamenlijke lunch; het kon allemaal niet meer. De mondkapjesplicht en het maximaal aantal mensen op een wagen vroegen ook om flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Toch verliep dit heel soepel. Echt iets om trots op te zijn. Doordat mensen tijdens de lockdown thuis moesten blijven, gingen zij massaal in en om het huis opruimen. Na versoepeling van de maatregelen nam bij de milieustraten het aantal bezoekers en aangeleverde spullen dan ook enorm toe.
Dit vroeg veel flexibiliteit van onze medewerkers, want meer mensen betekent meer afval en meer toezicht. We zijn onder de indruk van het getoonde aanpassingsvermogen van alle collega’s. Dankzij hen konden wij de dienstverlening voor onze klanten zo goed mogelijk blijven uitvoeren.
5.4.2 Samenstelling
PER CATEGORIE DIENSTJAREN
AANDEEL% IN DIENST NAAR LEEFTIJDSCATEGORIE JAN T//M DEC 2020
15% <1
15-25
31% 1-4
25-35 7% 22%
24%
5-9
17% 35-45
10-14
21%
45-55
15>
55-65 65+
72
15%
6%
17%
23%
AANDEEL% NAAR GESLACHT IN DIENST JAN T//M DEC 2020
Man
82%
Vrouw
60
18%
ONBEPAALDE TIJD 80,5%
BEPAALDE TIJD 20,5%
327,3
GEMIDDELDE LEEFTIJD
47,5
FTE
293 84
MEDEWERKERS
233
MEDEWERKERS MET AFSTAND TOT DE ARBEIDSMARKT
Bij Meerlanden werken 327 fte’s. Dat is een daling ten opzichte van de 329,5 fte in 2019. Dat komt onder andere door de overgang van de activiteiten in de openbare ruimte van Lisse naar de gemeente Lisse. Medewerkers van Meerlanden zijn hiervoor overgegaan naar de gemeente. Er zijn ook nieuwe mensen in dienst gekomen. Sommige vacatures ontstonden als gevolg van verloop; daarnaast hebben we uitzendkrachten een contract aangeboden om de flexibele schil te verkleinen. Op die manier werkt Meerlanden aan de stabiliteit van de organisatie. Het vernieuwen van de reiskostenvergoeding en de aansluiting van de flexibele medewerkers op een pensioenregeling dragen hier ook aan bij. De kansen die nog voor ons liggen, zijn het verhogen van het percentage vrouwen, jongeren en parttimers dat voor Meerlanden werkt. Door verder te digitaliseren en door roosters flexibeler te maken, werken we aan een grotere diversiteit. Meerlanden moet voor een brede doelgroep een aantrekkelijke werkgever blijven. 5.4.3 Verzuim De verzuimcijfers van 2020 zijn beïnvloed door preventief verzuim als gevolg van de COVID-19 maatregelen. Medewerkers die niet hebben kunnen werken omdat er in de directe omgeving sprake was van een besmetting, zijn preventief ziek gemeld. Deze maatregel is genomen om een juiste registratie van de reden van afwezigheid te hebben.
Het verzuimpercentage staat op 6,5% en laat een stijging zien ten opzichte van 2019 (6,1%). Deze stijging is deels te verklaren door het verzuim van medewerkers die preventief thuis moesten blijven en deels door toegenomen verzuim door de COVID-19 pandemie. Op het gebied van verzuimbegeleiding is er gewerkt aan een verbetering van de rolverdeling tussen leidinggevende en arbodienst.
2020
6,5%
2019
6,1%
2018
5,5%
HET CIJFER VAN 2020 IS HOGER I.V.M. PREVENTIEVE MELDINGEN I.V.M. COVID-19
73
5.4.4 Duurzame inzetbaarheid In het kader van duurzame inzetbaarheid hebben we in 2019 een medewerkeronderzoek uitgevoerd. In 2020 is een werkgroep opgericht om met input vanuit diverse kanten van de organisatie het thema verder te laden en vorm te geven. Als gevolg van personele wisselingen, maar vooral door het omschakelen naar het nieuwe werken, heeft de werkgroep even stilgelegen. In het najaar van 2020 was de werkgroep echter weer compleet en was iedereen in staat om op afstand deel te nemen aan de overleggen. Vanaf dat moment zijn er voortvarend stappen gezet, wat geresulteerd heeft in een concrete uitrol van het programma begin 2021.
Gezondheid en vitaliteit
Leren en ontwikkelen
Motivatie en betrokkenheid
In- en ontspanning
5.4.5 Opleidingen De pandemie had impact op het volgen van opleidingen en cursussen. Veel reeds ingeplande opleidingen werden in een kleinere groep gegeven of moesten worden afgelast. Zeer vervelend, omdat het verplaatsen van trainingen tijd en inspanning kost. Bovendien was 2020 het jaar waarin de laatste cursussen ten behoeve van de CCV-uren, de Code 95-uren, ingepland moesten worden. Deze uren zijn belangrijk om in september 2021 het CCV-certificaat te kunnen verlengen. Gelukkig is er op dit moment nog voldoende tijd om de schade te beperken, maar dit zal naast de reguliere opleidingen wel een belangrijk thema worden voor 2021. 5.4.6 Samen Verder Samen Verder is het cultuurprogramma van Meerlanden. Juist in deze tijd van veel verandering is het belangrijk om met elkaar in verbinding te blijven en te werken aan onze kernwaarden. Bij het inrichten van het nieuwe werken geven deze kernwaarden houvast door met elkaar in gesprek te zijn en elkaar te inspireren om nieuwe dingen te doen.
74
5.4.7 SROI Meerlanden vindt het belangrijk mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek te bieden om te werken. Dit doen wij in samenwerking met AM Match, Paswerk/Pasmatch, Pantar en de Mare groep. In 2020 werkten er 84 mensen uit deze doelgroep voor Meerlanden. Dat is een daling ten opzichte van 2019. Dit komt deels doordat de doelgroep slinkt door veranderende wetgeving maar ook omdat er minder inzet is geweest, onder andere door het tijdelijk sluiten van de Meerwinkel. In 2021 onderzoeken we hoe we ook mensen uit de bredere doelgroep van de participatiewet een werkplek kunnen bieden. 5.4.8 Ondernemingsraad De ondernemingsraad is de vertegenwoordiging van de medewerkers van Meerlanden en adviseert de directie over personeel gerelateerde zaken. Ook is de raad betrokken bij beslissingen over bedrijfsregelingen. De ondernemingsraad laat zich enkele keren per jaar door de directie informeren over kwesties die het personeel van Meerlanden raken. In 2020 telde de ondernemingsraad van Meerlanden acht leden. De samenstelling is ten opzichte van 2019 ongewijzigd. Vergaderingen In 2020 kwam de ondernemingsraad zes keer bij elkaar voor een OR-vergadering, vier keer voor een overlegvergadering en één keer voor een Artikel 24 overleg om zich te laten informeren over de ontwikkeling van Meerlanden voor het komende half jaar en de mogelijke instemmings- en adviesaanvragen.
De bestuurder heeft tienmaal een verzoek om instemming voorgelegd bij de ondernemingsraad. Belangrijke thema’s De belangrijkste thema’s in de vergaderingen van het afgelopen jaar waren de gevolgen van de COVID-19 pandemie voor Meerlanden en haar werknemers, en de optimalisatie van de bedrijfsvoering. De OR heeft regelmatig stilgestaan bij COVID-19, maar dat leidde niet tot veel extra aanvragen. Wel diende het bestuur op voorhand een instemmingsverzoek Wijziging Standplaats in, om de mogelijke gevolgen van COVID-19 te kunnen opvangen. De OR stemde hiermee in. Voor een wijziging van standplaats moet nog steeds eerst een persoonlijk gesprek tussen werknemer en werkgever plaatsvinden. Vooralsnog is er geen gebruik gemaakt van de regeling. Het andere grote thema in 2020 was de optimalisatie van de bedrijfsvoering. De directie wil een verbeterslag maken op het gebied van efficiëntie, kennis en kunde. Aan het einde van 2020 heeft de ondernemingsraad positief advies uitgebracht op de visie en kaders van het plan. Gezien de grootte van het project kan de OR pas adviseren als de gevolgen voor medewerkers concreet bekend zijn. In het belang van de medewerkers zal de uitwerking van het plan daarom in delen aan de OR voorgelegd worden. Op die manier kunnen weloverwogen beslissingen genomen worden. Dit onderwerp blijft in 2021 op de agenda.
75
Verzoeken tot instemming Het afgelopen jaar heeft de ondernemingsraad zich gebogen over tien instemmingsaanvragen. De verzoeken gingen onder andere om aanpassingen van regelingen als reiskosten, BHV-vergoeding, vernieuwing opleidingsovereenkomst, verzuim- en re-integratiebeleid en de PAB-regeling. De ondernemingsraad heeft met deze verzoeken ingestemd. De pilot rooster gladheidsbestrijding wordt verlengd en uiterlijk juni 2021 geëvalueerd. Met de aanpassing rooster milieustraat gaat de OR-akkoord, mits aan enkele voorwaarden wordt voldaan. De instemmingsaanvraag over het ADM-beleid (alcohol, drugs en medicijnen) is nog in behandeling. De OR gaat juridisch advies inwinnen en laat het beleidsstuk toetsen op de geldende wet- en regelgeving. Ook de instemmingsaanvraag over het thuiswerkbeleid loopt nog. De OR is akkoord met de thuiswerkvergoeding, maar nog niet met het beleid rondom thuiswerken. Dit krijgt in 2021 een vervolg. Adviesaanvragen Er zijn twee adviesaanvragen behandeld. Behalve de eerder beschreven adviesaanvraag optimalisatie bedrijfsvoering is in maart, na aan aantal aanpassingen, akkoord gegeven op het voorgenomen besluit Lisse. De gemeente Lisse besloot eerder het contract met Meerlanden per 2020 te beëindigen en een groot deel van de werkzaamheden in de buitenruimte zelf ter hand te nemen samen met uitvoeringsorganisatie HLTSamen.