Bijlage 1 - Ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040.pdf

Maar we zijn ons er ook van bewust dat veel van onze inwoners en ondernemers in de komende jaren afhankelijk zijn en blijven van de (eigen) auto. We zetten ons in voor een gemeente-dekkende (snel)laadinfrastructuur. We gaan op zoek naar instrumenten die we kunnen inzetten om de logistieke bewegingen in bestaand bebouwd gebied te verminderen en te verduurzamen. Denk daarbij aan pakketbezorging, maar ook aan thuisbeOntwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 34

MOBILITEIT zorging van boodschappen en maaltijden, bouwlogistiek en de bevoorrading van bedrijven, horecavoorzieningen en winkels. Parkeren Kwaliteit behouden Het parkeren is niet in alle gebieden in Heemstede hetzelfde geregeld. In de huidige situatie zijn er verschillende parkeerregimes. In meerdere woonwijken van Heemstede is de parkeerdruk hoog. Dat resulteert in zoekgedrag en alle bijkomende nadelen (op het gebied van bereikbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en luchtkwaliteit). De verschillende parkeerbehoeften vragen om een aanpak en maatregelen die zijn afgestemd op de specifieke kenmerken van een gebied. Met een passende visie op parkeren willen we gastvrij blijven voor parkerende bewoners, ondernemers en bezoekers. Duurzaam ontwikkelen Heemstede streeft naar een goede balans tussen het aanbod en het gebruik van parkeerplaatsen. Tegelijkertijd willen we duurzame mobiliteitskeuzes, zoals openbaar vervoer, de fiets en deelmobiliteit stimuleren. Hiermee creëren we een win-winsituatie: we beperken parkeeroverlast en we krijgen een gezondere leefomgeving.

Bij parkeerders zorgen de verschillende parkeerregimes in onze gemeente voor verwarring. In hun beleving parkeren zij in één groot gebied. We willen waar mogelijk de verschillende parkeerregimes met afwijkende regels (tijden en tarieven) optimaliseren tot één overzichtelijke en herkenbare parkeervorm. Daarbij kan nog maatwerk geleverd worden in de vorm van bijvoorbeeld het aantal te verstrekken parkeervergunningen en soorten parkeervergunningen. In het kader van het nieuwe parkeerbeleid zijn de parkeernormen herzien. We kiezen ervoor om meer gedifferentieerde en flexibele parkeernormen en slimme (parkeer) oplossingen toe te passen bij ruimtelijke ontwikkelingen om zo meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. We zijn daarvoor bereid te accepteren dat het iets drukker wordt in de wijken. Want met het (onder voorwaarden) toepassen van een lagere parkeernorm kiezen we er ook voor dat de parkeerdruk in de wijk hoger kan worden, wat leidt tot meer rondrijdend verkeer dat op zoek is naar een parkeerplaats. Om dit effect zoveel als mogelijk te beperken, zetten we tegelijkertijd in op duurzame mobiliteit en slimme mobiliteitsoplossingen zoals deelmobiliteit.

De in 2024 vastgestelde Parkeervisie draagt bij aan het oplossen van de uitdagingen in Heemstede rondom parkeren. In de Parkeervisie noemen we de volgende vijf doelstellingen: 1. De juiste parkeerder op de juiste plek; 2. Parkeeroverlast en/of onveilige situaties voorkomen; 3. Duidelijk parkeerregime; 4. Nieuwe parkeernormen afstemmen op locatie, doelgroep en functie; 5. Minimaal kostendekkende parkeervergunningen. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 35

VOORZIENINGEN EN WERKEN We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig 5.4 MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN (ZORG, ONDERWIJS, CULTUUR, SPORT, ETC.) Kwaliteit behouden De aard en omvang van Heemstede wordt gekenmerkt door de menselijk maat. Heemstede is een leefbaar dorp, waar iedereen zich thuis voelt en kan meedoen in een inclusieve samenleving. Inwoners doen zoveel mogelijk mee op eigen kracht, of met ondersteuning uit het sociale netwerk. De sociale structuur van Heemstede is vitaal, onder meer door een bloeiend verenigingsleven. Heemstede heeft een, voor zijn omvang, uitgebreid voorzieningenpakket met een grote verscheidenheid aan welzijn- en maatschappelijke voorzieningen. Er is een ruim scala aan scholen, (buurt)verenigingen, sport- en culturele voorzieningen en een goede mix van kwalitatief hoogwaardige zorg- en maatschappelijke functies. Duurzaam ontwikkelen De samenleving vergrijst en ook Heemstede merkt dat in de komende jaren. Dit betekent dat het gebruik van en de behoefte aan voorzieningen zal wijzigen en dat woningen zodanig moeten worden ingericht dat mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook ontstaat er vraag naar andere typen woningen en voorzieningen. Daarom zijn voldoende passende voorzieningen (en woningen) noodzakelijk voor deze doelgroep.

Daarbij is het belangrijk dat voorzieningen voor iedereen toegankelijk en bereikbaar zijn en bij voorkeur dichtbij op loop- of fietsafstand zijn gelegen. Daarmee wordt duurzame en gezonde mobiliteit gestimuleerd. Door verschillende voorzieningen met elkaar te combineren en functies te mengen creëren we bovendien ruimte voor ontmoeting.

Kwaliteit en bereikbaarheid van welzijns-, zorg-, onderwijs- en maatschappelijke voorzieningen - met ondersteuning waar nodig - zijn de basisprincipes van ons sociaal domein. Uitgangspunt is daarbij een dekkend voorzieningennetwerk. Daar waar schakels ontbreken, vullen we die aan. Via het Integraal Huisvestingsplan (IHP) zorgen we ervoor dat onze schoolgebouwen toekomstbestendig worden gemaakt door verbouw, vervanging en verduurzaming. We zetten in op de beschikbaarheid van nabijgelegen zorg- en welzijnsvoorzieningen, aangepast aan de zorgbehoefte van de inwoners die rond de voorzieningen wonen. Zorgvoorzieningen worden aangevuld of aangepast op basis van: • de toename van het aantal inwoners; • de zorgbehoefte per doelgroep; • het toenemend aandeel ouderen en verminderd zelfredzamen in de totale bevolkingsopbouw. We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan (blijven) doen. Brede Welvaart is daarbij ons uitgangspunt. Brede Welvaart gaat in essentie over welzijn en over alles waar mensen waarde aan hechten voor een goed leven. De centrale onderdelen van Brede Welvaart kunnen worden teruggebracht tot drie dimensies van ontwikkeling: Economie, Sociaal en Duurzaamheid. Het gaat om meer dan alleen materiële welvaart. We willen dat iedereen prettig en veilig woont in onze gemeente.

Dit betekent dat we sociale inclusie belangrijk vinden en elkaar respecteren ongeacht seksuele voorkeur, sociaal-economische status, culturele achtergrond of mentale/fysieke beperkingen. In het kader van de Zuid-Kennemer Agenda geven we in regionaal verband verder invulling aan deze opgave. We kijken naar elkaar om en bieden waar nodig (lichte) ondersteuning. Daarmee kunnen we het beroep op gespecialiseerde zorg voor een deel overbodig maken, terug-

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 36

VOORZIENINGEN EN WERKEN dringen of vervangen. Deze brede sociale basis kan alleen bestaan dankzij de onmisbare inzet van bij de samenleving betrokken inwoners, vrijwilligers en mantelzorgers. Inzet gemeentelijk vastgoed voor maatschappelijke en ruimtelijke opgaven De gemeente beschikt over eigen maatschappelijk vastgoed (gebouwen en gronden) voor verschillende doeleinden. Het in eigendom hebben van vastgoed is geen doel op zich. De gemeente Heemstede streeft naar een zo klein mogelijk vastgoedportefeuille (kernbezit). Het uitgangspunt is dat de gemeente enkel vastgoed bezit dat een bijdrage levert aan het verwezenlijken van beleidsdoelen of strategische doelen, zoals sport, onderwijs, welzijn (zorg en ontmoeting) en opvang van ontheemden. Vastgoed dat niet geschikt is voor het behalen van deze doelen wordt verkocht of niet aangekocht. Daarnaast kan ook vastgoed van derden een belangrijke bijdrage leveren door beleidsondersteunende (maatschappelijke) functies te huisvesten.

Om te komen tot een integrale afweging en prioritering van locaties en de (ruimtelijke) invulling wordt rekening gehouden met de volgende waarden: • Gebruikswaarde: beoordeling welke bijdrage aan beleidsopgave mogelijk is (wonen, werken, sporten, onderwijs, cultuur etc.); • Ontwikkelwaarde: beoordeling van de potentie wat de kansen zijn voor de toekomst met een locatie; • Financiële en vastgoedwaarde: beoordeling van de (noodzakelijke) investeringen in het pand (inclusief eigendomssituatie); • Belevings(- en natuur)waarden: beoordeling van de beleving van het pand vanuit het perspectief van de inwoners en de mogelijkheden voor natuurontwikkeling.

Dit alles vraagt om intensieve samenwerking tussen het sociale domein, wijkverpleegkundige zorg, huisartsenzorg, jeugdgezondheidszorg en de GGZ. We streven naar passende zorg en ondersteuning voor iedereen. Passend betekent dat iedereen de zorg en ondersteuning kan blijven krijgen die nodig is. Doordat passende zorg zich ook richt op gezondheid en het voorkomen van ziekte gaat het verder dan het verlenen van zorg zelf. Het gaat bijvoorbeeld ook over ondersteuning van mensen in hun eigen wijk of omgeving. Bij passende zorg werken zorgverleners waar nodig samen met hulpverleners in het sociale domein. Betaalbaarheid en toegankelijkheid staan voorop. 5.5 WERKEN Bedrijventerreinen en kleine werklocaties Kwaliteit behouden Binnen de regio heeft Heemstede een relatief bescheiden rol in de economische bedrijvigheid. De economie van Heemstede is vooral gericht op de eigen behoefte en draagt bij aan het plezierige woonklimaat van Heemstede. Heemstede is dan ook vooral een woongemeente. Hierdoor verlaat een groot aantal inwoners dagelijks de gemeente om te gaan werken in Amsterdam, Schiphol, of de regio Leiden/Den Haag. De kracht van Heemstede binnen de regio is vooral dat het een hoogwaardige, goed bereikbare, maar leefbare woon- en werkomgeving biedt, vlakbij grote economische centra in de MRA, en nabij het strand en de duinen.

In Heemstede liggen twee grotere clusters van bedrijven op de bedrijventerreinen Cruquiusweg/Nijverheidsweg en de Leidsevaartweg. We hebben ook nog een aantal losse bedrijfs -en kantoorlocaties die verspreid liggen door heel Heemstede (vaak binnen woongebied). Daarnaast zijn in Heemstede relatief veel zzp’ers actief, vooral in de commerciële dienstverlening. Ruim 70% van

de Heemsteedse kantorenvoorraad ligt dan ook in de woonwijken. Dat gaat vooral om kantoorruimten aan huis. Duurzaam ontwikkelen Heemstede is een mooie gemeente om te wonen, maar ook om te werken en te ondernemen. Een gezonde economie van Heemstede draagt bij aan het plezierige woon­ klimaat van Heemstede en zorgt voor werkgelegenheid binnen de gemeente. We zetten ons daarom, naast verruiming van het woningaanbod, ook in voor behoud van voldoende fysieke werkruimte op bedrijventerreinen, kleine werklocaties en in de commerciële gebieden om in de gemeente te kunnen werken en ondernemen. Hiermee kan het aantal inwoners dat buiten de gemeente werkt worden beperkt, waardoor de uitgaande pendel (woon-werkverkeer) richting de regio kan afnemen. Daarbij bekijken we kritisch of de juiste bedrijfsfunctie op de juiste plek is gesitueerd en of efficiënt wordt omgegaan met de beschikbare ruimte. Er is een extra uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen van circa 0,6 tot 0,9 hectare netto voor Heemstede tot 2040. Daar bovenop komt een aanvullende vervangingsvraag als gevolg van de transformatie van het Havenkwartier en ’t Groot Clooster en kleine, solitaire werklocaties. Deze vervangingsvraag bedraagt in totaal circa 3 hectare netto. Volgens de (regionale) prognoses is er geen uitbreidingsvraag naar kantoren in Heemstede.

Er is wel een kwalitatieve vervangingsvraag, bijvoorbeeld in de vorm van werk- en ontmoetingsruimtes voor zzp’ers. Voldoende aanbod van geschikte werklocaties is van groot belang voor Heemstede. Daarnaast omvat de economische (infra)structuur van Heemstede ook technologische voorzieningen en moderne faciliteiten die hoogwaardige dienstverlening en duurzaam ondernemen ondersteunen (inclusief data-gedreven en circulaire economie). Want

onze manier van werken is aan het veranderen. Het bedrijfspand of kantoor is niet langer de standaard werkplek. Er komen steeds meer mogelijkheden om flexibel of hybride om te gaan met werkplekken en werktijden. We werken met behulp van digitale technieken steeds vaker op verschillende tijden, locaties en (mobiele) apparaten. Mede door de corona-pandemie zien we een toename in ‘Het Nieuwe Werken’. Medewerkers werken hierbij vanuit huis of een creatieve werk- of ontmoetingsplek, passend bij de behoeften van de individuele werknemer. Daardoor is het niet meer nodig dat iedere medewerker van 09:00 tot 17:00 uur op het bedrijf aanwezig is. Bedrijventerreinen Voor Heemstede is zorgvuldig ruimtebeheer, met name ook voor bedrijfsruimte, van groot belang. Er wordt ingezet op transformatie van een substantieel deel van het bedrijventerrein Cruquiusweg/Nijverheidsweg en de gemeente ontvangt regelmatig verzoeken tot transformatie van kleinere werklocaties, maar de ontwikkelruimte is beperkt. Dit maakt het noodzakelijk om de juiste functies op de juiste plekken te bestemmen, zodat ook in de toekomst sprake blijft van een evenwichtige invulling van de behoefte aan woonruimte, werkplekken en voorzieningen. Hiervoor heeft de gemeente Heemstede een duidelijk economisch perspectief nodig.

Dit economisch perspectief is in 2024 opgesteld door bureau Stec, op basis waarvan de hierna volgende inzet is bepaald. De bestaande bedrijventerreinen (Cruquiusweg/Nijverheidsweg en Leidsevaartweg) blijven hun rol als primaire werklocaties vervullen. In het kader van de regionale bedrijventerreinenstrategie van de MRA en provincie zetten we in op het behouden van de bestaande bedrijventerreinen en het beter benutten hiervan. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor werkgelegenheid per m2/hectare. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 37

VOORZIENINGEN EN WERKEN Vanwege de beperkte ruimte richten deze terreinen zich op bedrijvigheid die de ruimte zo intensief mogelijk gebruikt. We kiezen ervoor om onze bedrijvigheid te clusteren op de bestaande bedrijventerreinen Cruquiusweg/ Nijverheidsweg en Leidsevaartweg en zetten daarbij in op verduurzaming en vergroening. Dit betekent dat we in beginsel geen nieuwe bedrijfsvestiging buiten de bestaande bedrijventerreinen willen. Buiten de bestaande bedrijventerreinen hebben we enkele bestaande gebieden met gemengde functies als zodanig aangemerkt. Dit om het bestaande gemengde karakter en de bijbehorende milieuruimte te behouden en te kunnen formaliseren in het Omgevingsplan. Deze gebieden zijn nadrukkelijk niet aangemerkt om nieuwe bedrijvigheid te ontwikkelen. Cruquiusweg/Nijverheidsweg Het bedrijventerrein Cruquiusweg/Nijverheidsweg is bij uitstek het gebied binnen de gemeente waar bedrijventerreinactiviteiten kunnen plaatsvinden. Het bedrijventerrein speelt een cruciale rol in het huisvesten van bedrijvigheid in de hogere milieucategorieën (tot maximaal 3.1). De ontwikkelrichting voor het gebied is tweeledig. Enerzijds zetten we in op verdichting en herstructurering om het onbenutte potentieel invulling te geven. Zodoende kan (een gedeelte van) de vraag gefaciliteerd worden.

Anderzijds zijn op het bedrijventerrein bedrijven gevestigd die niet noodzakelijk op een bedrijventerrein hoeven te zitten. Deze lichte economische activiteiten zijn geschikt om nabij het centrum te huisvesten. Bij verdichting/intensivering is het van belang om dit op een duurzame en zorgvuldige manier te doen. De ruimte is kostbaar en de eventuele extra gecreëerde ruimte moet toegevoegde waarde hebben: niet alleen economisch, maar ook voor andere opgaven (energie, klimaat, biodiversiteit, wonen, etc.). De krappe bedrij-

venterreinenmarkt biedt daarbij ook de mogelijkheid om hoge, maar marktconforme, eisen te stellen aan kwaliteit en duurzaamheid. Leidsevaartweg Gelet op de ligging en bereikbaarheid van dit bedrijventerrein achten we grootschalige bedrijvigheid en zware milieucategorieën hier niet wenselijk en niet haalbaar. Bij het bedrijventerrein aan de Leidsevaartweg zetten we enerzijds in op een levendige, veelzijdige en toekomstbestendige omgeving met ruimte voor functiemenging en anderzijds op het benutten van de intensiveringspotentie in het gebied door het verder faciliteren van kleinschalige mkb-bedrijvigheid. In een duidelijk toekomstplan moet worden uitgewerkt waar en in welke verhouding verschillende functies wenselijk zijn. Kleine werklocaties We kiezen er voor om kleine werklocaties in de wijken onder voorwaarden te transformeren naar gemengde gebieden met een mix van woon- en werkfuncties. Deze gemengde gebieden gaan we benoemen. Daarbij sluiten we aan bij de uitkomsten van de participatie. Bij die transformatie laten we ons leiden door een recent uitgevoerd onderzoek naar de behoefte aan de verschillende type bedrijven in onze gemeente.

Hierbij hanteren we het volgende afwegingskader: • Is het wenselijk (verkeersveiligheid, hinder, omvang) dat er economische activiteit plaatsvindt op deze locatie? •Past het huidige initiatief/verzoek bij het geschetste profiel voor deze locatie? •Valt het initiatief/verzoek aan te passen zodat hier ruimte voor economie behouden blijft? Indien dit leidt tot transformatie van werken naar een andere functie (wonen, maatschappelijk, gemengd), dan Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 38

VOORZIENINGEN EN WERKEN dient de ruimte voor de economische functie te worden gecompenseerd op een andere locatie (intensiveren/ beter benutten of nieuwe locatie). Zo voorkomen we dat Heemsteedse ondernemers een andere plek buiten de gemeente moeten zoeken. Dit kan er in individuele gevallen toe leiden dat de werklocatie behouden blijft. Winkelgebieden Kwaliteit behouden De winkelstructuur van Heemstede heeft een onderscheidend karakter. Het kernwinkelgebied (Raadhuisstraat-Binnenweg) en de wijk- en buurtcentra (o.a. Jan van Goyen­ straat en Zandvoortselaan-west) kenmerken zich door een grote diversiteit aan publieksgerichte voorzieningen in het hogere marktsegment, geclusterd in een aantrekkelijke omgeving. Het voorzieningenaanbod trekt dan ook relatief veel bezoekers van buiten Heemstede. Het winkellandschap verandert snel. Internetwinkels zorgen ervoor dat steeds meer fysieke winkels verdwijnen uit de winkelgebieden. Veel producten worden online besteld en direct bij de consument aan huis geleverd. Daarnaast ontstaan op steeds meer plekken pick-up-points voor pakketten en online bestelde goederen of boodschappen. Om de aantrekkelijkheid van winkelgebieden te behouden, biedt een strategische inzet van branchering mogelijkheden om een divers en aanvullend winkelaanbod te creëren dat zowel inwoners als bezoekers blijft aanspreken.

Duurzaam ontwikkelen We blijven inzetten op een concentratie van het winkel­ aanbod in onze winkelgebieden (Raadhuisstraat-Binnenweg (het kernwinkelgebied), Jan van Goyenstraat en Zandvoortselaan-west). Zo wordt versnippering van het aanbod voorkomen en kunnen we de winkelgebieden aantrekkelijk houden. We zetten in op een economisch vitaal winkelcentrum van Heemstede. Om een goed func-

tionerend winkelcentrum voor de toekomst te kunnen borgen moet de vinger aan de pols gehouden worden en worden oplossingsrichtingen als zonering en branchering niet uitgesloten. Hiervoor gaan we het gesprek aan met de BIZ-organisaties (pandeigenaren en ondernemers). Zo nodig kiezen we ervoor om bijvoorbeeld in het winkelcentrum een kernwinkelgebied te benoemen, waar de focus op de winkelfunctie en de daaraan ondersteunende functies als (commerciële) dienstverlening of horeca ligt. Daarbuiten, bijvoorbeeld aan de randen van het winkelcentrum, wordt dan meer ruimte geboden voor functiemenging of transformatie naar woon-werkconcepten. We zien hier tevens kansen voor hervestiging van kleinschalige lichte economische activiteiten die afkomstig zijn uit Cruquius-Nijverheidsweg en te transformeren kleine werklocaties in de wijken. Recreatieve en toeristische voorzieningen Kwaliteit behouden Het aantrekkelijke landschap van de binnenduinrand en de nabijheid van de kust is niet alleen voor de inwoners van Heemstede interessant, het vormt ook de basis voor de recreatieve en toeristische aantrekkingskracht van de gemeente en regio.

Met de buitenplaatsen, het wandelbos Groenendaal met een kinderboerderij en speeltuin, park Meermond, sportpark Groenendaal, sportpark HBC, tennispark Merlenhove, sportcentrum GSV, Koninklijke Roei- en Zeilvereniging en de culturele voorzieningen als theater De Luifel zijn de recreatieve voorzieningen vooral op de eigen inwoners en die van de omliggende gemeenten gericht. Heemstede heeft geen grote toeristische trekpleisters. Het is ook niet de verwachting dat deze in de toekomst door de markt zullen worden ontwikkeld. In Heemstede worden wel diverse evenementen georganiseerd. Het aanbod is divers, van de Heemstede Loop tot het Bloemencorso en van de Jaarmarkt tot buurtfeesten. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 39

VOORZIENINGEN EN WERKEN Duurzaam ontwikkelen We kiezen voor een bescheiden ontwikkeling van de recreatieve en toeristische voorzieningen. We focussen ons daarbij vooral op de extensief recreatieve ontwikkelpotenties van het landschap en culturele erfgoed, en kijken daarbij in het bijzonder naar de kansen die dit biedt voor kleinschalige economische ontwikkelingen, passend bij het groene karakter van Heemstede. We streven naar behoud en zo mogelijk versterking van de recreatieve, educatieve en belevingswaarde van natuur en landschap. In 2024 is het Evenementprofiel opgesteld als bouwsteen voor het nog te ontwikkelen Evenementenbeleid. Het evenementenprofiel van Heemstede richt zich op kleinschalige en gemoedelijke evenementen met stadsallure, met extra aandacht voor eten en drinken, muziek en toegankelijkheid. De gemeente streeft daarbij naar emissievrije evenementen, met oog voor duurzaamheid en circulariteit. Heemsteedse evenementen zijn er voor jong en oud, waarbij iedereen zich welkom en verbonden voelt. Vanuit de participatie is gebleken dat de behoefte is om het huidige kwalitatief hoogwaardige evenementenaanbod te behouden, met verduurzamingskansen waar mogelijk en deze te versterken met toevoeging van extra elementen zoals muziek, toegankelijkheid, en eten en drinken.

We zien kansen om de verschillende recreatieve voorzieningen en -gebieden in onze gemeente beter aan elkaar te koppelen, zodat recreatieve meerwaarde ontstaat. We zorgen daarom voor hoogwaardige wandel-, fiets- en vaarroutes langs de belangrijkste recreatieve voorzieningen. Dit recreatieve routenetwerk verbindt de hoogtepunten van het landschap en het erfgoed in Heemstede en omgeving. Zo kunnen inwoners en bezoekers genieten van al het moois wat Heemstede te bieden heeft. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan op die manier hand in hand. Hiermee dragen we bij aan de regionale

behoefte om in de MRA zoveel als mogelijk ruimte voor recreatie dicht bij huis te creëren. Dit vermindert de recreatieve druk op de natuur. De sportcomplexen blijven een belangrijke sport- en ontmoetingsplek voor jong en oud. Dit borgen we en behouden we. Sport houdt iedereen fit en betrokken én het brengt verbondenheid. Het sportcentrum Groenendaal (inclusief zwembad) is per 2027 economisch afgeschreven. Door middel van een (eenmalige) duurzaamheidsinvestering en jaarlijks onderhoud kan huidige sportcentrum in deze vorm tot 2032 blijven bestaan. Het sportpark Groenendaal faciliteert diverse sporten bij diverse verenigingen. Sport en bewegen is altijd in ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan het opkomen van ‘urban sports’. Met alle partners betrokken bij het sportpark zal dan ook richting de toekomst worden gekeken naar een mogelijke herindeling van het sportpark, met meer vrij toegankelijke elementen in de buitenruimte. Naast sportpark Groenendaal is er een buitensportcluster op sportpark HBC. Dit dient te worden gehandhaafd en mogelijk uitgebreid bij de verdere ontwikkeling van ’t Groot Clooster. In 2025 wordt de nieuwe nota Sport en Bewegen opgesteld. Deze nota geeft een doorkijk tot 2040 op het gebied van sport op de volgende onderdelen: 1. Blik op de toekomst; 2. Toekomstgerichte sportstimulering; 3. Sportaccommodaties (inclusief zwembad na 2032); 4.

Subsidie- en tarievenstelsel.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 40

KLIMAATADAPTATIE EN VERDUURZAMING Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving 5.6 KLIMAATADAPTATIE EN VERDUURZAMING Verduurzaming Het programma Heemstede Duurzaam 2025-2030 geeft invulling aan opgaven zoals opgenomen in deze Omgevingsvisie. Vanuit de vijf thema’s energietransitie, circulaire economie, klimaatadaptatie, ecologie en duurzame mobiliteit zijn wettelijke doelen bepaald. Het gaat hierbij om reductie van CO2, minder afval en waardecreatie van grondstoffen, meer biodiversiteit, waterrobuustheid, hittestress bestendigheid, schone lucht en schone vormen van mobiliteit. Deze doelen zijn zo meetbaar mogelijk gemaakt en acties die bijdragen aan de diverse doelen worden uitgevoerd. Hierbij wordt zo integraal mogelijk gewerkt waarbij we proberen om synergie-effecten te creëren. Dit doen we in de vorm van gebiedsaanpakken waarbij we het aanleggen van meer bomen tegen hittestress bijvoorbeeld combineren met het klimaatadaptief maken van de wijk en het aanleggen van een warmtenet. Of waarbij we eerst aan de slag gaan met het afkoppelen van de riolering voor hemelwater gelijktijdig uitvoeren met het realiseren van meer groen en meer biodiversiteit. Dit doen we samen met onze inwoners.

Schetsontwerp Zonneparking Sportpark Groenendaal De gemeente Heemstede draagt bij aan de duurzaamheidsambities van de Nota Heemstede Duurzaam en de Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid met het realiseren van een zonneparking op het parkeerterrein bij het Sportpark Groenendaal.

Bij de uitvoering van het programma duurzaamheid streven we een wijkgerichte aanpak na, waarbij we de opgaven voor duurzaamheid, klimaatadaptatie, energietransitie, veiligheid en leefbaarheid integraal oppakken. We benutten tevens de kansen voor dubbel grondgebruik zo optimaal als mogelijk (zonnepanelen op parkeerterreinen en zon op grote daken). De prioriteitsvolgorde van de wijkaanpak wordt gebaseerd op een groot aantal factoren, zoals beschikbare

warmtebronnen, aandachtsgebieden voor hittestress, het toepassen van de 3-30-300-richtlijn en de geplande rioolwerkzaamheden. De wijk Vogelpark is het eerst in beeld voor waar we aan de slag kunnen met een wijkaanpak. Een andere kandidaat is de Provinciënwijk. Bodem en water Kwaliteit behouden De ondergrond vormt letterlijk de basis van onze gemeente. We willen de fysieke leefomgeving in de gemeente daarom goed inrichten en gezond houden, zowel bovengronds als ondergronds. Dieren en planten hebben een gezonde bodem en een gezond watersysteem nodig om in te leven en groeien. Een gezond bodem- en watersysteem dat bovendien voldoende robuust is om in de toekomst extreme hoosbuien en periodes van droogte op te kunnen vangen. Een schone en gezonde ondergrond is belangrijk voor de gezondheid van onze inwoners en onze natuur. Er is een aantal netwerken in de ondergrond dat van vitaal belang is voor het goed kunnen functioneren van onze maatschappij: waterleidingen, gasleidingen, elektriciteitskabels, warmtenetwerken, rioleringen, etc. En we bouwen op en in de grond. Wat boven de grond gebeurt, heeft ook gevolgen onder de grond. Verschillende soorten van ondergronds ruimtegebruik zitten elkaar steeds vaker in de weg.

Denk bijvoorbeeld aan de aanleg van een gescheiden rioolstelsel voor de afvoer van afvalwater en hemelwater, een warmtenet dat wordt aangelegd, verzwaring van de elektriciteitsinfrastructuur en laadinfrastructuur, of het aanplanten van groen en bomen. Er kan ook schade ontstaan door werkzaamheden in de ondergrond, bijvoorbeeld aan boomwortels of kabels en leidingen. Of er is sprake van overlast, omdat de straat steeds vaker open moet.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 41

KLIMAATADAPTATIE EN VERDUURZAMING Duurzaam ontwikkelen Bij een toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling past dat we rekening houden met het bodem- en water­ systeem; dit is het fundament voor het maken van ruimtelijke keuzes. ‘Water en bodem sturend’ is daarom het nieuwe motto voor alles wat met de ruimtelijke inrichting te maken heeft. ‘Water en bodem sturend’ wil zeggen dat het bodem- en watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van Heemstede. Dit doen we door regenwater zoveel als mogelijk vast te houden en/of te bergen in de bodem (Heemstede als spons). Bij nieuwe (bouw)ontwikkelingen wordt voldoende oppervlaktewater en waterberging aangelegd, bij voorkeur in combinatie met natuurontwikkeling met het oog op goede waterkwaliteit. Zo gaan we samen met de aanleg van natuurvriendelijke oevers ook meer water creëren. We richten samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland, verantwoordelijk voor de waterkwaliteit, het watersysteem zo in dat het bijdraagt aan de verbetering van waterkwaliteit (Europese Kaderrichtlijn Water) en de biodiversiteit. We nemen klimaatadaptieve maatregelen als de straat open gaat, bijvoorbeeld bij de aanleg van nieuwe riolering, conform het klimaatadaptatiebeleid van de gemeente, het convenant Toekomstbestendige Woningbouw MRA en de landelijke maatlat.

Ook binnen het bebouwd gebied wordt meer ingezet op circulariteit van de waterhuishouding en op verplichte besparing (waterbesparende maatregelen). Zo wordt vanuit het thema bodem en water ook bijgedragen aan een gezonde leefomgeving, aan waterrobuustheid, verkoeling (hittestress) en aan behoud of ontwikkeling van natuurwaarden, landschap en cultuurhistorie.

Dit alles vraagt om nieuw beleid. De gemeente heeft al een Hemelwaterverordening. In het kader van het Systeem Stedelijk Water 2024 (voorheen het BRP) wordt het gehele gemeentelijke rioolstelsel elke vijf jaar getoetst en zo nodig aangepast, zodat er geen afvalwater op straat komt en zo min mogelijk vuil water wordt overgestort in openbaar water. Daarnaast komt er een nieuw Programma Water. Verder zijn er strategische samenwerkingsafspraken met Hoogheemraadschap Rijnland, waarin afspraken staan hoe we in Heemstede samenwerken op het gebied van waterbeheer. Het betreft bijvoorbeeld afspraken over het aanleggen van natuurvriendelijke oevers en het realiseren van 11.000 m3 extra oppervlaktewater. En we werken aan een visie voor de ondergrond. Met het opstellen van die visie voor de ondergrond wordt binnenkort gestart in het kader van het Groenbeleidsplan. Deze wordt vervolgens doorvertaald naar planregels in het Omgevingsplan. Het werken aan de onder- en bovengrondse infrastructuur in de openbare ruimte is van belang voor een goede leefomgeving, maar leidt tegelijkertijd tot verstoringen. Integrale inrichting van de omgeving is nodig om Heemstede te voorzien van betrouwbare en duurzame voorzieningen en voorkomt ingrijpende en voortdurende werkzaamheden in de omgeving. Samenwerking tussen verschillende netbeheerders is hierbij belangrijk.

De ongestoorde ligging van strategische ondergrondse hoofdinfrastuctuur kan worden geregeld via het Omgevingsplan. Klimaatadaptatie Kwaliteit behouden De gevolgen van klimaatverandering komen steeds sneller en in grotere hevigheid op ons af. De noodzaak om onze leefomgeving aan te passen aan het veranderende klimaat neemt daardoor toe. De zomers worden heter en Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 42

KLIMAATADAPTATIE EN VERDUURZAMING droger, waardoor we te maken krijgen met hitte-eilanden, uitdroging van de natuur en hittestress. Heftige regenbuien kunnen daarnaast voor wateroverlast en overstromingen zorgen. Dit heeft allemaal effect op onze fysieke leefomgeving. We werken daarom onder het motto: elke schop in de grond is klimaatadaptief. Het groene karakter van Heemstede heeft daarbij een positief effect op verschillende klimaateffecten. Zo levert het groen een belangrijke bijdrage aan de waterhuishouding door het infiltreren, bergen en vasthouden van hemelwater en biedt groen verkoeling tijdens warme perioden. Ook de ligging dichtbij zee heeft een matigend effect op de temperatuur. Duurzaam ontwikkelen Als gemeente zetten we ons in voor het vergroten van de klimaatbestendigheid en verduurzaming van de openbare ruimte en het gemeentelijk vastgoed in Heemstede. We kiezen ervoor om de opgaven op het gebied van klimaatadaptatie en verduurzaming primair op te lossen in het bestaand bebouwd gebied in de kern. We accepteren dat het straatbeeld hierdoor zal veranderen. We focussen daarbij op gebieden met een stapeling aan klimaatopgaven, met name de omgeving van station Heemstede-Ardenhout, het centrum en de Indische buurt. Voor de klimaat- en duurzaamheidsopgave is ruimte nodig, zelfs meer dan we in Heemstede beschikbaar hebben.

Net als bij onze woningbouwopgave kiezen kiezen we er voor om onze eigen opgave voor klimaatadaptatie en verduurzaming te realiseren in het bestaand bebouwd gebied. Daarmee voorkomen we dat er meer ongewenste elementen in het buitengebied komen. Dit geldt ook voor klimaatgerichte maatregelen als het tegengaan hittestress en het afvoeren van hemelwater. Een deel van de klimaatopgaven, zoals wateropgaven, moeten in het buitengebied gerealiseerd worden. In dat geval zetten we in op een integrale aanpak waarbij we ook invulling geven aan de andere opgaven, het versterken van de biodiversi-

teit en de kwaliteit van de groenblauwe structuur. Dit betekent wel dat het in het bebouwd gebied nog meer opgaven moeten landen. Dit vraagt om creatieve oplossingen ten aanzien van het ruimte gebruik. Hier hanteren we het ‘groen, tenzij’ principe, waarbij het behoud van stedelijk groen de voorkeur heeft boven grijze functies. Energietransitie Duurzaam ontwikkelen De klimaatopgave en de huidige energieopgave vragen om een versnelling van de energietransitie. Daarvoor zijn extra investeringen nodig. In de Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid (RES) is inzichtelijk gemaakt waar een duurzame opwekking van zonne-energie en windenergie op land mogelijk is voor deze energieregio. In overeenstemming met de RES gaan we ervan uit dat we de energieopgave in Heemstede zoveel mogelijk binnenstedelijk en via meervoudig ruimte gebruik oplossen. De uitkomsten van participatie ondersteunen dit. Concreet realiseren we in het kader van de RES zonneparking op het parkeerterrein van het Sportpark Groenendaal. Daarnaast verkennen we binnen de gebiedsontwikkelingen de mogelijkheden tot uitbreiding van zon op (bedrijfs)daken. Om toekomstige knelpunten in de elektriciteitsvoorziening het hoofd te bieden, werken we samen met de betrokken partners aan de uitbreiding van het netwerk van traforuimten in de gemeente. In 2021 is de Transitievisie Warmte vastgesteld door de raad.

In dit document is de strategie beschreven hoe stapsgewijs fossiele brandstoffen voor warmte worden vervangen voor duurzame alternatieven. Conform de naar verwachting in 2025 in te voeren Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie (Wgiw) moet het warmte­programma elke vijf jaar worden vastgesteld. Voor Heemstede betekent dat vóór 31 december 2026. In het

warmteprogramma wordt beschreven in welke gebieden en met welke warmteoplossing de komende tien jaar gewerkt wordt aan de transitie naar een duurzame warmtevoorziening vóór 2050. Het tastbare resultaat is een strategisch visiedocument voor een meerjarige programmatische aanpak, waarin alternatieve bronnen voor aardgas inzichtelijk worden gemaakt en waarin de stappen en de volgorde worden beschreven om te komen tot een aardgasvrije gebouwde omgeving. Energiepact Heemstede In 2023 is het programma Energiepact Heemstede opgezet. Hierin is beschreven hoe we de energietransitie kunnen versnellen en hoe we de beschikbare middelen hiervoor het beste kunnen inzetten. In het Energiepact worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: - meer energiebesparing; - meer opwek van duurzame energie; - inwoners zijn samen aan zet; - profijt en terugverdienen voor alle Heemstedenaren. De middelen van het Energiepact worden ingezet voor wijkaanpakken en voor maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed. Het startpunt voor een gebiedsaanpak is de Dichtersen Vogelbuurt. Hier liggen mogelijkheden voor zowel klimaatadaptieve maatregelen als voor het aardgasvrij maken van de wijk. De woningen in de wijk zijn relatief goed geïsoleerd, waardoor er verschillende opties zijn voor alternatieve vormen van verwarming.

Klimaatadaptieve maatregelen richten zich hier vooral op hittebestrijding met name voor specifieke doelgroepen, zoals ouderen.

In het kader van het beperken van netcongestie en het stimuleren van energie-efficiëntie is het wenselijk om zoveel als mogelijk over te gaan op een collectief warmtenetwerk. De haalbaarheid daarvan is afhankelijk van een aantal factoren, zoals bijvoorbeeld betaalbaarheid en bereidheid van de inwoners om hierop aan te sluiten. De keuze voor de startwijken zal worden gedaan in het in 2025 op te stellen warmteprogramma. De gedetailleerde uitwerking van het warmteprogramma, en de haalbaarheid van de daarin geformuleerde uitgangspunten en ambities, zal gebeuren in de gebiedsuitvoeringsplannen (GUP). De ambitie om een collectief warmtenetwerk aan te leggen en de problematiek rondom netcongestie (zoals de verzwaring van het elektriciteitsnetwerk door elektrisch rijden en warmtepompen) leiden tot meer bouwwerken in de openbare ruimte. Eigenaren van privéterreinen en gebouwen kunnen zelf bijdragen aan de energietransitie en het voorkomen of beperken van schade door klimaatverandering op hun eigendommen. Ook aan ontwikkelaars, ondernemers en inwoners vragen we daarom (extra) inzet om onze gemeente te verduurzamen en klimaatbestendig te maken. 5.7 GEZONDHEID EN VEILIGHEID Het feit dat we klimaat en duurzaamheid leidend laten zijn bij inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving laat onverlet dat de gezondheid en veiligheid van onze inwoners voorop staat.

Een gezonde en veilige leefomgeving heeft vanuit ruimtelijk oogpunt betrekking op een breed aantal onderwerpen, zoals milieunormen (inclusief rookoverlast), verkeersveiligheid, toegankelijkheid van de openbare ruimte, verlichting en de inrichting van de openbare ruimte. In wijken, winkelgebieden en op bedrijventerreinen die schoon en goed onderhouden zijn en waarbij mensen en ondernemers naar elkaar omkijken, is de sociale cohesie groter. Dit vergroot het veiligheidsgevoel en Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 43

KLIMAATADAPTATIE EN VERDUURZAMING MILIEUKWALITEITSKAART HEEMSTEDE (OMGEVINGSDIENST IJMOND) Legenda 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

[PM milieukaart]

Toelichting op de kaart De milieukwaliteitskaart is opgesteld met de volgende gegevens: geluidsbelasting van gemeentelijke wegen, provinciale wegen en spoorwegen, de luchtkwaliteit op basis van fijnstof (PM10), ultra fijnstof (PM2.5) en stikstofdioxide (NO2) en de bodemkwaliteit (zie kaarten op pagina 45). Hierin is een vertaling gemaakt naar een score om de verschillende thema’s met elkaar te kunnen vergelijken. Dit zorgt voor een integrale benadering van de milieu­aspecten in de gemeente. Voor het integrale beeld wordt een cumulatie gebruikt waarbij er een range geldt van 5 (in de allerbeste situatie) t/m 30 (in de allerslechtste situatie).

Afdrukdatum: 14-12-2023 Schaal: 1:10000

Copyright 2023 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -

helpt criminaliteit te voorkomen. Het gaat dus niet alleen om het bieden van een comfortabel woon- en leefmilieu, maar ook om veiligheid en welzijn van onze inwoners. Gezonde leefomgeving Kwaliteit behouden Heemstede biedt haar inwoners een hoogwaardige leefomgeving met voldoende ruimte voor rust en groen, die als prettig wordt ervaren en die uitnodigt tot gezond gedrag. Groen in de wijken wordt door de inwoners hoog gewaardeerd en veelvuldig gebruikt om in te wandelen, te ontspannen en in te spelen. In Heemstede beschikken we over voldoende groen oppervlak, bomen en struiken, waardoor inwoners minder last hebben van hittestress, regenwateroverlast bij extreme buien en een verminderde luchtzuivering door fijnstof. Dit zijn effecten die direct de gezondheid van inwoners kunnen beïnvloeden. De groene omgeving stimuleert bewoners en bezoekers van de gemeente om te bewegen, te ontmoeten en te beleven. Duurzaam ontwikkelen Het regionale akkoord Gezond Actief Leven Aanpak (GALA) richt zich op verschillende thema’s waaronder gezond opgroeien, vitaal oud worden en een actief verenigings­ leven. Hierin zijn onder andere afspraken gemaakt over het borgen en bevorderen van gezondheidsafwegingen bij het inrichten van de fysieke leefomgeving en over het beter beschermen van inwoners tegen toenemende hitte en de blootstelling aan UV-straling.

Dit laatste brengen wij tot uitvoering via de gebiedsaanpakken in het kader van het Energiepact. Een groene fysieke omgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten vormt een sterke basis voor een gezonde leefomgeving. Ongezond gedrag (in een ongezonde leefomgeving) is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast. Daarom is het van belang om gezond gedrag en ge-

zonde keuzes te stimuleren vanuit een integrale aanpak. Als onderdeel hiervan benutten we de aanwezige groene kwaliteiten in Heemstede (openbaar en privé groen, de gemeentelijke boomstructuren, de landgoederen en buitenplaatsen en het wandelbos Groenendaal) om zo optimaal mogelijk bij te dragen aan een gezonde leefomgeving. Milieu Kwaliteit behouden Er is op dit moment sprake van een goede woon- en leefkwaliteit en buiten het benoemen van enkele aandachtsgebieden voor de milieukwaliteit (spoor- en weggeluid) is er geen directe aanleiding tot het nemen van maatregelen. Economische activiteiten hebben voldoende milieuruimte en de leefomgevingskwaliteit voldoet aan de wettelijke normen en waarden. Bestemmingsplannen staan maximaal bedrijvigheid in milieucategorie 3 toe. De richtafstanden die bij deze categorie bedrijvigheid horen zijn ruim voldoende om een goede woon- en leefkwaliteit te waarborgen. In de Omgevingsvisie wordt rekening gehouden met de milieubeginselen (voorzorg, preventief handelen, bestrijden aan de bron en de vervuiler betaalt). De milieubeginselen dragen samen met de algemene rechtsbeginselen bij aan de kwaliteit van beleid en regelgeving en aan het vinden van een goede balans tussen bescherming en benutting van de fysieke leefomgeving.

De Omgevingsdienst IJmond is in 2023 gestart met het visualiseren van de milieukwaliteit van de gemeente Heemstede (Milieukwaliteitskaart Heemstede, zie kaart hiernaast). Deze visualisatie wordt gemaakt op basis van de beschikbare data op de thema’s bodem, geluid, omgevingsveilig­heid, luchtkwaliteit en bedrijvigheid (milieu­zonering). Hiermee hebben we een ‘foto’ met daarop een integraal beeld van de milieukwaliteit in de Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 44

KLIMAATADAPTATIE EN VERDUURZAMING GELUIDSKWALITEIT ALLE BRONNEN (Lg)

FIJN STOF CONCENTRATIES PM10/M3

13-14 ug/m3 14-15 ug/m3 15-16 ug/m3 16-18 ug/m3 18-20 ug/m3 20-22 ug/m3 22-25 ug/m3 > 25 ug/m3

< 45 dB 46-50 dB 51-55 dB 56-60 dB 61-65 dB 66-70 dB > 70 dB

ULTRA FIJN STOF CONCENTRATIES PM2.5/M3

< 5 ug/m3 5-7 ug/m3 7-8 ug/m3 8-9 ug/m3 9-10 ug/m3 10-11 ug/m3 11-15 ug/m3 >15 ug/m3

BODEMKWALITEIT

bodemonderzoek uitgevoerd verontreiniging

Milieuthema’s De integrale milieukwaliteit van de gemeente Heemstede is gebaseerd op diverse milieu­thema’s. De kaarten hiernaast geven een beeld van de milieu­kwaliteit op het gebied van geluid, luchtkwaliteit en bodem. De geluidskwaliteit­ kaart toont het gemiddelde geluids­ niveau van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. De luchtkwaliteit­ kaarten tonen de jaargemiddelde fijnstofconcentraties (PM10) en ultrafijnstof­ concentraties (PM2.5) in Heemstede in 2022. De bodemkwaliteitkaart toont waar bodemonderzoek is uitgevoerd en waar, vanwege bodemverontreiniging, vervolgstappen nodig zijn, zoals sanering of vervolgonderzoek.

gemeente en de mogelijke knelpunten. Op basis van deze foto kan de gemeente aandachtspunten benoemen om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Dat betekent echter niet dat de gemeente Heemstede achterover leunt. Er gebeurt veel in milieuland: er zijn initiatieven (zoals het convenant Schoon en Emissieloos bouwen of het Schone Lucht Akkoord) waarin mede­ overheden en marktpartijen samenwerken om stappen te zetten naar een gezondere leefomgeving. Hierin leggen partijen zich vast aan ambities met vaak een grotere inspanningsverplichting dan vanuit wetgeving noodzakelijk is. Daarnaast doen instanties als de GGD en het RIVM veel onderzoeken. Hieruit ontstaan ook initiatieven voor het aanscherpen van beleid. Heemstede onderschrijft de ambitie om te komen tot een gezonde leefomgeving en steunt deze initiatieven waar mogelijk. Verder blijft Heemstede alert op eventuele toekomstige aandachtspunten. Deze zullen samen met de betrokken eigenaren en beheerders worden aangepakt. Bijvoorbeeld door hiervoor gerichte uitvoeringsprogramma’s op te stellen. De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om als gemeente ‘maatwerk’ te bieden, c.q. af te wijken van landelijke normen door eigen beleid op te nemen in het Omgevingsplan. De komende jaren zal Heemstede op de thema’s luchtkwaliteit, bodem, waterkwaliteit nagaan waar het mogelijk is om beleid vast te leggen voor een gezonde leefomgeving.

De nu opgestelde kaart wordt jaarlijks geactualiseerd door de Omgevingsdienst IJmond, waardoor de mogelijkheid ontstaat om een vergelijking te maken in de tijd en zo verbeteringen of verslechteringen zichtbaar te maken. Dit biedt een basis voor discussie over het al dan niet bijstellen van de te hanteren milieunormen en waarden in onze gemeente en het daarmee samenhangende maatregelenpakket. Waar nodig worden de gewenste milieunormen en waarden opgenomen in het Omgevingsplan.

Veiligheid Heemstede behoort tot de veiligste gemeenten van de Nederland (Actieplan Integrale Veiligheid 2020-2023). Dit willen we ook in de toekomst zo houden. Veiligheid is echter niet vanzelfsprekend. Om die veiligheid te behouden blijven we investeren in een integrale aanpak die in staat is in te spelen op lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Daarbij richten we ons niet alleen op de bestaande veiligheidsrisico’s maar besteden we ook aandacht aan nieuwe risico’s op het gebied van externe of omgevingsveiligheid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan nieuwe uitdagingen die de energietransitie met zich meebrengt, zoals brandveiligheid bij het inpandig parkeren van elektrisch aangedreven voertuigen, het brandveilig opslaan van zonne-energie in bijvoorbeeld buurtbatterijen, ruimte reserveringen voor de uitbreiding van het aantal transformatorstations en de aanleg van warmtenetten in de overvolle ondergrond. Naast de bovengenoemde risico’s, moeten we ook rekening houden met de bereikbaarheid van hulpdiensten in verdichte woonwijken met een hoge parkeerdruk en 30 km-zones. Deze factoren kunnen de aanrijtijden vertragen, wat invloed heeft op de veiligheid van inwoners in noodsituaties. De fysieke en sociale veiligheid behouden we door preventief optreden en gebiedsgericht aan het werk te gaan samen met inwoners, ondernemers en door integrale samenwerking met partners.

Het is van belang bij deze gebiedsgerichte aanpak om het aspect openbare orde en veiligheid tijdig te betrekken. Zo kunnen zij aandachtspunten meegeven bij ontwikkelingen in het openbaar gebied. Bijvoorbeeld als het gaat om woningbouwplannen (verkeersdruk, hangjeugd, etc.), het openstellen van landgoederen (overlast, honden, etc.) of bij de ontwikkeling van het stationsgebied (handhaving, foutparkeren, etc.). Als het nodig is wijken we daarbij af van de gebaande paden.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 45

6. OP WEG NAAR UITVOERING SLEUTELPROJECTEN ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HEEMSTEDE 2040 We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur • Borging waarde landschappelijke structuur in sectoraal beleid en Omgevingsplan; • Borging openheid en waarden buitengebied in sectoraal beleid en Omgevingsplan; • Verstevigen recreatief routenetwerk met: • Realiseren van wandelingetjes in het buitengebied rond de woning; • Koppelen recreatieve routenetwerken aan cultureel erfgoed; • Verkennen potentie vaarroutenetwerk; • Beleefbaar maken en verbinden buitenplaatsen; • Opstellen erfgoedvisie (2025); • Bestendigen beleid Groenendaalse Bos.

• Optimaliseren verkeersstromen rond station Heemstede-Aerdenhout; • Periodieke herijking parkeerbeleid (gericht op maatschappelijke behoefte en aanpassing knelpunten); • Opstellen (boven)regionaal uitvoeringsplan bij de Vervolgstudie N201-regionaal wegennet (2026). We maken ons voorzieningen-netwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig • Opstellen uitvoeringsstrategie voorzieningennetwerk (incl. inzet gemeentelijk maatschappelijk vastgoed); • Opstellen Nota Sport en Bewegen 2025-2040 (in het bijzonder Sportpark Groenendaal); • Uitvoeren Economisch Actieprogramma; • Borgenuitgangspunten Nota ‘Economisch Perspectief Heemstede’ in het ruimtelijk beleid en Omgevingsplan; • Opstellen Evenementenbeleid (2025); • Borgen vestigingsbeleid voor winkels/bedrijfs­ clusters in het Omgevingsplan.

We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners • Borging speelruimte voor ontwikkelingen in Omgevingsplan; Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn • Opstellen gebiedsvisies, omgevingsplannen en uitleidend bij de inrichting van een gezonde voeringsstrategie voor integrale gebiedsontwikkelin- en veilige leefomgeving gen Manpadslaangebied en ’t Groot Clooster; • Uitvoeren Programma Duurzaamheid; • Opstellen verkenning ontwikkelpotentie Stations­ • Borgen groen-blauwe netwerk (inclusief Omgevingsomgeving (vanaf 2030); plan voor de ondergrond op basis van een op te stel• Periodieke herijking woningbehoefte en plancapaciteit; len visie voor de ondergrond); • Opstellen Volkshuisvestingsprogramma (2027). • Monitoren ‘gezondheid’ leefomgeving (op basis van de nu uitgevoerde milieukwaliteitsscan van de OmgeHeemstede is regionaal bereikbaar, vingsdienst IJmond) en uitvoeren eventuele maatrelokaal leefbaar gelen(pakketten) naar aanleiding van de bevindingen • Opstellen Mobiliteitsvisie, inclusief uitvoerings­ uit de monitoring van de ‘gezondheid’ leefomgeving ; paragraaf ‘Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid • Opstellen programma Water. Noord-Holland 2030’ (2025);

6.1 DOORWERKING OMGEVINGSBELEID De Omgevingsvisie vormt na vaststelling het integrale afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeente. Daarmee kan in de komende jaren invulling worden gegeven aan de realisatie van de gemeentelijke ambities die in de Omgevingsvisie zijn vastgelegd. De samenhangende ambities die vanuit de vijf ontwikkellijnen zijn geformuleerd, werken de komende jaren door in nog op te stellen sectorale programma’s, in het Omgevingsplan en uiteindelijk in de verlening van een Omgevingsvergunning voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Wanneer nieuw sectoraal beleid wordt opgesteld, wordt dit getoetst aan de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Het is dus niet zo dat aan de Omgevingsvisie zelf rechten kunnen worden ontleend. Bij nieuwe initiatieven zullen we als gemeente een aparte afweging maken. Daarbij vindt ook op planniveau participatie met onze inwoners plaats. Deze Omgevingsvisie helpt ons bij het maken van die integrale afweging. Zo werkt de Omgevingsvisie door in het beleid en bij de uitvoering van projecten en initiatieven.

We benoemen als gemeente vanuit elke ontwikkellijn alvast enkele ‘sleutelprojecten’ die bijdragen aan de realisatie van de Omgevingsvisie. Deze projectenlijst vormt een eerste aanzet en kan in de periode na vaststelling van de Omgevingsvisie verder worden aangevuld en uitgewerkt.

We stemmen de doorwerking van ons omgevingsbeleid zorgvuldig af met onze buurgemeenten, regionale samenwerkingsverbanden en andere betrokken overheden, zoals Rijkswaterstaat, provincie Noord-Holland en het waterschap. En we betrekken uiteraard ook dan weer onze inwoners, ondernemers en stakeholders.

Monitoring en evaluatie Door de beleidsvoornemens van de Omgevingsvisie Heemstede 2040 tussentijds te monitoren en te evalueren, wordt duidelijk of de uitwerking van het beleid ook daadwerkelijk bijdraagt aan het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij letten we er dan op of de ambities en doelen uit deze Omgevingsvisie worden behaald en hoe het ervoor staat met de uitvoering van de sleutelprojecten. De informatie die voortkomt uit de monitoring en evaluatie geeft inzicht in de wijze waarop de Omgevingsvisie een bijdrage levert aan de realisatie van de brede opgaven in de leefomgeving en kan nieuwe ontwikkelingen naar voren brengen.

6.2 SLEUTELPROJECTEN Als gemeente kunnen we door de realisatie van ruimtelijke projecten concreet uitvoering geven aan ons beleid voor de fysieke leefomgeving. Voor een deel kan de gemeente die projecten of maatregelen zelf uitvoeren. Voor een deel zoeken we daarbij ook samenwerking met en tussen burgers, belangengroepen en marktpartijen. Daarmee zetten we de participatieve werkwijze die we bij het opstellen van de Omgevingsvisie hebben gehanteerd door.

Naast de uitvoering van de in de lijst opgenomen sleutelprojecten werken we in regionaal verband ook aan de uitvoering van de: • Zuid-Kennemer Agenda en de regionale visies als het ontwikkelperspectief voor de Binnenduinrand en de regionale bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland; • Gemeenschappelijke Regeling (GR) Bereikbaarheid Zuid-Kennemerland; • Samenwerkingsagenda van de regio Zuid-Kennemerland met de provincie Noord-Holland; • MRA Agenda. Met deze regionale inzet wordt ook bijgedragen aan de invulling van de Heemsteedse opgaven, zoals het onderzoeken van oplossingsrichtingen voor de N201-problematiek.

Uit de monitoring kan blijken dat de gewenste ontwikkelingen te weinig worden gerealiseerd en dat er op onOntwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 46

OP WEG NAAR UITVOERING derdelen extra inspanning geleverd moet worden. Als gemeente kunnen we de Omgevingsvisie zo nodig herzien, zodat de visie meebeweegt met veranderende inzichten, actualiteiten en omstandigheden. De snelheid waarmee dit gebeuren moet, ligt van tevoren niet vast en is ook afhankelijk van andere beleidstrajecten binnen de gemeente. We gaan er op dit moment vanuit dat de eerstkomende jaren geen herziening nodig zal zijn van de Omgevingsvisie. 6.3 ROL VAN DE GEMEENTE Het uitgangspunt is dat de gemeente een faciliterende rol heeft bij de invulling van de maatschappelijke opgaven. Dit sluit aan bij de missie van de Omgevingswet: Samen werken aan een aantrekkelijke leefomgeving, waarin elke inwoner weet wat kan en mag en waar de gemeente faciliteert (projectplan Omgevingsvisie, vastgesteld door de raad in december 2018). Dat neemt niet weg dat de gemeente op onderdelen een regisserende (opstellen gebiedsvisies), een stimulerende (duurzame mobiliteit) of een regulerende (parkeren) rol heeft. Met de hiervoor genoemde sleutelprojecten kunnen we als gemeente uitvoering geven aan ons beleid voor de fysieke leefomgeving. Maar we kunnen en willen de uitvoering van de sleutelprojecten niet alleen oppakken. Deze Omgevingsvisie is daarom tegelijkertijd een uitnodiging aan de samenleving: aan de stakeholders, inwoners en ondernemers uit onze gemeente.

Die uitnodiging houdt in dat ook andere partijen dan de gemeente met lokale initiatieven kunnen komen. Dat betekent dat we als gemeente ook in de toekomst graag de samenwerking zoeken. De gemeente maakt per project of initiatief de afweging welke rol het meest geschikt is. Daarbij speelt mee dat gezocht wordt naar een zo breed mogelijk draagvlak bij de uitvoering van projecten. De achterliggende gedachte is dat initiatieven die breed worden gedragen ook een grotere kans van slagen hebben.

6.4 KOSTENVERHAAL EN GRONDBELEID De volgende stap naar de realisatie van deze Omgevingsvisie is het verder uitwerken van de ambities en opgaven in de verschillende sleutelprojecten en de uitvoering van bouw- en inrichtingsplannen in de fysieke leefomgeving. Het initiatief voor concrete uitvoeringsplannen en ruimtelijke projecten kan bij de gemeente liggen, maar ook bij particuliere grondeigenaren of private initiatiefnemers. Om de ambities uit de Omgevingsvisie waar te maken, zijn investeringen nodig. Hiervoor zal de gemeente ook kosten moeten maken. Kostenverhaal De Omgevingswet biedt ruimte voor het ontwikkelen van activiteiten in de fysieke leefomgeving. Voor die ontwikkelingen moet de overheid vaak kosten maken. Die kosten moeten volgens de Omgevingswet - naar evenredigheid - worden verhaald op private partijen die profiteren van investeringen die door de overheid worden gedaan. Dat kan door een overeenkomst af te sluiten met een initiatiefnemer (privaatrechtelijk) of door kostenverhaal toe te passen (publiekrechtelijk). In het laatste geval neemt de gemeente regels over het kostenverhaal op in een Omgevingsplan, een Omgevingsvergunning of een Projectbesluit. Kostenverhaal betekent dat de gemeente bij de realisatie van een project de kosten voor investeringen in publieke voorzieningen (denk aan wegen, groen, waterberging) op de initiatiefnemer verhaalt.

De aanleg van deze voorzieningen vindt plaats door de gemeente. Omdat (ook) de initiatiefnemer hiervan profiteert, is het gerechtvaardigd dat de gemeente (een deel van) de kosten op de initiatiefnemer verhaalt. In de Nota kostenverhaal is hiervoor het uitgangspunt opgenomen dat voor ontwikkelingen boven de € 10.000,- de kosten worden verhaald.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 47

OP WEG NAAR UITVOERING Grondbeleid Bij grondbeleid wordt onderscheid gemaakt tussen actief en faciliterend grondbeleid. Bij actief grondbeleid heeft de gemeente een sturende rol in de planontwikkeling en realisatie. Bij faciliterend grondbeleid wordt de planontwikkeling en realisatie uitgevoerd door derden. De gemeente zet zich vooral in om, op gebied in bezit van derden, de gemeentelijke doelen te realiseren. Denk daarbij aan het realiseren van verschillende publieke voorzieningen, zoals de aansluiting van wegen op het bestaand wegennetwerk, het plaatsen van straatverlichting en overig straatmeubilair, binnenwijkse en bovenwijkse voorzieningen en het bepalen van het gewenste woningtype waarmee wordt voorzien in de woningbehoefte van de in de Woonvisie benoemde doelgroepen. Bij de gemeente Heemstede hebben we tot op heden faciliterend grondbeleid gevoerd. De grondpositie lag meestal bij derden en de ontwikkelingen waren dusdanig kleinschalig dat de gemeente met de instrumenten van faciliterend grondbeleid de gemeentelijke doelen kon realiseren. Met de ontwikkelingen in het gebied ’t Groot Clooster wordt bekeken welke gemeentelijke doelen de gemeente daar wil realiseren. Daarbij wordt bekeken wat de meest optimale instrumenten zijn om deze doelen te realiseren.

In dat kader wordt ook onderzocht of faciliterend grondbeleid nog steeds het beste instrument is om de gewenste doelstellingen te bereiken. Overige instrumenten De Omgevingswet biedt de gemeente nog andere instrumenten om de doelen voor de fysieke leefomgeving te bereiken, zoals het stellen van voorbeschermingsregels en het vestigen van een voorkeursrecht. Voorbeschermingsregels zorgen ervoor dat de Omgevingsplanregels als het ware worden bevroren, zodat de gemeente de tijd heeft om een gewijzigd Omgevingsplan op te stellen. Daar-

mee wordt voorkomen dat grondeigenaren activiteiten ondernemen, die het beoogde gewijzigde ruimtelijk beleid doorkruisen.

dat negatieve effecten niet kunnen worden uitgesloten. Dit betekent dat er een passende beoordeling moet worden opgesteld.

Het voorkeursrecht geeft de gemeente onder strikte voorwaarden de mogelijkheid om te bepalen dat een grondeigenaar bij de voorgenomen verkoop diens perceel eerst aan de gemeente te koop moet aanbieden. Met het vestigen van een voorkeursrecht wordt speculatie (ongewenste grondprijsopdrijving) voorkomen. In voorkomende gevallen zal hiervoor in beginsel aparte raadsbesluiten als grondslag worden gehanteerd.

Geadviseerd werd om gelijktijdig een plan-mer-beoordeling en een passende beoordeling voor de Omgevingsvisie Heemstede op te stellen. Beide beoordelingen zijn begin 2025 opgesteld. De resultaten van de plan-mer-beoordeling en passende beoordeling zijn in dit slothoofdstuk opgenomen en kunnen zodoende worden betrokken bij de besluitvorming over de definitieve Omgevingsvisie.