Bijlage 1 - Ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040.pdf

Door slimme (deel)mobiliteitsconcepten kunnen we meer ruimte bieden aan wonen en werken in de bestaande kern en beperken we het woon-werkverkeer van en naar de regio. Het Intercity-station Heemstede-Aerdenhout is een belangrijke ‘mobiliteitshub’ in het (boven)regionale OV-netwerk en moet die functie ook in de toekomst goed kunnen

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 18

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 blijven vervullen. Dit betekent dat we de verkeersstromen (OV, fiets, auto en voetganger) van en naar het station optimaliseren en slim en efficiënt met elkaar verbinden. Met de regio Zuid-Kennemerland en de provincie Noord-Holland zorgen we voor het versterken van de oost-west OV-verbinding in lijn met de afgewogen en de regionaal opgestelde propositie voor de toekomstige aanbestedingen van de OV-concessies. Een directe verbinding tussen IC-station Heemstede-Aerdenhout en de OV-hub (Bus Rapid Transit) Haarlem Nieuw Zuid maakt hier deel van uit.

We passen meer gedifferentieerde en flexibele parkeernormen en slimme (parkeer)oplossingen toe bij ruimtelijke ontwikkelingen om zo meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken.

Door flexibel om te gaan met parkeernormen bieden we ruimte om meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. Hierdoor kan de parkeerdruk in de wijk hoger worden. Dat kan leiden tot meer rondrijdend verkeer dat op zoek is naar een parkeerplaats.

In de stationsomgeving kunnen verschillende maatregelen worden genomen die nodig zijn om de bereikbaarheid van het gebied te verbeteren. Zo biedt het station bijvoorbeeld kansen voor (duurzame) deelmobiliteit. Op de lange termijn (na 2030) kan de stationsomgeving verder worden ontwikkeld met wonen, werken, horeca en winkels. Hierdoor wordt het stations­gebied levendiger en aantrekkelijker om te verblijven.

We rollen het geactualiseerde parkeerbeleid uit over de gemeente om zo de schaarse ruimte in de fysieke leefomgeving te verdelen.

We zetten ons in om de verkeersveiligheid en leefbaarheid lokaal te verbeteren. Naar verwachting wordt in 2026 een Mobiliteitsvisie Heemstede opgeleverd, waarin onder andere een gestandaardiseerde aanpak voor de (her)inrichting van wegen, en de afwikkeling en prioritering van verkeer in en door Heemstede benoemd wordt. Leefbaarheid, veiligheid, bereikbaarheid en inclusiviteit zijn daarbij leidend. Hiermee committeert de gemeente zich aan het Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid Noord-Holland 2030, dat is gericht op een daling van het aantal verkeersslachtoffers in Noord-Holland.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 19

4

“We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 4.4 WE MAKEN ONS VOORZIENINGENNETWERK EN ONZE BEDRIJFSLOCATIES TOEKOMSTBESTENDIG Bij het toevoegen van woningen horen ook passende voorzieningen. We zorgen ervoor dat onze voorzieningenstructuur op orde blijft, dat is één van onze belangrijkste kerntaken. Daarom zetten we ons gemeentelijk vastgoed in de eerste plaats hiervoor in. We spelen daarbij in op de demografische ontwikkelingen. Daar waar toekomstige ontwikkelingen leiden tot de behoefte aan nieuwe schakels in de voorzieningenstructuur, vullen we die aan. Dat geldt voor onze voorzieningen op het gebied van sport en gezondheid, maar ook voor maatschappelijke voorzieningen op het gebied van (ouderen) zorg en welzijn. We werken samen met onze buurgemeenten en partners in de regio om te zorgen dat iedereen mee kan blijven doen. In de Zuid-Kennemer Agenda 2023 is het centrale uitgangspunt brede welvaart.

kernwinkelgebied overloopgebied overige winkelgebieden gemengd gebied kleinschalige evenementen weekmarkt ontwikkellocatie maatschappelijk recreatieve routestructuur hotspots recreatieve routestructuur

Brede welvaart gaat, volgens de omschrijving van het CBS, om veel meer dan economie en inkomen. Het gaat ook over de gezondheid, het onderwijsniveau en het gevoel van veiligheid van mensen, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving, en vele andere factoren, zoals inclusiviteit. Het sportpark Groenendaal (inclusief zwembad) blijft, naast andere sportcomplexen waaronder sportpark HBC, haar huidige functie vervullen als kernlocatie voor sport en beweging. Op korte termijn stellen we samen met de betrokken partners een visie op voor de gewenste indeling van het sportpark in de toekomst. Daarmee leveren we een belangrijke bijdrage aan het bevorderen van gezond leven.

We richten ons op voldoende ruimte voor de Heemsteedse ondernemers en zelfstandigen. Hiermee verbeteren we de lokale woon-werkbalans en zorgen we voor minder (in- en uitgaande) verkeersbewegingen van en naar de regio. Dit komt ten goede aan de leefbaarheid en bereikbaarheid. We clusteren reguliere bedrijvigheid zo veel mogelijk op de bestaande bedrijventerreinen (Cruquiusweg/Nijverheidsweg en langs de Leidsevaart) en in de winkelgebieden (Raadhuisstraat/Binnenweg, Zandvoortselaan-west en Jan van Goyenstraat). Als de economische ontwikkelingen daartoe aanleiding geven, zetten we in op overloopgebieden met gemengde functies aan de randen van de bestaande winkelgebieden. We bieden (onder voorwaarden) ruimte aan gemengde woon-werkgebieden aan de randen van het centrum en de omliggende woonwijken. In deze gemengde gebieden accepteren we de daarmee gepaard gaande impact op de woonomgeving, zoals geluid. We staan in beginsel positief tegenover de transformatie van (kleine) bedrijfslocaties naar woningen. De afwegingscriteria voor het al dan niet meewerken aan een transformatie worden bepaald op basis van de resultaten van een nog op te stellen behoefteonderzoek naar type bedrijfslocaties. We zetten daarbij in op het behoud en verduurzaming van de huidige bedrijventerreinen en kantoren aan de Leidsevaartweg en de Cruquiusweg.

Op andere, kleinschalige werklocaties kunnen transformaties wellicht worden toegestaan. Door transformatie van incourante werklocaties leveren we een bijdrage aan de woonopgave. Dit leidt in sommige gevallen tot het verlies van bedrijfs- en kantoorlocaties.

te realiseren recreatieve routes (tracé onbekend) sportterrein bedrijventerrein

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 20

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 Heemstede heeft van oudsher een bescheiden rol in de toeristische en recreatieve ontwikkeling in Zuid-Kennemerland en de MRA. We zien dan ook geen aanleiding voor het faciliteren van grootschalige evenementen of grote toeristische trekpleisters in onze gemeente. We kiezen voor extensieve recreatie en kleinschalige evenementen, die passen bij het groene en dorpse karakter van Heemstede. Het beleid voor verblijfsrecreatie is hierop afgestemd. We maken ons landschap en erfgoed beter zichtbaar en beleefbaar door ze te koppelen aan het recreatieve netwerk van fiets- en wandelpaden. Kleine werklocaties in de wijken kunnen onder voorwaarden transformeren naar wonen. Er blijven voldoende kleinschalige werklocaties beschikbaar om Heemsteedse ondernemers te voorzien van een locatie.

We faciliteren ‘Het Nieuwe Werken’ door het werken aan huis en in gemengde gebieden te stimuleren. Digitale connectiviteit is hierbij randvoorwaardelijk en vraagt om het (verder) faciliteren van de bestaande stroom- en (internet)kabelnetwerken, zowel onder- als bovengronds.

Wij kiezen niet voor een recreatieve en toeristische ontwikkeling of het faciliteren van grootschalige trekpleisters en evenementen. Heemstede heeft geen grote regionale publiekstrekkers, zoals de kust van Zandvoort en de historische binnenstad van Haarlem. Mede daardoor is er ook nooit sprake geweest van een volwaardige ontwikkeling van verblijfsrecreatie, zoals hotels. Heemstede heeft daarom van oudsher een bescheiden rol in de toeristische en recreatieve ontwikkeling in Zuid-Kennemerland en de MRA. We zien dan ook geen aanleiding voor het faciliteren van grootschalige evenementen of grote toeristische trekpleisters in onze gemeente.

We zorgen voor hoogwaardige wandel-, fiets- en vaarroutes langs de belangrijkste hoogtepunten van het landschap en erfgoed in Heemstede en omgeving. Zo kunnen inwoners en bezoekers genieten van al het moois wat Heemstede te bieden heeft. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 21

5

“Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 4.5 KLIMAATADAPTATIE EN DUURZAAMHEID ZIJN LEIDEND BIJ DE INRICHTING VAN EEN GEZONDE EN VEILIGE LEEF­ OMGEVING Duurzaamheid is samen met klimaat een belangrijke randvoorwaarde voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Bij toekomstige ontwikkelingen gaan we uit van het principe ‘water en bodem sturend’. Dat betekent dat we onze ruimtelijke ontwikkeling aanpassen aan de ondergrond, in plaats van andersom.

aandachtsgebied milieukwaliteit aandachtsgebied hittestress aandachtsgebied hoge grondwaterstanden aandachtsgebied lage grondwaterstanden kansen voor infiltratie

‘Water en bodem sturend’ betekent dat hevige neerslag of langdurige droogte nu en in de toekomst geen schade veroorzaakt in en aan gebouwen, wegen en voorzieningen. En dat langdurige droogte niet of slechts beperkt leidt tot schade aan bebouwing en wegen. Leidend hiervoor zijn de basisveiligheidsniveaus voor klimaatadapatieve nieuwbouw. Daarnaast moet de inrichting van het watersysteem leiden tot verbetering van de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Op dit gebied wordt nauw samengewerkt met het Hoogheemraadschap van Rijnland, als waterkwaliteitsbeheerder verantwoordelijk voor de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water. Dit doen we onder meer door regenwater zoveel als mogelijk vast te houden in de bodem en bij nieuwe bouwontwikkelingen voldoende oppervlakte­water aan te leggen. Bij voorkeur in combinatie met natuurontwikkeling met het oog op goede waterkwaliteit. Ecologische oplossingen hebben de voorkeur boven puur technische oplossingen, zoals natuurvriendelijke oevers in plaats van harde beschoeiing. Ecologische oplossingen hebben bovendien een positief effect op het voorkomen van hittestress.

Een gezonde en veilige leefomgeving heeft een sterke relatie met de hiervoor beschreven klimaataanpak; het tegengaan van hittestress via gebiedsgerichte aanpak bevordert een gezonde leefomgeving en klimaatadapatief ontwikkelen levert (water)veiligheid op. Daarmee vormt een gezond bodem- en watersysteem het fundament voor een duurzame en klimaatbestendige toekomst van onze gemeente. De opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaat, energie, veiligheid en leefbaarheid pakken we integraal op. Hierbij zetten we in op een gebiedsgerichte wijkaanpak. De prioriteitsvolgorde van de wijkaanpak wordt gebaseerd op een groot aantal factoren, zoals beschikbare warmte­bronnen, draagvlak voor een lokaal energie-initiatief, aandachtsgebieden voor hittestress en de geplande rioolwerkzaamheden. Collectieve oplossingen voor energiesystemen hebben de voorkeur boven individuele oplossingen. We onderzoeken daarvoor de mogelijkheden voor een collectief warmtenetwerk. De opgaven voor klimaatadaptatie en energietransitie worden zo veel mogelijk in het bestaand bebouwd gebied gerealiseerd. Als moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. We benutten de kansen voor dubbel grondgebruik zo optimaal als mogelijk (zonnepanelen op parkeerterreinen).

Hiermee volgen wij de Zonneladder (de door het Rijk bepaalde voorkeursvolgorde voor het plaatsen van zonnepanelen) en houden we de groene woon- en leefkwaliteit van Heemstede in stand.

zon op dak zon op parkeerterrein bebouwd gebied

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 22

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 We vinden het belangrijk om ruimte te bieden voor experimenten voor de toepassing van nieuwe technologieën en innovaties op het gebied van verduurzaming (klimaat en energie) en een gezonde en veilige leefomgeving. Denk daarbij aan slimme oplossingen voor (boven- en ondergrondse) infrastructuur, slim en snel elektrisch opladen en (digitale) netwerken voor energie en data.

Met maatregelen in de wijk leveren we een belangrijke bijdrage aan de verduurzaming- en klimaatdoelstellingen. Daardoor zijn we beter voorbereid op extreme weersomstandigheden, hittestress en wateroverlast.

In de visie-op-hoofdlijnen staan structurerende keuzes voor de bovengrond, die van invloed zijn op de ordening in de ondergrond (bijvoorbeeld ‘groen, tenzij’ en ‘ecologische oplossingen boven technische oplossingen’). Zo wordt in het groenbeleidsplan benoemd dat met verschillende disciplines zal worden gewerkt aan een omgevingsplanuitwerking voor de ondergrond. Het uitgangspunt daarbij is dat we investeren in de groeiplaats van de bomen, zodat deze minstens 40 of 60 jaar oud kunnen worden. De ruimte van deze groeiplaatsen beschermen we dan ook ondergronds om de groei te kunnen borgen. Daarvoor stellen we beleidsregels op met betrekking tot nieuw te plaatsen kabels en leidingen. Ook verduurzaming gaat in de toekomst om (meer) ruimte vragen (boven- en ondergronds) en dit zal gevolgen hebben voor de openbare ruimte. We accepteren dat hierdoor het straatbeeld verandert. De bovengrondse effecten op de ondergrond worden nader gereguleerd in het Omgevingsplan.

Samen met de Omgevingsdienst IJmond hebben we de milieukwaliteit en daarmee de ‘gezondheid’ van de Heemsteedse fysieke leefomgeving integraal in kaart gebracht. Hiervoor zijn de beschikbare data op de thema’s bodem, geluid, omgevingsveiligheid, luchtkwaliteit en bedrijvigheid (milieuzonering) gebruikt. De kaart laat geen knelpunten zien in de zin van overschrijding van de wettelijke normen en waarden. Daarmee is er op dit moment sprake van een goede woonen leefkwaliteit en is er buiten het benoemen van enkele aandachtsgebieden voor de milieukwaliteit (spoor- en weggeluid) geen directe aanleiding tot het nemen van maatregelen. De kaart wordt jaarlijks geactualiseerd, waardoor verbeteringen of verslechteringen in de tijd zichtbaar worden. Op basis daarvan nemen we een besluit over eventueel te nemen maatregelen of het vaststellen van het hoger ambitieniveau. Naast de hiervoor beschreven inzet voor een veilige en gezonde leefomgeving, moet onze fysieke leefomgeving ook veilig zijn in de zin van veilige wegen en paden, toegankelijkheid openbare ruimte en verlichting. We moeten daarbij ook niet de nieuwe risico’s vergeten, die de energietransitie met zich mee brengt. We denken hierbij aan brandveiligheid en inpandig parkeren van elektrisch aangedreven voertuigen of het brandveilig opslaan van zonne-energie in bijvoorbeeld buurtbatterijen.

In de contacten met initiatiefnemers en inwoners gaan we het gesprek aan over hoe we deze risico’s zo veel mogelijk kunnen beperken. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 23

5. TOELICHTING EN ONDERBOUWING PER BELEIDSTHEMA

gebiedsontwikkelingen

verdichting bestaand bebouwd gebied

invulling woningbouwopgave

woningaanbod maatschappelijke voorzieningen

landschap en erfgoed

We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woonen werkruimte voor onze inwoners

recreatieve routes

groene en blauwe structuren

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur

We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig

natuur biodiversiteit

Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving

bodem en water

recreatieve en toeristische voorzieningen

bedrijventerreinen en kleine werklocaties

STOMPprincipe

Schematische weergave van de samenhang tussen de ontwikkellijnen, beleidsthema’s en onderwerpen in deze Omgevingsvisie.

De thema’s en onderwerpen worden hierna afzonderlijk beschreven (per ontwikkellijn en beleidsveld). Bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente worden de verschillende thema’s uiteraard in samenhang beschouwd en integraal toegepast. In de toelichting geven we alvast de dwarsverbanden tussen de verschillende thema’s aan. Daarbij houden we rekening met randvoorwaardelijke thema’s. Zo passen we bij stedelijke ontwikkelingen het principe ‘bodem en water sturend’ toe en

klimaatadapatie parkeren milieu

gezondheid

Binnen de diverse beleidsthema’s komen meerdere onderwerpen aan bod. Zo beschrijven we bij het beleidsthema ‘landschap’ niet alleen de karakteristieke landschapsstructuur van Heemstede, maar ook het cultuurhistorisch waardevolle erfgoed, de natuurwaarden, de groene en blauwe structuur in de kern en de recreatieve routes vanuit de woonomgeving. In het nevenstaande schema is overzichtelijk weergegeven hoe de vijf ontwikkellijnen, de verschillende beleidsthema’s en de uiteenlopende onderwerpen met elkaar samenhangen. Bij elk van de beleidsthema’s en onderwerpen lichten we toe welke kernwaarden we wensen te beschermen (kwaliteit behouden) en hoe we die kernwaarden middels deze Omgevingsvisie willen versterken en benutten (duurzaam ontwikkelen). Daarmee geven we nader invulling aan het motto ‘duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’.

lokale en regionale bereikbaarheid

Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar

energietransitie

winkelgebieden

In dit hoofdstuk geven we een nadere toelichting op de in hoofdstuk 4 beschreven gewenste ontwikkelrichting voor Heemstede in 2040. Daarbij beschrijven we verschillende beleidsthema’s vanuit het ruimtelijk, economisch en sociaal domein. Deze thema’s sluiten aan bij de vijf ontwikkellijnen. Bij de vijf ontwikkellijnen komen de volgende beleidsthema’s achtereenvolgens aan bod: landschap, wonen, mobiliteit, maatschappelijke voorzieningen, werken, klimaatadaptatie en verduurzaming en veiligheid en gezondheid.

veiligheid

houden we rekening met klimaatadaptatie en energietransitie. Ook zetten we in op natuurinclusief ontwikkelen ter bevordering van de biodiversiteit. De formele borging van de Omgevingsvisie vindt plaats in het Omgevingsplan. In het Omgevingsplan worden de gemeentelijke beleidsvoornemens van deze Omgevingsvisie planologisch vertaald naar doelen en juridische regels voor de fysieke leefomgeving.

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur 5.1 LANDSCHAP Hoogwaardige historische landschapsstructuur Kwaliteit behouden Bij alle ruimtelijke opgaven in de gemeente worden de kernwaarden van het karakteristieke landschap gerespecteerd. De ladderstructuur en de kralenketting vormen de dragers van de landschappelijke en cultuurhistorische identiteit en geven Heemstede (mede) haar groene en dorpse karakter. Deze historische structuur zorgt ervoor dat het landschap tot diep in het stedelijk gebied van Heemstede doordringt. De beleefbaarheid van de ladderstructuur en kralenketting moet blijvend worden gewaarborgd. Niet alleen het natuurlijke landschap, ook de oude land- en waterwegen vertellen het verhaal van Heemstede. De historische stedenbouwkundige structuren spelen daarbij eveneens een rol, zoals de kenmerkende tuinwijken uit de jaren ‘20 en ‘30, met zorgvuldig vormgegeven woningen in baksteen en veel groen. De borging van die kernwaarden is een aandachtspunt bij de beoordeling van ruimtelijke ontwikkelingen en de opstelling van het Omgevingsplan.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 24

LANDSCHAP

1910

1930

Duurzaam ontwikkelen Gebieden die een cruciale bijdrage leveren aan de historische landschapsstructuur behandelen we met grote voorzichtigheid. In het geval van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen dragen we zorg voor de resterende waardevolle structuren en dwarsverbindingen tussen strandvlakte, strandwal en veenweidegebied. De historische noord-zuidoriëntatie van het landschap in de binnenduinrand leidt daarbij tot waardevolle gradiënten van west naar oost in onze gemeente. De beleefbaarheid en ’afleesbaarheid’ van deze overgangen tussen de verschillende landschapstypen willen we behouden en waar mogelijk versterken. Landschap en erfgoed zichtbaar en beleefbaar

1960

2000

1980

2020 De historische ontwikkeling van Heemstede (bron: www.topotijdreis.nl).

Kwaliteit behouden Binnen Heemstede liggen verschillende grote, groene natuurgebieden en cultuurlandschappen. Deze grote groengebieden bestaan voornamelijk uit park- en bosgebieden die deel uit maakten van voormalige en huidige buitenplaatsen. De historische buitenplaatsen, landgoederen en monumenten zijn mede beeldbepalend voor de gehele binnenduinrand en laten de rijke historie van de gemeente zien. Dit groene erfgoed van Heemstede is onderdeel van onze lokale identiteit en is ons dierbaar. De meeste bestaande groengebieden hebben van oudsher een relatie met de 17e en 18e eeuwse landgoederen en buitenplaatsen, zoals Berkenrode, Ipenrode, Huis te Manpad en Hartekamp. Deze Heemsteedse buitenplaatsen bevinden zich vooral in het zuidelijke en westelijke deel van de gemeente. Ook aan de oostzijde van de gemeente vinden we enkele grote groengebieden. Het betreft hier voornamelijk weilanden op de oude veengronden langs de Ringvaart en het Spaarne.

Duurzaam ontwikkelen Voor de buitenplaatsen, landgoederen en historische groengebieden staat het behoud van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden voorop. Ontwikkelingen zijn hier alleen onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarmee willen we dit karakteristieke erfgoed van ons dorp beter beleefbaar maken. De spelregels uit het Ontwikkelperspectief Binnenduinrand zijn hiervoor leidend en zullen - voor zover relevant - worden opgenomen in het Omgevingsplan. We onderzoeken in de Erfgoedagenda (in ontwikkeling) of en hoe de bescherming van cultureel erfgoed kan worden vergroot, bijvoorbeeld door het aanwijzen van beschermde dorps/stadsgezichten, ensembles en beeldbepalende panden. Het uitgangspunt van de Erfgoedvisie is om oog te houden voor een goede balans tussen het behouden en benutten van cultureel erfgoed. De gemeente zet zich in om bij bijvoorbeeld verduurzaming of ontwikkeling van een monument het bestaande (monumentale) karakter centraal te stellen. Ontwikkeling is zeker mogelijk, maar met respect voor de historische waarden én de actuele opgaven. Erfgoed kan alleen voortleven als het ook wordt gebruikt. Bescherming wordt niet onnodig zwaar en de wijze van bescherming wordt gedifferentieerd; zwaar waar het moet en licht waar het kan.

De focus van het beleid ligt op het behoud van het beeld van Heemstede door het regelen van bescherming op gebiedsniveau en het tegengaan van de afbreuk aan de karakteristieken. We zetten niet alleen in op bescherming van het monument zelf, maar kijken ook naar behoud en versterking van de samenhang tussen de monumentale objecten en hun omgeving. Zo kunnen bijvoorbeeld zichtlijnen van buitenplaatsen of monumentale gebouwen naar een punt ver buiten de locatie van het monument zelf lopen. Belemmering van die zichtlijn vermindert dan de beleving van het monument. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 25

LANDSCHAP Vaak is het (groene of gebouwde) monument wel beschermd, maar de zichtlijn niet. Dat maakt de beleving van het monument kwetsbaar. We willen daarom in het Omgevingsplan ook de context van een monument beschermen. We verkennen verder of het versterken van de beleefbaar­ heid in brede zin van onze landgoederen en buitenplaatsen op de schaal van de MRA kan worden bezien (Amsterdam en zijn buitenplaatsen) en sluiten daarmee aan bij de samenwerkingsagenda met de provincie Noord-Holland. Groene en blauwe structuur Kwaliteit behouden Circa de helft van de gemeente Heemstede bestaat uit bebouwd gebied, de andere helft uit groen. Deze ‘Groene Oase’ van Heemstede wordt niet alleen gevormd door de landgoederen en buitenplaatsen en de historische groene gebieden, maar ook door het vele openbaar groen in de wijken, de fraaie laan- en boomstructuren, de oude waterlopen en trek- en afwateringsvaarten, de brede groenstroken en gazons en het riante groen op particulier terrein. De groenblauwe structuur is vanouds kenmerkend voor Heemstede en mag dan ook worden beschouwd als belangrijk en waardevol kapitaal van de gemeente. Doorlopende groen- en waterstructuren. Zij is één van de dragers van de beeldkwaliteit van de gemeente. We zijn dan ook trots op het groene karakter van Heemstede, zowel in het openbaar gebied als op particulier terrein.

Duurzaam ontwikkelen Het groen in het stedelijk gebied is essentieel voor de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van Heemstede. Groen (en meer specifiek: de bomen) leveren een cruciale bijdrage aan het hoogwaardige woonmilieu van Heemstede en de regio Zuid-Kennemerland. Bomen en groen dragen samen met water bovendien bij aan een gezonde leefomgeving. Ze zijn belangrijk in het kader van klimaat-

opgave (hittestress, wateroverlast bij extreme buien), bevorderen de biodiversiteit (natuurinclusief) en hebben toegevoegde waarde voor de beleving van natuur en landschap (wandelingetjes vanuit de woonomgeving). We zetten daarom in op behoud en versterking van de groene en blauwe structuur in de gemeente. Dat geldt zowel voor waardevolle groengebieden in het buitengebied (zoals Natura2000-gebieden en NNN) en de open landschappen, als voor het (openbaar) groen en water in bebouwd gebied. Bij groen in het stedelijk gebied hanteren we de 3-30-300richtlijn: 3 bomen zichtbaar vanuit elk huis, 30 procent bladerdek in elke buurt en op maximaal 300 meter van elke woning is de dichtstbijzijnde groene ruimte. Daarmee sluiten we aan bij het Groenbeleidsplan. Dit betekent dat we bij nieuwe ontwikkelingen voldoende ruimte moeten reserveren (ook in de ondergrond) voor de aanleg van groen en het aanplanten van bomen. Zo houden we bij het planten van bomen rekening met hun wortelgroei over 40 tot 60 jaar in relatie tot de aanwezige kabels en leidingen. Bij het groene karakter horen ook water, watergangen en waterelementen. Een goed watersysteem draagt bij aan het landschap en een goed vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven. Water heeft een aantrekkende kracht en Heemstede heeft veel watergangen die intensief voor recreatie worden gebruikt.

Door de groenblauwe dooradering van het bebouwde gebied, kunnen inwoners en werknemers even aan de drukte ontsnappen. Op deze manier leveren we een bijdrage aan het welzijn van inwoners. Net als bij groen streven we bij deze groenblauwe dooradering naar een hoogwaardige kwaliteit en ruimte voor verbinding. Door het verbinden van groen en blauw versterken we de biodiversiteit. Het creëren van extra water levert ook een bijdrage aan het voorkomen van wateroverlast (meer waterberging), aan een verbetering van waterkwaliteit (een eis uit de Europese Kaderrichtlijn WaOntwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 26

LANDSCHAP ter) en het kan helpen bij het voorkomen van hittestress. Ecologische oplossingen hebben daarbij de voorkeur boven puur technische oplossingen. Waar mogelijk worden bijvoorbeeld natuurvriendelijke oevers aangelegd in plaats van beschoeiingen.

Landgoederen en buitenplaatsen in de gemeente Heemstede.

Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met de wateropgave. We zorgen ervoor dat we het watersysteem klimaatbestendig maken en we toetsen of het watersysteem aanpassing behoeft.

Het natuurbeleid is gericht op het behoud en het zo mogelijk versterken van de biodiversiteit, het duurzame gebruik en de bescherming van waardevolle natuur en cultuurlandschappen. Borging van de Natura2000- en NNN-gebieden staat daarbij voorop. Naast het realiseren van de NNN ligt de nadruk als gezegd op het verbinden van de verschillende groengebieden binnen en buiten de gemeente. Verbinding om de ecologie te verbeteren, tussen duin en polder en binnen de gemeentegrenzen zelf, maar ook om de sociale verbinding en het welzijn verder te verstevigen.

Natuur (biodiversiteit)

Recreatieve routes vanuit de woonomgeving

Kwaliteit behouden Zowel binnen als buiten de gemeente liggen groengebieden met hoge ecologische waarden voor deze regio. Delen van de grote groengebieden zijn aangemerkt als waardevol op basis van de aanwezige natuurwaarden waaronder zeldzame flora en fauna. Qua ecologie vormt de gemeente een verbindende schakel tussen de duinen, de binnenduinrand en de groengebieden in de Haarlemmermeer.

Kwaliteit behouden De recreatieve waarde van de groengebieden in de gemeente is hoog. Wandelen en fietsen vormen daarbij de belangrijkste vormen van buitenrecreatie. Het zijn gezonde laagdrempelige bezigheden die van grote waarde zijn voor de kwaliteit van leven voor zowel mensen uit de omgeving als van verder weg. Er is een regio-dekkend, gemarkeerd wandelroutenetwerk, dat de stedelijke omgeving verbindt met de buitenplaatsen en het duingebied. Het wandelnetwerk bestaat uit 150 wandelroutes en loopt door de gemeenten Haarlem, Haarlemmermeer, Velsen, Heemstede, Bloemendaal en Zandvoort.

Duurzaam ontwikkelen De gemeente Heemstede heeft als groene gemeente veel oog voor ecologische waarden en biodiversiteit binnen de groene gebieden en daar buiten. Met de Nota Ecologie geven we richting aan het verbinden en verbeteren van de ecologische waarden in en om Heemstede. Daarbij gaat het om het vergroten van de verscheidenheid aan flora en fauna, ofwel de diversiteit aan soorten die onderling een samenhangend geheel (een ecosysteem) vormen. Met het in stand houden van de natuurwaarden in de groene gebieden bieden we ruimte aan de bescherming van bijzondere diersoorten. Ook voor een gezonde en prettige leefomgeving zijn de kwaliteit en kwantiteit van groen en water van belang. Gezonde ecosystemen dragen bij aan schone lucht, voorkomen van hittestress, opvang van CO2, waterberging en ruimte voor ontspanning.

Naast wandelen en fietsen is ook waterrecreatie (zoals bijvoorbeeld varen, suppen of hengelsport) onverminderd populair in onze gemeente. De haven is ingericht als een aantrekkelijke plek, waar niet alleen boten kunnen aanmeren maar wat ook gebruikt kan worden als verblijfs- of recreatiebestemming. Heemstede heeft 354 ligplaatsen voor pleziervaartuigen in gemeentelijk water. Daarnaast verhuurt de gemeente vaste ligplaatsen in de haven aan inwoners van Heemstede. Alle beschikbare plekken zijn nu vergund of verhuurd. Voor beide voorzieningen bestaan zeer lange wachtlijsten. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 27

LANDSCHAP Duurzaam ontwikkelen We brengen onze recreatieve en toeristische wandel-, fiets- en sloepenroutes op orde en bouwen dit routenetwerk uit waar nodig. Zo kunnen we de beleefbaarheid van de landgoederen, natuur en het landschap verbeteren voor fietsers, wandelaars en andere bezoekers. Door de recreatieve routes te koppelen aan ons waardevolle landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, verrijken we niet alleen de routenetwerken, maar maken we ook onze ‘parels’ beter zichtbaar en beleefbaar voor onze inwoners en de bezoekers. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan op die manier hand in hand.

Wandelbos Groenendaal groene publiekstrekker Wandelbos Groenendaal is een aantrekkelijke groene publiekstrekker, die cultuurhistorie, recreatie en natuur verbindt. Het bos heeft in 1913 officieel de functie als openbaar wandelpark gekregen. Daarmee is het wandelbos al ruim honderd jaar een belangrijke groene bestemming van de Heemstedenaren voor een bezoek aan de kinderboerderij of speeltuin, een rondje hardlopen, de hond uitlaten of het beleven van de rijke historie. Het wandelbos is niet alleen voor Heemstede van groot belang. Ook op hoger schaalniveau speelt het een grote rol als recreatiegebied met regionale aantrekkingskracht en met een interessante cultuurhistorie voor de regio. Sinds 2005 heeft het bos de status van Rijksmonument. Vooral de lanen en de vijvers zijn belangrijke zichtbare historische elementen. Daarnaast zijn er nog enkele zichtbare landschappelijke elementen die een grote historische waarde hebben, zoals de uitzichtheuvels met zichtlijnen.

We richten ons op het bevorderen van duurzame, inclusieve en innovatieve activiteiten die de waterwegen van de regio beter kunnen benutten. We streven naar een balans tussen recreatief gebruik van het water en de oevers en ecologische bescherming, waarbij aandacht wordt besteed aan de verbetering van biodiversiteit en waterkwaliteit. Elektrisch en emissievrij varen in de toekomst wordt gestimuleerd. Daarnaast maken we waar mogelijk meer ruimte voor kanoën en suppen als toegankelijke vormen van recreatie, met verbeterde voorzieningen zoals aanlegsteigers en recreatieve routes. Daarbij wordt een sterke nadruk gelegd op het beleefbaar maken van hoogwaardige historische landschapsstructuren en erfgoed. Samenwerking tussen de gemeente, waterschap, de provincie en lokale organisaties en ondernemers zijn essentieel om Heemstede te ontwikkelen tot een bestemming waar recreatie in een natuurlijke omgeving met een rijk verleden op een veilige en duurzame manier kan plaatsvinden.

Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente, waar de hoge ecologische waarde en rijke historie van het gebied kan worden beleefd. Om dit te behouden is het belangrijk dat we aandacht besteden aan de voorwaarden om de drie kernwaarden in stand te houden. Dit wordt gedaan door de drie uitgangspunten natuur, cultuurhistorie en recreatie te ontwikkelen en waar mogelijk elkaar te laten versterken. We zetten in op versterking van de beleving van de cultuurhistorische waarde van het bos, met behoud en bescherming van de gebieden met een rijke biodiversiteit en de mogelijkheden voor diverse vormen van recreatie. Het is belangrijk dat we zorgen dat de structuur van het bos gewaarborgd blijft. Een differentiatie in leeftijden en een gezonde bodem zijn essentieel voor het bos. Daarbij is het ook van belang om de huidige recreatieve voorzieningen op kwalitatief hoogwaardig niveau te behouden en dat terughoudend wordt gekeken naar nieuwe ontwikkelingen. Daarmee sluiten we aan bij de hoofddoelstelling uit het Beheerplan Wandelbos Groenendaal.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 28

WONEN We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners 5.2 WONEN Verdichting binnen bestaand bebouwd gebied Kwaliteit behouden Heemstede heeft een dorps karakter met stedelijke trekken. We hebben woonmilieus variërend van villawijken tot naoorlogse hoogbouw. in de wijken is ook ruimte voor (privé) groen, spelen en parkeren. Het karakter van Heemstede als groene woongemeente kenmerkt zich door een kwalitatief hoogwaardige woonomgeving, met een opvallend groene uitstraling. We zetten ons in voor het behoud van stedelijk groen in het bestaand bebouwd gebied, maar willen ook de groene kwaliteit van het groene buitengebied behouden. Duurzaam ontwikkelen Ruimtelijke ontwikkelingen in Heemstede moeten aansluiten bij het groene karakter van de bebouwingskern en bijdragen aan de stedenbouwkundige identiteit als groene woongemeente, of daar iets positiefs aan toevoegen. Hierbij worden de uitgangspunten voor het vastgestelde planologisch beleid in beginsel gecontinueerd als basis voor het Omgevingsplan en waar nodig geactualiseerd. We willen de ruimte binnen bestaand bebouwd gebied optimaal benutten om nieuwe bebouwing in het buiten­ gebied te voorkomen. We kiezen daarom voor inbreiding boven uitbreiding. Tegelijkertijd beschermen we hiermee het groene karakter in de bestaande kern.

De gemeente Heemstede neemt samen met de woonpartners de regie op woningbouw. We kiezen ervoor om bij verdichting van de bestaande kern hoger bouwen toe

te staan, op plekken waar dat stedenbouwkundig verantwoord is. Dit vraagt om maatwerk per locatie, zodat de bouwhoogte aansluit bij de bestaande omgeving. Hierbij is de ruimtelijke inpasbaarheid leidend en niet langer het Omgevingsplan. Dit wordt bij elke toekomstige ontwikkeling apart beoordeeld. Daarbij wordt gekeken wat de exacte ontwikkelruimte is. In de onderbouwing van de betreffende ruimtelijke procedure moet aannemelijk worden gemaakt dat de milieueffecten aanvaardbaar zijn. Door meer en hoger te bouwen in bestaand stedelijk gebied verzilveren we kansen om onze woningbouwopgave aan te pakken. Als we dit niet doen, dan moet de behoefte aan woningen voor onze kinderen buiten de gemeente worden opgelost. We verruimen hiermee niet alleen het woningaanbod in de bestaande kern, maar vergroten tevens het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer in Heemstede. Het stapelen van woon- en werkfuncties schept ruimte om op de bedrijventerreinen meerlaagse ontwikkelingen mogelijk te maken, waardoor we binnen de beperkte beschikbare ruimte naast het behoud van werklocaties ook woonruimte kunnen toevoegen. Woningaanbod Kwaliteit behouden In Heemstede is het aangenaam wonen voor iedereen. Duurzaam ontwikkelen Het woningaanbod in Heemstede is relatief eenzijdig, met een sterk accent op (dure) koopwoningen gericht op gezinnen.

Hierdoor zijn veel woningen alleen bereikbaar voor huishoudens met een hoog inkomen, vooral stellen (tweeverdieners) met kind(eren). De betaalbaarheid en beschikbaarheid van het woningaanbod sluit hierdoor niet altijd aan bij de woonbehoefte van onze inwoners. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 29

WONEN De demografie verandert door vergrijzing en de toename van kleinere huishoudens. Maar de woningvoorraad verandert nog niet altijd mee. Er is een schaarste aan ‘goedkope’ woningen, waardoor met name lage- en middeninkomens moeite hebben om een passende woning te vinden. Bij de precieze invulling van een woningbouwplan sluiten we aan bij de ambities uit de Woonvisie: • We creëren een grote verscheidenheid aan aantrekkelijke woonmilieus met meer passende en betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen. Voor statushouders en vluchtelingen streven we naar oplossingen die passen bij de schaal van Heemstede en gaan we uit van spreiding; • We zorgen voor een woningvoorraad die aansluit bij de veranderende huishoudenssamenstelling (1- en 2-persoonshuishoudens) waarbij doorstromen gemakkelijker wordt; • We streven naar energiepositief bouwen, circulair bouwen, natuurinclusief bouwen, duurzame mobiliteit en een gezonde leefomgeving in relatie tot nieuwbouw; • We werken aan voldoende woonoplossingen voor specifieke doelgroepen. Mensen kunnen zelfstandig wonen en zijn onderdeel van onze gemeenschap, ook als zij zorg nodig hebben; • Nieuwbouw is een kans om alle andere ambities te verwezenlijken: van nieuwe woonconcepten tot kleinschalige woonvoorzieningen. Om een aantal ambities uit de Woonvisie te kunnen realiseren, hebben we de woningcorporaties nodig.

Met hen maken we daarover concrete prestatieafspraken. De gemeente Heemstede heeft uitgesproken haar verantwoordelijkheid te willen nemen in de opvang en huisvesting van specifieke doelgroepen zoals (Oekraïense) vluchtelingen en statushouders en op de langere termijn voor

andere doelgroepen van beleid. Om in de basis te kunnen te kunnen voorzien in deze behoefte willen we voor deze opvang een flexibele schil creëren, waarvoor het gemeentelijke vastgoed aan de Lieven de Keylaan, Glipperweg en Kerklaan wordt ingezet. Het pand aan de Glipperweg zal daarnaast worden ingezet voor buurtactiviteiten. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan geuite wensen van buurtbewoners. Om te kunnen voldoen aan piekbehoefte zal de flexibele schil zo nodig worden aangevuld met tijdelijke opvanglocaties, zoals bijvoorbeeld Herenweg 55 of de woonunits op het parkeerterrein van Het Oude Slot. De gemeente Heemstede heeft zich gecommitteerd aan het MRA-convenant toekomstbestendige woningbouw met duurzaamheidsambities op het gebied van energie, circulariteit, klimaatadaptatie, natuurinclusief, duurzame mobiliteit en gezonde leefomgeving. Met het convenant krijgen bouwers meer ruimte om zelf concepten te ontwikkelen en gaan overheden vooral sturen op de prestaties die de leefomgeving toekomstbestendig maken. Daarnaast zijn de huizen circulair gebouwd. Circulair bouwen draait om het slim toepassen van nieuwe materialen en/of hergebruiken van bestaande materialen. Maar ook om het ontwikkelen van gebieden, gebouwen en infrastructuur zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten.

Invulling woningbouwopgave Duurzaam ontwikkelen We hebben de ambitie om meer woningen te realiseren en de woningbouw waar mogelijk te versnellen, gekoppeld aan het voorzien in de behoefte aan betaalbare woningen en het juiste type woningen. Hiervoor zijn in regionaal verband afspraken gemaakt over het oplossen van het woningtekort en een verdeling van de woningbouwopgave. Die afspraken werken op lokaal niveau door.

In de MRA Woondeal werken wij samen aan de invulling van de enorme woningbehoefte in het gehele metropoolgebied. De doelstelling van de MRA is om jaarlijks 17.500 woningen toe te voegen. Het bod van Heemstede richting de MRA is voor 100 nieuwe woningen tot 2030. Naast de MRA Woondeal heeft de gemeente Heemstede zich in de regio Zuid-Kennemerland/IJmond gecommitteerd aan het regionale Woonakkoord 2021-2025. Daarin zijn afspraken gemaakt op de thema’s woningbouw, betaalbaarheid, doelgroepen, duurzaamheid en over de invulling van de regionale samenwerking. Het Woonakkoord loopt in 2025 af en zal worden opgevolgd door een regionaal Volkshuisvestingsprogramma. De regionaal afgesproken beleidskaders hebben input geleverd voor de Heemsteedse Woonvisie. Heemstede committeert zich in de Woonvisie aan de realisatie van ten minste 355 nieuwbouwwoningen voor 2030, waarvan minimaal 30% sociale huur, 36% betaalbare middenhuur of koopwoningen zijn. Omdat de sociale woningvoorraad in Heemstede lager is dan het landelijk gemiddelde zet de gemeente zich ook in om het percentage sociale huurwoningen in de woningvoorraad op landelijk niveau te krijgen De Woonvisie loopt tot en met 2027 en wordt daarna opgevolgd door een lokaal Volkshuisvestingsprogramma. In het Volkshuisvestingsprogramma worden de Woonvisie en de in het kader van de Wmo opgestelde Woonzorgvisie gecombineerd.

Dat leidt tot een integrale aanpak van wonen en zorg gericht op de huisvesting van doelgroepen met een woon- en zorgvraag binnen onze gemeente. In de ‘Woningmarktverkenning Heemstede 2022-2030’ van ABF-Research (2022) is geconstateerd, dat als Heemstede een evenredig deel van de benodigde regionale woning uitbreiding zou willen uitvoeren, er tot 2037 naar rato van de huidige woningvoorraad in totaal 1.855 woningen (gemiddeld 124 per jaar) moeten worden toegevoegd. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 30

WONEN Relatie producten gebiedsontwikkeling en kerninstrumenten Omgevingswet BELEID Kennismakingsfase

Bouwen aan relaties in het gebied

Manifest

‘T GROOT CLOOSTER

Gebiedsvisie & Nota van uitgangspunten

Participatieplan

Participatieverslag

Initiatieffase

‘T GROOT CLOOSTER

Formele participatie Awb 3.4

Planvormingsfase

mijlpalen

OMGEVINGSWET

Participatie

Ophalen gebiedswaarden

BETREKKEN INWONERS

REGELGEVING

Uitvoeringssfase

Go

Go

Go

No-Go

No-Go

No-Go

Gebiedagenda concept

Gebiedsagenda definitief

Anterieure overeenkomst

Realisatie maatschappelijke opgaven

Gebiedsvisie concept

Gebiedsvisie definitief

Omgevingsplannen ‘t Groot Clooster en Havenkwartier

Inrichting openbare ruimte

Concept nota van uitgangspunten Havenkwartier

Definitieve nota van uitgangspunten Havenkwartier

OMGEVINGSVISIE OP HOOFDLIJNEN

OMGEVINGSVISIE

Bouwplannen

PROGRAMMA’S

Uitwerkingen van beleid, zoals de programma’s Duurzaamheid en Economie

Vastgesteld op 3 oktober 2024

Vast te stellen in Q3 2025

De omgevingsvisie is het strategische beleidsdocument waarin de hoofdlijnen van de ruimtelijke ontwikkeling worden geschetst. Het bevat de langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving.

Periodiek te herijken

Een programma is een beleidsinstrument dat maatregelen om doelen voor de fysieke leefomgeving te realiseren bevat.

OMGEVINGSPLAN Uiterlijk vast te stellen in 2031

Het omgevingsplan is een juridisch bindend document dat de gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving bevat.

GEBIED MANPAD

Marsroute 2023

Scenario’s/ rekenmodel

Definitief ontwerp (DO)

Ontwikkelvisie

Besluit raad woonprogramma 149 woningen 2024

GEBIED MANPAD

Participatieplan 2023

De omgevingsvergunning is een instrument voor toetsing en handhaving waarmee de gemeente beoordeelt of activiteiten in de fysieke leefomgeving voldoen aan het omgevingsplan.

Omgevingsvergunning bouwtekeningen

Toetsingskader ruimtelijke kwaliteit

Samen tekenen aan plan voor gebied

Bestektekeningen inrichting openbare ruimte

(inclusief kostenverhaal)

Planvormingsfase Herijking Participatieplan 2024

Omgevingsplan

Ontwikkelovereenkomst

(beeldkwaliteitsplan, inrichtingsplan landschap, natuur en openbare ruimte, stedenbouwkundig plan)

Initiatieffase BETREKKEN INWONERS

OMGEVINGSVERGUNNINGEN

Formele participatie Awb 3.4

Uitvoeringssfase

Dat is veel meer dan in de Woonvisie en het Woonakkoord in de regio Zuid-Kennemerland/IJmond is meegenomen, zodat ook na 2030 sprake blijft van een substantiële woningbehoefte. Ook voor de langere termijn willen wij een bijdrage leveren aan voldoende woningen voor de toekomstige generaties. Hiervoor zijn het Manpadslaangebied, ’t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier) en Kennemerduin in beeld. De verwachting is dat deze woningen, die binnen de genoemde ontwikkellocaties worden gerealiseerd, in 2030 kunnen worden toegevoegd aan de woningvoorraad. Daarnaast is het stationsgebied één van de weinige plekken in Heemstede waar in de toekomst (na 2030) nog een substantiële bijdrage aan woningbouw kan worden geleverd. Om de woningbouwopgave te behalen, kijken we (samen met woningbouwcorporaties) – naast de mogelijkheden voor nieuwbouw in de hierna genoemde ontwikkelgebieden – ook naar de mogelijkheden voor verdichting van de bestaande woningvoorraad door middel van bijvoorbeeld optoppingen op bestaande woongebouwen of woningsplitsing. We gaan ook kijken of we kamergewijze verhuur (preventief) moeten reguleren. Daarnaast zien we mogelijkheden voor woningbouw door de transformatie van werklocaties (zie ook werken en economie). Gebiedsontwikkelingen We willen de ruimte in het bebouwd gebied van Heemstede zo goed mogelijk gebruiken.

De ruimte voor grootschalige ontwikkelingen en uitbreidingen is beperkt binnen de grenzen van onze gemeente. Dat vraagt om slimme oplossingen en efficiënt ruimtegebruik. Daarom is het fijn als we op sommige plekken de opgaven voor wonen, werken en recreëren kunnen combineren. Het Manpadslaangebied en ’t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier) zijn daar een voorbeeld van. Hier komen verschillende maatschappelijke opgaven, zoals zorg, wonen, werken, natuur, landschap, recreatie, circulariteit, klimaatadaptatie en ener-

gietransitie samen. Voor deze specifieke gebieden wordt een integrale uitwerking gemaakt. Aangezien er ook op de langere termijn een substantiële woningbehoefte is, zoals hiervoor is toegelicht, is het gewenst om ook na 2030 te blijven kijken naar geschikte ontwikkellocaties. Een locatie, die zich op dat moment leent voor een verkenning van de ontwikkelpotentie, is het stationsgebied. Manpadslaangebied Voor het Manpadslaangebied wordt gewerkt aan een integrale gebiedsuitwerking, waarbij wordt ingezet op de bouw van in totaal 149 woningen in een groene omgeving. Het programma bestaat voor 2/3 deel uit betaalbare woningen, te weten 30% sociale woningbouw (44 woningen) en 36% middensegment. Het cultuurhistorisch karakter van het Manpadslaangebied blijft behouden en de mogelijkheden voor ecologische en recreatieve verbindingen worden versterkt. Naast de realisatie van 149 woningen blijft er veel ruimte voor groen en water. Samen met de huidige volkstuinen, (grote) tuinen en weilanden zorgt het voor een groene uitstraling van het gebied. Voor de beoogde ontwikkeling wordt op dit moment door de initiatiefnemer onderzocht of en in hoeverre een plan-mer-procedure moet worden doorlopen. Indien blijkt dat een plan-mer-procedure moet worden gevolgd, dan zal deze worden gekoppeld aan het planuitwerkingsproces van het initiatief.

’t Groot Clooster en Havenkwartier ‘t Groot Clooster met het daarin gelegen Havenkwartier is een locatie waar meerdere urgente, grote maatschappelijke en ruimtelijke opgaven een plek kunnen krijgen. Het is de enige locatie van deze omvang en potentie in Heemstede. In het gebied liggen kansen om maatschappelijke doelstellingen voor de thema’s energietransitie, circulaire economie, duurzame mobiliteit, ecologie en klimaatadaptatie te realiseren. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 31

WONEN Het gebied biedt ruimte voor werkgelegenheid (de noodzaak voor het behoud van voldoende ruimte voor werken is onderbouwd onder paragraaf 5.5 Werken), wonen, voorzieningen, sport, recreatie en ontspanning en versterking van de landschappelijke en natuurwaarden. Het gebied biedt kansen voor een toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling. Onder andere het gebruik van circulaire (bouw)materialen die CO2 absorberen in plaats van uitstoten. We geven ruimte aan water en zorgen meteen dan het hemelwater apart wordt afgevoerd. Tevens zorgen we voor voldoende groen zodat we voldoen aan de 3/30/300-richtlijn in de wijk. Om woningen van warmte te voorzien, zetten we meteen in op hernieuwbare energie zoals bijvoorbeeld aquathermie. Hiervoor moet ruimte worden gereserveerd bij de ruimtelijke ontwikkeling anders dan bij ondergrondse gasleidingen. Het gebied biedt ook kansen voor een betere afwikkeling van de verkeersstromen. Het is van belang dat er voldoende ruimte blijft voor sport en bewegen. In verband hiermee wordt de functie van Sportpark HBC gehandhaafd en mogelijk uitgebreid bij de verdere ontwikkeling van ’t Groot Clooster. Om integraal uitvoering te kunnen geven aan deze verschillende maatschappelijke opgaven is het plangebied vergroot van alleen het Havenkwartier tot ’t Groot Clooster, de oude naam voor dit gebied.

Dit geeft ons de benodigde ruimte om tot een evenwichtige toedeling van functies aan de locaties (de juiste functie op de juiste plek) te komen. We benaderen de betrokken partijen in het plangebied (grondeigenaren, gebruikers, etc.) en de Heemsteedse samenleving actief om mee te denken over de beleefde waarde van het gebied en over ontwikkelperspectief in en om het gebied.

Stationsgebied als ontwikkelkans voor langere termijn Omdat het stationsgebied een plek is die goed bereikbaar is, is het ook een aantrekkelijke plek om te wonen en werken. Door nieuwe (hogere) bebouwing toe te staan kunnen er meer woningen en bedrijven komen. Door woningen en bedrijven dicht bij het station te bouwen, kan het aantal verkeersbewegingen door de gemeente worden verminderd. En door winkels of horeca toe te staan, wordt het stationsgebied levendiger en aantrekkelijker om te verblijven. Dit kan meer drukte en hogere bebouwing in de stationsomgeving betekenen. Daardoor verandert de uitstraling van het gebied. Het Roemer Visscherplein wordt nu slechts gebruikt voor bovengronds parkeren. Op die plek is er veel potentie voor efficiënt ruimtegebruik. Dat geeft een impuls aan de kwaliteit van het stationsgebied. Al deze verbeteringen leiden tot versterking van de (boven)regionale positie van het station en Heemstede als geheel. Als we hier niet voor kiezen, dan blijven deze ontwikkelkansen onbenut en kunnen we de opgaven niet of op een minder gunstige locatie elders in de gemeente invullen. Nadat de ontwikkelpotentie in beeld is gebracht, kan een go-no go besluit worden genomen. Op het moment dat wordt besloten om de ontwikkeling van het gebied in voorbereiding te nemen, kan ook de concrete ambitie worden geformuleerd.

Op dat moment kunnen ook de milieueffecten in beeld worden gebracht.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 32

MOBILITEIT Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar 5.3 MOBILITEIT Regionale bereikbaarheid Duurzaam ontwikkelen Door de geografische ligging van Heemstede kent de infrastructuur een sterke noord-zuidoriëntatie en relatief veel doorgaand (weg)verkeer. Het intercity treinstation Heemstede-Aerdenhout ligt decentraal, in het uiterste noordwesten van de gemeente. Het station is in de huidige situatie per bus niet optimaal bereikbaar vanuit heel Heemstede. Mobiliteit is bij uitstek een regionale opgave. Heemstede is een belangrijke schakel in het regionale verkeersnetwerk. Door de autonome ontwikkeling van mobiliteit en de woningbouwambities in de regio zien we tot 2040 een aanzienlijke toename van verkeer op de wegen in Heemstede. Dit geldt met name voor de N201, waar de toename van verkeer naar verwachting circa 40% zal bedragen. Dit heeft ook zijn weerslag op de (boven)regionale bereikbaarheid. Wij zetten ons binnen de regionale samenwerking van Zuid-Kennemerland en MRA vooral in op het in stand houden en waar mogelijk verbeteren van de bereikbaarheid van Heemstede en de regio. Daarbij zetten we zowel lokaal als regionaal in op veilige, leefbare en bereikbare woonkernen. De focus ligt bij het vinden van oplossingen voor het spanningsveld tussen een goede bereikbaarheid enerzijds, en het waarborgen/verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid van woonkernen anderzijds.

Binnen onze gemeente vormen met name de problematiek rond de N201 en de multimodale bereikbaarheid van het IC-station Heemstede-Aerdenhout belangrijke regio-

nale mobiliteitsopgaven. Daarnaast zijn ook het OV-knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid, de Noord-Zuidlijn en de poortfunctie van station Hoofddorp (en de verbindingen tussen de knoop Hoofddorp en Zuid-Kennemerland) buiten onze gemeentegrenzen van belang voor de regionale bereikbaarheid van Heemstede. N201 Met name voor de N201 zijn er knelpunten op het gebied van verkeersafwikkeling en leefbaarheid die om een duurzame oplossing vragen. De regiopartners hebben de problematiek rondom de N201 erkend en starten gezamenlijk een regionale studie. Daarin doet de regio Zuid-Kennemerland samen met de gemeente Haarlemmermeer en de provincie nader onderzoek. Daarbij sluiten we aan bij regionale verkenningen naar de bereikbaarheid van de kust en samenwerkingsverbanden met de gemeente Haarlemmermeer en de Gemeenschappelijke Regeling Bereikbaarheid Zuid-Kennemerland (gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemstede en Zandvoort) rond bereikbaarheidsvraagstukken in de regio. De aanpak van de problematiek rond de N201 vormt ook bij de gebiedsontwikkeling ’t Groot Clooster en Havenkwartier een belangrijke opgave. De aansluitingen op de N201, de capaciteit van de kruisingen en de oversteekbaarheid van de weg vragen om duurzame oplossingen die bijdragen aan verbetering van de verkeersveiligheid en leefbaarheid in het gebied.

Lokale bereikbaarheid Voor het realiseren van onze bereikbaarheidsambitie is het van belang dat we mobiliteit niet alleen opvatten als doel op zich maar dat we tegelijkertijd beseffen dat mobiliteit een belangrijke bijdrage kan leveren aan wonen, leefbaarheid, gezondheid en veiligheid. Lokaal leefbaar en regionaal bereikbaar staat hier voorop. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 33

MOBILITEIT Dit betekent ook dat we fundamenteel anders naar Heemstede gaan kijken. Een dorp dat we steeds meer inrichten als ruimte om te verblijven in plaats van als ruimte voor verkeer. Oftewel, een dorp waar meer ruimte is voor duurzame vormen van mobiliteit, spelen en groen en waarbij het verkeer niet langer leidend maar bovenal dienend is. Zo zorgen we voor een schonere, veiligere en gezondere gemeente waarin mobiliteit toegankelijk is voor iedereen. De toekomstige inrichting van wegen volgens het 30 km/u-principe (aanbrengen van bebording en belijning) dragen bijvoorbeeld aan deze doelstelling bij. Hiervoor wordt naar verwachting in 2026 een Mobiliteitsvisie Heemstede opgeleverd, waarin het hieronder nader toegelichte STOMP-principe centraal staat. STOMP-principe We zetten in op het STOMP-principe: Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Mobiliteitsdiensten, Privé-auto (in volgorde van prioriteit). Het toepassen van het STOMP-principe betekent concreet dat waar mogelijk de voetganger hogere prioriteit krijgt dan de fiets, vervolgens OV, deelmobiliteit en dan de auto. Het STOMP-principe wordt steeds vaker toegepast binnen verschillende gemeenten om duurzame vormen van mobiliteit te stimuleren (zoals lopen en fietsen).

In Heemstede spelen wij hier ook op in door in het kader van een op te stellen Mobiliteitsvisie een lokale doorvertaling van het STOMP-principe binnen Heemstede te maken. We houden bij de lokale doorvertaling vooral de kwetsbare verkeersdeelnemers in het oog. In de Startnotitie van de Mobiliteitsvisie zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd (per modaliteit). Voetgangers (Stappen) We willen faciliteren dat al onze voetgangers, waaronder bijvoorbeeld ook moeders met kinderen en vi-

tale ouderen, op een prettige en veilige manier overal naartoe kunnen lopen. Zo moeten verschillende voorzieningen als winkels en scholen goed bereikbaar zijn voor voetgangers. Hiervoor maken wij gebruik van een voetgangersnetwerk in Heemstede. Daarnaast speelt inclusiviteit sterk mee: we zorgen ervoor dat mensen die gebruik maken van bijvoorbeeld een rollator of rolstoel ook op een prettige manier naar de verschillende voorzieningen in Heemstede kunnen komen. Zij moeten zich ook op een prettige manier van A naar B kunnen verplaatsen. De in de mobiliteitsvisie benoemde kaders voor voetgangers worden geconcretiseerd in een ‘Fiets- en Voetgangersbeleidsplan’. Fiets (Trappen) In Heemstede willen we zorgen dat het vanzelfsprekend is om de fiets te pakken. De fiets is een gezonde en actieve vorm van mobiliteit. Om te zorgen dat het vanzelfsprekend wordt om de fiets te pakken, moeten we zorgen dat men ten alle tijden veilig kan fietsen en dat men met de fiets ook overal kan komen. In Heemstede zorgen we dan ook voor een goede lokale en regionale bereikbaarheid voor de fietser. Voor deze bereikbaarheid zetten we in op een lokaal fietsnetwerk en regionale doorfietsroutes. Hiervoor is het van belang dat Heemstede een visie ontwikkelt op het lokale fietsnetwerk. Daarnaast wordt er met de regiopartners gewerkt aan de regionale doorfietsroutes.

Naast de fietsroutes stellen we ook een visie op voor het fietsen naar verschillende voorzieningen, zoals winkels en sportvoorzieningen. Daarbij geven we ook onze visie op fietsen naar schoolzones toe. We zetten erop in dat jongeren met de fiets naar school gaan en vinden het belangrijk dat deze jongeren op een veilige manier naar school kunnen fietsen. Tevens wordt de verkeersveiligheid rondom de scholen beoordeeld en waar mogelijk

aangepakt. De in de mobiliteitsvisie benoemde kaders voor de fiets worden geconcretiseerd in een ‘Fiets- en Voetgangersbeleidsplan’. Openbaar Vervoer We zien het belang in van goed openbaar vervoer. We kijken of iedereen in Heemstede op een acceptabele loopafstand een (H)OV-halte kan bereiken en kijken naar de inclusiviteit voor het (H)OV. Zo willen wij ervoor zorgen dat alle doelgroepen op een prettige manier gebruik kunnen maken van het OV. Wij houden rekening met ontwikkelingen als OV-Hub Nieuw Zuid in Haarlem en de BRT (Bus Rapid Transit). Dit leidt uiteindelijk tot een OV-netwerkkaart, waarin onze visie op de buslijnen in en door Heemstede en aansluiting op toekomstige ontwikkelingen weergegeven worden. Daarnaast geven we ook aandacht aan ons IC-station HeemstedeAerdenhout. Naast het verbeteren van de bereikbaarheid van het station vanuit heel Heemstede, kiezen we ervoor om de omgeving van het station aan te wijzen als potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn, waarbij mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen worden samengebracht. Zo willen we dat het station zijn belangrijke functie als OV-hub kan (blijven) vervullen. Mobiliteitsdiensten We houden rekening met autonome ontwikkelingen, zoals vergrijzing, de noodzaak tot verduurzaming en het inspelen op de gevolgen van klimaatverandering en digitalisering. Daarbij wordt gedacht aan deelmobiliteit.

Deelmobiliteit kan er bijvoorbeeld aan bijdragen dat het station Heemstede-Aerdenhout zijn functie als OV-hub in de toekomst kan blijven vervullen. Deelmobiliteit is een innovatieve oplossing om mobiliteit te verbeteren, met oog voor duurzaamheid, efficiëntie en inclusiviteit.

Omdat deelmobiliteit voor de gemeente Heemstede nog een relatief nieuw concept is, stellen we een visie op hoe wij deelmobiliteit in de gemeente Heemstede voor ons zien. De in de mobiliteitsvisie benoemde kaders voor mobiliteitsdiensten worden geconcretiseerd in een ‘Beleidsnota Deelmobiliteit’. Auto (Privé-auto) Voor het gemotoriseerde verkeer in Heemstede kijken we hoe dit verkeer via de gewenste wegen kunnen laten rijden, zodat de druk op het wegennet afneemt en de leefbaarheid toeneemt. Hierbij rekening houdend dat de auto ook in de toekomst nog voor veel inwoners van Heemstede een vervoermiddel zal blijven om van A naar B te komen. Verder houden we rekening met de verduurzaming van het gemotoriseerde verkeer door te kijken naar elektrisch opladen van auto’s. Daarnaast geven we ook inzicht in de wegcategorisering voor Heemstede. De in de mobiliteitsvisie benoemde kaders voor de auto worden geconcretiseerd in een ‘Verkeerscirculatieplan’. We zetten voor alle modaliteiten in op duurzame mobiliteit. Zodat het vervoer van personen en goederen minder schadelijk wordt voor het milieu en we op die manier bijdragen aan een schone en (verkeers)veilige leefomgeving. We stimuleren daarom het gebruik van de fiets en het delen van schone en stille (emissievrije) vervoersmiddelen.