Bijlage 1 - Ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040.pdf

Omgevingsvisie

Heemstede 2040 “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.”

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

C

T P E C ON

Ontwerp Omgevingsvisie Omgevingsvisie Heemstede (fase 3) | eindrapport | concept | 15 april 2025 Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 1

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD

4

SAMENVATTING

5

1. INLEIDING

9

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Het proces van de Omgevingsvisie Heemstede 2040 in drie fasen Beleidsafstemming externe (keten)partners Participatie Relatie Omgevingsvisie en sectoraal beleid Omgevingsvisie Heemstede in breder perspectief Inspelen op autonome ontwikkelingen Opzet van de Omgevingsvisie

10 10 10 11 11 12 12

2. DE IDENTITEIT VAN HEEMSTEDE 2.1 2.2

COLOFON De Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 is in opdracht van de gemeente Heemstede opgesteld door Bureau Nieuwe Gracht uit Utrecht, in nauwe samenwerking met de leden van het kernteam van de gemeente.

13

Ruimtelijke hoofdstructuur De beleefde identiteit

13 14

3. INTEGRAAL TOEKOMSTBEELD HEEMSTEDE 2040

15

4. DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040

16

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving

16 17 18 20 22

Kaarten en illustraties: Bureau Nieuwe Gracht en Studio Ronald van der Heide Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 2

INHOUDSOPGAVE 5. TOELICHTING EN ONDERBOUWING PER BELEIDSTHEMA

24

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur 5.1

Landschap - Hoogwaardige historische landschapsstructuur - Landschap en erfgoed zichtbaar en beleefbaar - Groene en blauwe structuur - Natuur (biodiversiteit) - Recreatieve routes vanuit de woonomgeving

24 24 25 26 27 27

Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving 5.6

5.7

We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners 5.2

Wonen - Verdichting binnen bestaand bebouwd gebied - Woningaanbod - Invulling woningbouwopgave - Gebiedsontwikkelingen

29 29 29 30 31

Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar 5.3

Mobiliteit - Regionale bereikbaarheid - Lokale bereikbaarheid - STOMP-principe - Parkeren

33 33 33 34 35

We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig 5.4 5.5

Maatschappelijke voorzieningen - Zorg, onderwijs, cultuur, sport, etc. Werken - Bedrijventerreinen en kleine werklocaties - Winkelgebieden - Recreatieve en toeristische voorzieningen

Klimaatadaptatie en verduurzaming - Verduurzaming - Bodem en water - Klimaatadaptatie - Energietransitie Gezondheid en veiligheid - Gezonde leefomgeving - Milieu - Veiligheid

6. OP WEG NAAR UITVOERING 6.1 6.2 6.3 6.4

6.5

Doorwerking omgevingsbeleid Sleutelprojecten - Monitoring en evaluatie Rol van de gemeente Kostenverhaal en grondbeleid - Kostenverhaal - Grondbeleid - Overige instrumenten Mer-procedure - Plan-mer beoordeling - Passende beoordeling

41 41 41 42 43 43 44 44 45

46 46 46 46 47 47 47 48 48 48 48 49

36 36 37 37 39 39 Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 3

VOORWOORD Heemstede is een gemoedelijk, harmonieus en levendig dorp waar het goed wonen, werken en verblijven is en dat willen we graag ook voor de volgende generaties zo houden. Dat gaat alleen niet vanzelf. Er komen veel opgaven op ons af, zoals bijvoorbeeld die voor woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. Al deze opgaven vragen om ruimte binnen de gemeentegrenzen van Heemstede. De ruimte is echter beperkt en daarom moeten keuzes gemaakt worden. Die keuzes hebben we samen met onze inwoners, (markt)partijen, maar ook met partners als de provincie, het Hoogheemraadschap van Rijnland en de buurgemeenten gemaakt en vastgelegd in de nieuwe Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie gaat over de ruimte om ons heen. Het gaat over de gebouwen waarin we wonen, werken, winkelen of naar school gaan, maar ook over de wegen waarover we rijden, de velden waarop we sporten en het landschap waar we doorheen lopen en elkaar ontmoeten. De Omgevingsvisie gaat óók over zaken die effect hebben op de ruimte waarin we leven, zoals bijvoorbeeld duurzaamheid, klimaat en gezondheid. Onze ambitie is om ruimte te bieden voor duurzame ontwikkeling, passend bij de maat en schaal van Heemstede. Daarbij houden we wel zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden. Het motto van de Omgevingsvisie luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.”

Voor de ontwikkeling van Heemstede tot 2040 maken we op hoofdlijnen de volgende keuzes: - We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur; - We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners; - Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar; - We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfs­ locaties toekomstbestendig; - Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving. Wij hebben een grote betrokkenheid ervaren bij iedereen die aan de Omgevingsvisie heeft bijgedragen. Deze betrokkenheid maakt dat we met vertrouwen uitzien naar de vaststelling van de Omgevingsvisie en de uitwerking van de strategische keuzes en ambities in de diverse gebiedsvisies, uitvoeringsprogramma’s en concrete activiteiten voor de ontwikkeling en het behoud van de zo gewaardeerde leefomgeving van ons dorp. Namens het college, Eveline Stam Wethouder Wonen

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 4

SAMENVATTING

gio e r l o o p tro e M

RA ) M ( m a d r e Amst

Rijk s- e n

leid l be iaa

We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners

pro vin c

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur

Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden

We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig

Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar

Zuid -Ken neme rland

e p s er p r e d e r b n i e d e Heemst

f e i ct

De afgelopen jaren hebben we als gemeente Heemstede, in nauwe samenwerking met onze inwoners en ondernemers, de professionele partners en betrokken stakeholders uit de gemeente en regio, een Omgevingsvisie opgesteld voor het gehele grondgebied. De Omgevingsvisie vormt na vaststelling het integrale afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen binnen onze gemeente. De visie schetst een ‘stip aan de horizon’ voor de toekomst van de gemeente en benoemt de opgaven voor de lange termijn. In de visie wordt het sectorale beleid van de gemeente en regio met elkaar in verband gebracht, zodat het in het bredere, integrale perspectief van de Omgevingsvisie wordt bezien. In de Omgevingsvisie beschrijven we voor de grote (boven)regionale ruimtelijke en maatschappelijke opgaven, die in de komende jaren op ons afkomen, wat de gewenste ontwikkeling is voor ons eigen grondgebied. Daarbij bouwen we voort op de beleefde identiteit van Heemstede als ‘groene woongemeente’. Maar Heemstede is meer dan dat. Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden Bij de keuzes die we in deze Omgevingsvisie maken, houden we zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden van onze gemeente.

Het motto van de Omgevingsvisie luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.” Omgevingsvisie Heemstede in breder perspectief Heemstede verbindt en ligt tegelijkertijd ingeklemd tussen, de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer en is onderdeel van de regio Zuid-Kennemerland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Veel ruimtelijke en maatschappelijke opgaven, zoals die voor woningbouw, mobiliteit en energie en klimaat, moeten daarom op een regionale of zelfs bovenregionale schaal worden aangepakt.

Voor deze (boven)regionale opgaven - en voor het aanpakken van bestaande knelpunten, zoals de verkeersdruk in de gemeente (N201) - zullen we gezamenlijk moeten optrekken naar de provincie Noord-Holland en het Rijk om de benodigde medewerking en middelen te krijgen.Daarnaast vinden we het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente te bepalen hoe we ons aandeel in de regionale opgaven en onze eigen lokale opgaven zo optimaal mogelijk kunnen invullen en daarbij een heldere eigen koers te varen zonder het belang van de regio uit het oog te verliezen. Een ontwikkelrichting langs vijf ontwikkellijnen In deze Omgevingsvisie beschrijven we de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van Heemstede tot 2040. Dit doen we langs vijf ontwikkellijnen: 1. We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur; 2. We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners; 3. Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar; 4. We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig; 5. Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving. Deze vijf ontwikkellijnen kunnen niet los van elkaar worden gezien. Zij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door ze in samenhang te beschouwen, ontstaat een integrale visie op de fysieke leefomgeving van Heemstede.

Ambities en hoofdkeuzes per beleidsthema De gemeentelijke ambities en de gemaakte hoofdkeuzes, die ten grondslag liggen aan de toekomstvisie voor Heemstede, worden in deze Omgevings­visie toegelicht en onderbouwd. Dat doen we voor de volgende beleidsthema’s:

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 5

SAMENVATTING Zandvoortselaan Schildersbuurt

Berkenrode Schouwbroekerpolder

Kennemerduin Centrum

Geleerdenwijk

Provinciënbuurt

Havenkwartier

Ipenrode

‘t Groot Clooster

Nijverheidsweg Crucquiusweg

Rivierenwijk

Oude dorp Indische buurt Groenendaal

Huis te Manpad

Merlenhoven

Staatsliedenbuurt

Hartekamp Glipperdreef

Topografische basiskaart van het grondgebied van de gemeente Heemstede in de huidige situatie.

• landschap; • wonen; • mobiliteit; • maatschappelijke voorzieningen en werken; • klimaatadaptatie en verduurzaming; • veiligheid en gezondheid. Bij elk beleidsthema lichten we de keuzes toe en geven we aan welke kernwaarden we wensen te beschermen (kwaliteit behouden) en hoe we die kernwaarden middels deze Omgevingsvisie willen versterken en benutten (duurzaam ontwikkelen). Daarmee geven we invulling aan het motto ‘duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’.

bied, maar met behoud van de menselijke maat. De ruimtelijke inpasbaarheid wordt leidend. Naast binnenstedelijke uitbreiding van de woningvoorraad, waarvan met name het toekomstige plan voor de locatie Kennemerduin een substantiële toevoeging aan de Heemsteedse woning­ voorraad oplevert, zetten we de komende jaren in op een integrale gebiedsontwikkeling van het Manpadslaan­ gebied en ‘t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier). We kiezen er voor om de omgeving van het station Heemstede-Aerdenhout aan te wijzen als potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn, waar mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen worden samengebracht.

Landschap We koesteren het waardevolle landschap met zijn natuurwaarden en het erfgoed in onze gemeente. Bij de keuzes die we maken voor de ontwikkelrichting moeten de historische landschapsstructuur en cultuurhistorische stedenbouwkundige structuur van Heemstede herkenbaar blijven. Door ons recreatieve netwerk uit te bouwen met fiets- en wandelpaden en wandelingetjes vanuit de woonomgeving door het naastgelegen buitengebied te creëren, brengen we het landschap de wijk in en maken we het buitengebied beter beleefbaar. Zo willen wij ons landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, beter zichtbaar en beleefbaar maken voor onze inwoners en bezoekers van de gemeente. Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente. De verbinding tussen recreatie, natuur en cultuurhistorie vormt hierbij het uitgangspunt.

Mobiliteit Met de regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlemmermeer zoeken we naar mogelijke oplossingen voor de knelpunten in de doorstroming op het (boven) regionale wegennet, waaronder de N201, en brengen deze samen met de MRA en de provincie Noord-Holland tot uitvoering. Regionaal wordt onder andere ingezet op het versterken van het netwerk van fietspaden (waaronder doorfietsroutes) en de bereikbaarheid van de kustzone. We passen meer gedifferentieerde en flexibele parkeernormen en slimme (parkeer)oplossingen toe bij ruimtelijke ontwikkelingen om zo meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. Het Intercity-station Heemstede-Aerdenhout is een belangrijke ‘mobiliteitshub’ in het (boven)regionale OV-netwerk en moet die functie ook in de toekomst goed kunnen blijven vervullen, zodat het station goed bereikbaar blijft voor al onze inwoners. We zetten ons in om de verkeersveiligheid en leefbaarheid lokaal te verbeteren.

Wonen We kiezen voor inbreiding boven uitbreiding. We gaan daarbij een stapje verder dan voorheen en zijn ons ervan bewust dat dit tot verandering van het straatbeeld kan leiden. We kiezen voor hoger bouwen in het bebouwd ge-

Maatschappelijke voorzieningen Daar waar toekomstige ontwikkelingen leiden tot de behoefte aan nieuwe schakels in de voorzieningenstructuur, vullen we die aan. Het sportpark Groenendaal (inclusief Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 6

SAMENVATTING Legenda visiekaart LANDSCHAP EN ERFGOED hoofdwaterstructuur groene verbindingen ladderstructuur buitenplaatsen/landgoederen historische groengebieden open landschap wandelingetjes vanuit de wijk historische bebouwingskern historische lijnen WONEN, VOORZIENINGEN EN WERKEN bebouwd gebied zoekgebied voor grootschalige uitbreiding groen en wonen buiten de gemeente gebiedsontwikkeling ontwikkellocatie maatschappelijk gemengd gebied winkelgebied sportterrein bedrijventerrein MOBILITEIT HUB

OV-hub spoorlijn en IC-station hoofdwegenstructuur focus parkeerbeleid doorfietsroutes te realiseren doorfietsroute (tracé onbekend) recreatieve routestructuur

Integraal toekomstbeeld voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Heemstede in breder perspectief.

hotspots recreatieve routestructuur te realiseren recreatieve routes (tracé onbekend) knelpunt N201 aandachtsgebied milieukwaliteit

zwembad) blijft, naast andere sportcomplexen waaronder sportpark HBC, haar huidige functie vervullen als kern­ locatie voor sport en beweging. We kiezen voor extensieve recreatie en kleinschalige evenementen, die passen bij het groene en dorpse karakter van Heemstede. Wij kiezen dus niet voor een recreatieve en toeristische ontwikkeling of het faciliteren van grootschalige trekpleisters en evenementen. Werken We clusteren reguliere bedrijvigheid zo veel mogelijk op de bestaande bedrijventerreinen (Cruquiusweg/Nijverheidsweg en langs de Leidsevaart) en in de winkelgebieden (Raadhuisstraat/Binnenweg, Zandvoortselaan-west en Jan van Goyenstraat). We bieden (onder voorwaarden) ruimte aan gemengde woon-werkgebieden aan de randen van het centrum en de omliggende woonwijken. We staan in beginsel positief tegenover de transformatie van (kleine) bedrijfslocaties naar woningen. Maar we zetten ons er voor in om voldoende passende werklocaties te behouden in onze gemeente. We faciliteren ‘Het Nieuwe Werken’ door het werken aan huis en in gemengde gebieden te stimuleren. Klimaatadaptatie en verduurzaming Bij toekomstige ontwikkelingen gaan we uit van het principe ‘water en bodem sturend’. De opgaven voor klimaatadaptatie en energietransitie worden zo veel mogelijk in het bestaand bebouwd gebied gerealiseerd.

Als moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. De opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaat, energie, veiligheid en leefbaarheid pakken we integraal op. Hierbij zetten we in op een gebiedsgerichte wijkaanpak. We vinden het belangrijk om ruimte te bieden voor experimenten voor de toepassing van nieuwe technologieën en innovaties op het gebied van Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 7

SAMENVATTING verduurzaming (klimaat en energie) en een gezonde en veilige leefomgeving. Veiligheid en gezondheid We bieden een gezonde leefomgeving en voldoen aan de wettelijke normen op het gebied van milieukwaliteit. Geluid (spoor- en weggeluid) vormt daarbij een aandachtspunt is. We gaan daarom monitoren om zo nodig gerichte maatregelen te kunnen nemen. Om de veiligheid in onze gemeente te behouden, blijven we investeren in een integrale aanpak die in staat is in te spelen op lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Daarbij richten we ons niet alleen op de bestaande veiligheidsrisico’s maar besteden we ook aandacht aan nieuwe risico’s op het gebied van externe of omgevingsveiligheid.

Op weg naar uitvoering In de komende jaren geven we invulling aan de realisatie van de gemeentelijke ambities die in de Omgevingsvisie zijn vastgelegd. We benoemen als gemeente vanuit elke ontwikkellijn alvast enkele ‘sleutelprojecten’ die bijdragen aan de realisatie van de Omgevingsvisie. Met die sleutelprojecten kunnen we als gemeente uitvoering geven aan ons beleid voor de fysieke leefomgeving. Maar we kunnen en willen de uitvoering van de sleutelprojecten niet alleen oppakken. Deze Omgevingsvisie is daarom tegelijkertijd een uitnodiging aan de samenleving.

Integraal toekomstbeeld Met behulp van een integrale visiekaart zijn de belangrijkste ruimtelijke kansen, opgaven, ambities en hoofdkeuzes voor de hele gemeente zichtbaar gemaakt. Uitgangspunt voor deze visiekaart zijn de ambitiekaarten, die voor elke ontwikkellijn afzonderlijk zijn opgesteld. Deze vijf ambitie­ kaarten staan niet op zichzelf, maar zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door de kaarten over elkaar heen te leggen, ontstaat een integraal toekomstbeeld voor de fysieke leefomgeving van de hele gemeente Heemstede.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 8

1. INLEIDING De afgelopen jaren hebben we als gemeente Heemstede, in nauwe samenwerking met onze inwoners en ondernemers, de professionele partners en betrokken stakeholders uit de gemeente en regio, een Omgevingsvisie opgesteld voor het gehele grondgebied. Daarmee voldoen we aan de regels van de Omgevingswet.

WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE? De Omgevingsvisie is één van de verplichte instrumenten onder de Omgevingswet. De Omgevingswet streeft naar een balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. Hierbij staat een evenwichtige toedeling van functies centraal.

In de Omgevingsvisie beschrijven we de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van Heemstede tot 2040, te weten ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’. Dit doen we langs vijf ontwikkellijnen, zoals genoemd in onderstaand schema. Overigens kennen deze ontwikkellijnen geen onderscheid in waarde en dragen ieder op hun eigen wijze bij aan een integrale visie op de fysieke leefomgeving van Heemstede.

In de Omgevingsvisie worden keuzes gemaakt daar waar opgaven om dezelfde ruimte concurreren en worden koppelkansen (het invullen van meerdere opgaven in dezelfde ruimte) beschreven. Hieruit volgt de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving in de toekomst. In die zin kan de Omgevingsvisie worden gezien als een streefbeeld voor de ontwikkeling van Heemstede in 2040 en vormt het de kaders voor de ontwikkeling van de Heemsteedse leefomgeving.

Door de ontwikkellijnen zijn de belangrijkste beleidsthema’s voor de fysieke leefomgeving verweven: landschap, wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen als gebruikslagen, met randvoorwaardelijk daaraan mobiliteit, klimaat en verduurzaming en veiligheid en gezondheid. Voor elk van deze beleidsthema’s zijn de keuzes uit de visie-op-hoofdlijnen nader toegelicht en onderbouwd.

RA ) erdam (M t s m A egio r l o opo r t Me

Rijk s- e n

pro vin c leid l be iaa

We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur

Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden

De Omgevingswet gaat over de ruimte om ons heen. Het gaat over de gebouwen waarin we wonen, werken, winkelen of naar school gaan. En over natuur, water en groen, sportvelden en het landschap waarin we verblijven en elkaar kunnen ontmoeten. En de wegen of de spoorlijn waarover we ons bewegen.

We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig

Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar

Zuid -Ken neme rland

s per r e bred n i e d Heemste

ti pec

ef

De Omgevingsvisie gaat óók over zaken die we niet direct kunnen zien, maar die wel van invloed zijn op de ruimte waarin we leven. Zoals bijvoorbeeld het milieu (geluid, lucht en bodem), duurzaamheid, energie, klimaat en gezondheid. Al deze opgaven vragen om ruimte binnen de gemeentegrenzen van Heemstede. Deze ruimte is beperkt en daarom moeten keuzes gemaakt worden. Ook aspecten die raken aan het sociale en veiligheidsdomein worden in de Omgevingsvisie meegenomen, voor zo ver die een relatie hebben met de fysieke leefomgeving. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 9

INLEIDING De Omgevingsvisie beschrijft de gewenste ontwikkelrichting met de gemaakte keuzes. De visie beperkt zich tot de hoofdlijnen en heeft hierdoor een globaal en abstract karakter. De verdere uitwerking van het gemeentelijk omgevingsbeleid vindt plaats in de (meer gedetailleerde) Omgevingsprogramma’s en het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen. Voor concrete gebieds- en planuitwerkingen vormt de Omgevingsvisie een toetsingskader.

1.1 HET PROCES VAN DE OMGEVINGSVISIE IN DRIE FASEN Om te komen tot de Omgevingsvisie Heemstede 2040 hebben we in fase 1 het bestaande (sectorale) beleid geanalyseerd. De resultaten van fase 1 zijn vastgelegd in de rapportage Heemstede van A tot Z, die in 2019 door de raad is vastgesteld. Deze beleidsanalyse is in fase 2 aangevuld met actuele thema’s en nieuwe opgaven. In fase 2 hebben we vervolgens de sectorale opgaven en ambities (zoals bijvoorbeeld die uit de in 2023 vastgestelde Woonvisie) vertaald naar een integrale ontwikkelrichting op hoofdlijnen voor de fysieke leefomgeving. Daarbij formuleerden we strategische keuzes voor de toekomst en benutten we waar mogelijk koppelkansen. Dit alles legden we vast in de visie-op-hoofdlijnen, die in september 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. In fase 3 zijn de vijf ontwikkellijnen van de visie-op-hoofdlijnen nader uitgewerkt en is een integrale visiekaart opgesteld, waarin in één oogopslag de toekomstvisie voor Heemstede zichtbaar wordt gemaakt. Daarnaast is beoordeeld of (en zo ja, in hoeverre) een plan-mer(beoordeling) moet worden uitgevoerd. Tot slot is een uitvoeringsparagraaf toegevoegd, waarin nader invulling wordt gegeven aan de uitwerking en uitvoering van de Omgevingsvisie, en de rol(len) die de gemeente daarbij kan vervullen.

VERPLICHTE ONDERDELEN VAN DE OMGEVINGSVISIE Bij het opstellen van de Omgevingsvisie heeft een gemeente veel beleidsvrijheid. Toch stelt de Omgevingswet wel een aantal eisen aan een Omgevingsvisie. De verplichte onderdelen komen terug in deze Omgevingsvisie. Zo zijn de te beschermen kernkwaliteiten vastgelegd in hoofdstuk 2 en zijn de ruimtelijke en maatschappelijke opgaven in samenhang beschouwd in hoofdstuk 3, 4 en 5. In hoodstuk 6 is inzichtelijk gemaakt op welke manier de gemeente bij gaat dragen aan de realisatie van de geformuleerde opgaven en ambities. Daarnaast zijn er algemene afspraken die altijd en voor alle gemeenten gelden, zoals de manier waarop we zorgen voor ons milieu (milieubeginselen) en de plicht van overheden, bedrijven en burgers om zorg te dragen voor een veilige en gezonde leefomgeving (zorgplicht). Deze verplichte onderdelen van de Omgevingsvisie dragen bij aan het vinden van een goede balans tussen bescherming en benutting van de fysieke leefomgeving. Zoals blijkt uit de ondertitel ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’ staat het vinden van dat evenwicht centraal in onze Omgevingsvisie Heemstede 2040.

1.2 BELEIDSAFSTEMMING EXTERNE (KETEN)PARTNERS Bij het opstellen van een visie voor Heemstede is het zaak om ons rekenschap te geven van het beleid en regelgeving van (keten)partners zoals de provincie Noord-Holland, Hoogheemraadschap Rijnland, buurgemeenten, de Omgevingsdienst IJmond (ODIJ), Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) en PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland. Daarom hebben we deze partijen gedurende het voorbereidings­ traject intensief betrokken, onder andere in een aantal werksessies. Dit om een goede aansluiting met het beleid van deze (keten)partners te borgen.

1.3 PARTICIPATIE Bij de voorbereiding van deze Omgevingsvisie is duidelijk geworden dat over sommige keuzes geen discussie bestaat en kan worden volstaan met een herbevestiging, zoals het behouden en versterken van de kernwinkelgebieden en het in stand houden van een kwalitatief goed voorzieningennetwerk. Daarnaast is een aantal ambities reeds vastgelegd in bestaand sectoraal beleid en uitvoeringsprogramma’s, zoals de realisatie van tenminste 30% sociale huurwoningen en 36% betaalbare koop- of huurwoningen uit de Woonvisie, het Economisch Actieprogramma en het Integraal Huisvestingsplan voor de scholen (IHP). Hierover bestaat al een duidelijk beeld van de gewenste ontwikkelrichting. Van een aantal opgaven en ambities weten we dat nog niet zeker. Bijvoorbeeld omdat zij een claim leggen op dezelfde ruimte, of omdat er sprake kan zijn van botsende belangen. Dit vraagt om strategische keuzes van de gemeenteraad, aangezien het koersbepalende dilemma’s en ambitievraagstukken zijn die de ontwikkelrichting van de visie-op-hoofdlijnen en daarmee van de Omgevingsvisie beïnvloeden. Deze dilemma’s en ambitievraagstukken zijn voorgelegd aan de inwoners. De inwoners van Heemstede zijn op verschillende momenten betrokken bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie. Zo heeft er in fase 1 een bijeenkomst plaatsgevonden waarin we de kernwaarden van Heemstede hebben verkend.

Hiervoor is op 20 november 2019 een werkatelier georganiseerd, waarin de ambtenaren van de gemeente samen met een aantal genodigde inwoners met een bepaalde expertise, ervaring en/of betrokkenheid bij het onderwerp hebben verkend welke kernwaarden moeten worden betrokken bij de opstelling van de Omgevingsvisie.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 10

Verstedelijkingsconcept 2050

N

0

10.000

15.000

5.000

N

20.000

10.000

15.000

20.000

Visiekaart MRA 2050 (Metropoolregio Amsterdam) Verstedelijkingsconcept P+R

schaal 1:100.000

schaal 1:100.000 0 5.000

10.000

15.000

5.000

4.

20.000

10.000

15.000

20.000

snelweg

P+R

Door de eeuwen heen is de stedelijke ontwikkeling in de westflank van de MRA sterk noord-zuid georiënteerd evenwijdig aan de kust. Mede daardoor missen we essentiële oost-westverbindingen, zoals fietsroutes en OV-verbindingen, die ons landschap en stedelijk gebied moeten verbinden met de rest van de MRA.

autoweg

5.2.

Bloemendaal

nieuwe wegverbinding treinspoor

2.2.

HOV corridor nieuwe HOV corridor

Waarderpolder

regionale fietsverbinding

5.1.

ontbrekende schakel fiets

Haarlem

treinstation

1.

OV hub

3.

Zandvoort

zoekgebied HOV hub HOV halte

P+R

Aerdenhout

7.1.

Knelpunt autoverkeer

P+R P+R

2.3.

kustzone

Heemstede

autoweg

Lightrail (OV-Toekomstbeeld)

treinspoor

4 Bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland (Regio Zuid-Kennemerland) Binnendui Ontwikkelperspectief

Uitsnede visiekaart

ontbrekende verbinding

ontbrekende schakel fiets OV hub

zoekgebied HOV hub HOV halte

inpassing kent. Specifiek op plekken als Haarlem

Strand

1.

Versterken netwerkwerking van fietspaden tussen PNH en de regio.

4.2

2.

de uitvoering plaatsv

Sfeergebied “Sunkissed Beach” Bloemendaal aan Zee doorontwikkelen (DNA) onderdeel van Amsterdam Beach

4.2.

Sfeergebied “Bubbling Beach” Zandvoort: doorontwikkelen in lijn met

nomen dienen te passen binnen beschikbare middelen (be-

van Amsterdam Beach

groting) en geoormerkte reserveringen. Het vaststellenSchiphol van

Sfeergebied “Dutch Dunes”: het gehele duingebied als één gebied herk

deze agenda heeft daarom geen financiële consequenties en

Hoogtelijnen duingebied

is ter informatie voor raden en staten. Partijen spreken met

Landschappelijk kantwerk

Sfeergebied “Natural Coast” (Stilte stranden): vrijwaren van toeristisch

Hoofddorp

Nationaal Park “De Duinen” en in stand houden balans tussen natuur e

1.2.

Regionaal de fietsnetwerk versterken en 5.1. Duurzaam bereikbare kust - inhaalslag regionale kenmerken en vastgesteld regionaal beleid en deze agenda wel af om zich in te zetten om op zoek te gaan

ontbrekende schakels toevoegen 5. Faciliteren overstappuntenHoofddorp In deze agenda wordt per opgave een overzicht gegeven van

Buitenplaats

duinen, bossen, buite

Open groen gebied: openheid versterken en duurzaam waarborgen Ruimtelijke begrenzing open gebieden: bosrand

rische gebieden. Het

Ruimtelijke begrenzing open gebieden: stadsrand

Ecologische verbinding: ontwikkelen van ecologische verbindingszone

vervoer nu en in de trekkende toekomst rol vervult en welke partners nog meer betrokken P+R’s langs deDe Ring ners. provincie stelt eigen subsidieregelingen vanzelf-

2.2.

met recreatieve verbindingen

Spreiden pendelstroom sprekend ook open voor projecten die in deze agenda staan

waarde en er zijn pote

Verbeteren doorstroming onderliggend opgenomen en die door de gemeenten worden ingediend en

Sfeergebied “Old Haarlem”

waarbij het zoeken na

recreatieve verbinding vanuit de woonwijken naar het landschap Stadsrand: verweven met landschap Stadsrand: front maken

tussen rust/natuur en

Ommetjes vanuit de wijk creëren in combinatie met plaatselijk kwalit

Velsen naar Haarlem Spaarnwoude nabij Haarlem aan het provinciale coalitieakkoord. Dit eindigt in 2023. (o.a. knelpunt Monitoren op voortgang

ander belangrijk gebi

Verbindingen, bereikbaarheid en beleefbaarheid

Nieuwe/verbeterde HOV-verbinding Nieuw-Zuidbrug oplossen) Het gaat dus om afspraken voor de komende drie jaar. De Het is van belang om de voortgang van deze agenda te vol-

Toegangswegen naar de kust: bereikbaarheid kust verbeteren, handh

van Zandvoort Heemstede - ook na die periode deze 7.2. agenda Velserverbinding wensnaar is natuurlijk wel om gen en terealiseren actualiseren bij voorbeeld als gevolg van nieuwe TOP

kwaliteit “Parkways”

Het Ontwikkelperspe

Tracé HOV van Haarlem station naar IJmuiden-strand

visie Spaarnwoude zi

Lange termijnwens gemeentes: doortrekken HOV Haarlem-Zandvoor

bestuurlijke prioriteiten bij partijen en/of nieuwe (econo-

toeristische ferry verbinding Amsterdam-Centraal – IJmuiden (haltepl

43 mische) gegevens en scenario’s bijvoorbeeld als gevolg van

in gesprek gaan op basis van een evaluatie. Ook tussentijds

voorbeeld in combina

Bebouwd gebied: binnenstedelijk verdichten met behoud van ruimteli

frequentieverhoging IC en sprinter wegennet voldoen aan de voorwaarden. Doorlooptijd Nieuwe/verbeterde OV-verbinding van 7.1. Doorstroming N205 verbeteren De looptijd van de samenwerkingsagenda is gekoppeld

Aerdenhout Hoofddorp en te actualiseren. Hierover zullen partijen te -continueren

Zuid-Kennemerland is

Stedelijk gebied en dorpskernen

TOP

2.3.

e binnenduinrand is e

Villawijk: behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de villawijken

om de groei van reizigers faciliteren voor 5.2. wie Parkeerbeleid als sturingsmiddel willen te leggen kort uitgeschreven. Ook is aangegeven de pa, of door afspraken te maken met externe (private) part-

7.

lend voor de identitei

Buitenplaatsen verbinden zowel programmatisch als d.m.v. recreatiev

Vergroten OV-capaciteit en frequentie treinen naar P+Reen geleid de tien agendapunten waar PNH en ZKL een extra accent beroep te doen op subsidieregelingen van Rijk of Euro-

Haarlem/Zandvoort - Amsterdam door

Het bijzondere landsc

Sfeergebied “Buitenplaatsen en villawijken”: toeristisch profiel (DNA) o

ontbrekende verbindingen toevoegen voor OV naar en fiets, autoverkeer wordt lopende regionale programma’s en overleggen. Daarna zijn additionele financiering. Bijvoorbeeld door gezamenlijk

6.

Î Opgave 1

Versterken HOV-verbinding Haarlem -

Lokaal fietsnetwerk versterken en

Beter benutten van het spoor dienen te worden.

koppeld aan een al lo

onderdeel van Amsterdam Beach

1.1.

2.1.

corona monitor en im

Sfeergebied “Wind Water Beach” IJmuiden: doorontwikkelen in lijn me

De opgaven die in deze samenwerkingsagenda zijn opge-

Schiphol met lightrail jaren samen oppakken. Deze RSA is gericht op de samen-

1000m

Daarnaast zijn er diverse ruimtelijke visies en beleidsdocumenten van (mede)overheden en regionale samenwerkingsverbanden, waarmee in de Omgevingsvisie van de gemeente Heemstede rekening dient te worden gehouden, zoals de Omgevingsverordening NH2022 van de provincie Noord-Holland.

de coronacrisis (o.a. o Kust en duinen

OV-knooppunt (treinstation)

waarvan de uitgangs

OV-knooppunt: Ontwikkelen OV knooppunten als verdichtingslocatie

gemeentelijke omgev

OV-knooppunt: Ontwikkelen OV knooppunten tot recreatieve poort n HOV halte

Ontwikkelperspectief Binnenduinrand

Figuur 1: overzicht agendapunten Regionale samenwerkingsagenda Zuid-Kennemerland en Provincie

TOP

aan een aanpak voor

TOP: ontwikkelen van Toeristisch Recreatief Overstap Punten (combin fietsenverhuur of horecagelegenheid) Recreatieve routes: vervolmaken van het recreatieve netwerk

Noord-Holland 2021-2023

(1) Natuu

Water

Gezamelijke agendapunten

Regionale samenwerkingsagenda 2021 - 2023

Boezemwater

Kwelwater: Robuust systeem voor afvoeren kwelwater en dit combine De kaarten zijn indicatief

Natuur en stikstof Binnenduinrand Landschap

250 500

zie volgende paragraaf.

Ontwikkelen OV-knoop Haarlem Nieuw-Zuid

daarbij behorende concept werkplan. Het Zuid-Kennemer

ontwikkelzone

Lightrail (OV-Toekomstbeeld)

zal/kan er geactualiseerd worden op basis van monitoring,

Haag door frequentieverhoging IC

3.

opgaven. Deze plekken vragen nog meer dan elders om 4. Versterken MRA-netwerk werkplan is echt gericht op de samenwerking en acties die Financieel kader een integrale aanpak. 4.1 Versterken verbinding Haarlem de raden en bestuurders van de vier gemeenten de komende

P+R

versterken oost-west verbinding (OV/auto)

Beter benutten spoor Haarlem - Den

vijf regionale opgaven uit de Zuid-Kennemeragenda en het

opeenstapeling van oplossingen voor de verschillende

Knelpunt autoverkeer

kustzone

2.4.

Voor het bepalen2.4. van de agendapunten is aangesloten op de

Zuid-Oost en knooppunt Spaarnwoude zien we een

TOP

DE OMGEVINGSVISIE IN GROTER VERBAND De gemeente is niet de enige overheid die een Omgevingsvisie moet vaststellen. Ook de provincie Noord-Holland (NH2050) en de rijksoverheid (NOVI) hebben een Omgevingsvisie vastgesteld. Voor het Noordzeekanaalgebied, de luchthaven Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) worden door het Rijk momenteel aanvullende visies gemaakt (NOVEX). De NOVEX MRA is een uitwerking van het Verstedelijkingsconcept 2050 van de MRA.

In het kader van de re

Nederland (NNN) en d

werkt de provincie aa Buitenpoort Overveen

Samenhang en verbinding buitenplaatsen

vermindering van de

delen van het N2000

natuurkwaliteit door een ecologische visie

N 208

Economie bij OV knooppunten

N 200

Economie

regionale fietsverbinding

N 200

gebiedspartijen een u waarbij ook gekeken

Regionale focus proeftuin circulaire economie

dragen aan afname v

Ontwikkelperspectie Regionale focus proeftuin gezondheid en vitaliteit

van de hydrologie, kli

Wonen

nieuwe HOV corridor

0

Amsterdam

versterken oost-west verbinding (OV/auto)

nieuwe wegverbinding

P+R

P+R ontwikkelzone 4.1.

snelweg

HOV corridor

2.1.

ontbrekende verbinding

P+R

P+R

TOP

Het is vandaag de dag niet meer mogelijk om een visie voor Heemstede te maken zonder ons te realiseren in welke mate Heemstede onderdeel is van de regio. Heemstede verbindt en ligt tegelijkertijd ingeklemd tussen, de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer en is onderdeel van de regio Zuid-Kennemerland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Veel van de grote ruimtelijke

schaal 1:100.000

schaal 1:100.000 0 5.000

TOP

1.5 OMGEVINGSVISIE HEEMSTEDE IN BREDER PERSPECTIEF

7.2.

N N

0

treinstation

Zo is er binnen enkele sectorale beleidsvelden sprake van beleid dat nog in ontwikkeling is, zoals de Erfgoedvisie (in 2025). Wanneer nieuw sectoraal beleid wordt opgesteld, wordt dit getoetst aan de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Als daar aanleiding toe bestaat, kan de Omgevingsvisie worden verrijkt of aangevuld. Als er sprake is van (nieuwe) beleidsvoornemens die nog in ontwikkeling zijn, dan benoemen we dat in de tekst.

Velsen

TOP

De Omgevingsvisie is een dynamisch document. De visie schetst een ‘stip aan de horizon’ voor de (verre) toekomst van de gemeente en benoemt de opgaven voor de lange termijn. Doordat we in het Omgevingsvisie-traject al met deze opgaven aan de slag gaan, kunnen de opgaven veranderen. Daarnaast vragen nieuwe inzichten en veranderingen in de samenleving (of binnen de gemeentelijke organisatie) soms om bijstelling van de opgaven. Als maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen daar om vragen, is het mogelijk om de Omgevingsvisie aan te vullen of om gemotiveerd af te wijken.

Zo is een deel van onze inwoners, gezien de beperkte mogelijkheden voor woningbouw in Heemstede, aangewezen op woningen die elders in onze woningmarktregio (IJmond-Zuid-Kennemerland-Haarlemmermeer) worden gebouwd. Ook hebben we onvoldoende ruimte om al onze opgaven op ons eigen grondgebied te realiseren.

Verstedelijkingsconcept 2050

TOP

In algemene zin kan vanuit de participatie in fase 2 worden geconcludeerd dat de inwoners het wonen in een groene, veilige en goed onderhouden fysieke leefomgeving met voldoende ruimte voor spelen en parkeren, goede winkel-, sport- en culturele voorzieningen en een goede mix van kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke functies hoog waarderen. Daarbij is ook veel verwezen naar het (hooggewaardeerde) dorpse karakter. De bewoners blijken ook bereid om lastige keuzes te maken, zoals het accepteren dat het iets drukker wordt in de wijk (bijvoorbeeld met parkeren) als dat tot meer woningen leidt. Vanuit de participatie wordt ook ruimte gezien voor bouwen in de hoogte, vooral in het centrumgebied, maar daar is wel een grens aan. De ruimtelijke kwaliteit (het straatbeeld) mag hier niet te veel onder leiden. Het toevoegen van woningen door transformatie van werklocaties kan op meer steun van de inwoners rekenen dan bouwen in de hoogte. Meer specifieke uitkomsten van de participatie komen terug in het verslag van de participatie dat in fase 2 is opgesteld.

1.4 RELATIE OMGEVINGSVISIE EN SECTORAAL BELEID

en maatschappelijke opgaven die in de komende jaren op Heemstede afkomen, zoals die voor woningbouw, mobiliteit en energie en klimaat, moeten op een regionale of zelfs bovenregionale schaal worden aangepakt.

Regionaal woonakkoord

Wat

Duurzaam

De vragenlijst kon van 3 oktober tot en met 3 november 2023 worden ingevuld. Gedurende deze termijn zijn op 16 en 18 oktober 2023 aanvullend op de digitale vragenlijst twee fysieke bijeenkomsten gehouden in het Raadhuis en in Plein1. De uitkomsten van de participatie zijn meegewogen bij de in fase 2 opgestelde visie-op-hoofdlijnen.

In fase 3 wordt de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd en hebben inwoners de gelegenheid om hierop te reageren. De door de raad in fase 2 vastgestelde strategische keuzes staan daarbij in beginsel niet meer ter discussie. Voor zover relevant worden de inspraakreacties verwerkt in het definitieve concept van de Omgevingsvisie.

Stresstest klimaatadaptatie binnenduinrand

N 205 N 201

N 201

N 208

Lobby lange termijn infrastructuur Mobiliteit

In fase 2 zijn de inwoners uitgebreid geconsulteerd over de dilemma’s en bijbehorende keuzemogelijkheden, waarover nog een strategische keuze moet worden gemaakt. Om te kunnen beoordelen of er voldoende draagvlak is voor de gemaakte keuzes, zijn deze dilemma’s en (ambitie)vraagstukken voorgelegd aan de inwoners. De basis voor de brede consultatie was een digitale vragenlijst, waarbij gebruik is gemaakt van de participatietool ‘Open stad’. Daarin konden de inwoners aangeven waar zij zich binnen de voorgelegde keuzemogelijkheden wilden positioneren.

INLEIDING

Alle locaties van de iconen zijn indicatief

aanpak NNN+N (stikstof) ZuidKennemerland irt

Ontwikkel-perspecti Doorfietsroute

Binnenduinrand

Bereikbaarheid kust

| RSA 2021-2023 (Regio Zuid-Kennemerland en Provincie Noord-Holland) Regionale Samenwerkingsagenda (RSA)

Gebiedsgerichte

Zuid-Kennemerland en Provincie Noord-Holland 2021-2023

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 11

Regionale Samenwe

INLEIDING

(BOVEN)REGIONALE POSITIONERING IN DE OMGEVING zoekgebied voor grootschalige uitbreiding groen en wonen buiten de gemeente regionale HOV-verbindingen met hubs spoorlijn met station (boven)regionale wegverbindingen doorfietsroutes doorfietsroutes (tracé onbekend) recreatieve routes recreatieve routes (tracé onbekend) knelpunt N201 ecologische verbindingszones kust en duinenzone binnenduinrand overgangszone stad-land

Voor deze (boven)regionale opgaven en voor het aanpakken van bestaande knelpunten, zoals het vastlopen van het autoverkeer op de N201 als gevolg van de verwachte toename van de intensiteit tot 2040, zullen we gezamenlijk moeten optrekken naar de provincie Noord-Holland en het Rijk om de benodigde medewerking en middelen te krijgen. Als leidraad hiervoor hebben we met de andere regiogemeenten gezamenlijk de Zuid-Kennemer Agenda vastgesteld met bijbehorend werkplan. Deze vormt de basis voor onze inzet in de MRA Agenda en voor de regionale samenwerkingsagenda (RSA) met de provincie Noord-Holland. Tevens hebben we een aantal regionale beleidsdocumenten op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling vastgesteld, zoals het Ontwikkelperspectief voor de Binnenduinrand en de regionale Bereikbaarheidsvisie. In de Omgevingsvisie beschrijven we voor de hiervoor genoemde opgaven wat de gewenste ontwikkeling is voor ons eigen grondgebied. Want we vinden het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente te bepalen hoe we ons aandeel in de regionale opgaven en onze eigen lokale opgaven zo optimaal mogelijk kunnen invullen en daarbij een heldere eigen koers te varen zonder het belang van de regio uit het oog te verliezen. We zijn ons er daarbij zeer van bewust dat de omvang en complexiteit van deze opgaven om samenwerking en afstemming vraagt met onze buurgemeenten en partners in de regio.

Om als kleinere gemeente zelfstandig te kunnen blijven is hechte samenwerking in de regio noodzakelijk waarbij we onze eigen leefbaarheid, veiligheid en identiteit behouden en door ontwikkelen. 1.6 INSPELEN OP AUTONOME ONTWIKKELINGEN Bij het opstellen van de Omgevingsvisie wordt rekening gehouden met autonome ontwikkelingen, zoals vergrijzing, de noodzaak tot verduurzaming en het inspelen op de gevolgen van klimaatverandering en digitalisering.

Daarbij kan worden gedacht aan nieuwe vormen van wonen, werken en reizen, bijvoorbeeld woon-zorg concepten, locatieonafhankelijk werken en deelmobiliteit.Zo is er binnen enkele sectorale beleidsvelden sprake van beleid dat nog in ontwikkeling is, zoals de Erfgoedagenda (in 2024). Wanneer er nieuw sectoraal beleid wordt opgesteld, wordt dit getoetst aan de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Als daar aanleiding toe bestaat, kan de Omgevingsvisie worden verrijkt of aangevuld. Als er sprake is van (nieuwe) beleidsvoornemens die nog in ontwikkeling zijn, dan benoemen we dat in de tekst. 1.7 OPZET VAN DE ONTWERP OMGEVINGSVISIE De Omgevingsvisie is opgebouwd uit de volgende onderdelen: 1. Inleiding 2. De identiteit van Heemstede Hier beschrijven we de karakteristieke eigenschappen die Heemstede maken tot wat zij is. 3. Integraal toekomstbeeld Heemstede 2040 Een visiekaart voor de hele gemeente, waarin in één oogopslag de toekomstvisie voor Heemstede zichtbaar is gemaakt. 4. De ontwikkelrichting Heemstede 2040 Dit hoofdstuk beschrijft de ontwikkelrichting voor Heemstede langs vijf ontwikkellijnen. 5. Toelichting en onderbouwing per beleidsthema In dit hoofdstuk geven we een nadere toelichting op de gewenste ontwikkelrichting voor Heemstede in 2040. Daarbij beschrijven we de diverse beleidsthema’s die aansluiten bij de vijf ontwikkellijnen. 6.

Op weg naar uitvoering Tot slot beschrijven we de stappen en acties die nodig zijn om de Omgevingsvisie na vaststelling door de gemeenteraad tot uitvoering te brengen. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 12

2. DE IDENTITEIT VAN HEEMSTEDE 2.1 RUIMTELIJKE HOOFDSTRUCTUUR De omgeving van Heemstede maakt deel uit van het mooie en afwisselende landschap van de binnenduinrand. De kenmerkende landschapsstructuur van de binnenduinrand bestaat in hoofdzaak uit een beboste (en bebouwde) strandwal die aan weerszijden wordt begrensd door lager liggend open weidegebied met karakteristieke waterlopen. Binnen deze zogenaamde ‘ladderstructuur’ wisselen buitenplaatsen en woonwijken elkaar af binnen een min of meer evenwijdige (noord-zuid) lijnenstructuur met strandwallen, strandvlakten en veengebieden.

Onderlegger met strandwallen, strandvlakten en veengebieden.

De kenmerkende ladderstructuur en historische groengebieden.

Kralenketting van eerste bewoningskernen langs de strandwallen.

Verwevenheid van bebouwing, groen en landschap.

De hoger gelegen strandwallen waren van oudsher het meest geschikt voor bebouwing. Langs deze strandwallen ontstonden dan ook de eerste bewoningskernen. Zij lagen als een soort ‘kralenketting’ aan de doorgaande route naar Haarlem. Op de westelijke strandwal liggen de kernen los van elkaar, met een afwisseling van bebouwde en onbebouwde gebieden. Op de middelste strandwal zijn de kernen van Heemstede en Haarlem naar elkaar toe gegroeid. Heemstede maakt hierdoor samen met Haarlem deel uit van een vrijwel aaneengesloten stedelijk gebied. Kenmerkend is daarbij de sterke verwevenheid van bebouwing, groen en landschap. Heemstede kent een sterk afwisselend bebouwd gebied met enkele historische kernen, dorps aandoende woonwijken en woongebieden met een meer stedelijk karakter. Ondanks het feit dat het bebouwd gebied vrijwel aaneengesloten is, hebben de Heemsteedse woonwijken een overwegend groene uitstraling en een sterke verbondenheid met het onderliggende landschap. Daarmee is een stevige basis gelegd voor de kenmerkende stedenbouwkundige identiteit van Heemstede als groene woongemeente. De oorspronkelijke landschapsstructuur is in de loop der tijd wel aan wijzigingen onderhevig geweest. Toch is deze ruimtelijke hoofdstructuur in de kern nog steeds waarneembaar en het behouden waard. Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 13

DE IDENTITEIT VAN HEEMSTEDE 2.2 DE BELEEFDE IDENTITEIT VAN HEEMSTEDE In fase 1 en 2 van de Omgevingsvisie is de huidige identiteit van de gemeente geïnventariseerd. De belangrijkste karakteristiek die daarin naar voren is gekomen, is dat Heemstede een ‘groene woongemeente’ is. Maar Heemstede is meer dan dat. In de beleidsanalyse en de kernwaardenbijeenkomst met de inwoners is Heemstede omschreven als een kwalitatief hoogwaardige woonomgeving met een mengvorm van dure en betaalbare woningen. Met veel (historisch) groen, waardevolle gebouwen en een veilige, goed onderhouden buitenruimte waar ook ruimte is voor spelen en parkeren. En uitstekend bereikbaar, maar met wel veel doorgaand verkeer. Er zijn goede winkel-, sport-, onderwijs- en culturele voorzieningen en een goede mix van kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke functies. De sociale structuur is vitaal, onder meer door een bloeiend verenigingsleven. De aard en omvang van Heemstede kent een menselijke maat. Heemstede wordt ervaren als een gemoedelijk, harmonieus en levendig dorp met stadsallure. Het gemeentebestuur is toegankelijk en staat dicht bij de inwoners. Bovenstaande typering wordt bevestigd door de inbreng van de inwoners tijdens de participatie in oktober 2023. In de ontwikkelrichting voor Heemstede bieden we ruimte voor duurzame ontwikkeling, passend bij de maat en schaal van Heemstede.

Bij de keuzes die we daarbij maken houden we wel zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden. Het motto van de Omgevingsvisie luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.”

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 14

3. INTEGRAAL TOEKOMSTBEELD HEEMSTEDE 2040 Legenda visiekaart LANDSCHAP EN ERFGOED hoofdwaterstructuur groene verbindingen ladderstructuur buitenplaatsen/landgoederen historische groengebieden open landschap wandelingetjes vanuit de wijk historische bebouwingskern historische lijnen WONEN, VOORZIENINGEN EN WERKEN bebouwd gebied zoekgebied voor grootschalige uitbreiding groen en wonen buiten de gemeente gebiedsontwikkeling ontwikkellocatie maatschappelijk gemengd gebied winkelgebied sportterrein bedrijventerrein MOBILITEIT HUB

OV-hub spoorlijn en IC-station hoofdwegenstructuur focus parkeerbeleid doorfietsroutes te realiseren doorfietsroute (tracé onbekend) recreatieve routestructuur hotspots recreatieve routestructuur

In dit hoofdstuk presenteren we het toekomstbeeld voor Heemstede anno 2040 op een visiekaart met een heldere legenda. Met dit integrale toekomstbeeld brengen we de belangrijkste ruimtelijke kansen, opgaven, ambities en hoofdkeuzes voor de hele gemeente in kaart. Hiermee wordt de toekomstvisie voor Heemstede zichtbaar gemaakt. De visiekaart omvat de integrale verbeelding van de strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving van Heemstede, zoals die door de gemeenteraad zijn gemaakt. Uitgangspunt voor de visiekaart zijn de vijf ambitiekaarten, die in het volgende hoofdstuk 4 zijn weergegeven bij elke ontwikkellijn. Deze vijf ontwikkellijnen kunnen niet los van elkaar worden gezien. Zij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door ze in samenhang te beschouwen, ontstaat een integrale visie op de fysieke leefomgeving van Heemstede. Niet alle aspecten die vanuit de verschillende beleids­ thema’s (landschap, wonen, voorzieningen, werken, mobiliteit, klimaatadaptatie en verduurzaming, gezondheid en veiligheid) belangrijk zijn voor de fysieke leefomgeving, zijn ook ruimtelijk aan te geven op een kaart. Op de integrale visiekaart (en in de legenda) hiernaast komen vanuit de verschillende beleidsthema’s daarom alleen aspecten aan bod, die ruimtelijk gemaakt kunnen worden op een kaartbeeld.

Voor een nadere toelichting op de verschillende ruimtelijke aspecten die op de integrale visiekaart zijn weergegeven, verwijzen we naar de volgende hoofdstukken 4 en 5. In hoofdstuk 4 worden de gemeentelijke ambities en de gemaakte hoofdkeuzes per ontwikkellijn beschreven. In hoofdstuk 5 worden de ambities en keuzes (per beleidsthema) verder toegelicht en nader onderbouwd.

te realiseren recreatieve routes (tracé onbekend) knelpunt N201 aandachtsgebied milieukwaliteit

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 15

1

“We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur.”

4. DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 In de Omgevingswet staat een evenwichtige toedeling van opgaven in de fysieke leefomgeving centraal. Deze doelstelling is gericht op het vinden van een goede balans tussen beschermen (behouden) en benutten (ontwikkelen) van de fysieke leefomgeving. Daarom staat ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’ centraal als ontwikkelrichting voor Heemstede. De ontwikkelrichting wordt vormgegeven langs vijf ontwikkellijnen: 1. We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur; 2. We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners; 3. Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar; 4. We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig; 5. Klimaatadaptatie en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving.

hoofdwaterstructuur open landschap historische groengebieden buitenplaatsen/landgoederen nog te realiseren groene verbinding groene verbindingen ladderstructuur historische lijnen historische bebouwingskern wandelingetjes vanuit de wijk bebouwd gebied

De vijf ontwikkellijnen in de Omgevingsvisie staan niet op zichzelf, maar zijn onlosmakelijk en zonder hiërarchie met elkaar verbonden. Zo gaan de ambities voor wonen, voorzieningen en mobiliteit hand in hand en zijn keuzes voor het buitengebied (bijvoorbeeld om daar geen woonwijken te bouwen) van invloed op het bestaand bebouwd gebied. 4.1 WE BEHOUDEN EN VERSTERKEN ONZE WAARDEVOLLE LANDSCHAPSSTRUCTUUR We koesteren het waardevolle landschap met zijn natuurwaarden en het erfgoed in onze gemeente. Deze natuurlijke en historische kwaliteiten worden gedragen door de kenmerkende landschapsstructuur van Heemstede. Heemstede is opgebouwd uit strandvlaktes, strandwallen en veenweidegebieden. Deze structuur is in hoge mate bepalend voor de huidige bebouwingsstructuur met lange lijnen en langgerekte noord-zuid georiënteerde stroken evenwijdig aan de kust. De doorgaande routes volgen van

oudsher de historische landschapsstructuur. Oost-westverbindingen zijn schaars. Langs de oudste lijnen zijn op de strandwal enkele buurtschappen ontstaan. Deze bebouwingskernen zijn in de loop der tijd verder uitgegroeid. Bij de keuzes die we maken voor de ontwikkelrichting moeten de historische landschapsstructuur en cultuurhistorische stedenbouwkundige structuur herkenbaar blijven. Als we dat niet doen, dan wordt afbreuk gedaan aan het door de inwoners zo gewaardeerde groene en dorpse karakter. Ook willen wij ons landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, beter zichtbaar en beleefbaar maken voor onze inwoners en bezoekers van de gemeente. Het erfgoed komt ook tot uitdrukking in de bebouwde structuren van ons dorp. Door ons recreatieve netwerk uit te bouwen met fiets- en wandelpaden en wandelingetjes vanuit de woonomgeving door het naastgelegen buitengebied te creëren, brengen we het landschap de wijk in en maken we het buitengebied beter beleefbaar. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan daarbij hand in hand. Niet alleen maken we zo het landschap beter zichtbaar en beleefbaar, maar zo zorgen we er ook voor dat mensen meer in beweging komen in de gezonde buitenlucht. Zo biedt het Heemsteedse landschap en erfgoed mogelijkheden voor natuur(beleving), recreatie, sport, beweging en ontmoeting.

Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente, waar je je hond kan uitlaten en waar de kinderen zich kunnen vermaken bij de kinderboerderij en in de speeltuin. De verbinding tussen recreatie, natuur en cultuurhistorie vormt hierbij het uitgangspunt. We houden de ecologische kwaliteit van het bos overeind door bescherming van de delen met de hoogste ecologische potentie.

Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 16

2

“We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 4.2 WE BIEDEN RUIMTE VOOR DUURZAME ONTWIKKELING VAN WOON- EN WERKRUIMTE VOOR ONZE INWONERS Ons buitengebied levert een te belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit, de landschappelijke belevingswaarde en het klimaatadapatief vermogen (waterberging en verkoeling) om intensief te bebouwen. Daarom realiseren we onze woningbouwopgave door te verdichten in het bestaand bebouwd gebied. We kiezen voor inbreiding boven uitbreiding. We gaan daarbij een stapje verder dan voorheen en zijn ons ervan bewust dat dit tot verandering van het straatbeeld kan leiden.

stationsomgeving

Kennemerduin

Havenkwartier

‘t Groot Clooster

Manpadslaangebied

integrale gebiedsontwikkeling (tot 2030) integrale gebiedsontwikkeling (na 2030) substantiële binnenstedelijke uitbreiding bebouwd gebied zoekgebied voor grootschalige uitbreiding groen en wonen buiten de gemeente

We verruimen hiermee niet alleen het woningaanbod in de bestaande kern, maar vergroten tevens het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer in Heemstede. Door compact en gestapeld te bouwen houden we ook meer ruimte over voor stedelijk groen. Dat biedt weer kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit in de kern.

We zien de noodzaak om meer woningen te bouwen. Omdat in Heemstede geen grootschalige uitbreidingslocaties zijn zoals in Haarlem en Hoofddorp, zijn we gedwongen om bij de toevoegingen van woningen creatief om te gaan met de mogelijkheden binnen het bestaand bebouw gebied. Dat vraagt om slimme functiecombinaties van bijvoorbeeld wonen en werken. Bouwen in de hoogte is daarbij een reële optie, maar we hechten ook sterk aan het behoud van de menselijke maat en de dorpse uitstraling die zo typerend is voor Heemstede. De ruimtelijke uitgangspunten, zoals die destijds zijn vastgesteld voor de bestemmingsplannen en ons Welstandsbeleid vinden we daarvoor nog steeds belangrijke pijlers. Voor ontwikkelingen wordt echter leidend welke bouwhoogte past in de omgeving van het bouwplan (de ruimtelijke inpasbaarheid) en niet langer alleen de bouwhoogte die in het Omgevingsplan staat. We zijn daarvoor bereid te accepteren dat het iets drukker wordt in de wijk, bijvoorbeeld met parkeren. We kiezen voor hoger bouwen in het bebouwd gebied, maar met behoud van de menselijke maat. De ruimtelijke inpasbaarheid wordt leidend. Door meer en hoger te bouwen in bestaand bebouwd gebied verzilveren we kansen.

Door hogere bebouwing toe te staan kunnen we meer woningen bouwen en meer mensen aan een woning helpen. Het straatbeeld verandert hierdoor, daar waar het stedenbouwkundig verantwoord is.

Naast binnenstedelijke uitbreiding van de woningvoorraad, waarvan met name het toekomstige plan voor de locatie Kennemerduin een substantiële toevoeging aan de Heemsteedse woningvoorraad oplevert, zetten we de komende jaren in op een integrale gebiedsontwikkeling van het Manpadslaangebied en ‘t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier). Deze ontwikkelgebieden vragen om een integrale benadering, waarbij we zoeken naar de juiste balans tussen wonen, werken, en (recreatieve) natuurontwikkeling. Hiervoor stellen we apart een gebiedsvisie op. De uitgangspunten uit de Omgevingsvisie zijn daarbij echter richtinggevend. De raad stelt de gebiedsvisies voor deze locaties vast. Door een zorgvuldige voorbereiding en Ontwerp Omgevingsvisie Heemstede 2040 | 17

3

“Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 de doorlooptijden van de ruimtelijke procedures, verwachten we dat deze woningen rond 2030 kunnen worden toegevoegd aan de woningvoorraad. We kiezen ervoor om de omgeving van het station Heemstede-Aerdenhout aan te wijzen als potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn, waar mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen worden samengebracht. De stationsomgeving, met (H)OV direct nabij, is een gebied met een gemengd karakter en leent zich daarom bij uitstek voor het stapelen van functies. Daardoor kunnen naast de woningbouwopgave ook de opgaven voor werklocaties en voorzieningen hier invulling krijgen. Daarmee neemt ook de (economische) ontwikkelpotentie van het gebied toe. Dit sluit aan bij het landelijk beleid rond stationslocaties dat gericht is op een geïntegreerd en uitstootvrij mobiliteitssysteem waarmee bewoners en bezoekers snel, milieuvriendelijk en efficiënt van deur-tot-deur kunnen reizen.

spoorlijn en IC-station OV-hub (boven)regionaal OV-netwerk doorfietsroutes te realiseren doorfietsroute (tracé onbekend) fietstunnel hoofdwegenstructuur knelpunt N201

P

focus parkeerbeleid bebouwd gebied

Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, zoals die hiervoor beschreven, staat duurzaamheid voorop. We bouwen circulair, natuurinclusief en klimaatadaptief en voldoen we ten minste aan de basisveiligheidsniveaus voor toekomstbestendige woningbouw, zoals het tegengaan van hittestress, waterberging en ecologische ontwikkeling. Zo zorgen we niet alleen voor een veilige leefomgeving nu en in de toekomst, maar het komt ook de leefbaarheid en het welzijn van de inwoners ten goede. We vinden het belangrijk om nu en in de toekomst te zorgen voor woningen voor alle doelgroepen. Daarom realiseren we woningen langs de pijlers uit de Woonvisie, zoals het realiseren van flexibele (tijdelijke) woningen voor meerdere doelgroepen en het stimuleren van en experimenteren met nieuwe woonvormen.

4.3 HEEMSTEDE IS REGIONAAL BEREIKBAAR, LOKAAL LEEFBAAR We zijn als gemeente goed bereikbaar en, gelet op onze ligging ingeklemd tussen de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer, een belangrijke schakel in het regionale mobiliteitsnetwerk. Een goede regionale en lokale bereikbaarheid is randvoorwaardelijk voor het realiseren van grootschalige woningbouw. Als we dit niet regionaal oplossen, kunnen verschillende woningbouwprojecten geen doorgang vinden of met een lager aantal woningen worden gerealiseerd. Met de regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlemmermeer zoeken we naar mogelijke oplossingen voor de knelpunten in de doorstroming op het (boven) regionale wegennet, waaronder de N201, en brengen deze samen met de MRA en de provincie Noord-Holland tot uitvoering. Omdat we voor de mobiliteitsoplossingen ook aangewezen zijn op andere vormen van vervoer dan de auto, wordt regionaal onder andere ingezet op het versterken van het netwerk van fietspaden (waaronder doorfietsroutes) en de bereikbaarheid van de kustzone. We gaan op zoek naar instrumenten die we kunnen inzetten om de logistieke bewegingen in bestaand bebouwd gebied te verminderen, dan wel te verduurzamen, bijvoorbeeld door een gemeente-dekkende laadinfrastructuur.