Bijlage 1. Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

Kennemerland 2024

Bedrijven/industrie

>75

Bedrijven/ industrie

Vliegverkeer

(Obesitas) (%) + Voldoet aan beweegrichtlijn (%)

46

Legenda

62-68

>75 A13

<62

69-75

Geen

62-68 <62

H2.3 Gezondheidsmonitor GGD Kennemerland 2024

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt Geen data 2022

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt 2022

A17

ROKERS (%)

Rokers (%)

Ernstig overgewicht (Obesitas) (%) (%) ERNSTIG OVERGEWICHT (OBESITAS)

Ernstig overgewicht (Obesitas) (%)(%) VOLDOET AAN BEWEEGRICHTLIJN

Legenda <12

<12

<12

12-15

12-15

12-15

16-21

16-19

16-19

<12

<12

<12

12-15

12-15 Geen data

12-15 Geen data

16-21

16-19

16-19

>22

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt 2022

>19

H2.3 A14

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt Geen data 2022

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt 2022

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

>19

Geen

>19

>19

>22

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt Geen data 2022

47

Legenda

H2.3 A15

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt Geen data 2022

RIVM: Gezondheid per wijk en buurt 2022

A15

OPGAVE 4

VEROUDERDE WONINGVOORRAAD

VERBETEREN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN

VEROUDERDE WONINGVOORRAAD

“In Oosterwijk hebben we een groot project waar 1.000 portiekwoningen worden verduurzaamd. Eigenlijk wil je echt grootschalig renoveren of sloop/ VERSTEENDE nieuwbouw plegen, maar financieel gezien komen we OPENBARE daar niet verder dan verduurzamen van woningen. RUIMTE Met name de kwetsbare doelgroepen zijn hier de dupe van; er wordt geen beter gedifferentieerd programma gerealiseerd” – Woningcorporatie WoonOpMaat

Bouwjaar woningen (%)

WONEN IN DE SVA De woningvoorraad in de SVA schetst als gevolg BOUWJAAR WONINGEN (%) 16.000 woningen uit daarvan een zorgwekkend beeld als het gaat om bouwjaar 1945-1964 VERBETEREN 16.000 woningen uit bouwjaar 1945-1964 veroudering, woonkwaliteit en onderhoud. In de IJKWALITEIT 35% 35% mond zijn circa 16.000 woningen OPENBARE RUIMTE gebouwd in de periode 1945–1964, wat neerkomt op 33% van het 30% 30% totale woningareaal in de regio. Landelijk ligt dit aan25% 25% deel veel lager, op slechts 15%. Zie figuur: Bouwjaar woningen (%)

Delen van het woningareaal van de IJmond hebben een slechte kwaliteit. Dat heeft een historische context. De Koninklijke Hoogovens – het tegenwoordige Tata - speelde een belangrijke rol bij de wederopbouw van Nederland. Het bedrijf was een van de steunpilaren van de naoorlogse industrialisatie, zorgde voor werkgelegenheid en leverde essentiële materialen voor de wederopbouw. Voor de IJmond was het van extra betekenis: Hoogovens richtte in 1955 Huizenbezit Breesaap BV op om meer greep te krijgen op de woningvoorziening van haar werknemers. Dat deed ze in aanvulling op de gemeentelijke woningbedrijven, die in het zwaargehavende IJmond voor een enorme woningbouwgave stonden. De woningen werden veelal in hoog tempo en met beperkte middelen gerealiseerd tijdens die naoorlogse wederopbouw, met als gevolg een eenzijdig aanbod met lage bouwkwaliteit en beperkte duurzaamheid. 48

20% 20% 15% 15%

In de SVA is deze situatie nog pregnanter: 43% van 10% 10% de woningen in dit gebied dateert uit deze naoor5% logse periode. Deze woningen kampen veelal met 5% structurele tekortkomingen zoals gebrekkige isolatie, 0% 0 Voor 1985-2005 Na 2005 Voor 1945 1945 1945-1964 1945-1964 1965-1984 1965-1984 1985-2005 Na 2005 matige ventilatie, geluidsoverlast en een verhoogde kans op vocht- en schimmelproblemen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor het wooncomfort, maar ook Zaanstad IJmond voor de gezondheid van inwoners. Een ongezond binnenklimaat vergroot het risico op of versterkte H2.4 NederlandBasisregistratie adressen en gebouwen A18 2024 - eigen bewerking de effecten van luchtwegaandoeningen, allergieën en mentale gezondheidsproblemen – met name bij Basisregistratie adressen en gebouwen 2024 (eigen bewerking) kinderen en ouderen. Daarnaast bestaat 64% van de woningvoorraad in de SVA uit huurwoningen, waarvan het overgrote deel (55%) sociale huurwoningen verhuurd wordt door woningcorporaties. De leefkwaliteit van een aanzienlijke groep inwoners is daarmee afhankelijk

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

Zaa

Ned

IJm

Verdeling woningvoorraad type woningen

van het bestaande onderhoudsniveau en van de investeringscapaciteit van deze woningcorporaties. En dat staat onder druk, zoals hierna wordt beschreven. Zie figuur: Verdeling woningvoorraad type woningen

Landelijk kampt 25% van de huurwoningen met vocht- en schimmelproblematiek en 38% van de huurders in corporatiewoningen ervaart achterstallig onderhoud. De kans op deze problemen is aanzienlijk groter in oudere woningen: woningen van voor 1945 hebben vijf keer zo vaak last van vochtproblemen dan woningen gebouwd na 1990. Zie figuur: Energielabels C en lager

Een slechte score op het gebied van energierendement speelt hierin een belangrijke rol. Veel woningen in de SVA hebben een laag energielabel (C of lager), wat voor inwoners kan leiden tot hoge energiekosten door energieverlies en een ongezond binnenklimaat. Inwoners van deze woningen lopen niet alleen een groter risico op gezondheidsproblemen, maar bevinden zich ook vaker in een situatie van energiearmoede. Veel van deze slecht presterende woningen bevinden zich in de SVA. Zie figuur: Energiearmoede (%)

De fysieke en functionele achterstanden in de woningvoorraad vertalen zich ook in economische termen. De gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de SVA ligt circa €100.000 lager dan het landelijk gemiddelde. Die lagere WOZ-waarde is niet alleen voor de gehele regio kenmerkend, maar duidt ook op een slechte kwaliteit van de woning, een laag energielabel en een matige waardering van de locatie/omgeving. Tegelijkertijd nemen de instandhoudingskosten toe, 49

vooral voor woningcorporaties die geconfronteerd worden met een verouderde voorraad en hoge renovatiekosten en de relatief grote groep met lage huren in deze regio. De wettelijke verduurzamingsopgave komt daar nog bovenop. CORPORATIES NADER BEKEKEN Woningcorporaties spelen in de IJmond een relatief grote rol als het gaat om de woningvoorraad: zij bezitten ca. 35% van de totale woningvoorraad (landelijk is dat 28%), in totaal zo’n 24.600 woningen. Van de 16.000 woningen die gebouwd zijn tussen 1945 en 1964 zijn er circa 9.300 in handen van corporaties. Dat maakt de corporaties een cruciale partij in de aanpak van de verouderde voorraad. Tegelijkertijd staan zij voor enorme uitdagingen op het gebied van onder meer verduurzaming (Nationale Prestatieafspraken) en transformatie/ sloop-nieuwbouw. Zie

VERDELING WONINGVOORRAAD TYPE WONINGEN Nederland Nederland Zaanstad Zaanstad Velsen Velsen Heemskerk Heemskerk Beverwijk Beverwijk 0

0%

Koopwoningen

50%

50%

Particuliere huurwoningen H2.4Woningcorporatie CBS: Kerncijfers buurten en wijken 2024

figuur: Bouwjaar woningen IJmond in corporatiebezit CBS: Kerncijfers buurten en wijken 2024

Een complicerende factor is de versnippering van het corporatiebezit in de regio. De 24.600 corporatiewoningen in de IJmond zijn verdeeld over vijf woningcorporaties, waarvan de grootste circa 8.400 woningen binnen de IJmondregio bezit en de kleinste slechts 1.600. Ter vergelijking: de gemiddelde corporatie in Nederland beheert tussen de 10.000 en 15.000 woningen. Deze fragmentatie beperkt de schaalvoordelen en de organisatorische slagkracht die nodig zijn voor grootschalige renovatie- en vernieuwingsopgaven. Coördinatie tussen verschillende partijen, afstemming van investeringsplannen en gezamenlijke uitvoeringskracht zijn hierdoor complexer te organiseren. Zie figuur: Verdeling voorraad corporaties

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

100%

100%

A20

Verdeling voorraad corporaties

Bouwjaar woningen IJmond in corporatiebezit

Daarnaast staan de financiële mogelijkheden van de corporaties in de regio onder druk. De komende jaren wordt een daling van de Interest Coverage Ratio (ICR) verwacht. Dat betekent dat corporaties minder ruimte hebben om rentelasten te dragen. Tegelijkertijd stijgt de Loan-to-Value (LTV), wat duidt op toenemende schuldenlast ten opzichte van de marktwaarde van het bezit. Deze trends wijzen op een afnemende investeringscapaciteit, precies op het moment dat forse investeringen in verduurzaming, renovatie en nieuwbouw noodzakelijk zijn. Sloop- nieuwbouw geeft ruimte om de woningaantallen en de woonkwaliteit te vergroten. Bijvoorbeeld door aanleg van liften waardoor woningen levensloopbestendig worden. Maar sloop-nieuwbouw vergt ook verwerking van boekwaardeverlies en sloopkosten in de financiële huishouding. De relatief H2.4 lage VON-prijzen in deze regio beperken de mogelijkheid om met marktwoningen investeringsruimte te creëren, naast de beperking die de regelgeving ten aanzien van woningcorporaties.

BOUWJAAR WONINGEN IJMOND IN CORPORATIEBEZIT

400 IJmond woningen 1.200 overige woningen

10.000 10.000

8.400 woningen

3.700 woningen

24.600 corporatie woningen

4.500 IJmond woningen 11.500 overige woningen

5.000 5.000

Legenda Woningbedrijf Velsen

Woningbedrijf Velsen Velison Wonen 00

Brederode Wonen Legenda < 1945 1945-1964 1965-1984 1965-1984 1985-2005 1985-2005 2005-2024 Voor 1945 1945-1964 Na 2005

H2.4

Pré Wonen

Autoriteit woningcorporaties - inspectie Leefomgeving en Transport 2024

Velison Wonen

6.500 woningen

A25

Basisregistratie adressen en gebouwen 2024 Gezondheidsmonitor GGD Kennemerland 2024

(eigen bewerking)

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

BAG register - eigen bewerking

A22

Brederode Wonen Pré Wonen WoonopMaat

WoonopMaat

De optelsom van de verouderde, eenzijdige woningvoorraad, lage woonkwaliteit, beperkte energielabelprestaties, lage WOZ-waarden, versnipperd bezit en afnemende financiële slagkracht maakt duidelijk dat de SVA voor een urgente en complexe woonopgave staat. Zonder gerichte overheidsinterventie, aanvullende investeringsmiddelen en betere samenwerking tussen corporaties, is het risico groot dat de achterstanden verder oplopen. Dit heeft vervolgens weer negatieve effecten op gezondheid, leefbaarheid en sociaaleconomische perspectieven van inwoners.

50

VERDELING VOORRAAD CORPORATIES

OPGAVE 5

VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE

VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE

VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE

“Er wordt veel gesproken over het opnieuw inrichten van de openbare ruimte, maar er liggen ook kansen bij het slimmer inrichten van de openbare ruimte. Niet overal is een gebrek aan speelvoorzieningen, maar daar waar een tekort is kunnen schoolpleinen openbaar worden gemaakt om zo relatief eenvoudig voorzieningen aan de openbare ruimte toe te voegen.“ – Floor Braet, Atlant Basisscholen Hoewel de IJmond wordt omringd door waardevolle natuurgebieden zoals duinen, bossen en kustzones, laat de inrichting van de gebouwde omgeving een ander beeld zien. In de stedelijke kernen, met name in de SVA, is het aandeel groen in de openbare ruimte opvallend laag. Waar het omliggende landschap uitnodigt tot recreatie en verkoeling, blijft het effect van natuur binnen de bebouwingsgrenzen sterk achter. Zie figuur: Bebouwd gebied en groen - IJmond

Het verkoelend vermogen van groene en blauwe structuren (zoals parken, bomen, vijvers en grachten) is essentieel om stedelijke hittestress tegen te gaan. In grote delen van de IJmond is dit verkoelend effect echter verwaarloosbaar. Dit wordt nog verergerd door de nabijheid van zware industrie, die extra warmte genereert en het verkoelend vermogen van stedelijk groen verder ondermijnt. 51

Ook de autodominantie draagt daar in negatieve zin aan bij. Vooral in het centrum van IJmuiden en Beverwijk is sprake van een sterk versteende omgeving. Zie figuur: Verkoelend effect groen en blauw -

Bebouwd gebied en groen - IJmond

BEBOUWD GEBIED EN GROEN - IJMOND

IJmond en Amsterdam (°C op jaarbasis)

Het percentage groen in de bebouwde gebieden toont de ernst van de situatie. Waar het landelijke gemiddelde op 38% ligt, kent de IJmond slechts 20% stedelijk groen. In de SVA, dat zich grotendeels door de centra van Beverwijk, Heemskerk en IJmuiden uitstrekt, is dat zelfs gedaald tot slechts 14%. Deze cijfers bevestigen wat visueel al zichtbaar is: een harde, stenige openbare ruimte die weinig bijdraagt aan een gezond en prettig leefklimaat. Zie figuur: Verhouding groen-grijs-blauw De gevolgen hiervan zijn niet alleen merkbaar in het dagelijks leven van inwoners, maar zullen richting de toekomst steeds groter worden. Versteende gebieden warmen sneller op tijdens hete zomerdagen, wat leidt tot verhoogde hittestress. Een risico dat met name ouderen, jonge kinderen en mensen met gezondheidsproblemen treft. Daarnaast zorgt het gebrek aan waterdoorlatende oppervlakken voor een verhoogd risico op wateroverlast en overstromingen bij hevige neerslag. Klimaatverandering maakt deze effecten urgenter dan ooit.

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

H2.5

Groen Gebouwen BAG adressen en OSM data (eigen bewerking)

BAG adressen en OSM data - eigen bewerking

A27

Verkoelend effect groen en blauw - IJmond en Amsterdam (°C op jaarbasis)

Een bijkomend probleem is de inrichting van de VERKOELEND EFFECT GROEN EN BLAUW - IJMOND EN AMSTERDAM (°C OP JAARBASIS) openbare ruimte die ten dienste lijkt te staan van IJmond gemotoriseerd verkeer. De SVA kent een hoge parkeerdruk en een sterke afhankelijkheid van de auto, wat heeft geleid tot een groot aantal parkeerct groen plaatsen en blauwop - IJmond en Amsterdam (°C op jaarbasis) maaiveldniveau. Deze parkeerplaatsen dragen niet alleen bij aan verdere verharding van de omgeving, maar nemen ook ruimte in beslag die anders gebruikt zou kunnen worden voor vergroening, verblijfsplekken of ontmoeting. Dit versterkt het beeld van een functionele maar beperkt leefbare buitenruimte. De combinatie van weinig groen, veel verharding, beperkte klimaat adaptieve maatregelen en een overwegend auto-georiënteerde inrichting zorgt ervoor dat de openbare ruimte in de SVA onvoldoende bijdraagt aan gezondheid, welzijn en toekomstbestendigheid. Investeren in vergroening, het Amsterdam terugdringen van verharding, en het herinrichten van straten en pleinen met oog voor klimaatadaptatie, gezondheid en verblijfskwaliteit is dan ook cruciaal om de SVA veerkrachtig te maken voor de toekomst.

Amsterdam

0,9

Legenda 0,9

0,9

H2.5

sinstituut voor Volksgezondheid en eu (RIVM)(2020) - eigen bewerking

A28

3,6 3,6

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)(2020) - eigen bewerking

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)(2020) (eigen bewerking) 52

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

A28

3,6

Verhouding groen-grijs-blauw

VERHOUDING GROEN-GRIJS-BLAUW

Zaanstad Zaanstad Velsen

Velsen

Heemskerk Heemskerk Beverwijk Beverwijk Nederland Nederland 0

50%

50%

100%

100%

Geen data

Boom

Boom

Laag groen Grijs

Laag groen

Blauw

Grijs Blauw H2.5

Klimaateffectatlas: Cobra Groeninzicht (2021)

A29

Klimaateffectatlas: Cobra Groeninzicht (2021)

53

Legenda Geen data

BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK

54

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

OPGAVEN

OPGAVE 1 De analyse constateert 5 opgaven:

OPGAVEN

De analyse constateert 5 opgaven:

BETER OPGAVEN ONTWIKKELDe analyse constateert 5 opgaven: PERSPECTIEF

BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVEN

De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: ONTWIKKELOPGAVEN PERSPECTIEF De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: AMBITIE ONTWIKKELPERSPECTIEF BEPERKT Deze eersteVERMINDEREN opgave is vooral gericht op het verONTWIKKELCRIMINALITEIT PERSPECTIEF beteren vanEN hetOVERLAST welzijn en de toekomst van het BEPERKT CRIMINALITEIT individu, de inwoners in onze regio. We willen ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF hen gelijke kansen bieden, de mogelijkheid om BEPERKT CRIMINALITEIT zich sociaal en economisch te ontwikkelen en ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF

BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVENBETER ONTWIKKELPERSPECTIEF BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF hun gezondheid te verbeteren. Dat begint bij VERMINDEREN CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT de jeugd, maar heeft uiteraard betrekking op EN OVERLAST EN OVERLAST onze hele kwetsbare samenleving GEZONDHEIDSVERMINDEREN VERBETEREN VERBETEREN CRIMINALITEIT ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSGEZONDHEIDSEN OVERLAST STANDEN EN OVERLAST SITUATIE SITUATIE GEZONDHEIDSVERBETEREN VERMINDEREN ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSCRIMINALITEIT Realisatie van een beter ontwikkelperspectief vergt STANDEN EN OVERLAST SITUATIE EN OVERLAST specifiek inzet op de volgende thema’s: GEZONDHEIDSVERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSSTANDEN SITUATIE GEZONDHEIDSVEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSWONINGKWALITEIT EN STANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD GEZONDHEIDSVERBETEREN VEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSKWALITEIT EN WONINGKWALITEIT EN STANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD AANBOD WONINGEN VEROUDERDE VERBETEREN WONINGKWALITEIT EN VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VEROUDERDE VERBETEREN OPENBARE WONINGKWALITEIT EN RUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN VEROUDERDE OPENBARE KWALITEIT EN WONINGRUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN

VERBETEREN KWALITEIT KWALITEIT OPENBARE RUIMTE OPENBARE RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE 55 BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing KWALITEIT IJmond RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT

THEMA’S Onderwijs

Wonen

Economie

Fysieke leefomgeving

Maatschappelijke voorzieningen

Mobiliteit

Deze aspecten worden hierna nader toegelicht. Benadrukt moet worden dat dit niet een volledig beeld geeft van manieren om een beter ontwikkelperspectief te creëren, maar binnen de veelheid aan mogelijkheden een gezamenlijke focus creëert. ONDERWIJS Iedere inwoner wordt via onderwijs in de gelegenheid gesteld om op een passend niveau actief mee te doen in de samenleving. • Versterken taalonderwijs met nadruk op intergenerationeel taalonderwijs In de IJmond wordt al stevig ingezet op taalonderwijs. Toch kan de aanpak verder worden versterkt door meer nadruk te leggen op intergenerationeel taalonderwijs, waarbij ouders en kinderen samen leren. Dit bevordert niet alleen de taalvaardigheid binnen gezinnen, maar draagt ook bij aan het verbeteren van het contact met buurtcoaches, de overheid en buurtgenoten. • Intensiveren en structureel financieren buitenschoolse activiteiten Actief mee kunnen doen in de samenleving begint met het vroegtijdig voorkomen van achterstanden bij basisschoolleerlingen. Eenmaal opgelopen achterstanden zijn moeilijk in te lopen. Verschillende buitenschoolse activiteiten dragen bij aan het verkleinen van achterstanden. Een voorbeeld daarvan is de Velsense zomerschool, waar kinderen uit minder kansrijke gezinnen tijdens eerste 3 weken van de zomervakantie aan deelnemen. Het geeft kinderen een betere basis voor het vervolg.

Dit soort activiteiten staan onder druk: het betreft 56

bovenwettelijke taken die als gevolg van de afname van middelen ten behoeve van onderwijsachterstandenbeleid makkelijk beperkt of geschrapt worden. De lange termijnwaarde kan echter groot zijn. Binnen de IJmond zou gestreefd moeten worden naar uitbreiding en structurele financiering. • Stimuleren leerwerktrajecten Voor jongeren en volwassenen bieden werkervaringsplekken gelegenheid om werkervaring op te doen en daarmee de arbeidskansen te vergroten. Bijvoorbeeld na een opleiding of als onderdeel van een re-integratie traject. Ook voor deze trajecten wordt gestreefd naar intensivering. • Stimuleren werkervaringsplek Voor jongeren en volwassenen bieden werkervaringsplekken gelegenheid om werkervaring op te doen en daarmee de arbeidskansen te vergroten. Bijvoorbeeld na een opleiding of als onderdeel van een re-integratie traject. • Onderwijsaanbod nog beter laten aansluiten op arbeidsaanbod We constateren een grote groep inwoners die basis of middelbaar opgeleid zijn, waarvoor het arbeidsaanbod niet altijd goed aansluit. Daarop ingrijpen kan vanuit twee perspectieven: het realiseren van nieuwe werkgelegenheid die aansluit op het opleidingsniveau, waarover in de volgende paragraaf (regionale economie) meer, en het nog beter laten aansluiten van het onderwijsaanbod op het bestaande en te verwachten arbeidsaanbod.

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

• Tussengroep een beter perspectief bieden Er is sprake van een kwetsbare tussengroep: de groep die geen ondersteuning in het kader van speciaal onderwijs nodig heeft, maar waarvoor het regulier onderwijs een te grote uitdaging vormt. Binnen het preventief plan voor passend onderwijs waaraan wordt gewerkt zou ook die groep meer aandacht moeten krijgen.

ming van het aanbod van werkgelegenheid en het in beweging brengen van kwetsbare inwoners. Door het bieden van subsidies voor ondernemers en vergroten van de bekendheid daarvan, kunnen ondernemers kwetsbare inwoners waaronder mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij de hand nemen, stageplekken creëren en beschikbaarheid van werkgelegenheid verbeteren.

• Uitbreiden aantal brugfunctionarissen De brugfunctionaris verbindt school en omgeving, en ondersteunt ouders met niet-onderwijs gerelateerde vragen. Een effectief instrument dat uitbreiding behoeft.

MOBILITEIT Iedereen heeft toegang tot betaalbare en betrouwbare mobiliteit om onderwijs, werk en voorzieningen te kunnen bereiken.

ECONOMIE De regionale arbeidsmarkt biedt werkgelegenheid die aansluit bij de vaardigheden en ambities van inwoners. • Stimuleren leerwerktrajecten en werkervaringsplekken Zie hetgeen hierover werd opgemerkt onder onderwijs. • Verder versterken sectoren met werkgelegenheid die aansluit op basis opgeleiden De IJmond heeft een relatief grote groep basis opgeleiden. Om de aansluiting van deze groep met de arbeidsmarkt te houden en verbeteren, worden sectoren aangetrokken en behouden met vraag naar basis opgeleiden. • Verder bevorderen ondernemersklimaat en maatschappelijk ondernemerschap Ondernemers spelen een cruciale rol in de afstem57

• Fietsen aantrekkelijker en veiliger maken voor alle inwoners Voor voetgangers en fietsers worden aantrekkelijke routes gecreëerd om voorzieningen en werkplekken te bereiken, en wordt ingezet op het daadwerkelijk gebruik van die routes. Inspiratie biedt daarbij het fietsenplan Zaanstad, dat een drieledige inzet kent: 1. Een goede basis van fietspaden en stroken. 2. Mensen leren fietsen, door bijvoorbeeld fietslessen aan te bieden. 3. Promotie om fietsgebruik te bevorderen. • Verbeteren HOV-verbindingen Om een echt alternatief te bieden voor de auto wordt op alle plekken in de IJmond ingezet op hoogwaardig openbaar vervoer (HOV), waar opportuun in de vorm van Bus Rapid Transit. Dat gebeurt met voldoende frequentie en urenbereik, zodat ook buiten reguliere werktijden auto afhankelijkheid wordt beperkt.

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

• Verbeteren routes van HOV-stations naar de plaats van bestemming De route van ov-station naar de plaats van bestemming, de last mile, kost vaak onevenredig veel tijd of is niet uitnodigend. De route van woning naar bus- en treinstation wordt daarom zo optimaal mogelijk ingericht.

• Ontmoeting en ontwikkeling van de jeugd Werk samen met jongeren aan het creëren van meer plekken waar zij elkaar kunnen ontmoeten en zich kunnen ontwikkelen, op een manier die aansluit bij hun wensen. Dit kan eventueel gecombineerd worden met een intensiever gebruik van bestaande maatschappelijke voorzieningen.

MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Maatschappelijke voorzieningen - fysiek en nietfysiek - zijn goed bereikbaar en dragen bij aan het ontwikkelperspectief van de inwoner.

• Intensivering van schuldhulpverlening en schuldpreventie Een oplopende schuldenlast kan sterk bijdragen aan een ervaren gebrek aan ontwikkelperspectief. Intensiveren van schuldhulpverlening en inzet op preventie – onder meer door het aanbieden van onderwijs op het gebied van omgang met financiën - is nodig.

• Huis van de wijk als drager van de buurt Het bereiken van inwoners is soms lastig: mensen kunnen de stap naar overheidsinstanties als groot ervaren of zijn wantrouwend. Laagdrempelige toegang tot kennis kan bijdragen aan preventie en oplossingen. Een huis van de wijk – per wijk naar behoeven in te richten- kan zo’n laagdrempelige toegang bieden. • Multifunctioneel gebruik van maatschappelijke voorzieningen We faciliteren veel maatschappelijk vastgoed; huizen van de wijk, culturele centra, ontmoetingscentra, sportvoorzieningen, scholen. Deze voorzieningen staan vaak ‘s avonds leeg of worden maar enkele dagen in de week gebruikt. Multifunctioneel gebruik, hoe lastig dat voor wat betreft beheer soms ook kan zijn, kan bijdragen aan een effectieve inzet van dergelijke voorzieningen en meer synergie tussen de gebruikers. Daar wordt extra op ingezet.

58

WONEN Woon- en leefomstandigheden vormen geen belemmering in de ontwikkeling van een individu. • Voldoende passende en betaalbare woningen Door te streven naar voldoende passende en betaalbare woningen wordt overbewoning teruggedrongen, wordt gedwongen inwonen bij ouders voorkomen en worden mensen niet meer gedwongen om een onevenredig deel van hun inkomen aan woonlasten te spenderen. In alle gevallen levert dat een verbetering van het ontwikkelperspectief op. • Sturen op betere functiemenging Door te streven naar een betere menging van wonen en werken – bijvoorbeeld als onderdeel van een sloop nieuwbouwproces – kan de werk-

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

functie in monofunctionele woonwijken worden gebracht. Dit biedt een inspirerend voorbeeld binnen de directe woonomgeving. • Sturen op diversiteit in de wijk Een brede mix van inwoners zorgt voor meer draagkracht in de wijk en een andere dynamiek die mogelijk inspireert. Goede afwisseling tussen vragers en dragers vraagt om goede spreiding. STREEFWAARDEN Wanneer zijn we geslaagd in het streven naar een beter ontwikkelperspectief? Niet alle aspecten lenen zich voor kwalitatieve doelstellingen. Voor een aantal waarvoor dat wel kan, worden streefwaarden bepaald. Bij die streefwaarden is als uitgangspunt genomen dat de buurten in de SVA het verdienen om minimaal op gelijk niveau als het huidige (meetmoment 2024) gemiddelde van de IJmond te komen. Dat niveau moet zijn gehaald in 2040. Omdat de stedelijke vernieuwing zich focust op de buurten in de SVA maar zich daar niet toe beperkt is ook een streefwaarde voor de hele IJmond opgenomen, te bereiken in 2045. Deze streefwaarde is gebaseerd op het landelijk gemiddelde van de betreffende indicator.

AMBITIE

Huidige situatie

2040 SVA

Ambitieniveau IJmond 2045

Percentage inwoners in de SVA met een opleiding hoger dan ‘basisopleiding’* gaat omhoog

35%

23%

15%

% van kinderen met verwachte onderwijsachterstanden in de SVA (behorende tot landelijke doelgroep) moet omlaag Het aantal mensen dat een beperking ervaart door onvoldoende taalbeheersing neemt af Voor iedere inwoner in de SVA die een praktische opleiding heeft genoten en kan werken is binnen een half uur reizen per fiets of OV passende werkgelegenheid voorhanden Minimaal X% van de deelnemers aan een leerwerktraject vindt na 6 maanden een betaalde baan die past bij het leerwerktraject. Afname van mensen die aangewezen zijn op schuldhulpverlening.

In navolgendenavolgende tabel zijn voorstellen voor streefwaarden opgenomen. Die moeten nader worden aangevuld in het kader van de uitwerking van deze aanpak.

59

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

OPGAVEN

OPGAVE 2 De analyse constateert 5 opgaven:

OPGAVEN

De analyse constateert 5 opgaven:

VERMINDEREN OPGAVEN CRIMINALITEIT analyse constateert 5 opgaven: EN De OVERLAST

VERMINDERING CRIMINALITEIT EN OVERLAST OPGAVEN

De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: ONTWIKKELOPGAVEN PERSPECTIEF De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: AMBITIE ONTWIKKELPERSPECTIEF BEPERKT VERBETEREN We willen wijken waar (het gevoel van) crimiONTWIKKELGEZONDHEIDSPERSPECTIEF naliteit en SITUATIE overlast nihil is. Deze opgave richt BEPERKT CRIMINALITEIT zich dan ook op het terugdringen van criminaONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF liteit die zich op veel fronten uit: ondermijning, BEPERKT CRIMINALITEIT witwassen, uiteenlopende criminele delicten ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF

BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVENBETER ONTWIKKELPERSPECTIEF BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF en met name jeugdcriminaliteit. Dit willen we VERMINDEREN CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT repressief en preventief aanpakken. Datzelfde EN OVERLAST EN OVERLAST geldt voor overlast op straat door o.a. Mensen GEZONDHEIDSVERMINDEREN VERBETEREN VERBETEREN CRIMINALITEIT ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSmet onbegrepen gedrag en jeugd met wangeKWALITEIT EN EN OVERLAST STANDEN EN OVERLAST SITUATIE drag. Dat vraagt om goede begeleiding. Maar AANBOD WONINGEN GEZONDHEIDSVERBETEREN VERMINDEREN ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSCRIMINALITEIT het gaat ook om gedragingen van onze inwoners STANDEN EN OVERLAST SITUATIE EN OVERLAST zelf, zoals het achterlatenGEZONDHEIDSvan hondenpoep, te VERBETEREN ACHTER-Dit vraagt om GEZONDHEIDShard rijden en verkeerd parkeren. STANDEN SITUATIE bewustwording en gedragsverandering.

GEZONDHEIDSVEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSWONINGKWALITEIT EN STANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD GEZONDHEIDSVEROUDERDE VERBETEREN VERBETEREN GEZONDHEIDSWONING-vergt specifiek KWALITEIT EN Aanpak van criminaliteit en overlast KWALITEIT ACHTERSTANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD inzet op de volgende thema’s: OPENBARE RUIMTE VEROUDERDE VERBETEREN WONINGKWALITEIT EN VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VEROUDERDE VERBETEREN OPENBARE WONINGKWALITEIT EN RUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN VEROUDERDE OPENBARE KWALITEIT EN WONINGRUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE 60 BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing KWALITEIT IJmond RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT

THEMA’S Onderwijs

Wonen

Economie

Fysieke leefomgeving

Maatschappelijke voorzieningen

Mobiliteit

Deze thema’s worden hierna nader toegelicht. Benadrukt moet worden dat dit niet een volledig beeld geeft van manieren om criminaliteit en overlast te verminderen, maar een gezamenlijke focus creëert. ONDERWIJS Onderwijs draagt in samenwerking met zorg, gemeenten, corporaties en politie en rekening houdend met de geldende kaders voor informatiedeling bij aan intensieve persoonsgerichte aanpak met een focus op vroegsignalering en snelle interventie. • Voorlichting, preventie en vroegsignalering Scholen kunnen een marktplaats zijn voor criminele transacties en een plek voor werving van criminelen. Docenten en schoolpersoneel kunnen daarom een belangrijke rol spelen bij het signaleren van crimineel gedrag en het voorkomen daarvan. Dit vraagt om voorlichting aan docenten en schoolpersoneel, en om voorlichting van leerlingen over fysieke criminaliteit en digitale criminaliteit. Uit landelijk onderzoek onder VO-scholen dat gepubliceerd is via het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, blijkt dat voorlichting in algemene zin nog onvoldoende wordt ingevuld. In de IJmond wordt er aandacht aan besteed in het kader van het VIOS-overleg (Veilig In en Om Scholen). ECONOMIE Een eerlijke, transparante en rechtmatige lokale economie wordt gewaarborgd door het versterken van toezicht en handhaving op de legitimiteit van economische activiteiten. 61

• Coördinatie op ondermijning in de IJmond De onderwereld maakt vaak gebruik van legitieme maatschappelijke structuren om hun crimineel verkregen opbrengsten te legaliseren: ondermijning. Ondermijning wordt sterk beheerst door twee onderwerpen die met elkaar samenhangen: drugsproblematiek en misbruik van vastgoed. De drie gemeenten van de IJmond kunnen intensiever met elkaar samenwerken op ondermijning om waterbedeffecten te voorkomen. • Bieden alternatief toekomstperspectief voor jeugd met een criminele tendens Door jongeren nog beter te koppelen aan bedrijven die de jongeren op de juiste manier kunnen begeleiden, nog meer en betere stagemogelijkheden te organiseren en het bedrijfsleven en onderwijs beter bij elkaar te laten aansluiten, wordt ook jongeren met een criminele tendens een alternatief toekomstperspectief geboden. FYSIEKE LEEFOMGEVING De openbare ruimte is zó ingericht dat deze sociale controle bevordert, ontmoedigend werkt op crimineel gedrag en bijdraagt aan het veiligheidsgevoel van inwoners. • ‘Ogen op straat’ In het ontwerp van de openbare ruimte en de opstallen wordt meer rekening gehouden met het principe ‘ogen-op-straat’. Dat kenmerkt zich door heldere routes, zichtlijnen, menging met levendige functies, transparante plinten, en menging van mobiliteiten.

Deze maatregelen zorgen voor meer zichtbaarheid en sociale controle en dit verhoogt (het gevoel van) veiligheid.

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

• Voldoende verlichting en geen blindspots in de openbare ruimte Er wordt zowel bij bestaande inrichting van openbare ruimte als bij nieuwe inrichting van openbare ruimte nog meer rekening gehouden met veiligheid en het gevoel van veiligheid. In het ontwerp van de openbare ruimte worden blind spots voorkomen. Bestaande blind spots worden verbeterd door bijvoorbeeld betere verlichting. Gebruik van veilige routes moet worden gestimuleerd in combinatie met ontmoedigen van gebruik van onveilige routes. Vrouwen worden nadrukkelijker betrokken bij de inrichting van de openbare ruimte.

MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan preventie met focus op jeugd.

• Voorzieningen om de leefomgeving schoon te houden Een grote veroorzaker van een beleving van onveiligheid is een vervuilde openbare ruimte: hondenpoep, zwerfvuil, graffiti. Verder stimuleren van containeradoptanten, gerichte inzet op terugdringen hondenpoep op straat en gericht ruimte geven aan plekken voor legale graffiti/streetart kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren van het veiligheidsgevoel. Dat geldt ook voor het aanspreken van mensen op hun gedrag door buurtvaders en boa’s.

• Ruimte bieden voor jeugdcultuur in het publieke domein Door meer ruimte te bieden voor jeugdcultuur in het publieke domein kan eigenaarschap van dat domein bij de jeugd worden gestimuleerd. Dat kan door bijvoorbeeld inzet van een stadsrapper en het bieden van plekken voor legale graffiti/streetart.

Ook verhogen van de organisatiegraad van bedrijventerreinen helpt; bij een hogere organisatiegraad, zoals bij een Bedrijven Investerings Zone (BIZ) wordt er vanuit de ondernemers proactief ingezet op een schoon, heel en veilig bedrijventerrein.

62

• Jeugd- en jongerenwerk gericht op preventie Extra inzet van jeugd- en jongerenwerk voorkomt overlast en geeft meer ruimte voor een persoonsgerichte aanpak. Dat kan onder meer door uitbreiding van het aantal PGA-jeugdtrajecten in de IJmond. Maar ook door het versterken van de positie van de ouder(s) in het gezin, waarbij met name de positie van de moeder in veel gezinnen aandacht behoeft.

WONEN Het bevorderen van een veilige en leefbare woonomgeving door het terugdringen van overlast, intimidatie en criminaliteit in en rond de woning. • Woningen voor doelgroepen die voor overlast zorgen of begeleiding nodig hebben Voor bewoners die niet zelfstandig kunnen wonen of voor overlast zorgen is een begeleide woonvorm nodig. Dat kan effectief worden ingevuld door de gemeenten van de IJmond door deze woonvormen gezamenlijk te realiseren. Het gaat daarbij onder meer om Skaeve Huse (voor bewoners die

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

ernstige overlast geven), om Kamertrainingscentra (voor jongeren die begeleiding nodig hebben wij het wennen aan zelfstandig wonen), en om kleinschalige beschermd woonvoorzieningen (voor personen die niet thuis kunnen wonen). Voor al deze voorzieningen geldt dat versterking van inzet wenselijk is.

• Veiligheid achter de voordeur? Een integrale aanpak van Veilig Thuis, gemeenten en jeugdzorgpartners, binnen het vrijwillig en gedwongen kader, kan bijdragen aan het beter zicht krijgen op veiligheid achter de voordeur. Intensivering van samenwerking draagt bij aan het versneld beter zicht krijgen.

• Spreiden van kwetsbare doelgroepen in de gemeenten en over de regio Door kwetsbare doelgroepen zoals statushouders en daklozen beter binnen de gemeenten over de regio en te spreiden, in woningen of tijdelijke opvang, wordt de last die opvang van doelgroepen en in sommige gevallen ook overlast met zich meebrengt beter gespreid. Dit vergt goede afstemming met de IJmondgemeenten onderling, en met de overige gemeenten binnen Zuid-Kennemerland/IJmond en MRA. De Wet versterking regie volkshuisvesting gaat daarin sturing geven. De verdeling van de opvang van asielzoekers is al geregeld via de Spreidingswet. Op de spreiding van kwetsbare doelgroepen kan gedeeltelijk gestuurd worden door het passend woningaanbod beter te verdelen binnen de gemeenten.

STREEFWAARDEN Wanneer zijn we geslaagd in het streven naar vermindering van criminaliteit en overlast? Niet alle aspecten lenen zich voor kwalitatieve doelstellingen. Voor een aantal waarvoor dat wel kan zijn streefwaarden bepaald. Bij die streefwaarden is als uitgangspunt genomen dat de buurten in de SVA het verdienen om minimaal op gelijk niveau als het huidige (meetmoment 2024) gemiddelde van de IJmond te komen. Dat niveau moet zijn gehaald in 2040. Omdat de stedelijke vernieuwing zich focust op de buurten in de SVA maar zich daar niet toe beperkt is ook een streefwaarde voor de hele IJmond opgenomen, te bereiken in 2045.

• Functiemenging Functiemenging is het combineren van verschillende functies in een gebied, zoals wonen, werken, recreatie en voorzieningen, in plaats van ze strikt van elkaar te scheiden. Door in te zetten op functiemenging is de buurt gedurende de gehele dag levendig en is er sociaal toezicht, wordt de ruimte beter benut en wordt de sociale interactie versterkt. 63

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

STREEFWAARDE

Huidige situatie

Acceptabel niveau IJmondlint 2040

Ambitieniveau IJmond 2045

Afname van percentage risicojongeren in de SVA

8,3%

5,5%

5%

Afname van het aantal misdrijven per inwoner (x10.000)

514

400

300

Afname van het aantal meldingen verwarde personen Beleving van veiligheid (veiligheidsmonitor)

64

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

OPGAVEN

OPGAVE 3 De analyse constateert 5 opgaven:

OPGAVEN

De analyse constateert 5 opgaven:

VERBETEREN OPGAVEN GEZONDHEIDSDe analyse constateert 5 opgaven: SITUATIE

VERBETEREN GEZONDHEIDSSITUATIE OPGAVEN

De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: ONTWIKKELOPGAVEN PERSPECTIEF De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: AMBITIE ONTWIKKELPERSPECTIEF BEPERKT VERBETEREN De cumulatie van fysieke,ONTWIKKELmentale en leefstijlKWALITEIT EN PERSPECTIEF gerelateerde gezondheidsproblemen, gecomAANBOD WONINGEN BEPERKT CRIMINALITEIT bineerd met de concentratie van kwetsbare ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF bewoners in een verouderde woningvoorraad, BEPERKT CRIMINALITEIT leidt tot aanzienlijke gezondheidsachterstanden ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF

BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVENBETER ONTWIKKELPERSPECTIEF BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF bij onze inwoners. De noodzaak voor gerichte VERMINDEREN CRIMINALITEIT preventieve maatregelen,CRIMINALITEIT gezondheidsbevorEN OVERLAST EN OVERLAST dering, verbetering van GEZONDHEIDSde leefomgeving en VERMINDEREN VERBETEREN VERBETEREN ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDStoegankelijke zorg is dan CRIMINALITEIT ook urgent. KWALITEIT EN OVERLAST STANDEN EN OVERLAST SITUATIE OPENBARE RUIMTE GEZONDHEIDSVERBETEREN VERMINDEREN ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSCRIMINALITEIT STANDEN EN OVERLAST SITUATIE EN OVERLAST Aanpak van criminaliteit en overlast vergt specifiek GEZONDHEIDSVERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSinzet op de volgende thema’s: STANDEN SITUATIE GEZONDHEIDSVEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSWONINGKWALITEIT EN STANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD GEZONDHEIDSVERBETEREN VEROUDERDE ACHTERGEZONDHEIDSKWALITEIT EN WONINGSTANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD VEROUDERDE VERBETEREN WONINGKWALITEIT EN VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VEROUDERDE VERBETEREN OPENBARE WONINGKWALITEIT EN RUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN VEROUDERDE OPENBARE KWALITEIT EN WONINGRUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN

OPENBARE KWALITEIT RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE 65 BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing KWALITEIT IJmond RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT

THEMA’S Onderwijs

Wonen

Economie

Fysieke leefomgeving

Maatschappelijke voorzieningen

Mobiliteit

Deze aspecten worden hierna nader toegelicht. Benadrukt moet worden dat dit niet een volledig beeld geeft van manieren om mentale en fysieke gezondheidsachterstanden tegen te gaan, maar een gezamenlijke focus creëert. FYSIEKE LEEFOMGEVING De openbare ruimte is zó ingericht dat deze uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen, en daarmee bijdraagt aan een gezonde leefstijl. • Een omgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten Het creëren van een toegankelijke en aantrekkelijke groene openbare ruimte, met voldoende groene verbindingen tussen voorzieningen en wandelen fietsroutes, stimuleert inwoners om meer te bewegen in hun eigen buurt. • Gezondheidskader voor de fysieke leefomgeving Door het ontwerpen van een gezondheidskader voor de fysieke leefomgeving kan betere sturing worden georganiseerd op het inrichten van een openbare ruimte die gezondheidsbevorderend werkt. MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Er is een toegankelijk en gevarieerd aanbod van sport-, spel-, welzijns- en zorgvoorzieningen in de directe leefomgeving van inwoners, met voldoende ruimte voor ontmoeten. • Realisatie van voldoende sport en spelvoorzieningen, al dan niet gedeeld Gedacht kan worden aan zwembaden en sporthal66

len die de sportvraag in één of meerdere gemeenten bedienen. Afstemming binnen de IJmond draagt zorg voor een fijnmazige en efficiënte invulling van de sport- en beweegvraag. • Kanteling van zorg naar preventie en welbevinden In het kader van het IZA worden patiënten met psychosociale klachten door huisartsen en andere zorgverleners niet alleen doorverwezen naar medische zorg, maar ook naar welzijnscoaches of het sociaal wijkteam die hen helpen met informele en sociale activiteiten, onderliggende problemen als schulden en gemeenschapsaanbod. Dat zorgt voor een bredere en toegankelijkere zorgverlening. • Realisatie van meer huiskamerinitiatieven Huiskamerinitiatieven zijn laagdrempelige plekken voor ontmoeten, en daarmee voor het tegengaan van eenzaamheid. Ook bieden ze gelegenheid voor vroegsignalering. Door de incidentele financieringswijze is het lastig om gebruikers voldoende perspectief te bieden en de organisatie voldoende consistent te maken. Een meer structurele financiering draagt bij aan bestendigheid, hetgeen zowel gebruiker als organisatie helpt. MOBILITEIT Stimuleren actieve vormen van vervoer, zoals fietsen en wandelen, door veilige, aantrekkelijke en toegankelijke routes. • Verder verbeteren wandel-en fietstoegankelijkheid naar omliggende natuurgebieden en binnen het stedelijk weefsel

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

ONDERWIJS Onderwijsinstellingen dragen bij aan gezondheidsvaardigheden en bewustwording over leefstijl, voeding en mentale gezondheid. • Onderwijsinstellingen dragen door onderwijs bij aan een gezondere leefstijl Kinderen worden via programma’s op school bewust gemaakt van de risico’s van ongezond eten, van zonschade en van de gevolgen van het niet sporten/bewegen, en dragen door voldoende sportlessen bij aan voldoende beweging. Daarnaast geven scholen samen met andere zorginstellingen, zoals consultatiebureaus, informatie aan ouders over het begeleiden van kinderen om gezond en evenwichtig op te groeien. WONEN Woon- en levensomstandigheden vormen geen belemmering en dragen bij aan mentaal welzijn.

• Toevoegen geclusterde woningen ouderen Het realiseren van geclusterde oudenwoningen (Knarrenhofje) is op meerdere plekken succesvol bij het terugdringen van eenzaamheid onder ouderen en het verlichten van de zorgfunctie. STREEFWAARDEN Wanneer zijn we geslaagd in het streven naar vermindering van gezondheidsachterstanden? Niet alle aspecten lenen zich voor kwalitatieve doelstellingen. Voor een aantal waarvoor dat wel kan zijn streefwaarden bepaald. Bij die streefwaarden is als uitgangspunt genomen dat de buurten in de SVA het verdienen om minimaal op gelijk niveau als het huidige (meetmoment 2024) gemiddelde van de IJmond te komen. Dat niveau moet zijn gehaald in 2040. Omdat de stedelijke vernieuwing zich focust op de buurten in de SVA maar zich daar niet toe beperkt is ook een streefwaarde voor de hele IJmond opgenomen, te bereiken in 2045.

• Zorgdragen voor voldoende goede woningen Overbewoning en slechte ventilatie zorgen voor schimmelvorming en een slecht binnenklimaat, en dat op zijn beurt voor gezondheidsachterstanden. De aanpak daarvan wordt beschreven onder de opgave ‘verouderde woningvoorraad’. • Gemengd wonen projecten Hoewel het wonen binnen één gebouw met verschillende doelgroepen niet overal even succesvol is gebleken kan het mengen van doelgroepen helpen bij onder meer het terugdringen van eenzaamheid onder ouderen.

67

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

AMBITIE

Huidige situatie

Acceptabel niveau IJmond

Ambitieniveau Nederland

Terugdringen percentage inwoners met overgewicht in de SVA

20,2%

17,5%

16,5%

Verminderen van een gevoel van eenzaamheid

19,1%

16%

14,5%

Terugdringen percentage inwoners die roken in de SVA

23,6%

20%

18%

Voldoet aan beweegrichtlijn

44,8%

46,8%

48%

68

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

OPGAVEN

OPGAVE 4 De analyse constateert 5 opgaven:

OPGAVEN

De analyse constateert 5 opgaven:

VERBETEREN OPGAVEN KWALITEIT EN De analyse constateert 5 opgaven: AANBOD WONINGEN

VERBETEREN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN OPGAVEN

De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: ONTWIKKELOPGAVEN PERSPECTIEF De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: AMBITIE ONTWIKKELPERSPECTIEF BEPERKT We zien in VERBETEREN de ijmond grote concentraties van ONTWIKKELKWALITEIT PERSPECTIEF een verouderde eenzijdigeRUIMTE woningvoorraad met OPENBARE BEPERKT CRIMINALITEIT lage woonkwaliteit en beperkte energieprestaONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF ties. Samen met de lage woz-waarden, versnipBEPERKT perd bezit en afnemende CRIMINALITEIT financiële slagkracht ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF

BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVENBETER ONTWIKKELPERSPECTIEF BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF van woningcorporaties maakt dat dit geen eenVERMINDEREN CRIMINALITEIT voudige opgave is. NieuweCRIMINALITEIT woningbouwlocaties EN OVERLAST EN OVERLAST om huidige bewoners door te laten stromen en GEZONDHEIDSVERMINDEREN VERBETEREN CRIMINALITEIT ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSnieuwe inwoners naar onze regio aan te trekken EN OVERLAST STANDEN EN OVERLAST SITUATIE zijn nodig. De bestaandeGEZONDHEIDSvoorraad vraagt om VERBETEREN VERMINDEREN ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSCRIMINALITEIT grondige renovatie of sloop/nieuwbouw. In alle STANDEN EN OVERLAST SITUATIE EN OVERLAST gevallen zijn gerichte overheidsinterventies, GEZONDHEIDSVERBETEREN ACHTER- en betere GEZONDHEIDSaanvullende investeringsmiddelen STANDEN SITUATIE samenwerking met en tussen corporaties en GEZONDHEIDSVEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSWONINGKWALITEIT EN ontwikkelaars nodig.

STANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD GEZONDHEIDSVERBETEREN VEROUDERDE ACHTERGEZONDHEIDSKWALITEIT EN WONINGSTANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD In het kader van deze aanpak wordt op het volgende VEROUDERDE VERBETEREN WONINGKWALITEIT EN thema gestuurd bij de aanpak van de verouderde VOORRAAD AANBOD WONINGEN woningvoorraad: VERSTEENDE VEROUDERDE VERBETEREN OPENBARE WONINGKWALITEIT EN RUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN VEROUDERDE OPENBARE KWALITEIT EN WONINGRUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE 69 BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing KWALITEIT IJmond RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT

THEMA’S Onderwijs

Wonen

Economie

Fysieke leefomgeving

Maatschappelijke voorzieningen

Mobiliteit

Dit aspect worden hierna nader toegelicht. Benadrukt moet worden dat dit niet een volledig beeld geeft van manieren om de verouderde woningvoorraad te vernieuwing, maar een gezamenlijke focus creëert. WONEN De woningvoorraad wordt toekomstbestendig gemaakt door verduurzaming, renovatie, verdichten/optoppen en/of sloop-nieuwbouw, zodat deze aansluit bij de woonbehoeften van verschillende doelgroepen. • Vergroten slagkracht corporaties door inzet op betere samenwerking De corporaties in de IJmond zijn kleiner dan de gemiddelde corporatie in Nederland. Een intensievere samenwerking kan leiden tot meer slagkracht, onder meer door het delen van mensen, kennis en investeringskracht. Die kan worden ingezet om onder meer sneller en beter invulling te geven aan sloop nieuwbouwplannen, en daarmee woningareaal te vergroten en toekomstbestendiger woningen te realiseren. • Verruimen investeringskracht voor grondige renovatie Renovatie en verduurzaming van de bestaande voorraad van corporaties vergt grote investeringen. De snel verslechterende ICR en LTV laten zien dat die ruimte ontbreekt. Dit kunnen corporaties niet alleen, daarom zijn onder meer nationale middelen en is een systeemwijzigingen nodig.

70

• Realiseren middelen om tekort op sloop-nieuwbouw opgave te dekken De businesscase van met name sloop nieuwbouw van corporatiewoningen is vrijwel niet sluitend te krijgen als gevolg van onder andere de inbrengwaarde van de bestaande bouw. Het vergt extra middelen om die sloop nieuwbouw te realiseren, zeker in het licht van de eis aan woningcorporaties om ook tot omhoog labelen van woningen over te gaan. Een extra complicerende factor is de relatief lage marktwaarde van (corporatie)woningen in veel delen van de IJmond, waardoor het verkopen daarvan om extra investeringsruimte te creëren beperkt meerwaarde heeft. • Woningverbetering zou altijd een brede inzet moeten hebben Om tot toekomstbestendige woningen te komen zou woningverbetering eigenlijk altijd een brede inzet moeten hebben, met een verbetering van de toegankelijkheid van de woningen en een goede aansluiting op de openbare ruimte. Als dat niet past zou sloop nieuwbouw in principe moeten prevaleren, om daarmee voor de lange termijn toekomstbestendigheid te borgen. STREEFWAARDEN Wanneer zijn we geslaagd in het streven naar een verbetering van de kwaliteit van de woningvoorraad? Niet alle aspecten lenen zich voor kwalitatieve doelstellingen. Voor een aantal waarvoor dat wel kan zijn streefwaarden bepaald. Bij die streefwaarden is als

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

uitgangspunt genomen dat de buurten in de SVA het verdienen om minimaal op gelijk niveau als het huidige (meetmoment 2024) gemiddelde van de IJmond te komen. Dat niveau moet zijn gehaald in 2040. Omdat de stedelijke vernieuwing zich focust op de buurten in de SVA maar zich daar niet toe beperkt is ook een streefwaarde voor de hele IJmond opgenomen, te bereiken in 2045.

AMBITIE

Huidige

Acceptabel

Ambitieniveau

situatie

niveau

IJmond

Renoveren woningvoorraad 1945-1960 Realiseren nieuwe woongebieden

71

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

OPGAVEN

OPGAVE 5 De analyse constateert 5 opgaven:

OPGAVEN

De analyse constateert 5 opgaven:

VERBETEREN OPGAVEN KWALITEIT De analyse constateert OPENBARE RUIMTE 5 opgaven:

VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE OPGAVEN

De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: ONTWIKKELOPGAVEN PERSPECTIEF De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: AMBITIE ONTWIKKELPERSPECTIEF BEPERKT De regio kenmerkt zich door bossen, landerijONTWIKKELPERSPECTIEF en en duinlandschappen langs de kust. Maar BEPERKT CRIMINALITEIT in de wijken zelf is de openbare ruimte veelal ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF versteend. De combinatie van weinig groen, BEPERKT CRIMINALITEIT veel verharding, beperkte klimaat adaptieve ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF

BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVENBETER ONTWIKKELPERSPECTIEF BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF maatregelen en een overwegend auto-georiënVERMINDEREN CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT teerde inrichting draagt niet bij aan een gezonde EN OVERLAST EN OVERLAST prettige leefomgeving. We moeten investeren GEZONDHEIDSVERMINDEREN VERBETEREN CRIMINALITEIT ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSin vergroening, een netwerk van loop- en fietsEN OVERLAST STANDEN EN OVERLAST SITUATIE verbindingen en goed hov, klimaatadaptatieve GEZONDHEIDSVERBETEREN VERMINDEREN ACHTERCRIMINALITEIT GEZONDHEIDSCRIMINALITEIT buitenruimten en ook buitenruimten die aanSTANDEN EN OVERLAST SITUATIE EN OVERLAST moedigen tot ontmoetingGEZONDHEIDSen beweging.

VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSSTANDEN SITUATIE GEZONDHEIDSVEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSWONINGKWALITEIT EN In het kader van deze aanpak wordt bij het tegenSTANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD gaan van versteende ruimteGEZONDHEIDSop de volgende twee VERBETEREN VEROUDERDE ACHTERGEZONDHEIDSKWALITEIT EN WONINGaspecten gestuurd: STANDEN SITUATIE WONINGEN VOORRAAD AANBOD VEROUDERDE VERBETEREN WONINGKWALITEIT EN VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VEROUDERDE VERBETEREN OPENBARE WONINGKWALITEIT EN RUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN VEROUDERDE OPENBARE KWALITEIT EN WONINGRUIMTE OPENBARE RUIMTE VOORRAAD AANBOD WONINGEN VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE 72 BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing KWALITEIT IJmond RUIMTE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE VERBETEREN OPENBARE KWALITEIT

THEMA’S Onderwijs

Wonen

Economie

Fysieke leefomgeving

Maatschappelijke voorzieningen

Mobiliteit

Deze aspecten worden hierna nader toegelicht. Benadrukt moet worden dat dit niet een volledig beeld geeft van manieren om gezondheidsachterstanden tegen te gaan, maar een gezamenlijke focus creëert. FYSIEKE LEEFOMGEVING De openbare ruimte wordt vergroend en klimaatadaptief ingericht, met ruimte voor wateropvang, biodiversiteit en verkoeling, zodat deze bijdraagt aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

een deel van de inwoners in de maakindustrie en in nachtdiensten werkt. • Gecentraliseerd parkeren in hubs Om de auto uit het straatbeeld te halen, meer ruimte voor groen te creëren en de verdichting en uitbreiding van een aantal wijken te kunnen dragen, wordt met de ontwikkel- en samenwerkingspartners ingezet op het realiseren van gecentraliseerde parkeerhubs.

• Aanleg van klimaatadaptieve en groene openbare ruimte Dat kan onder meer worden bereikt door het vervangen van verharding door groen, het aanleggen van wadi’s, het vergroten van het waterbergend vermogen van de ondergrond, het aanbrengen van bomen rekening houdend met de 3-30-300 regel. Door investeringen in klimaatadaptatie en groen samen te laten vallen met groot onderhoud kunnen veel maatregelen met relatief beperkte extra middelen worden bereikt. IJmondiale kennisuitwisseling kan daarbij helpen.

• Onderzoek naar parkeerregulering De drie gemeenten hebben een zeer beperkte controle op parkeren in de openbare ruimte, doordat in weinig buurten parkeren op vergunning is ingevoerd. Dit maakt het moeilijker om de auto te beperken in het straatbeeld.

MOBILITEIT Terugdringen van de aanwezigheid van de auto in straatbeeld een breder aanbod van veilige aantrekkelijke fiets- (en loop) routes.

Streefwaarden Wanneer zijn we geslaagd in het streven naar een verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte?

• Parkeernorm verlagen Door de parkeernorm in nieuwbouwgebieden te verlagen kan de toename van parkeerdruk als gevolg van toevoeging van woningen worden beperkt. Een alternatief in de vorm van goed HOV of fietsverbindingen zijn daarbij cruciaal, omdat 73

• Fietsen en wandelen aantrekkelijker door vergroende routes Door fiets- en wandelroutes uit te breiden, veilig te maken en te vergroenen kan fietsen en wandelen worden gestimuleerd.

Niet alle aspecten lenen zich voor kwalitatieve doelstellingen. Voor een aantal waarvoor dat wel kan zijn streefwaarden bepaald. Bij die streefwaarden is als uitgangspunt genomen dat de buurten in de SVA het verdienen om minimaal op gelijk niveau als het huidige (meetmoment 2024) gemiddelde van de IJmond te komen. Dat niveau moet zijn gehaald in

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

2040. Omdat de stedelijke vernieuwing zich focust op de buurten in de SVA maar zich daar niet toe beperkt is ook een streefwaarde voor de hele IJmond opgenomen, te bereiken in 2045.

AMBITIE

Huidige situatie

Acceptabel niveau

Ambitieniveau IJmond

Percentage groen in de SVA moet omhoog. Kunnen we m2 groen per inwoner als uitgangspunt nemen?

14,4%

17%

20%

74

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

REGIO INZET OP HOGER SCHAALNIVEAU In de voorgaande paragraaf werd inzet beschreven direct in de wijken. Daarbij werd ook gerefereerd aan de inzet op hogere schaalniveaus. In deze paragraaf wordt daar kort nader op ingegaan. Goede bereikbaarheid in gemeentelijk en regionaal perspectief Een belangrijke voorwaarde voor succesvolle interventie in de wijken is een goede bereikbaarheid van de IJmond, en dan met name een goede uitwisseling met de grotere steden in Noord-Holland op het gebied van economie en recreatie: voor de IJmond zijn Haarlem, Zaanstad, Alkmaar en Amsterdam belangrijke steden. Tegelijkertijd beperkt de infrastructuur in en rondom de IJmond ook de kansen van deze gebieden. Belangrijke randvoorwaarden die moeten worden ingevuld om de mogelijkheden te benutten zijn: • Het realiseren van een goede HOV-busverbinding met Heemskerk en het verbeteren van bestaande HOV-busverbindingen, al dan niet in de vorm van een Bus Trans Rapid. • Het realiseren van een intercitystation voor de IJmond op het traject Haarlem-Alkmaar. • Realiseren van de Velserverbinding. • Het afwaarderen van de A22. • Het uitwerken van een fietssnelroute die de belangrijke regionale hotspots met elkaar verbindt. 75

Ontwikkeling van nieuwe woongebieden Ten tweede is de ontwikkeling van nieuwe woongebieden een belangrijke voorwaarde voor het op gang krijgen van de stedelijke vernieuwing in de bestaande achterstandswijken. Om tot grondige renovatie en sloop/nieuwbouw van de bestaande woningvoorraad over te gaan is ruimte nodig om huidige inwoners een nieuwe plek te bieden. Die kan worden gevonden in nieuwbouwgebieden. Ook is nieuwbouw nodig om een doelgroep met sterkere financiele schouders aan te trekken. Belangrijke grotere nieuwbouwprojecten zijn in dit kader onder meer: • Het transformeren van de Spoorzone in Beverwijk van bedrijventerrein tot woningbouwlocatie. • Het realiseren van woningbouw op locatie Grote Buitendijk in Velserbroek (Velsen). • Het realiseren van kleinere nieuwbouwgebieden in de drie gemeenten zoals beschreven in de omgevingsvisies. Goede economische infrastructuur Als derde is een goede economische structuur een randvoorwaarde voor het realiseren van de stedelijke vernieuwing. De verwachte groei van de IJmond gaat

BIJLAGE 2 INZET VANUIT RAAMWERK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond

niet gelijk op met het aantal beschikbare banen. Dit heeft effect op de woon-werkbalans. De inzet is er: grote bedrijven als TATA Steel werken aan het verduurzamen van hun productieproces en nieuwe bedrijvigheid wordt gecreëerd door het realiseren van Energiehaven. In de Regionale Investeringsagenda (RIA) van het NOVEX-gebied Noordzeekanaalgebied worden deze economische investeringen als prioritaire opgave benoemd. Daarnaast wordt inzet gepleegd op onder andere brede welvaart en gezonde leefomgeving in het kader van het Economisch Gebiedsprogramma ‘Made in IJmond’ en de ‘Propositie IJmond MRA-Agenda 2024-2028’. Daarin ligt de focus op sectoren zoals de maakindustrie, havens en offshore wind. Deze inzet moet ook ten goede komen aan de inwoners van de SVA.