Bijlage 1. Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
Tekst van het document
geliev
AANPAK STEDELIJKE VERNIEUWING IJMOND 1
VOORWOORD | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
5 MAART 2026 AANPAK STEDELIJKE VERNIEUWING IJMOND
DIT IS EEN UITGAVE VAN DE IJMONDGEMEENTEN
DEZE AANPAK IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR
NextGenerationEU
INHOUD
1 2 3 4 BIJLAGEN
3
Voorwoord Samenvatting Introductie: Streven naar een Sterk IJmond
4 6 10
NAAR EEN AANPAK
13
ANALYSE EN OPGAVEN Vijf opgaven
17 21
RAAMWERK VOOR INZET Opgaven en thema’s Inzet op verschillende schaalniveau’s
24 24 26
IJMONDIALE AANPAK
31
Bijlage 1: ANALYSE Bijlage 2: INZET VANUIT RAAMWERK Bijlage 3: METHODIEK EN VERANTWOORDING
39 54 77
INHOUD | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
VOORWOORD De IJmondregio staat aan de vooravond van een belangrijke transitie. Met een rijke industriële historie, een dynamische economie en een diverse gemeenschap biedt deze regio volop kansen voor groei en vernieuwing. Tegelijkertijd staan we al langere tijd voor grote uitdagingen op het gebied van leefbaarheid, maatschappelijke participatie en sociale cohesie. De stedelijke vernieuwing van de IJmond is daarom niet alleen een noodzakelijke opgave, maar ook een unieke kans om een toekomstbestendige, gezonde en aantrekkelijke omgeving te creëren voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Deze aanpak vormt de basis voor een integrale aanpak van de stedelijke vernieuwing, maar ook voor een intensievere samenwerking tussen gemeenten en instanties in de IJmond. Dit document is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met overheden, maatschappelijke partners en bedrijven. Onder de noemer Sterk IJmond, dat doen we samen werken we aan onze stedelijke vernieuwingsopgaven: zorg dragen voor een beter ontwikkelperspectief van onze inwoners, het verminderen van criminaliteit en overlast, het verbeteren van hun gezondheidssituatie, het verbeteren van het aanbod en de kwaliteit van woningen en het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte.
Met dit document schetsen we de route naar een IJmond die klaar is voor de toekomst: een regio waar innovatie en traditie hand in hand gaan, en waar mensen met plezier wonen, werken en recreëren. We nodigen alle betrokkenen uit om samen deze ambitie te realiseren. De colleges van B&W van de IJmondgemeenten
4
VOORWOORD | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
Buurten waar de leefbaarheid onder druk staat
SAMENVATTING Met haar rijke industriële geschiedenis, krachtige economie, uitgestrekte duin- en natuurgebieden en diverse gemeenschap biedt de regio IJmond volop kansen voor ontwikkeling, groei en vernieuwing. Tegelijkertijd wordt de IJmond geconfronteerd met urgente uitdagingen op het gebied van leefbaarheid. De Leefbaarometer van het Ministerie van BZK laat zien dat 35 buurten in de IJmond een onvoldoende tot zware onvoldoende op leefbaarheid scoren. Dat gebeurt al decennialang, met cijfers die steeds verder rood kleuren. Het gaat om een aanzienlijk deel van de bevolking: in die buurten woont een derde van onze inwoners.
fessionals uit de betrokken sectoren, gericht op vergroting van de effectiviteit van de bestaande inzet, aanvulling van hiaten in die bestaande aanpak én op het creëren van een dragend verhaal voor hulp van andere overheidslagen.
We constateren in die buurten op basis van de Leefbaarometer en een nadere analyse op circa 250 indicatoren een cumulatie van opgaven: een beperkt ontwikkelperspectief voor de inwoners, veel criminaliteit en overlast, een slechte gezondheidssituatie, kwalitatief slechte woningen en een versteende openbare ruimte. Opgaven die vragen om een integrale benadering waarin fysieke, sociale en economische interventies afgestemd plaatsvinden.
De vijf genoemde opgaven worden langs zes thema’s aangepakt: onderwijs, wonen, economie, fysieke leefomgeving, maatschappelijke voorzieningen (fysiek en sociaal) en mobiliteit. In navolgende figuur zijn de opgaven weergegeven. Zie figuur: Matrix Opgaven
Dat vergt samenwerking van alle betrokken partijen: Rijk, provincie, gemeenten, onderwijsinstellingen, zorginstellingen, welzijnsinstellingen, bedrijven, corporaties. Daarom is door de drie gemeenten van de IJmond gewerkt aan een aanpak voor de stedelijke vernieuwing van de IJmond. Een aanpak voor pro6
Want hulp is hard nodig: de ernst van de situatie is vergelijkbaar met die van de wijken onder het Nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV), en dat met een slechtere gezondheidssituatie als extra uitdaging. Bovendien kleuren de cijfers steeds verder rood, bestaande inzet van de gemeenten ten spijt.
Bij deze opgaven wordt in het kader de aanpak voor de stedelijke vernieuwing door alle betrokkenen samengewerkt. Die aanpak behelst een beter gecoördineerde inzet van bestaande initiatieven, gezamenlijke definiëring van hiaten in de aanpak, opstelling van gezamenlijke gebiedsplannen, kennisuitwisseling bij het opstellen van gemeentelijke buurtof wijkplannen, realisatie van een uitvoerings- en investeringsagenda met stedelijke vernieuwingsprojecten uitgezet in de tijd, en de gezamenlijke
SAMENVATTING | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
De analyse constateert 5 opgaven:
organisatie van lobby, subsidiegaring, sturing op de besteding van die middelen en datamonitoring. Omdat effectief te organiseren wordt voorgesteld om een programma in te richten. Daarmee ontstaat een goede basis voor een samenwerking die strekt over een periode van minimaal 15 tot 20 jaar.
OPGAVEN
BEPERKT ONTWIKKELPERSPECTIEF
BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF
CRIMINALITEIT EN OVERLAST
VERMINDEREN CRIMINALITEIT EN OVERLAST
GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN
VERBETEREN GEZONDHEIDSSITUATIE
VEROUDERDE WONINGVOORRAAD
VERBETEREN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN
VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE
VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE
Het schema op de volgende pagina visualiseert de stappen die gezet zijn en de koers die we volgen vanuit deze aanpak. Met het vaststellen van deze aanpak wordt opdracht gegeven om uitwerking te geven aan: • De inrichting van een programmatische aanpak. • De gezamenlijke organisatie van subsidiewerving, monitoring, lobby en fondsvorming. • Het opstellen van gebiedsgerichte uitvoeringsplan en investeringsagenda.
7
SAMENVATTING | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
INHOUD
UITWERKING EN BESLUITVORMING RADEN
Opdracht
Beleid
Aanpak
Vakdisciplines gemeenten
Aanpak
Programma
Inwonersaantal IJmond
Vijf opgaven
Maatwerk per buurt voor en door inwoners Beverwijk | Heemskerk | Velsen
Data
IJmond in cijfers
Statistieken en kaarten
Partners
Lobby
Scores op Leefbaarheid 35 BUURTEN 152.446 inwoners
Individuele gesprekken
Communicatie
Introductie
CBS: Voorlopige bevolings gegevens per gemeente (1-1-2025)
A38
OPGAVEN
De analyse constateert 5 opgaven: 1e Projecten
Le 9 8 7 6 5 H1
1e Brede bijeenkomst
2e Brede bijeenkomst
25 september 2025
2026
Besluit
Informeren
Colleges IJmond
Raden IJmond
FINANCIEEL
Financiering
SPUK
Fonds
Subsidie
Netten op Zee
SV IJmond
Leefbaarometer ministerie van BZK 2022
BEPERKT ONTWIKKELPERSPECTIEF
BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF
CRIMINALITEIT EN OVERLAST
VERMINDEREN CRIMINALITEIT EN OVERLAST
GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN
VERBETEREN GEZONDHEIDSSITUATIE
VEROUDERDE WONINGVOORRAAD
VERBETEREN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN
VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE
VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE
Pact Sterk IJmond
Netten op Zee
IJmondiale subsidiewerving
2024
2025
STERK IJMOND DAT DOEN WE SAMEN Stedelijke vernieuwing
2026
4 A1
2027
3
9
VOORWOORD | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
INTRODUCTIE
STREVEN NAAR EEN STERK IJMOND Inwonersaantal IJmond
De regio IJmond is een diverse en krachtige regio in Noord-Holland, gevormd door de gemeenten Beverwijk, Velsen en Heemskerk. Elk van deze gemeenten heeft een eigen karakter. Samen vormen zij een regio waar circa 150.000 inwoners wonen, leren, werken en recreëren. Het is een gebied waar wonen, natuur, bedrijvigheid en industrie elkaar op uitdagende en unieke wijze ontmoeten. Deze regio is er daarmee een van uitersten. Aan de ene kant is er de rust en natuur, met het strand en de duinen en de Nationale Parken als Zuid-Kennemerland en het Noord-Hollands Duinreservaat. Daarnaast zijn er de buitenplaatsen, villa’s, bossen en dorpjes in en tegen de duinen en zijn er wijken met een meer grootstedelijk karakter. De IJmond heeft ook een strategische, nautische en industriële rol en biedt plaats aan grootschalige industrie en bedrijvigheid met onder meer een sterke tuinbouwsector, de staalindustrie, de havenindustrie en windoffshore. De IJmond heeft zich gepositioneerd als een landelijke energiehub. De regio huisvest niet alleen grote industriële spelers die bijdragen aan de energie10
INTRODUCTIE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
voorziening, maar ook innovatieve projecten op het gebied van duurzame energie, zoals waterstofproductie, offshore windenergie en circulaire industrie. Dit maakt de IJmond tot een cruciale schakel in de mondiale energietransitie. Het balanceren van economische vitaliteit met de noodzaak van verduurzaming is een van de grootste uitdagingen én kansen voor de toekomst.
INWONERSAANTAL IJMOND
Beverwijk | Heemskerk | Velsen
152.446 inwoners
Deze veelbelovende context geeft een stevige basis 152.446 INWONERS voor de IJmond. Tegenover die sterke basis staat ook een grote uitdaging: in veel buurten staat de Beverwijk Heemskerk leefbaarheid ernstig onder druk. Er is in die buurten Velsen sprake van een cumulatie van problematiek op vrijwel CBS: Voorlopige bevolings gegevens Introductie A38 per gemeente (1-1-2025) alle aspecten van leefbaarheid.1 Die problematiek is zeer urgent, zo blijkt uit cijfers van de Leefbaar- CBS: Voorlopige bevolkingsgegevens per gemeente (1-1-2025) ometer van het Rijk en nadere analyse in het kader van het plan van aanpak van de Stedelijke Vernieuwing van de IJmond. Op een groot aantal aspecten van leefbaarheid scoren 35 buurten in de IJmond een onvoldoende tot zware onvoldoende. De cijfers vertonen bovendien een negatieve tendens. Actie is daarom nodig. Deze aanpak biedt een basis voor een aanpak van stedelijke vernieuwing op IJmondiaal
niveau, en dient als onderlegger voor een dragend verhaal voor externe bijstand. Want één ding is zeker: de gemeenten van de IJmond kunnen dit niet alleen.
1
Leefbaarheid is de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld. Een subjectief begrip, dat door het Rijk meetbaar is gemaakt door middel van de Leefbaarometer. Die meet aan de hand van circa 100 indicatoren de kwaliteit van de fysieke leefomgeving (groen, water, lucht, geluid, infrastructuur), de woningvoorraad (type, kwaliteit en beschikbaarheid), voorzieningen (bereikbaarheid/aanwezigheid van winkels, scholen, zorg, OV), sociale samenhang (bevolkingssamenstelling, sociale interactie, gemeenschapszin) en overlast en onveiligheid criminaliteit, vandalisme, verkeersoverlast, vervuiling)
STEDELIJKE VERNIEUWING, WAT IS DAT EIGENLIJK? Stedelijke vernieuwing is een beleidsconcept en proces gericht op het creëren van veerkrachtige wijken met onder meer gelijke kansen voor de inwoners en een gezonde leefomgeving. Het omvat een integrale, sectoroverstijgende aanpak die zich richt op: • Sociale vernieuwing: Het versterken van sociale cohesie, verminderen en voorkomen van achterstanden (werkloosheid, armoede, onderwijs) en bevorderen van de leefbaarheid. • Fysieke vernieuwing: Renovatie of vervanging van verouderde woningen en gebouwen, verbetering van infrastructuur, openbare ruimte (parken, pleinen) en duurzame aanpassingen (zoals energiezuinige woningen). • Economische revitalisering: Stimuleren van lokale economie, ondernemerschap en werkgelegenheid. Kenmerkend is de samenwerking tussen overheden, bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, waarbij participatie van de gehele samenleving centraal staat. Het doel is om deze veelal stedelijke gebieden toekomstbestendig te maken, met aandacht voor kwaliteit van leven.
11
INTRODUCTIE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
1 NAAR EEN AANPAK Deze aanpak is bedoeld om een handvat te bieden aan alle professionals die bijdragen aan de stedelijke vernieuwing van de IJmond: medewerkers van de drie IJmond-gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijsinstellingen, ondernemers en werkgevers, sportverenigingen en woningcorporaties en overheidsorganisaties als de provincie en het Rijk. Die professionals doen al heel veel. Ze werken aan wijkaanpakken2, zijn betrokken bij een grote diversiteit aan programma’s, staan dagelijks in contact met de inwoners van de buurten die het betreft. Inwoners die zelf ook actief bijdragen aan de verbetering van hun leefomgeving en kansen. Waarom dan toch deze aanpak? Alle inzet ten spijt scoren veel buurten in de IJmond steeds slechter op de Leefbaarometer. Op dit moment zijn de cijfers van de Leefbaarometer in 35 buurten van de IJmond slecht, en vergelijkbaar met die van de gebieden waar het Rijk extra bijstand geeft in het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Dit plan beoogt de effectiviteit van de ingezette maatregelen daarom te vergroten, hiaten in de aanpak in te vullen en een basis te bieden voor het verbinden van externe bijstand aan de stedelijke vernieuwingsopgave. De noodzaak daartoe is ook gezien door onze omgeving.
In het ontwikkelperspectief van het NOVEX-gebied Noordzeekanaalgebied uit 2023 wordt gesproken over woongebieden die zich in de nabijheid van industrie bevinden en het effect van die industrie op de kwaliteit van deze omgeving. Ook de uitvoeringsagenda NOVEX-NZKG en de bijbehorende regionale investeringsagenda benoemen stedelijke vernieuwing van de IJmond als één van de prioriteiten ter bevordering van een gezondere leefomgeving. In het Regioplan in het kader van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee is de stedelijke vernieuwing van de IJmond expliciet benoemd. En ook in de regiodeal MRA West is het investeren in de kwetsbare buurten en wijken om de brede welvaart te verbeteren en de regio beter in balans te krijgen een belangrijke opgave. Van een klein deel van de middelen die in het kader van het regioplan ter beschikking zijn gesteld is deze aanpak gemaakt. De cijfers van de Leefbaarometer zijn nader uitgediept aan de hand van 250 2
De wijkaanpak kenmerkt zich door korte termijn acties, bijvoorbeeld Schoon Heel Veilig en initiatieven om buren met elkaar te verbinden. Voorbeelden van wijkaanpak zien we in Velsen-Noord, Oosterwijk (Heemskerk en Beverwijk), Kuenenkwartier en Meerestein (Beverwijk). Deze aanpak voor de Stedelijke Vernieuwing van de IJmond heeft een andere inzet: het biedt een basis voor een lange termijn aanpak met integraal en gebiedsoverstijgend karakter.
14
NAAR EEN AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
indicatoren en op basis van die verdiepte analyse zijn vijf opgaven gedefinieerd (H2), er is een raamwerk ontwikkeld dat de integraliteit van de opgave en aanpak verbeeldt (H3), en er is een aanpak ontwikkeld inclusief een aantal IJmondiaal te organiseren zaken (H4). Dat alles in samenspraak met circa 40 betrokken partijen uit het sociale, economische en fysieke domein. Een uitgebreide beschrijving en verantwoording om tot deze aanpak te komen vindt u in bijlage 3, een uitgebreide analyse in bijlage 1 en een impressie van de bestaande inzet in bijlage 2.
15
NAAR EEN AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
“ONS DOEL IS DAT ELKE BUURT DIE NU EEN ONVOLDOENDE SCOORT, NAAR EEN DIKKE VOLDOENDE GAAT. DAT VERDIENEN ONZE INWONERS!”
2 ANALYSE EN OPGAVEN “Dat de leefbaarheid in gebieden structureel onder druk staat is zeker niet alleen een probleem van de grote steden in de Randstad. In de Randstad gaat het ook deels om gemeenten zoals Zaanstad of gemeenten in de regio IJmond (Beverwijk, Velsen en Heemskerk).” – Analyserapport Leefbaarheid onder de loep 2022 (Atlas Research in opdracht van het ministerie van BZK, 29-02-2024). Door het Rijk is een aantal gebieden aangewezen waar intensief wordt ingezet op verbeteren van de leefbaarheid: het nationaal programma leefbaarheid en veiligheid (NPLV). Zaanstad-Oost is een van de regionale voorbeelden van zo’n NPLV-programma. Een aanzienlijk deel van de IJmond heeft een vergelijkbare problematiek. Op gemeenteniveau wordt de leefbaarheid in de IJmond gemiddeld beoordeeld met een score van 6 (Leefbaarometer 2022). Dit gemiddelde verhult echter grote verschillen tussen buurten. Voor een effectieve aanpak is gedetailleerd inzicht in data essentieel. Dit omdat gerichte maatregelen alleen effectief zijn met een fijnmazig inzicht in de lokale situatie. Zo kan de benadering van een opgave afhankelijk zijn van buurtspecifieke problematiek. Binnen de IJmond zien we aanzienlijke contrasten: terwijl buurten zoals Santpoort-Zuid (Velsen) en Noorddorp (Heemskerk) een hoge leefbaarheids18
score van 9 behalen, scoren veel buurten al lange tijd slecht.
LEEFBAARHEID De leefbaarheid in wijken en buurten in Nederland wordt al sinds 2002 gemeten aan de hand van de Leefbaarometer van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK, 2025). In deze monitor wordt de objectieve kwaliteit van de fysieke en sociale omgeving gecombineerd met de subjectieve beleving van bewoners, om een integraal beeld te schetsen van de leefbaarheid van de buurt of wijk. Dit instrument analyseert vijf elementen van de woonomgeving en biedt daarmee inzicht in de leefbaarheid per buurt of wijk: • • • • •
Woningvoorraad Fysieke omgeving Voorzieningen Sociale samenhang Overlast en onveiligheid
Door trends te signaleren en ontwikkelingen te monitoren, fungeert de Leefbaarometer als een waardevolle monitor om de ontwikkeling van de leefomgeving in buurten te volgen.
ANALYSE EN OPGAVEN | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
H3
Scores op Leefbaarheid
SCORES OP LEEFBAARHEID BUURTEN MET EEN ONVOLDOENDE OP Buurten met een onvoldoende op Leefbaarheid 2002-2024 LEEFBAARHEID 2002-2024
9
2002 2008 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024
Lagersbuurt Lagersbuurt Verzetsheldenbuurt Verzetsheldenbuurt Kikvorstbuurt Kikvorstbuurt Rivierenbuurt Rivierenbuurt Moerbergbuurt Moerbergbuurt Oud-Ijmuiden Oud-IJmuiden Heculesbuurt Heculesbuurt Canopusbuurt Canopusbuurt Saturnusbuurt Saturnusbuurt Schiplaanbuurt Schiplaanbuurt bellatrixbuurt Bellatrixbuurt Gildenbuurt Gildenbuurt Westerwijkbuurt Westerwijkbuurt Van Gelderbuurt Van Gelderbuurt Duinvlietbuurt Duinvlietbuurt Watervlietbuurt Watervlietbuurt Wijkermeerbuurt Wijkermeerbuurt Wijkertoren Wijkertoren Meerplein Meerplein Koningstraat Koningstraat Reguliersstraat Reguliersstraat Oranjebuurt Oranjebuurt Oud Sportpark Oud Sportpark Kuenenplein Kuenenplein Beijnes Oosterwijk (B) Oosterwijk (B) Zwaansmeer Zwaansmeer Bleriotlaan Bleriotlaan Fokkerlaan Fokkerlaan Wijkerbaan Wijkerbaan De Ladder De Ladder Zuid Oosterwijk (H) (H) Oosterwijk Zuidbroek Zuidbroek Poelenburg Poelenburg OosterzijOosterzij
2002 2008 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024
5 6 6 5 4 6 6 4 5 4 4
4 6 6 5 4 6 5 4 5 4 4
4 6 5 5 5 6 6 4 6 5 4
5 6 6 6 4 5 6 4 4 5 4 3 5 3 4 4 4 5
6 6 6 6 4 5 6 4 4 5 4 4 5 5 4 4 4 4
6 5 6 6 5 5 6 5 4 5 4 5 5 6 4 5 5 5
4 6 6 5 6 6 6 5 6 5 5 4 4 4 4 5 4 5 5 4 5 5 4 5 5 4 5 4 4 5 6 4 5 5 5
5 6 6 5 5 6 5 4 6 4 5 3 4 4 4 5 4 4 5 4 5 4 4 4 5 3 5 4 4 5 5 4 5 4 4
5 6 5 4 6 6 5 4 6 4 5 4 5 4 4 5 4 4 4 4 4 5 4 4 5 3 4 4 4 5 5 4 5 5 5
6 6 5 4 5 5 5 4 6 4 5 4 5 4 4 5 4 5 4 4 5 5 4 5 6 3 4 4 4 5 6 4 5 5 4
5 5 5 4 5 5 5 4 5 4 5 3 4 3 4 4 4 4 4 4 5 5 4 4 6 3 4 4 4 5 5 4 4 5 4
Leefbaarometer ministerie van BZK 2002-2024
Leefbaarometer BZK 2002-2024
19
8
5 5 5 4 5 5 5 4 5 4 4 3 3 3 3 4 3 4 4 4 5 4 4 5 5 3 4 4 4 4 5 4 5 5 5
ANALYSE EN OPGAVEN | Aanpak Stedelijke H1 Vernieuwing IJmond
7 6 5 4 3 Leefbaarometer ministerie van BZK 2022
Legenda
Legen 9 8 7 6 5
A39
Leefbaarometer ministerie van BZK 2022
4 A1
3
Maar liefst 34 van de 118 buurten in de IJmond scoren een onvoldoende (een waardering 5 of lager) in 2022. In 2024 zijn dat zelfs 35 buurten. Het gaat hier om bijna 1/3 van de inwoners van de IJmond, zo’n 50.000 mensen. Dat is geen incident: deze buurten scoren sinds de start van de Leefbaarometer in 2002 onvoldoendes of zijn in die periode een onvoldoende gaan scoren. Dat is al een generatie lang en zicht op verbetering zonder ingrijpen is er niet. Dit benadrukt de noodzaak van een langjarige en gedifferentieerde aanpak, waarbij maatwerk en gebied specifieke oplossingen centraal staan. Zie figuur: Buurten met een onvoldoende op Leefbaarheid 2002-2024
Ten tijde van de afronding van deze aanpak, is de Leefbaarometer van 2024 beschikbaar gekomen. Die laat een verdere verslechtering zien van de buurten die al een onvoldoende op Leefbaarheid scoren. Voor de analyse in deze aanpak is de Leefbaarometer 2022 als referentie gebruikt.
De buurten in de IJmond die een 5 of lager scoren in de Leefbaarometer en een lage veerkracht hebben, worden in het vervolg van deze aanpak geduid onder de noemer ‘de Stedelijke Vernieuwingsas (SVA). Een as die van zuidwest naar noord dwars door het centrum van de IJmond loopt en de buurten met een cijfer 5 of lager verbindt. Zie figuur: Scores op Leefbaarheid
De SVA huisvest 32% van de inwoners (circa 50.000) van de IJmond, op 10,6% van het oppervlak van de drie IJmondgemeenten. Het is daarmee een zeer verstedelijkt gebied met meer dan 7.200 inwoners per km2. Ter vergelijking: de gemeente Amsterdam telt op haar grondgebied minder dan 5.000 inwoners per km2.
De Veerkrachtanalyse (Circusvis, 2023) die is gemaakt voor de drie IJmondgemeenten laat eenzelfde patroon zien. De analyse signaleert in meerdere buurten in de IJmond een opeenstapeling van overlast, onveiligheid, kwetsbare bewoners en een groot aandeel corporatiebezit. Deze buurten vallen grotendeels samen met de buurten die een onvoldoende scoren in de Leefbaarometer. Deze opeenstapeling van problematiek leidt tot een zeer beperkte veerkracht voor deze inwoners, waardoor mensen niet, of slecht, zelfstandig de vaak vergaande en gecumuleerde problematiek kunnen oplossen.
20
ANALYSE EN OPGAVEN | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
OPGAVEN OPGAVEN VIJF OPGAVEN OPGAVEN De analyse constateert 5 opgaven:
VERMINDEREN GEZONDHEIDSVERBETEREN CRIMINALITEIT CRIMINALITEI De analyse constateert 5 opgaven: DeDe analyse constateert 5 opgaven: lage leefbaarheid en beperkte veerkracht wordt in deze aanpak verklaard aan de hand vanACHTERvijf opgaven. Die vijf opgaven zijn geformuleerd doormiddel GEZONDHEIDS EN OVERLAST EN OVERLAST van een grondige analyse van (openbare) data en gesprekken met verschillende partners in de IJmond. Data die aantonen dat de opgaven niet op zich zelf STANDEN SITUATIE staan; om de leefbaarheid te verbeteren in de IJmond moeten al deze opgaven gelijktijdig worden aangepakt. Deze opgaven worden hieronder kort samengevat. In bijlage 1 wordt de analyse uitgebreid uiteen gezet.
BEPERKT ONTWIKKELPERSPECTIEF VAN INWONERS Een groot deel van de inwoners van SVA heeft een beperkte BETER BEPERKT onderwijsachtergrond, die biedt onvoldoende perspectief op BETER BEPERKT BETER BEPERKT ONTWIKKELONTWIKKELONTWIKKELONTWIKKELwerk: maar liefst 70% van inwoners van de IJmond dieONTWIKKELbijstand ONTWIKKELPERSPECTIEF PERSPECTIEF PERSPECTIEF PERSPECTIEF ontvangt woont in de SVA. Het percentage kinderarmoede ligt PERSPECTIEF PERSPECTIEF aanzienlijk hoger dan het Nederlands gemiddelde, net als het aantal kinderen dat tot de groep met de hoogst verwachte onderwijsachterstanden hoort. CRIMINALITEIT EN OVERLAST De SVA kenmerkt zich door hoge criminaliteitscijfers (dubbel ten VERMINDEREN VERMINDEREN VERMINDEREN CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT opzichte van het landelijk gemiddelde) en een hoog percentage CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT EN OVERLAST EN OVERLAST risicojongeren: de IJmond hoort tot de 22% slechts scorende geEN OVERLAST EN EN OVERLAST EN OVERLAST OVERLAST meenten op het gebied van risicojongeren. Ook kent de SVA een significant hoger aantal meldingen van overlast van mensen met onbegrepen gedrag, en drugs en alcohol gerelateerde overlast.
GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN De blootstelling aan industriële emissies in de IJmond gaat geGEZONDHEIDSVERBETEREN GEZONDHEIDSVERBETEREN paard met verhoogde risico’s op sterfte, kanker, luchtwegaandoeGEZONDHEIDSVERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDSACHTERGEZONDHEIDSACHTERningen zoals astma, slaapverstoring, mentale stress en GEZONDHEIDSeen lager STANDEN SITUATIE STANDEN SITUATIE STANDEN SITUATIE IQ bij kinderen. De inwoners van de SVA maken zich daar meer zorgen over dan in de rest van de regio. Het aantal inwoners dat kampt met psychische klachten of gevoelens van eenzaamheid ligt structureel hoger dan het gemiddelde. Dat geldt ook voor het aantal inwoners met een ongezonde leefstijl.
21
VEROUDERDE VEROUDERDE VEROUDERDE WONINGWONINGWONINGANALYSE EN OPGAVEN | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond VOORRAAD VOORRAAD VOORRAAD
VEROUDERDE WONINGVOORRAAD In de SVA dateert 43% van de woningen uit de naoorlogse periode GEZONDHEIDSVERBETEREN VEROUDERDE VERBETEREN ACHTERGEZONDHEIDS 1945-1965. Ter vergelijking: het Nederlandse gemiddelde is 15%. WONINGKWALITEIT EN STANDEN SITUATIE Deze woningen kampen veelal met structurele tekortkomingen VOORRAAD AANBOD WON zoals gebrekkige isolatie, matige ventilatie, geluidsoverlast en een verhoogde kans op vocht- en schimmelproblemen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor het wooncomfort, maar ook voor de gezondheid van inwoners. Van deze woningen is 55% in handen van corporaties. Die hebben een grote verduurzamingsopgave en een grote sloop nieuwbouwopgave in te vullen, kampen met VEROUDERDE VERBETEREN snel teruglopende financiele parameters en hebben VERBETEREN door hun VERSTEENDE WONINGKWALITEIT EN OPENBARE KWALITEIT veelal relatief beperkte omvang onvoldoende slagkracht. Door WON VOORRAAD AANBOD RUIMTE RU de lage WOZ waarden in de SVA - circa 100.000 euro OPENBARE lager dan het landelijk gemiddelde - biedt uitponden van woningen onvoldoende extra financiele ruimte.
VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE Het percentage groen in de openbare ruimte is in Nederland VERSTEENDE gemiddeld 38%. In de SVA is dat percentage 14% (!). De VERBETEREN gevolgen OPENBARE KWALITEIT spreken voor zich: toenemende hittestress, wateroverlast en RUIMTE OPENBARE RU overstromingsgevaar, en een openbare ruimte die niet uitnodigt tot bewegen. Bijkomend probleem is dat de openbare ruimte ten dienste staat van gemotoriseerd verkeer: de SVA kent een hoge parkeerdruk en een sterke afhankelijkheid van de auto, wat heeft geleid tot een groot aantal parkeerplaatsen op maaiveldniveau.
VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN KWALITEIT EN KWALITEIT EN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN AANBOD WONINGEN AANBOD WONINGEN
“IN 1/3 VAN DE BUURTEN VINDT 2/3 VAN DE PROBLEMATIEK PLAATS” “
24
RAAMWERK VOOR INZET | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
3 RAAMWERK VOOR INZET De IJmond is zoals geschetst een krachtige regio van nationaal belang, maar ook een regio met hele grote opgaven waar het om het welzijn van onze inwoners gaat. De problemen die in hoofdstuk 3 zijn geschetst, zijn zowel in het sociaal, economisch als fysiek welzijn diepgeworteld. De opgave vraagt dan ook om integraal denken en sámen werken. En om een mix van oplossingen voor de korte termijn en van lange termijn inzet. In dit hoofdstuk wordt een raamwerk geïntroduceerd waarin de integraliteit van de bestaande inzet tot uitdrukking komt, waarmee hiaten zichtbaar worden en waarmee de integraliteit van nieuwe inzet zich laat borgen. In bijlage 2 worden voorbeelden van de bestaande inzet beschreven, aangevuld met ideeën die zijn opgedaan en ambities die zijn uitgesproken tijdens een brede bijeenkomst op 25 september met circa 40 betrokken partijen. Een van die ambities is om de resultaten van de inzet concreet en meetbaar te formuleren, waar mogelijk aan de hand van streefwaarden.
OPGAVEN EN THEMA’S De opgaven zijn in het vorige hoofdstuk benoemd, en de inzet volgt daar logischerwijs uit. Die inzet is er op gericht om elke buurt die nu een onvoldoende scoort naar een stevige voldoende te brengen. Daarom streven we voor onze inwoners naar: 1. Een beter ontwikkelperspectief 2. Vermindering van criminaliteit en overlast 3. Verbetering van de gezondheidssituatie 4. Verbetering van het aanbod en de kwaliteit van de woningen 5. Verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte Zie figuur: Opgaven
Om deze opgaven te realiseren is inzet op verschillende aspecten in verschillende thema’s nodig: het gaat om inzet op het gebied van onderwijs, economie, mobiliteit, fysieke leefomgeving, wonen en maatschappelijke voorzieningen. In navolgende tabel zijn de 5 opgaven en 6 thema’s benoemd. Daar waar opgave en thema een sterke relatie hebben is de betreffende cel ingekleurd. Bij de niet ingekleurde cellen is die relatie minder sterk en soms afwezig. Zie figuur: Raamwerk opgaven en thema’s
25
RAAMWERK VOOR INZET | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
De analyse constateert 5 opgaven:
OPGAVEN
26
BEPERKT ONTWIKKELPERSPECTIEF
BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF
CRIMINALITEIT EN OVERLAST
VERMINDEREN CRIMINALITEIT EN OVERLAST
GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN
VERBETEREN GEZONDHEIDSSITUATIE
VEROUDERDE WONINGVOORRAAD
VERBETEREN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN
VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE
VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE
RAAMWERK VOOR INZET | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
De genoemde thema’s spreken over het algemeen voor zich. Een specifiek aandachtspunt geldt voor het thema Maatschappelijke voorzieningen: dat kunnen fysieke voorzieningen zijn, maar ook zorg en welzijnsvoorzieningen zoals jeugdwerkers. De inzet per opgave wordt zo concreet mogelijk gemaakt door per thema een doelstelling te formuleren, daar interventies bij te benoemen en waar mogelijk streefwaarden te bepalen. Dit vormt een startpunt van de aanpak, die op basis van voortschrijdende inzichten en veranderende mogelijkheden de komende jaren steeds kan worden aanpast. INZET OP VERSCHILLENDE SCHAALNIVEAUS Inzet vindt rechtstreeks in de betreffende wijken plaats, maar ook op gebieds-, gemeente- en regionaal niveau. Daarbij gaat het niet alleen om wijk- en gebiedsgerichte acties. Ook zijn het interventies en uitvoeringsplannen die gemeentebreed en regionaal worden aangepakt, zoals voor jeugd en veiligheid, armoedebestrijding, bijstand en ondermijning. Op regionaal en gemeenteniveau zijn goede bereikbaarheid, de ontwikkeling van nieuwe woongebieden, een goede economische structuur en bereikbaarheid van de grotere groengebieden randvoorwaardelijk voor het welslagen van de stedelijke vernieuwing.
De analyse constateert 5 opgaven:
OPGAVEN
De analyse constateert 5 opgaven:
OPGAVEN
De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: ONTWIKKELOPGAVEN PERSPECTIEF De analyse constateert BEPERKT 5 opgaven: Een voorbeeld van hetONTWIKKELvoorgaande: onderwijs PERSPECTIEF (thema) heeft een sterke relatie met het creëren BEPERKT van een beter ontwikkelperspectief ONTWIKKEL- (opgave). PERSPECTIEF door het geven van bijvoorbeeld taalonderwijs BEPERKT (interventie) worden mensen in staat gesteld CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF om op een passend niveau actief mee te doen BEPERKT in de samenleving (doelstelling). CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF
VOORBEELD
CRIMINALITEIT EN OVERLAST
Op de volgende pagina zijn alle doelstellingen per GEZONDHEIDSopgave per thema weergegeven. CRIMINALITEIT ACHTEREN OVERLAST STANDEN GEZONDHEIDSACHTERCRIMINALITEIT STANDEN EN OVERLAST GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN GEZONDHEIDSVEROUDERDE ACHTERWONINGSTANDEN VOORRAAD GEZONDHEIDSVEROUDERDE ACHTERWONINGSTANDEN VOORRAAD VEROUDERDE WONINGVOORRAAD VERSTEENDE VEROUDERDE OPENBARE WONINGRUIMTE VOORRAAD VERSTEENDE VEROUDERDE OPENBARE WONINGRUIMTE VOORRAAD VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE VERSTEENDE OPENBARE RUIMTE
27
RAAMWERK
BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF OPGAVEN BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN BETER CRIMINALITEIT ONTWIKKELEN OVERLAST PERSPECTIEF VERMINDEREN CRIMINALITEIT EN OVERLAST VERMINDEREN VERBETEREN CRIMINALITEIT GEZONDHEIDSEN OVERLAST SITUATIE VERBETEREN VERMINDEREN GEZONDHEIDSCRIMINALITEIT SITUATIE EN OVERLAST VERBETEREN GEZONDHEIDSSITUATIE VERBETEREN GEZONDHEIDSKWALITEIT EN SITUATIE WONINGEN AANBOD VERBETEREN GEZONDHEIDSKWALITEIT EN SITUATIE WONINGEN AANBOD VERBETEREN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN VERBETEREN KWALITEIT EN OPENBARE RUIMTE AANBOD WONINGEN VERBETEREN KWALITEIT EN OPENBARE RUIMTE AANBOD WONINGEN VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE VERBETEREN KWALITEIT OPENBARE RUIMTE
RAAMWERK VOOR INZET | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
THEMA’S Onderwijs
Wonen
Economie
Fysieke leefomgeving
Maatschappelijke voorzieningen
Mobiliteit
OPGAVEN
THEMA’S
BETER BETER BETER BETER ONTWIKKELONTWIKKELONTWIKKELONTWIKKELPERSPECTIEF PERSPECTIEF PERSPECTIEF PERSPECTIEF
VERMINDEREN VERMINDEREN VERMINDEREN VERMINDEREN CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT CRIMINALITEIT EN OVERLAST EN EN OVERLAST EN OVERLAST OVERLAST
VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN GEZONDHEIDSGEZONDHEIDSGEZONDHEIDSGEZONDHEIDSSITUATIE SITUATIE SITUATIE SITUATIE
VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN KWALITEIT EN KWALITEIT EN KWALITEIT EN KWALITEIT EN AANBOD WONINGEN AANBOD WONINGEN AANBOD WONINGEN AANBOD WONINGEN
Onderwijs
Wonen
Economie
Iedere inwoner wordt via onderwijs in de gelegenheid gesteld om op een passend niveau actief mee te doen in de samenleving.
Woon- en leefomstandigheden vormen geen belemmering in de ontwikkeling van een individu.
De regionale arbeidsmarkt biedt werkgelegenheid die aansluit bij de vaardigheden en ambities van inwoners.
Onderwijs draagt in samenwerking met zorg, gemeenten, corporaties en politie en rekening houdend met de geldende kaders voor informatiedeling bij aan intensieve persoonsgerichte aanpak met een focus op vroegsignalering en snelle interventie.
Het bevorderen van een veilige en leefbare woonomgeving door het terugdringen van overlast, intimidatie en criminaliteit in en rond de woning.
Een eerlijke, transparante en rechtmatige lokale economie wordt gewaarborgd door het versterken van toezicht en handhaving op de legitimiteit van economische activiteiten.
Onderwijsinstellingen dragen bij aan gezondheidsvaardigheden en bewustwording over leefstijl, voeding en mentale gezondheid.
Woon- en levensomstandigheden vormen geen belemmering en dragen bij aan mentaal welzijn.
Maatschappelijke voorzieningen
Mobiliteit
Maatschappelijke voorzieningen - fysiek en niet fysiek zijn goed bereikbaar en dragen bij aan het ontwikkelperspectief van de inwoner.
Iedereen heeft toegang tot betaalbare en betrouwbare mobiliteit om onderwijs, werk en voorzieningen te kunnen bereiken.
De openbare ruimte is zó ingericht dat deze sociale controle bevordert, ontmoedigend werkt op crimineel gedrag en bijdraagt aan het veiligheidsgevoel van inwoners.
Maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan preventie met focus op jeugd.
De openbare ruimte is zó ingericht dat deze uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen, en daarmee bijdraagt aan een gezonde leefstijl.
Er is een toegankelijk en gevarieerd aanbod van sport-, spel-, welzijns- en zorgvoorzieningen in de directe leefomgeving van inwoners, met voldoende ruimte voor ontmoeten.
Stimuleren actieve vormen van vervoer, zoals fietsen en wandelen, door veilige, aantrekkelijke en toegankelijke routes.
De woningvoorraad wordt toekomstbestendig gemaakt door verduurzaming, renovatie, verdichten/optoppen en/of sloop-nieuwbouw, zodat deze aansluit bij de woonbehoeften van verschillende doelgroepen.
VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN VERBETEREN KWALITEIT KWALITEIT KWALITEIT KWALITEIT RUIMTE OPENBARE OPENBARE OPENBARE RUIMTE OPENBARE RUIMTE RUIMTE
28
Fysieke leefomgeving
RAAMWERK VOOR INZET | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
De openbare ruimte wordt vergroend en klimaatadaptief ingericht, met ruimte voor wateropvang, biodiversiteit en verkoeling, zodat deze bijdraagt aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.
Terugdringen van de aanwezigheid van de auto in straatbeeld een breder aanbod van veilige aantrekkelijke fiets- (en loop) routes.
“DE BESTE REPRESSIE IS PREVENTIE. WE WILLEN MENSEN UIT DE ANONIMITEIT HALEN, MEDEMENSELIJKHEID TONEN EN ALS BESTUURDERS ZICHTBAAR AANWEZIG ZIJN.”
31
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
4 IJMONDIALE AANPAK In hoofdstuk 2 is de situatie in 35 buurten van de IJmond beschreven aan de hand van een verdiepte analyse van de leefbaarheid. Op basis daarvan zijn 5 opgaven geformuleerd, met daaruit voortvloeiendedoelstellingen: een beter ontwikkelperspectief voor de inwoners van die buurten, minder criminaliteit en overlast, verbetering van de fysieke en mentale gezondheidstoestand, verbetering van de woningvoorraad en verbetering van de openbare ruimte. Dat vergt inzet van alle betrokken stakeholders en afstemming op verschillende niveaus, in aanvulling op de bestaande inzet en afstemming. Het raamwerk voor die integrale inzet is beschreven in hoofdstuk 3.
Met de aanvulling op de bestaande inzet willen we twee doelen bereiken: 1. Vergroten van de effectiviteit en meetbaarheid van de bestaande inzet en uitbreiding van die inzet, onder meer door: • Een betere coördinatie van de inzet vanuit verschillende thema’s op IJmondiaal niveau als onderdeel van een meerjarig programma voor stedelijke vernieuwing. Vergroot de effectiviteit van bestaande inzet. Zorgt voor gerichtere inzet van middelen en capaciteit. • Uitwerking van het geschetste raamwerk door onder meer hiaten in beeld te brengen en streefwaarden te formuleren. Geeft heldere focus en volledigheid van inzet. • Verbetering van de meetbaarheid door op IJmondiaal niveau informatiegaring en monitoring te organiseren. Maakt de effectiviteit van de inzet beter zichtbaar, en draagt bij aan betere verantwoording. • Kennisoverdracht te organiseren over specifieke thema’s met en voor de betrokken stakeholders. Meer en breder gedeelde kennis vergroot de effectiviteit en draagt bij aan betere samenwerking.
32
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
• Bij te dragen aan de uitvoering van de vastgestelde wijkplannen en de ontwikkeling van nieuwe buurtplannen, wijkplannen en gebiedsplannen binnen SVA. Schakelpunt voor bestaande en te ontwikkelen plannen borgt afstemming en integraliteit. 2. Verbinden van meer regionale, provinciale, nationale en Europese middelen aan de stedelijke vernieuwing, onder meer door: • Bij de relevante gremia met gebruikmaking van de verdiepte analyse en actuele data goed onderbouwd aandacht te vragen voor de situatie van de SVA, daarbij steeds inspelend op de politieke actualiteit. Zorgt voor het beter op de kaart zetten van de noden van de IJmond bij Rijk en Provincie. • Die aandacht te vragen in aanvulling op de fysiek ruimtelijke lobby die vanuit MRA en NZKG wordt gevoerd in Den Haag en Brussel. Zorgt voor een eenduidige lobby vanuit meerdere gremia richting Den haag en Brussel. “Er zijn heel veel initiatieven om bij te dragen aan veiligheid en ontwikkelperspectief maar vergen veel afstemming. Een coördinerend orgaan is gewenst.”
33
Realisatie van deze doelen vergt een programmatische aanpak op IJmondiaal niveau: • Invulling van de 5 opgaven vergt inzet over een periode van 10 tot 20 jaar, van drie gemeenten en circa 40 stakeholders. Het betreft een integrale inzet vanuit het fysieke domein, het sociale domein en het economisch domein. Een complexe langjarige samenwerking dus, met een grote diversiteit aan projecten. Een context die zich bij uitstek leent voor een programma. • Het programma draagt in het kader van de sturing onder meer zorg voor coördinatie, kennisdeling, allocatie van IJmondial middelen, communicatie en verantwoording. • Voor het programma biedt de onderhavige aanpak een belangrijke basis: de analyse is gemaakt, de opgaven en bijbehorende doelstellingen beschreven, het raamwerk van waaruit gewerkt wordt geformuleerd. • In aanvulling daarop worden een gebiedsgericht uitvoeringsplan met een investeringsagenda geformuleerd. - Een gebiedsgericht uitvoeringsplan met een investeringsagenda geeft een overzicht van projecten in de tijd, inclusief een prioritering vanuit beschikbare middelen. Met het maken van een projectoverzicht is in het kader van deze IJmondiale aanpak een start gemaakt.
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
• Een IJmondiaal ingerichte subsidiewerving die de subsidiemogelijkheden voor de drie gemeenten in beeld brengt, aanvragen en verantwoording verzorgt, alles op een wijze die de individuele gemeente ontzorgt. Een basis hiervoor wordt gevormd door de subsidiescan Stedelijke Vernieuwing die in het najaar is uitgevoerd en waarbij verschillende nog onbenutte mogelijkheden geïdentificeerd. Inrichting van de IJmondiaal subsidiewerving kan worden gebaseerd op succesvolle voorbeelden, zoals het Intergemeentelijk Subsidiebureau Arnhem, een initiatief van de gemeenten Arnhem, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum, Doetinchem en Rheden, dat de subsidiewerkzaamheden voor 6 gemeenten verzorgt. Dat doet het op basis van een uitvoeringsgerichte overeenkomst, zonder separate juridische constructie.
• De informatievoorziening met betrekking tot de diverse aspecten van stedelijke vernieuwing op IJmondiaal niveau wordt uitgebreid, zodanig dat werk wordt ontdubbeld en de informatiegaring en presentatie van die informatie efficiënt en effectief wordt verzorgd. In het kader van deze aanpak is een opzet gemaakt van een IJmondiale verzameling en ontsluiting van data: ‘Stedelijke Vernieuwing IJmond in cijfers’. Dit systeem combineert de data van de drie gemeenten, GGD, CBS en andere databronnen tot een visueel aantrekkelijk en overzichtelijk overzicht van data waaruit de voortgang van de stedelijke vernieuwing blijkt. Op basis daarvan kan het programma jaarlijks rapporteren over de ontwikkelingen, bijvoorbeeld over de volgende aspecten: - In hoeverre zijn de gestelde ambities gerealiseerd of in ontwikkeling? - Welke trends en ontwikkelingen zijn zichtbaar in de leefbaarheid binnen de SVA? - Hoe verhouden de resultaten zich tot de beschikbare middelen en inzet van capaciteit? - Zijn de ingezette acties en projecten nog in lijn met de oorspronkelijke doelen en ambities? - Zijn er nieuwe ambities of beter meetbare indicatoren die moeten worden toegevoegd aan ‘Stedelijke Vernieuwing IJmond in cijfers’.
• Een lobbyist kan opdracht krijgen om in afstemming met de lobby van MRA en NZKG de IJmond blijvend in het Haagse en Europese speelveld onder de aandacht te brengen met als doel om hulp bij de stedelijke vernieuwing te organiseren. Dit in aanvulling op de fysiek ruimtelijke lobby van MRA en NZKG.
• De mogelijkheden en voorwaarden van een fonds voor de stedelijke vernieuwing worden nader uitgewerkt. Om subsidiegelden en andere financiële bijdragen effectief in te zetten in de SVA wordt voorgesteld een fonds in te richten, om te beginnen voor de middelen die in het kader van Netten op Zee ter beschikking worden gesteld. Dat geeft
• Een bestuurlijk ambassadeur draagt de stedelijke vernieuwing van de IJmond binnen en buiten de IJmond uit. Naast de programmatische aanpak kan in de meest uitgebreide vorm ten behoeve van de effectiviteit een aantal zaken op IJmondiaal niveau worden georganiseerd.
34
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
de mogelijkheid om in te spelen op de projectdynamiek, en het geld daar te laten landen waar er op dat moment het meeste mee kan worden bereikt. Daarbij wordt er vanzelfsprekend zorg voor gedragen dat de totale verdeling uiteindelijk naar rato plaatsvindt, met de SVA als uitgangpunt. Verdeling gebeurt door de drie gemeenten gezamenlijk. Het proces van verdeling en administratieve verwerking kan gecoördineerd worden vanuit het voorgestelde programma. Een programmatische aanpak dus, en een aantal IJmondiaal georganiseerde zaken. Die kunnen als volgt worden gerealiseerd: • Q1 2026: IJmondiale aanpak vast te stellen door colleges van B&W. • Q2 2026: Uitwerking van voorstel voor organisatie programma. • Q3 2026: Ondertekenen van een pact met alle betrokken stakeholders in de IJmond. • Q2 tot en met Q4 2026: Nader uitwerken van een uitvoeringsplan en bijbehorende investeringsagenda, met een eerste concept in Q2 2026. • Q1 2027 en verder: Sturen op realisatie uitvoeringsplan door programma.
35
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
MIJLPALENPLANNING 2026 Q1
2027 Q2
Q3
Q4
Ondertekenen Pact
Vaststelling door colleges
2037
Programmatische aanpak Aanpak
Vaststelling door colleges
Programma
Uitwerken voorstel governance programma
Uitvoeringsplan met investeringsagenda
Start programma
Uitwerken uitvoeringsplan
Coordinatie/sturing op uitvoeringsplan
Aanjagen en coördineren projecten uitvoeringsplan
IJmondiale aspecten Subsidiewerving
Nadere uitwerking voorstel subsidiewerving
Lobby
Nadere uitwerking voorstel lobbyplan
Start uitvoering lobbyplan
Informatievoorziening
IJmond in Cijfers en onderzoek naar verbreding
Fonds
Aanvragen gelden SPUK NOZ en begeleiding proces toewijzing
36
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
Start subsidiewerving
Uitbreiding naar monitor Stedelijke Vernieuwing IJmond
NextGenerationEU
37
IJMONDIALE AANPAK | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
38
BIJLAGEN | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
BIJLAGE 1 ANALYSE In deze bijlage worden de vijf opgaven van de SVA beschreven aan de hand van een verdiepende analyse.
39
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
OPGAVE 1
BEPERKT ONTWIKKELPERSPECTIEF
Verdeling opleidingsniveau (%)
BETER ONTWIKKELPERSPECTIEF
BEPERKT ONTWIKKELPERSPECTIEF VAN INWONERS
De inwoners van de SVA hebben te maken met een beperkt ontwikkelperspectief, wat zich uit op meerdere sociale en economische terreinen. Een CRIMINALITEIT groot deel van bevolking heeft een beperkte ENde OVERLAST opleidingsachtergrond: 38% van de inwoners in de SVA beschikt over een basisopleiding. Het CBS definieert dit als basis opleidingsniveau: basisonderwijs en vmbo, mbo1, de eerste 3 leerjaren van havo/vwo en de entreeopleiding, de voormalige assistentenopleiding (mbo1). Opvallend is dat onGEZONDHEIDSgeveer de helft van alle basis opgeleide inwoners ACHTERvan de IJmondregio (ongeveer 18.500 mensen) in de STANDEN SVA woont. In Heemskerk is 18,5% van de jongeren tussen 15 en 25 jaar basis opgeleid, tegenover een landelijk gemiddelde van 10,8%. In Velsen geldt dat 8% van de inwoners tussen 25 en 35 jaar basis opgeleid is, terwijl dit landelijk op 4,6% ligt. Dit wijst erop dat beide gemeenten een relatief basisopgeVEROUDERDE leide beroepsbevolking WONING-hebben. Zie figuur: Verdeling opleidingsniveau (%) VOORRAAD
Die opleiding biedt onvoldoende perspectief op werk. Maar liefst 70% van de inwoners in de IJmond die een bijstandsuitkering ontvangen, wonen in de SVA. De cijfers tonen aan dat een groot percentage van de bijstandsgerechtigden langjarig bijstand VERSTEENDE ontvangt (trede 1 & 2 van de Participatieladder). OPENBARE
RUIMTE
40
Dit bestand beweegt niet of nauwelijks in aantallen. Dit wijst op een structureel tekort aan betaalde arbeid VERMINDEREN en daarmee inkomenszekerheid in het gebied. Dit CRIMINALITEIT betreft voorEN eenOVERLAST groot deel gezinnen. De economische kwetsbaarheid van die gezinnen vertaalt zich rechtstreeks in een verminderde ontwikkelkans voor kinderen die in deze omgeving opgroeien. Zie figuur: Aantal bijstandsuitkeringen per buurt
Dit beeld wordt bevestigd door diverse indicatoren. VERBETEREN Zo ligt het percentage kinderarmoede in de IJmond, GEZONDHEIDSen met name in Beverwijk, aanzienlijk hoger dan het SITUATIE landelijk gemiddelde. Zie figuur: Armoede van kinderen (%)
VERDELING OPLEIDINGSNIVEAU (%) Nederland Nederland
26
41 41
33
Zaanstad Zaanstad IJmond IJmond Beverwijk Beverwijk
29
24
Heemskerk Heemskerk
47 47
Velsen Velsen Basis
Basis
Middel
Hoog
Middel Hoog
Ook op het gebied van onderwijs zijn achterstanden zichtbaar. In de SVA woont 33% van alle kinderen in de regio met een te verwachten onderwijsachterstand. Die te verwachten onderwijsachterstand wordt H2.1 VERBETEREN door het CBS jaarlijks berekend KWALITEIT EN aan de hand van een aantal indicatoren waaronder: opleiding van ouders, AANBOD WONINGEN herkomst en verblijfsduur, schuldsanering). Vooral het aandeel kinderen dat valt binnen de landelijke doelgroep voor onderwijsachterstanden (de groep van 15% van de kinderen met het hoogste risico) is zorgwekkend hoog: in de SVA behoort 35% van de kinderen met te verwachten onderwijsachterstanVERBETEREN den tot deze landelijke doelgroep. Dit percentage KWALITEIT
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
OPENBARE RUIMTE
CBS: Opleidingsniveau wijken en buurten 2023 CBS: opleidingsniveau wijken en buurten 2023
A6
Kinderen in arme huishoudens(%)
ligt ver boven het regionale gemiddelde van 18% en is vergelijkbaar met Zaanstad-Oost (37%). Zie figuur:
AANTALAantal BIJSTANDSUITKERINGEN PER BUURT bijstandsuitkeringen per buurt
ARMOEDE VAN KINDEREN (%)
6 6
Onderwijsachterstanden - onder landelijke doelgroep (%)
4
Een indicator die aan de hand van verschillende aspecten de maatschappelijke positie van personen of huishoudens bepaald is de SES-WOA score. Het CBS heeft een SES-score ontwikkeld, die is gebaseerd op Welvaart, Opleiding en Arbeid (WOA). Ook hier ontstaat eenzelfde patroon als in de andere cijfers te zien is: de SVA scoort veel slechter dan de rest van de IJmond en Nederland. Ook de kwetsbare gezinnen centreren zich in de buurten van de SVA. Zie figuren:
Gemiddelde NL Velsen
4
Heemskerk Beverwijk Zaanstad
2 2 0 0 CBS: Armoede van kinderen; persoons- en huishoudenskenmerken 2023
Legenda Gemiddelde NL Velsen
Sociaal economische status - Welvaart, Opleiding en Arbeid
Heemskerk
(SES-WOA) + Concentratie Kwetsbare gezinnen (%)
Beverwijk Zaanstad
Deze cijfers benadrukken de urgentie om te investeren in onder meer kansengelijkheid, onderwijs, armoedeaanpak, begeleiding naar werk en ondersteuning van kwetsbare gezinnen. Zonder gerichte interventies blijft het ontwikkelperspectief en de ontwikkelpotentie van een hele generatie kinderen in de IJmond structureel beperkt en onbenut. H2.1
41
CBS Armoede van kinderen; persoonsen huishoudenskenmerken 2023
H2.1
Legenda
0 1-10
0
11-30
1-10
31-160
11-30 31-160 CBS Kerncijfers Buurten Wijken 2023
CBS: Kerncijfers Buurten Wijken 2023
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
A2
A4
ONDERWIJSACHTERSTANDEN SOCIAAL ECONOMISCHE STATUS - WELVAART, CONCENTRATIE KWETSBARE (%) Kwetsbare gezinnenGEZINNEN (%) Onderwijsachterstanden - onder landelijke doelgroep Sociaal (%) economische status - Welvaart, Opleiding en Arbeid (SES-WOA) ONDER LANDELIJKE DOELGROEP (%) OPLEIDING EN ARBEID (SES-WOA)
Legenda 0-9
0-9 10-19
>0,3 10-19 0,1<0,320-29
20-29
-0,1<0,130-40
30-40
-0,3<-0,1 >40
>40
Geen data Geen data
CBS: Onderwijsachterstanden - percentage
1
Geen onder datalandelijke doelgroep 2024
CBS: Sociaal-economische status; scores per wijk en buurt 2023
H2.1 A7
CBS: Onderwijsachterstanden - percentage onder
<1%
>0,3 0,1<0,3
1-3% -0,1<0,1 3-7% -0,3<-0,1 7-9% Geen data
H2.1
A5
Wonen en Zorg op de kaart Kennemerland & >9% IJmond: kwetsbare gezinnen 2022 - eigen bewerking
A3
CBS: Sociaal-economische status;
Wonen en Zorg op de kaart Kennemerland & IJmond:
scores per wijk en buurt 2023
kwetsbare gezinnen 2022 (eigen bewerking)
landelijke doelgroep 2024
42
Legenda
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
OPGAVE 2
CRIMINALITEIT EN OVERLAST
CRIMINALITEIT EN OVERLAST
“Belangen en benaderingen blijven nu vaak binnen domeinen, grens overstijgend werken zou veel normaler moeten worden; Drugsoverlast kan je op twee GEZONDHEIDSmanieren aanpakken. Als eerste wordt vaak gelijk ACHTERgedacht aan veiligheid en ingezet op jeugdboa’s. Maar STANDEN een preventieve benadering met inzet van jeugdwerkers, geeft meer resultaat op de lange termijn.” – Welzijn IJmond De leefomgeving van inwoners in de SVA wordt gekenmerkt door relatief hoge niveaus van criminaliteit VEROUDERDE en overlast. Waar landelijk gemiddeld 0,4% van de WONINGinwoners wordt verdacht van een crimineel delict, VOORRAAD liggen deze cijfers in delen van de SVA beduidend hoger. In Velsen-Noord bedraagt dit percentage 0,9% en in IJmuiden-West 0,7%, bijna het dubbele van het landelijke gemiddelde. Dit hoge percentage verdachten wijst op sociale problemen in de wijk en een verhoogde kans op ontwikkeling van jeugdVERSTEENDE criminaliteit. OPENBARE
RUIMTE
Zonder gerichte maatregelen dreigt deze trend in de toekomst verder te verergeren. Zo blijkt uit landelijke data over ondermijning dat de IJmond behoort tot de 22% slechtst scorende gemeenten van Nederland als het gaat om risicojongeren. Dat zijn jongeren die, vaak als gevolg van sociaaleconomische omstandigheden, een instabiele thuissituatie of een gebrek aan 43
VERMINDEREN CRIMINALITEIT EN OVERLAST
positieve rolmodellen, een verhoogde kans hebben om in aanraking te komen met criminaliteit.
VERBETEREN Waar drugsgebruik en drugshandel met name in GEZONDHEIDSVelsen de afgelopen SITUATIEjaren een probleem is, wordt inmiddels een waterbedeffect geconstateerd richting de andere twee gemeenten. Ook het aantal geregistreerde misdrijven ligt in de SVA hoger dan gemiddeld, wat een grotere politieinzet, meer veiligheidsincidenten én een verhoogd VERBETEREN gevoel van onveiligheid onder inwoners impliceert. In KWALITEIT EN het bijzonder vallen het WONINGEN centrum van Beverwijk, delen AANBOD van IJmuiden en Velsen-Noord op. In deze wijken is het aantal misdrijven per inwoner significant hoger dan in de rest van de IJmond, wat bijdraagt aan een negatieve spiraal van onveiligheidsgevoelens en verminderde leefbaarheid. Zie figuur: Misdrijven 2012-2024
VERBETEREN
Naast criminaliteit speelt ook overlast een prominente KWALITEIT rol in het dagelijks leven RUIMTE van inwoners. Het aantal OPENBARE meldingen van overlast, variërend van geluidshinder tot problematisch gedrag van personen met onbegrepen gedrag en incidenten gerelateerd aan alcohol- en drugsgebruik, is opvallend hoog. Deze vormen van overlast drukken zwaar op het welzijn van inwoners en maken het moeilijker om een stabiel en positief leefklimaat te creëren. Zie figuren:
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
Misdrijven 2012-2024 MISDRIJVEN 2012-2024
MELDINGEN IN DE SVAin 2024 Meldingen de SVA 2024 2012
Wijk 06 Santpoort-Noord
2015
Wijk 05 Velsen-Noord
2016
Wijk 04 Zee- en Duinwijk
2017
Wijk 03 IJmuiden-West
2018
Wijk 02 IJmuiden-Zuid
2019
Wijk 01 IJmuiden-Noord
2020
Wijk 00 Velsen-Zuid en Driehuis
2021
Wijk 11 Oostelijk Heemskerk
2022
Wijk 10 Broekpolder Wijk 09 Hoogdorp en Waterakkers
2023
Wijk 08 Assumburg
2024
Wijk 07 Kerkbeek
SVA
1.600 1600 1.200 1200 800 800 400 400
00
H2.2
Wijk 06 Noordbroek en De Trompet Wijk 05 Poelenburg en Oosterzij Wijk 04 Heemskerkerduin en… Wijk 03 Hofland, Oosterwijk en… Wijk 02 Commandeurs en Marquette Wijk 01 Heemskerk-Dorp Broekpolder
Legenda
Stedelijke Vernieuwinga
Dataportaal Politie: Geregistreerde overlast 2024 (eigen bewerking)
A9
Geluidshinder overig
2014
Geluidshinder evenement
Wijk 07 Santpoort-Zuid
Geluidshinder horeca
2013
Openbare dronkenschap
Wijk 08 Velserbroek
Overlast zwervers
De cumulatie van deze problematiek maakt duidelijk dat de SVA in een kwetsbare positie verkeert. Zonder stevig integraal beleid gericht op preventie, signalering, sociale ondersteuning en handhaving, dreigt de veiligheid verder onder druk te komen.
Overlast alcohil/drugs
Wijk 09 Spaarndammerpolder
Melding overlast jeugd
meldingen per inwoner)
Overlast door verward persoon
Meldingen in de SVA 2024 + Overlast per categorie (aantal
de Pijp en Wijkerbroek Wijk aan Zee
Stedelijke Vernieuwingas
Meerestein
Overige deel IJmond
Oosterwijk en Zwaansmeer
2020 2012 Dataportaal Politie: Geregistreerde overlast 2024
Noordwestelijk tuinbouwgebied Warande
(eigen bewerking)
2013
2021
2014
2022
Vondelkwartier
2015
2023
Centrum
2016
2024
2017
SVA
Kuenenkwartier Oranjebuurt
00
5.000 5.000
2018
H2.2 44
Dataportaal Politie: Geregistreerde misdrijven 2024
Dataportaal Politie: Geregistreerde (eigen bewerking) misdrijven 2024 (eigen bewerking)
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
Legenda
2019
A11
Overige deel IJmond
OPGAVE 3
GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN
VERBETEREN GEZONDHEIDSSITUATIE
GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN
“De GGD Kennemerland begeleidt scholen in hun regio via de Gezonde Schoolmethodiek met erkende interventies vanuit het RIVM. De IJmondgemeenten VEROUDERDE hebben hier momenteel geen structurele middelen WONINGvoor beschikbaar om dit goed te kunnen begeleiden.” VOORRAAD – GGD Kennemerland Het beperkte perspectief van inwoners in de SVA weerspiegelt zich ook duidelijk in hun gezondheidssituatie. In vergelijking met omliggende wijken binnen de IJmondregio zijn de gezondheidsuitkomsten in VERSTEENDE de SVA significant slechter. De directe leefomgeving OPENBARE speelt hierin een grote rol. Met name de invloed van RUIMTE de industrie op de volksgezondheid is een structurele zorg voor inwoners en beleidsmakers in de regio. Dit komt ook tot uitdrukking in de lage SES-score. Een lage sociaaleconomische positie hangt sterk samen met een mindere gezondheid en aanzienlijk minder gezonde levensjaren. De impact van industriële activiteiten op de gezondheid kent veel verschijningsvormen en is vergaand. Uit diverse onderzoeken blijkt dat blootstelling aan industriële emissies in de IJmond gepaard gaat met verhoogde risico’s op sterfte, kanker, luchtwegaandoeningen zoals astma, slaapverstoring, mentale stress en zelfs een lager IQ bij kinderen. Deze negatieve effecten hebben - in combinatie met de uitstoot 45
van mobiliteit en gebouwde omgeving – geleid tot groeiende zorgen over de gezondheid in het gebied.
Zorgen om eigen gezondheid door industrie (%)
ZORGEN OM EIGEN GEZONDHEID DOOR INDUSTRIE (%)
VERBETEREN Waar binnen de GGD-regio Kennemerland de meesteKennemerland KWALITEIT EN zorgen gericht zijn op WONINGEN luchtvaart, liggen de zorgen AANBOD in de SVA duidelijk bij de nabijgelegen industrieën. Heemskerk Zo maakt 30% van de inwoners van Beverwijk, 26% Heemskerk van Velsen en 11% van Heemskerk zich zorgen over industriële activiteiten, tegenover slechts 8% in de Velsen rest van Kennemerland. Kennemerland
VERBETEREN Ook geurhinder door bedrijven wordt veel vaker geKWALITEIT noemd als zorgfactor in deze gemeenten dan elders OPENBARE RUIMTE
in de regio. Deze zorgen zijn niet alleen subjectief; ze weerspiegelen reële gezondheidsrisico’s en een langdurige blootstelling aan ongezonde omgevingsfactoren. Zie figuren: Zorgen om eigen gezondheid door industrie (%) + Zorgen om eigen gezondheid door geur (%)
Velsen
Beverwijk
Beverwijk 00
20 20
40 40
Route voor gevaarlijke stoffen Zendmasten
De mentale gezondheid in de SVA geeft eveneens reden tot zorg. Het percentage inwoners dat kampt met H2.3 psychische klachten of gevoelens van eenzaamheid ligt structureel hoger dan het gemiddelde. Zo voelt 19% van de inwoners in de SVA zich sterk eenzaam, tegenover 14% in zowel de rest van de IJmond als in Nederland. Dit heeft directe gevolgen voor het algehele welbevinden en versterkt de bestaande gezondheidsrisico’s.
BIJLAGE 1 ANALYSE | Aanpak Stedelijke Vernieuwing IJmond
Vliegveld Gezondheidsmonitor GGD Drukke straat Kennemerland 2024
Bedrijven en industrie
Gezondheidsmonitor GGD Kennemerland 2024
A12
Zorgen om eigen gezondheid door geur (%)
Ervaart goede gezondheid (%) ERVAART GOEDE GEZONDHEID (%)
Ook de beleving van de eigen gezondheid laat een ZORGEN OM EIGEN GEZONDHEID negatief beeld zien: slechts 61% van de inwoners DOOR GEUR (%) van de SVA beoordeelt zijn of haar gezondheid als Kennemerland goed, tegenover 68% in de IJmond en 69% landelijk. Kennemerland Dit duidt op een lager welzijnsniveau en een grotere zorgvraag in de wijk. Zie figuur: Ervaart goede gezondheid Heemskerk
(%)
Heemskerk
Daarnaast is er sprake van een ongezonde leefstijl onder een groot deel van de inwoners. Zo voldoet 55% van de volwassenen in de SVA niet aan de beweegrichtlijn, iets hoger dan het landelijke gemiddelde van 53%. Het percentage rokers ligt met 23,6% aanzienlijk boven het landelijke gemiddelde van 18%. Ernstig overgewicht komt in de SVA voor bij 20% van de inwoners, ten opzichte van 16,5% in de rest van Nederland. Bovendien lijdt 36,9% van de inwoners aan een langdurige aandoening, terwijl dat landelijk op 33,4% ligt. Zie figuren: Rokers (%) + Ernstig overgewicht
Velsen
Velsen Beverwijk
Beverwijk 0
0
10
10
Landbouw/ veeteelt
20
20
Vliegverkeer Open haard/ allesbrander
Landbouw/veeteelt
Riolering/ zuivering
69-75
Open haard/allesbrander Gezondheidsmonitor GGD Riolering/zuivering
H2.3
Deze cumulatie van fysieke, mentale en leefstijl gerelateerde gezondheidsproblemen, maakt duidelijk dat de SVA een gebied is met aanzienlijke gezondheidsachterstanden. De noodzaak voor gerichte preventieve maatregelen, gezondheidsbevordering, verbetering van de leefomgeving en toegankelijke zorg is dan ook urgent.