CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 Ontwerp Omgevingsvisie (inclusief wijzingen uit de Reactienota)

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 14 februari 2022, gemeente HattemBij agendapunt: Vaststellen van de Omgevingsvisie30.787 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Dit doen we door aantrekkelijke, snelle/directe, veilige en duidelijke en herkenbare (hoofd)fietsroutes te creëren die ook beter afgestemd zijn op het gebruik van elektrische fietsen. Een mooi voorbeeld van een veilige fietsroute is de vrijliggende fietsroute over het tracé van de oude spoorbaan (Roseboomspoor). Deze zijn we gedeeltelijk aan het verbreden en het ontbrekende deel bij de Oude Kerkweg gaan we toevoegen. Het Roseboomspoor blijft exclusief voor fietsers en voetgangers, met ruimte voor ruiters in de berm. Samen met het fietspad langs de Geldersedijk / Nieuweweg

/ Apeldoornseweg vormt dit fietspad de hoofdfietsstructuur van Hattem: à in noordelijke richting naar de Oude IJsselbrug en de Rode Brug (richting Zwolle); à in zuidelijke richting naar Wapenveld en Heerde. We onderzoeken waar een snelfietsroute tussen Heerde, Hattem en Zwolle kan worden gerealiseerd. Het ligt voor de hand dat deze gebruik gaat maken van de bestaande hoofdfietsstructuur. Ook bekijken we nut en noodzaak van het doortrekken van het vrij liggende fietspad langs de Geldersedijk naar het noordwesten, richting Zalk. En ten slotte onderzoeken we de mogelijkheid om van de Hollewand een fietsstraat te maken. Daarnaast stimuleren we het gebruik van schone en stille voertuigen als elektrische auto’s. We stellen een visie op naar het plaatsen van laadpalen, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan inpassing in de openbare ruimte. Ook gaan we deelmobiliteit meer aanbieden en faciliteren: deelauto’s, deelfietsen in samenwerking met rijwielhandelaren en/of deelsteps. We vinden het belangrijk dat iedereen binnen Hattem veilig en fijn van A naar B komt, nabij scholen en in woonzorgzones, maar ook elders binnen onze gemeente. We gaan alle wegen binnen de bebouwde kom inrichten als 30 km/u-zone (met uitzondering van de Nieuweweg/Geldersedijk). De auto is hier te gast. Het is daarbij belangrijk dat we de openbare ruimte logisch (leesbaar) inrichten.

Daarmee kan het gewenste gedrag in het verkeer zo veel mogelijk op een natuurlijke manier worden afgedwongen. Infrastructurele maatregelen, projecten, gedragsbeïnvloeding en educatie moeten tot gevolg hebben dat de noodzaak tot handhaving beperkt wordt. Om het aantal autoverkeersbewegingen in de kern te

4.1.5 Integraal afwegings­ kader

Ten slotte is van belang dat de (verkeers)hinder op en aan de drukke hoofdwegen in Hattem laag blijft. De verwachting is dat de wegen in Hattem het verkeer ook in de toekomst goed aan kunnen, zeker omdat meer waarschijnlijk mensen thuis blijven werken dan voor de Coronacrisis. Bovendien zetten we in op het verbeteren van de bereikbaarheid met (hoogwaardig) openbaar vervoer. Voor het tegengaan van verkeershinder (en het creëren van een gezonde en veilige woonomgeving) streven we ernaar dat het vrachtverkeer zoveel mogelijk buiten de bebouwde kom blijft.

De gemeente wil de in dit hoofdstuk beschreven ambities/doelen samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verwezenlijken. We willen juist de energie van de samenleving gebruiken om de visie tot uitvoering te brengen. De gemeente zal dus van harte die initiatieven ondersteunen die op een of andere manier bijdragen aan de ambities uit de visie.

De ontsluiting van bedrijvenpark H2O wordt verbeterd door de komst van een nieuwe aansluiting op de A28 aan de noord(oost)zijde van Wezep.

Verbinden van boven- en ondergrond We moeten in de toekomst meer en meer rekening houden met de niet direct zichtbare ondergrond. Het duurzaam veilig en efficiënt gebruik van bodem en ondergrond staat ook wel bekend als 3D-Ordening. In bodem en ondergrond ligt niet alleen bestaande infrastructuur, zoals kabels en leidingen, maar er liggen ook veel ruimteclaims voor de toekomst. Zeker bij vraagstukken als energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie kunnen we gebruik maken van de kwaliteiten van de ondergrond, maar moeten we ook rekening houden met de kenmerken van die ondergrond. Het behalen van de in deze visie beoogde ambities van energiebesparing en opwekking van duurzame energie kan immers consequenties hebben voor de ondergrond.

Hattem 2040

beperken en de verkeersveiligheid te vergroten gaan we maatregelen nemen om pakketbezorging anders te organiseren.

In het integrale afwegingskader zijn de doelen weergegeven, die voortvloeien uit de drie thema’s die we hierboven hebben beschreven. Per deelgebied zijn er nog aanvullende doelen weergegeven (zie paragraaf 4.2.1 t/m paragraaf 4.2.8). Zo kan iedere initiatiefnemer aan de voorkant zien waarop zijn of haar voorstel wordt beoordeeld. Natuurlijk zal een initiatief in de praktijk niet op alle onderdelen maximaal ‘scoren’, maar het is wel wenselijk dat er geen hele slechte scores tussen zitten. Het gaat hier overigens om een kwalitatieve en niet om een normatieve inschatting. Vervolgens gaat het erom dat er een gemiddeld positieve score uitkomt. Dan is sprake van een maatschappelijke meerwaarde. Daarbij is ook van belang dat de initiatiefnemer in overleg treedt met omwonenden en eventuele andere belanghebbenden en daarbij op zoek gaat naar draagvlak voor het initiatief. Hiervoor stellen wij een leidraad participatie op, die als uitgangspunt zal gaan dienen voor initiatiefnemers. In het omgevingsplan werken we het afwegingskader verder uit.

51

Omgevingsvisie

Vitale samenleving Gezond en veilig leven

Toegankelijkheid

Passend woningaanbod

à Zorg dragen voor een zo veilig mogelijke woon-, werk- en leefomgeving: rekening houden met het voorkomen, beperken en bestrijden van branden, rampen en crises

à Zorgen voor een goede inrichting van de buitenruimte en de aanwezigheid van voorzieningen

à Zorgen voor (betaalbare) woningen en levensloop– bestendige woningen voor jong en oud

à De binnenstad, woongebieden en aanwezige voorzieningen voor iedereen bereikbaar en toegankelijk houden/maken

à Voorzien in de woningbehoefte ten behoeve van de autonome groei; dat betekent het bouwen van ongeveer 600 woningen tot 2040, vooral voor starters, senioren en (andere) één- of tweepersoonshuishoudens, zowel appartementen als grondgebonden woningen

à Bevorderen van de gezondheid à Groen en beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte à Op peil houden van het aanbod aan sportvoorzieningen à Beschermen van de gezondheid à Minimaliseren van de negatieve invloed van milieu­ factoren (zoals geluids- en stankoverlast, slechte lucht- en waterkwaliteit) à Inzetten op een doelmatig beheer van de afvalwaterketen, waarin gezondheidsrisico’s zo veel mogelijk beperkt worden

à Inzetten op een modern aanbod aan maatschappelijke voorzieningen, dichtbij de mensen die ze nodig hebben à Aanbod laten aansluiten op de behoefte van de Hattemers (bijvoorbeeld onderwijs, welzijn en (geïndiceerde) zorg)

à In beginsel geen woningen bouwen nabij drukke infrastructuur

à Maatschappelijke voorzieningen zoveel mogelijk clusteren en zien als plekken voor ontmoeting en activiteiten

à Verbeteren van de gemeentelijke wegen (bijvoorbeeld door het aanleggen van stil asfalt)

à Samenvoegen van de zes basisscholen in drie integrale kindcentra

à Tegengaan van ondermijning

à Clusteren van het zorgaanbod en dat combineren met woningen voor hulpbehoevende Hattemers in ‘woonzorgzones’

à Terugdringen transport van gevaarlijke stoffen (inclusief via leidingen) à Voorkomen van natuurbranden

Erfgoed, kunst en cultuur à Behouden van cultureel erfgoed en de drie musea à Samen met eigenaren, bewoners, gebruikers en beheerders waar nodig streven naar toekomstgerichte functies van erfgoed à Lokale evenementen stimuleren à Nieuwe evenementen waar mogelijk faciliteren

52

Goede maatschappelijke voorzieningen

à Vernieuwen en/of uitbreiden van bestaande woonzorgzones (Hof van Blom en De Bongerd)

à Aanvullend 500 woningen bouwen tot 2040 voor de regionale woningbehoefte à Voldoen aan de behoefte aan sociale huurwoningen à Bij nieuwbouw krijgen levensloopbestendige woningen prioriteit à Hoogbouw kan mogelijk zijn, onder voorwaarden (hoogte, aandacht voor aantrekkelijke (openbare) ruimte) à Bestaand bebouwd gebied verdichten, in combinatie met meer ruimte voor groen en minder ruimte voor de auto à Onder voorwaarden ruimte bieden voor bijzondere woonvormen, mits het gaat om kleinschalige initiatieven

Sterke economie à Ruimte bieden aan grote bedrijven (waaronder zeer grootschalige detailhandel) op bedrijvenpark H2O en Netelhorst à Op bedrijvenpark H2O en Netelhorst ook plek bieden voor kleinere, lokale bedrijven à Bij de ontwikkeling van H2O en Netelhorst inzetten op kwaliteit(sverbetering): toekomstbestendige en duurzame bedrijvenparken à Afronden ontwikkeling H20, daarna geen uitbreidingen bedrijvenparken à Clusteren van detailhandel in een kernwinkelgebied in de binnenstad

Samenwerken aan verduurzaming à Samen met de andere overheden op de Noord-Veluwe werken aan een energieneutrale energievoorziening in 2050 à Zoveel mogelijk energie besparen à Als gemeente in 2040 zelf klimaatneutraal zijn (vastgoed, verlichting, etc.)

Duurzame energie: elektriciteit à Zoveel mogelijk daken vol leggen met zonnepanelen à Plaatsen van zonnepanelen boven parkeerterreinen op bedrijvenparken en geluidsschermen/-wallen à Plaatsen van zonnecellen in fietspaden à Onder voorwaarden (o.a. landschaps- en natuurontwikkeling) ontwikkelen van zonnevelden op land en water in de polders: in eerste instantie gekoppeld aan de hoofdinfrastructuur en eventueel in tweede instantie ook elders mits kleinschalig en goed ingepast à Onder voorwaarden ontwikkelen van kleine windturbines

Duurzame energie: warmte à Gebruiken van restwarmte van de waterzuivering à Gebruiken van warmte uit oppervlaktewater

Klimaatadaptatie en water

Circulaire samenleving

à Realiseren van een klimaatadaptieve en leefbare inrichting en toekomstbestendige gebouwen

à Zo veel mogelijk circulair wonen, werken en leven

à Bij ontwikkelingen redeneren vanuit het natuurlijk systeem; het natuurlijk systeem leidend laten zijn bij keuzes

à Hergebruiken van (bouw)materialen

à Slim omgaan met water, bijvoorbeeld door water zo veel mogelijk vast te houden à Hemelwater benutten als bron voor het lokale watersysteem à Ontwikkelen van meer groen binnen de bebouwde kom, om water te kunnen bergen en met (droogtebestendige) bomen en planten

Hattem 2040

Samen duurzaam à Circulair bouwen à Hergebruiken van huishoudelijk afval à Faciliteren van inwoners bij het inzamelen via een eigen milieubrengstation; inzamelen van gft voor hoogbouw à Afvalwater hergebruiken als grondstof en energiebron à Sluiten van grondstoffenkringlopen op bedrijven

à Zorgen voor een toegankelijke groenstructuur binnen 300 meter van iedere woning à De omgeving van zorginstellingen zo groen mogelijk inrichten à zorgen voor een goede waterkwaliteit à Hemelwater zoveel mogelijk scheiden (afkoppelen) van het afvalwater à Zorgen voor een goede doorstroming van water­ gangen en natuurvriendelijke oevers à Zorgen voor waterveiligheid (met voldoende ruimte voor de rivier en sterke dijken) à Dijkverbeteringen combineren met andere opgaven à Bij het beheer en verbeteringen van dijken rekening houden met landschappelijke waarden en verschillende functies

à Elektrisch verwarmen (all electric) à Stimuleren van energiebesparende maatregelen aan bestaande woningen/gebouwen (isolatie) à Nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en zijn energieneutraal of leveren energie op

53

Omgevingsvisie

Levendig landschap tussen Veluwe en IJssel Landschap en ruimtelijke kwaliteit à Behouden of herstellen van landschappelijke structuren à Vergroten van de belevings- en ecologische waarde van landschappelijke structuren à Nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied passen bij het lokale karakter en versterken dit

Groenstructuren à Stad en ommeland in zowel landschappelijke, ecologische als recreatieve zin met elkaar verknopen à Zorgen voor een goede overgang en aantrekkelijke uitstraling aan de randen van de stad à Bestaand groen behouden en versterken met kleurrijke soorten in verschillende verschijningsvormen (textuur) à Vergroenen van wijken, zoals met het aanbrengen van gevelgroen of geveltuinen à Beschermen of herintroduceren van gebiedseigen (inheemse) soorten beplanting en verwijderen van invasieve soorten à Toepassen van ecologisch beheer in bermen (waar mogelijk ingezaaid met een inheems bloemrijk mengsel

Natuur

Infrastructuur en mobiliteit

à Verhogen van de biodiversiteit

à Stimuleren van duurzame mobiliteit

à De ontwikkeling van de ‘Hattemerpoort’ tot afronding brengen

à Optimaliseren van de bereikbaarheid met de fiets: creëren van aantrekkelijke, snelle/directe, veilige en herkenbare (hoofd)fietsroutes

à Zoveel mogelijk (doorgaande) groenstructuren (zoals bloemrijke bermen) en natuurvriendelijke oevers realiseren en ecologisch beheren à Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen, zowel in de stad als het buitengebied

à Optimaliseren toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen voor voetgangers (specifiek ouderen en mensen met een beperking)

à Behoud van natuurwaarden; recreatie daar waar het kan, natuur met rust laten daar waar nodig

à Behouden van een goede bereikbaarheid voor gemotoriseerd verkeer

Landbouw à Omschakelen naar een duurzame, natuurinclusieve en circulaire landbouw à Komen tot kortere ketens à Binding van de landbouw met de stad versterken

Dagrecreatie en overnachtings-mogelijkheden

à Creëren van natuurvriendelijke oevers

à Het netwerk van recreatieve fiets- en wandelroutes uitbreiden en waar dat kan nog aantrekkelijker maken

à Stimuleren van een divers gebruik van buurtgroen door een meer diverse soortengebruik

à Recreatieve paden richten op verschillende typen gebruikers

à Grotere plekken richten we zo in met groen dat er een gelaagdheid ontstaat

à Recreatieve routes over water bevaarbaar houden, waar mogelijk uitbreiden à Jaarrond toerisme bevorderen (seizoensverlenging) à Meer mogelijkheden bieden voor overnachtingen (onder meet onder voorwaarden mogelijkheden verruimen voor kleinschalige, persoonlijke overnachtingsmogelijkheden)

54

à Stimuleren van het gebruik van de fiets

à Stimuleren van het gebruik van schone en stille voertuigen als elektrische auto’s à Binnen de bebouwde kom het grootste deel van de wegen inrichten als 30 km/u-zone à Binnen de bebouwde kom vrachtverkeer zoveel mogelijk weren à Beperken van (verkeers)hinder op en aan drukke hoofdwegen à Verbeteren van de bereikbaarheid met (hoogwaardig) openbaar vervoer en optimaliseren van koppelingen met andere vervoerswijzen à Het beperken van het aantal (ernstige) verkeersslachtoffers à Infrastructurele maatregelen, projecten, gedragsbeïnvloeding en educatie moeten tot gevolg hebben dat de noodzaak tot handhaving beperkt wordt à Het bewustzijn bevorderen door gebruik van duurzame, schone en gezonde vervoerwijzen zoals lopen, fiets, (elektrisch) openbaar vervoer en de elektrische auto te stimuleren à Streven naar een mooie, sociale, functionele, leefbare en leesbare openbare ruimte waarin het gewenste gedrag zo veel mogelijk op een natuurlijke manier wordt afgedwongen

Hattem 2040

Verbinden van bovenen ondergrond à Rekening houden met de kenmerken van de ondergrond à Rekening houden met het ruimtebeslag in de ondergrond à Gebruik maken van de kwaliteiten van de ondergrond (bij vraagstukken als energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie)

55

Omgevingsvisie

4.2 Koersen op karakter per deelgebied De ambities en uitgangspunten voor de hele gemeente (zoals we die geschetst hebben in paragraaf 4.1) werken we hieronder verder uit voor verschillende deelgebieden binnen de gemeente. We onderscheiden de volgende acht deelgebieden met elk een eigen karakter:

Polders

Uiterwaarden Woongebieden Bedrijvenparken Binnenstad

à Binnenstad à Woongebieden à Kernrand à Polders à Uiterwaarden

Kernrand

à Veluwe à Veluwerand à Bedrijvenparken

Veluwe Van elk deelgebied beschrijven we de karakteristieken die samen het huidige karakter (de huidige identiteit) vormen. Per deelgebied geven we vervolgens op basis van dat huidige karakter de koers op hoofdlijnen op weg naar 2040: hoe willen we de bestaande kwaliteiten van het deelgebied behouden en versterken en welke typen ontwikkelingen kunnen daaraan bijdragen? Deze koersen (ontwikkelrichtingen) passen binnen de overkoepelende ambities en uitgangspunten die we voor de hele gemeente hebben.

56

Veluwerand

Hattem 2040

bron: GoogleMaps

57

Omgevingsvisie

4.2.1 Binnenstad Huidig karakter De rijke geschiedenis van Hattem is het duidelijkst voelbaar in het hart van onze gemeente: de historische binnenstad. De monumentale binnenstad met haar middeleeuwse stratenpatroon en de karakteristieke Dijkpoort ademt nog echt de sfeer uit van een Hanzestad. Langs de rand vormt de stadsgracht met bijbehorende groenstructuur een aantrekkelijk groen contrast met de restanten van de oude stadsmuur en kasteel De Dikke Tinne en de dichtbebouwde delen binnen de stadswallen. De stadsgracht omsluit niet de hele binnenstad en is op verschillende plaatsen verborgen onder de toegangsstraten.

58

De binnenstad herbergt veel kunst en cultuur (historie). Een gedeelte hiervan is te bewonderen in de verschillende musea, zoals het Voerman Museum, het Anton Pieckmuseum en het Nederlands Bakkerijmuseum. Maar ook de vele, vaak bekende evenementen (zoals het Dikke Tinne Festival en het Chocoladefestival) dragen bij aan het cultur ele karakter van de oude Hanzestad. De historische binnenstad is hierdoor een toeristische en recreatieve bezienswaardigheid van formaat.

Het centrum bezit veel hoogwaardige en kleinschalige (winkel)voorzieningen en horeca, inclusief grote en levendige terrassen (vooral op de Markt). Door het toeristische karakter van Hattem zijn er relatief veel (aan toerisme gerelateerde) voorzieningen voor recreatie en ontspanning, zoals restaurants. Maar de binnenstad is ook een belangrijke ontmoetingsplaats voor de Hattemers zelf. Het is het sociaal, economisch en toeristisch hart van de gemeente. Tegelijk nemen verkeer en parkeren vrij veel ruimte in beslag, wat afbreuk doet aan de uitstraling. Op sommige plekken is sprake van leegstaand.

Koers We zijn trots op onze historische binnenstad. Daarom willen we in de toekomst blijven werken aan een goede uitstraling van het centrum met behoud/bescherming van de vele monumenten en het historische karakter. Nieuwe ontwikkelingen in de binnenstad moeten passen bij het historische Hanzekarakter. Ons Hanzekarakter staat centraal en die identiteit willen we versterken. We maken duidelijk wat we te bieden hebben aan inwoners en bezoekers. Samen met onze ondernemers vertellen we het verhaal van Hattem, vanuit een duidelijke toekomstvisie. Daarvoor gaan we de marketingorganisatie voor de binnenstad (en heel Hattem) verbeteren/bundelen (vanuit één gezamenlijke vertegenwoordiging van bedrijven in de gemeente Hattem). Er is bovendien ruimte voor vernieuwing van het culturele aanbod in de binnenstad.

De binnenstad van Hattem blijft ook in de toekomst het sociaal, economisch en toeristisch hart van de gemeente. Daarbij streven we naar een onderscheidend voorzieningenniveau, met eigen kwaliteitswinkels. Hierin zoeken we naar een balans in voorzieningen die aantrekkelijk zijn voor Hattemers en voor bezoekers uit de regio en toeristen. We investeren in een kwalitatief hoogwaardig ‘kernwinkelgebied’ in de Kerkstraat en de Kruisstraat, met een concentratie van winkels. Wonen is hier op de begane grond niet toegestaan. Buiten de Kerkstraat en de Kruisstraat (in de aanloopstraten) bieden we ruimte voor nieuwe functies (wonen, werken), ook op de begane grond.

Hattem 2040

Het versterken van het verblijfsklimaat is heel belangrijk, opdat het centrum de centrale ontmoetingsplek van Hattem blijft, een plek met allure. Het is daarom van belang dat er een centrale ontmoetingsruimte is en dat de binnenstad goed toegankelijk is voor voetgangers en fietsers, maar ook voor mensen met een beperking (fysiek of visueel). Hierbij past dat we het centrum in de toekomst autoluw maken, met betere verbindingen naar de parkeerplaatsen aan de Kleine Gracht, op De Bleek, bij de jachthaven en in de parkeergarage aan het Tinneplein (parkeerroutesysteem). Vandaar kunnen bezoekers vervolgens gemakkelijk te voet naar het centrum. De Bleek ontwikkelen we als toeristische entree van het centrum. Ook gaan we in de omgeving van De Bleek een aantrekkelijke verbinding creëren tussen het Apeldoorns Kanaal en de stad. Het water van de singels en het groen in de binnenstad dragen bij aan de recreatieve beleving, maar tegelijkertijd ook aan klimaatadaptatie: het bergen van overtollig water bij extreme neerslag, het tegengaan van droogte, het tegengaan van hittestress en het bieden van schaduw op hete dagen. Ook dragen water en groen bij aan de biodiversiteit in de stad. Bij de herinrichting die momenteel gaande is treffen we maatregelen die deze functies van het water en het groen versterken. Binnen de stadswallen voegen we groen toe, onder meer bij de stadsentrees.

Ook inwoners en ondernemers kunnen bijdragen, bijvoorbeeld met groene gevels en geveltuintjes. En als zich daartoe kansen voordoen in de toekomst gaan we de groen- en waterstructuur van de singels fysiek en/of visueel verknopen met groen- en waterstructuren in het buitengebied (bijvoorbeeld als er een kans is om niet-historische bebouwing tussen de singel en het buitengebied te vervangen door een water- en/of groenstructuur). Ook in de binnenstad gaan we op zoek naar mogelijkheden om duurzame energie op te wekken (met zonnepanelen). Belangrijk is een goede inpassing, waardoor dit niet ten koste gaat van het Hanzekarakter en de karakteristieke uitstraling.

59

Omgevingsvisie

Aanvullend afwegings­- kader Binnenstad à Realiseren van een onderscheidend voorzieningenniveau, voor Hattemers en voor bezoekers à Investeren in een kwalitatief hoogwaardig ‘kernwinkelgebied’ (Kerkstraat en de Kruisstraat), met een concentratie van winkels. Daarbuiten ruimte bieden voor nieuwe functies (wonen, werken) in plaats van winkels à Zorgen voor een aantrekkelijk verblijfsklimaat en een goede toegankelijkheid voor voetganger en fietser en ook voor mensen met een beperking (fysiek of visueel) à Centrum behouden / verder ontwikkelen als centrale ontmoetingsplek met allure à Blijven werken aan een goede uitstraling, inclusief bescherming van de monumenten en karakteristieke uitstraling. Nieuwe ontwikkelingen in het centrum moeten passen bij het Hanzekarakter à Behouden van de groenblauwe structuur van de stadsgracht (beleving, klimaatadaptatie) en deze verbinden met het buitengebied à Identiteit als Hanzestad versterken, samen met onze ondernemers het verhaal vertellen. Verbeteren / bundelen van de marketingorganisatie voor de (binnen)stad, met een duidelijke toekomstvisie à De Bleek ontwikkelen als toeristische entree

60

Hattem 2040 61

Omgevingsvisie bron: GoogleMaps

4.2.2 Woongebieden Huidig karakter Onze gemeente beschikt over een grote diversiteit aan woongebieden, elk met een eigen opzet en karakter. Binnen deze woongebieden is een gedifferentieerd en aantrekkelijk woningaanbod aanwezig, voor zowel gezinnen, jongeren als ouderen. Door de nabijheid van de oude binnenstad heeft wonen in Hattem een stedelijk tintje, maar de woongebieden van Hattem voelen prettig dorps aan.

62

De woonomgeving in Hattem is kleinschalig: veel (maatschappelijke) voorzieningen zijn aanwezig in de wijken, dichtbij onze inwoners. En door de goede fietsverbindingen zijn ook de voorzieningen in de binnenstad voor de meeste mensen prima bereikbaar.

Veel van onze inwoners zetten zich in als mantelzorger en/of vrijwilliger. Er heerst een hoge mate van verbondenheid, de samenleving is hecht, met een actief verenigingsleven. Dit draagt bij aan een prettige en veilige leefomgeving. In Hattem beschikken we over twee woonzorgzones: Hof van Blom en De Bongerd. Hier clusteren we het zorgaanbod en we combineren dat met woningen voor hulpbehoevende ouderen. De beide woonzorgzones liggen nabij voorzieningen (zorg, dagelijkse boodschappen).

Het terugdringen van de CO2-uitstoot is een belangrijke opgave. Het Rijk heeft bepaald dat de Nederlandse huishoudens in 2050 geen aardgas meer gebruiken. Dat betekent dat de bestaande woningvoorraad moet verduurzamen door middel van isolatie en omschakeling van aardgas naar een alternatieve duurzame warmtebron. Nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en zijn minimaal energieneutraal. Ze worden bovendien klimaatbestendig gebouwd (bestand tegen hitte door een goede isolatie en ventilatie, ruime dakoverstekken en het juiste kleurgebruik). Daarbij hebben we speciale aandacht voor seniorenwoningen. Deze worden zoveel mogelijk in een groene omgeving gerealiseerd. Ook in de openbare ruimte moeten we een verduurzamingsslag slaan. We treffen (bij toekomstige herinrichtingen) maatregelen die wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan, bijvoorbeeld door het terugdringen van de verharding en het aanleggen van wadi’s. Waar mogelijk breiden we de aanwezigheid van groenstructuren uit, omdat deze schaduw bieden op hete dagen, als speel-, sport- en ontmoetingsplekken kunnen fungeren en mogelijkheden bieden voor waterberging bij hevige neerslag. Het streven is dat er overal in de woongebieden in Hattem binnen 300 meter van de woningen een toegankelijke groene plek aanwezig is, in combinatie met een trapveldje en andere faciliteiten voor beweging en ontmoeting.

Dit is uitgangspunt bij nieuwbouwontwikkelingen. Een afstand van 300 meter kunnen mensen die minder goed ter been zijn in ongeveer vijf minuten te voet afleggen. Overigens letten we er bij het terugdringen van de verharding op dat de openbare ruimte wel goed toegankelijk blijft voor mensen met een beperking (fysiek of visueel). We stimuleren daarnaast natuurinclusiviteit in de wijken: het ruimte bieden aan planten en dieren. Het toevoegen van groen draagt daar aan bij, maar

Hattem 2040

Koers

bijvoorbeeld ook het toepassen van bomen, struiken en kruiden die van nature in de omgeving voorkomen (die trekken meer bijen, vlinders, vogels en andere dieren) en een ecologisch maaibeheer dragen daar aan bij. Daarnaast gaan we inwoners stimuleren woningen/bebouwing en tuinen geschikt te maken voor planten en dieren, bijvoorbeeld door het aanplanten van groen in plaats van verharding, door het toepassen van sedum- / groene daken en begroeide gevels, door het plaatsen van nestkasten voor vogels en vleermuizen, door het toepassen van gebiedseigen beplanting en door hagen als erfafscheiding te gebruiken in plaats van schuttingen. Belangrijke bestaande ‘groenblauwe’ elementen en structuren in de woongebieden (waaronder parken en singels en watergangen met oevers, zoals De Waa) vormen een grote kwaliteit die we willen beschermen. Hier staan we geen nieuwe ‘rode’ ontwikkelingen (zoals de bouw van woningen) toe. Wel is het mogelijk om locaties, zoals die van De Zaaier, te herontwikkelen voor woningbouw. Initiatieven gericht op ontwikkelingen die de huidige groene kwaliteiten en de recreatief-toeristische waarde (wandelen, recreëren in het groen) versterken zijn onder voorwaarden mogelijk. In de groenstructuurvisie hebben we het wensbeeld qua inrichting en beheer voor de belangrijke groene elementen (‘punten’) en structuren (‘lijnen’) nader uitgewerkt.

Meer groen en voldoende bewegingsruimte met ontmoetingsplekken dragen bij aan een gezonde woon-/ leefomgeving en een sterke sociale cohesie. Ook het terugdringen en verduurzamen van het autoverkeer draagt hier aan bij. Ook het op termijn verhuizen uit de kern van grootschalige of zwaardere bedrijvigheid (die nu bijvoorbeeld nog op Het Veen aanwezig is) draagt bij aan een gezonde leefomgeving, mede omdat hiermee het vrachtverkeer wordt beperkt. Voor deze bedrijven is er plek op bedrijvenpark H20, waar ze meer mogelijkheden hebben voor het ontwikkelen/uitbreiden van hun bedrijfsvoering. Het Veen

wordt van bedrijventerrein getransformeerd tot een duurzaam en groen woon-werkgebied (met vooral dienstverlening en grootschalige detailhandel). De aanwezige hoogspanningsleiding moet hiervoor ondergronds gelegd worden om de ruimtelijke kwaliteit en ontwikkelkansen van Het Veen te verbeteren. Ook werken we aan de uitbreiding en/of vernieuwing van de woonzorgzones Hof van Blom en De Bongerd. De woonzorgzone aan de Hof van Blom wordt uitgebreid ter plaatse van het ijsbaanterrein aan de Geldersedijk. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor het combineren van zorg en wonen op Het Veen.

63

Omgevingsvisie

Aanvullend afwegings­kader Woongebieden à Blijven werken aan kwaliteitsverbetering in bestaande en nieuwe woongebieden, inclusief overal meer groen binnen 300 meter (t.b.v. ontmoeting, beweging, biodiversiteit, schaduw op warme dagen, waterberging) à Duurzaam maken van bestaande woningen à Nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en zijn minimaal energieneutraal à Nieuwe woningen zijn klimaatbestendig à Verhogen van de biodiversiteit, onder meer door natuurinclusieve woningen, tuinen en openbare ruimten (met plek voor planten en dieren) à Belangrijke bestaande groen- en waterstructuren en -elementen beschermen en verhogen van de recreatief-toeristische waarde ervan (toegankelijk en/of beleefbaar maken) à Op termijn uitplaatsen van grootschalige of zwaardere bedrijvigheid uit de kern/woongebieden naar bedrijvenpark H2O à Het Veen van bedrijventerrein transformeren tot een duurzaam en groen woon-werkgebied (met vooral dienstverlening en grootschalige detailhandel) à Mogelijk maken dat mensen langer thuis blijven wonen (o.a. levensloopbestendige woningen).

à Ontwikkelen van woonzorgzones aan de Geldersedijk en aan de Bongerd à Gezondheid bevorderen (goede doorstroming van verkeer, voldoende groen, beweegvriendelijke openbare ruimte) à Sociale cohesie versterken (voldoende ontmoetingsplekken) à Behouden / ontwikkelen van een passend maatschappelijk voorzieningenniveau à Zorgen voor een goede toegankelijkheid van woongebieden voor iedereen, ook voor mensen met een beperking (fysiek of visueel) à Streven naar een inclusieve gemeente met ruimte voor bijzondere doelgroepen zoals arbeidsmigranten, vluchtelingen en mensen die in de knel zitten

64

Hattem 2040 65

Omgevingsvisie bron: GoogleMaps

4.2.3 Kernrand Huidig karakter De noordelijke en westelijke rand van de kern Hattem kent verschillende landschapstypen:

à een meer besloten en droger kampenlandschap met een afwisseling van weides en akkers ten westen van de kern (tussen de Hilsdijk - Schipsweg in het noorden en de Enkweg-De Wrange in het zuiden);

Door de kernrand loopt het tracé van de voormalige spoorlijn Apeldoorn-Zwolle (de ‘Baronnenlijn’), die tussen 1887 en 1889 is aangelegd en tot 1950 in gebruik was. Het oude spoortracé is nu grotendeels geasfalteerd en in gebruik als een fiets- en wandelroute, tegenwoordig bekend onder de naam Roseboomspoor. Ter hoogte van de Oude Kerkweg ontbreekt een schakel en worden fietsers over de weg geleid in plaats van over het oude spoortracé.

à open enken (hoger gelegen ‘bolle’ bouwlanden ten zuiden van de Enkweg - De Wrange), op de overgang naar de beboste stuwwal van de Veluwe.

Aan de noordkant van de kernrand is een scherpe overgang aanwezig van het bebouwde gebied (Assenrade) naar een open weidelandschap. Dit

à een open en relatief nat weidegebied aan de noordzijde van de kern (en ten noorden van de Hilsdijk en de Schipsweg);

66

De contrasten tussen de drie sferen en de aangrenzende bossen van de Veluwe zijn een belangrijke kwaliteit van de kernrand.

landschap is veel natter dan het aangrenzende kampenlandschap, met sloten als kavelscheidingen. Het aangrenzende kampenlandschap bestaat uit een kleinschalig landschap met van oudsher kleine akkers en weides die worden omzoomd door houtwallen, houtsingels en bomenrijen en met verspreid bebouwing langs de oost-west gerichte linten. Als gevolg van de verstedelijkingsdruk zijn hier de laatste decennia woningen en bedrijven bijgekomen, terwijl de houtwallen en andere landschappelijke structuren zijn verdwenen. Het is er mooi wonen maar door de toename aan bebouwing zijn de ruimtelijke kwaliteit en het eigen karakter wat minder geworden dan in andere delen binnen onze gemeente.

Hattem 2040

Koers

bron: GoogleMaps

We willen dat de kernrand aantrekkelijker wordt voor bewoners en om ommetjes te maken vanuit Hattem. Dit draagt bij aan de gezondheid van de Hattemers en is ook aantrekkelijk voor toeristen. Veilige en attractieve recreatieve verbindingen tussen de stad en het buitengebied zijn dan ook belangrijk. Hiertoe gaan we onder meer de langzaamverkeerverbinding over het tracé van de oude spoorlijn (Roseboomspoor) completeren. In de kernrand is ruimte voor kleinschalige overnachtingsmogelijkheden op bestaande erven, zoals bed & breakfasts. Het weidegebied aan de noord(west)zijde van de stad willen we open houden. Hier is ruimte voor waterberging en natuurontwikkeling, in combinatie met recreatieve routes (ommetjes). Hier is geen ruimte voor nieuwe woningen of bedrijvigheid (tenzij op bestaande erven en goed ingepast met gebiedseigen erfbeplanting).

Ten zuiden van de voormalige spoorlijn liggen de enken, op de flanken van de Veluwe. Dit zijn fraaie oude open bouwlanden met open zicht op de randen van de bossen van de Veluwe. Van oorsprong zijn de enken open, met de (agrarische) bebouwing onderaan aan de rand (in het kampenlandschap). Historische agrarische bebouwing is dan ook vooral te vinden in het gebied tussen het Vijzelpad en de Enkweg en De Wrange. Karakteristiek is het open zicht vanuit het noorden over de enken naar de hoger gelegen bosrand van de Veluwe (Vuursteenberg en Molecaten).

In de toekomst willen we het kampenlandschap tussen de kern en de A50 versterken/herstellen. Nieuwe ontwikkelingen (waaronder het realiseren van woningen) zijn mogelijk, maar alleen onder de voorwaarde dat ze bijdragen aan een duidelijke ruimtelijke / landschappelijke kwaliteitsverbetering en dat er natuurinclusief gebouwd wordt. Dit kan door oude loodsen of schuren op te ruimen en/of oude landschappelijke structuren als hagen, houtwallen en bomenlanen te herstellen. Dit laatste is ook goed voor de biodiversiteit. De enken willen we juist open houden. De doorzichten over de enken naar de randen van de Veluwe zijn landschappelijk gezien heel waardevol. Hier is geen ruimte voor nieuwe bebouwing en opgaande beplanting.

bron: GoogleMaps

Aanvullend afwegingskader Kernrand à De kernrand aantrekkelijker maken à Veilige en attractieve recreatieve verbindingen tussen de stad en het buitengebied creëren, bv. ommetjes à Langzaamverkeersverbinding over het tracé van het oude Roseboomspoor over de hele lengte verbreden en completeren à Kleinschalige overnachtingsmogelijkheden ontwikkelen à Het weidegebied aan de noordzijde van de stad tot aan de Veluwespoorlijn open houden, met ruimte voor waterberging en natuurontwikkeling à Het kampenlandschap tussen de kern en de A50 versterken (door het herstellen / terugbrengen van hagen, bomenlanen en houtwallen), inzetten op ruimtelijke kwaliteitsverbetering à De enken langs de bossen van de Veluwe open houden en doorzichten behouden à Verhogen van de biodiversiteit (bv. door natuurinclusief bouwen) 67

Omgevingsvisie

4.2.4 Uiterwaarden Huidig karakter

68

De buitendijkse delen langs de IJssel - de ‘uiterwaarden’ - zijn een dynamisch gebied. De uiterwaarden bestaan vooral uit open weilanden die tijdens hoge waterstanden van de rivier overstromen.

De jachthaven met de camperplaatsen vormt een recreatieve trekker en een schakel tussen de IJssel en de stad. De langeafstandsfietsroute naar Zwolle met daarin het voet-/fietsveer ’t Kleine Veer is ook belangrijk in het recreatieve netwerk en is tegelijk een functionele fietsverbinding met Zwolle.

De uiterwaarden vormen een natuurgebied van internationaal belang en hebben daarom een status als Natura2000-gebied. De combinatie van open agrarisch cultuurlandschap en natuurgebied is belangrijk voor onder meer ganzen, zwanen en weidevogels.

De fraaie Hoenwaard is een recreatief uitloopgebied voor onder meer fietsers en wandelaars. Er lopen aantrekkelijke recreatieve routes doorheen, waardoor het gebied goed te beleven is. Hier is ook relatief veel (agrarische) bebouwing aanwezig.

Hattem 2040

Koers Gezien de grote waarde voor de natuur zetten we in de uiterwaarden in de eerste plaats in op het behouden en verder uitbreiden van de aanwezige natuurwaarden, onder meer door vernatting. Agrarisch natuurbeheer kan een rol spelen bij de natuurontwikkeling, alsmede een goede samenwerking tussen boeren en terreinbeherende organisaties. Voor de weidevogels, ganzen en zwanen is het belangrijk het gebied open te houden. Dat is bovendien van groot belang om de rivier voldoende ruimte te geven als deze buiten zijn oevers treedt, met een goede doorstroming en zo min mogelijk obstakels. Dat helpt overstromingen binnendijks (dijkdoorbraken) te voorkomen en is dus belangrijk voor de veiligheid achter de dijk. De directe omgeving van de jachthaven vormt het concentratiepunt als het gaat om recreatieve activiteiten. Maar we willen dat mensen ook daarbuiten van de uiterwaarden kunnen genieten, mits dit niet ten koste gaat van de natuurwaarden. Ten zuidoosten van de jachthaven willen we De Hoenwaard verder ontwikkelen als recreatief uitloopgebied voor de stad, met een aantrekkelijke entree. Van belang is dat de Hoenwaard een karakteristiek cultuurlandschap blijft, met een evenwicht tussen

landbouw, verschillende natuurwaarden, water en recreatie en met nieuw ontwikkelperspectief voor de bewoners en (agrarische) ondernemers. In juni 2021 hebben de bestuurders van het project Hoenwaard 2030 het ‘Gebiedsplan Hoenwaard 2030’ vastgesteld. Dit plan is opgesteld samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en (andere) overheden. Belangrijke maatregelen in het gebiedsplan zijn de aanleg van een nieuwe versterkte kade in het gebied, extra maatregelen voor (water)recreatie, de ontwikkeling van ooibos en maatregelen gericht op het behoud van weidevogels. In het gebiedsplan wordt bovendien ruimte geboden aan de transformatie van de landbouw. Daarbij is geen sprake van verhoging van het waterpeil van de IJssel. Ook gaan we de Hoenwaard beter toegankelijk maken voor recreanten. We gaan de recreatieve verbindingen zowel binnen de Hoenwaard als tussen de Hoenwaard en de stad en het gebied rond de jachthaven versterken. Voor de uiterwaarden ten noordwesten van de jachthaven onderzoeken we of enkele recreatieve routes aangelegd kunnen worden (bijvoorbeeld klompenpaden), primair gericht op natuurbeleving. Daarbij zal goed gekeken moeten worden naar de ligging ten opzichte van de belangrijke gebieden voor broedende weidevogels en overwinterende ganzen en zwanen (zonering in tijd en ruimte).

Aanvullend afwegingskader Uiterwaarden à Behouden en versterken van de aanwezige natuurwaarden à Waar mogelijk vergroten van de mogelijkheden van recreatief medegebruik à De Hoenwaard behouden als karakteristiek cultuurlandschap, met een evenwicht tussen landbouw, natuur, water en recreatie en met een nieuw ontwikkelperspectief voor de bewoners en ondernemers à Uiterwaarden open houden à Agrarisch natuurbeheer en goede samenwerking tussen boeren en terreinbeherende organisaties à Versterken van de relatie van de Hoenwaard en de jachthaven met Hattem

69

Omgevingsvisie

4.2.5 Polders Huidig karakter De polders aan de noordzijde van onze gemeente bestaan uit een grootschalig open weidegebied met enkele akkers. Dit is een relatief nat gebied met veel watergangen, vooral in het westen in de laag gelegen komgronden. Karakteristiek voor de kommen zijn ook de rechte lijnen in het landschap: de sloten en kavelgrenzen, maar ook de rechte polderweg Oostersedijk, met verspreid agrarische erven erlangs. De gronden op de wat hoger gelegen oeverwal langs de slingerende Geldersedijk zijn wat droger. Hier is dan ook wat meer bebouwing (vooral onderaan de

70

dijk) en meer opgaande beplanting in de vorm van onder meer bomenlanen en hoogstamfruitbomen. Langs de Zuiderzeestraatweg is een cluster van bebouwing aanwezig dat de sfeer heeft van een kleine lokale gemeenschap. De polders hebben een agrarisch karakter, met koeien in de wei. Door de intensieve landbouw is de biodiversiteit in het gebied laag. Wel broeden er weidevogels in lage dichtheden en is het gebied belangrijk voor overwinterende zwanen en ganzen. Het polderlandschap wordt doorsneden door veel infrastructuur (onder meer de A28, N50 en de spoorlijn Zwolle-Kampen).

Net als in de uiterwaarden willen we graag de recreatieve toegankelijkheid verbeteren, bijvoorbeeld door meer ommetjes (klompenpaden) te creëren vanuit de stad. Het geeft een meerwaarde als daarbij oude cultuurhistorische routes worden hersteld/benut.

Koers In de toekomst willen we het open agrarisch karakter van de polders zoveel mogelijk behouden (maar we zien ook een opgave in het opwekken van duurzame energie, waardoor het behoud van de openheid niet overal mogelijk is; zie hieronder). Daarnaast is het noodzakelijk dat de biodiversiteit zich kan herstellen en de stikstofuitstoot omlaag gaat. We stimuleren agrariërs daarom een omslag te maken naar een duurzame, circulaire en ‘natuurinclusieve’ bedrijfsvoering, met behoud van een rendabele bedrijfsvoering. We gaan hierover met ze in gesprek en zoeken de samenwerking met provincie en waterschap. Samen kunnen we op zoek gaan naar koppelkansen en verdienmodellen, bijvoorbeeld combinaties met natuur- en landschapsbeheer, klimaatadaptatie (tegengaan van droogte door water vast te houden in plaats van snel af te voeren), opwekken van duurzame energie en recreatie (zoals een minicamping).

We stimuleren eigenaren van (grote) dakvlakken in het poldergebied deze zoveel mogelijk vol te liggen met zonnepanelen. Hoewel we de polders graag helemaal open zouden houden, zien we ook de noodzaak op een aantal plekken ruimte te bieden aan grootschalige zonnevelden. Dat is nodig voor het behalen van onze ambitie om energieneutraal te worden: met alleen zonnepanelen op daken (en mogelijk enkele kleine windturbines) is dat niet haalbaar. Het ontwikkelen van grootschalige zonnevelden gaat niet goed samen met het behoud van het bestaande open landschap. Daarom zal op deze plekken een nieuw (energie)landschap moeten worden ontworpen dat nieuwe landschappelijke kwaliteiten heeft en waarin natuurwaarden een plek krijgen (met per saldo een verhoging van de natuurwaarde). Het ontwikkelen van dit soort nieuwe energielandschappen is uitsluitend mogelijk nabij de grootschalige infrastructuur, namelijk:

à tussen de N50, A28, Zuiderzeestraatweg en de spoorlijn Zwolle-Kampen;

Hattem 2040

Er is in de polders geen ruimte voor (nieuwe) grootschalige bebouwing. We bieden wel plek aan kleinschalige uitbreidingen van bestaande functies en de komst van kleinschalige recreatieve en maatschappelijke functies en woonfuncties, in beide gevallen onder de voorwaarde dat een duidelijke kwaliteitsverbetering optreedt. Die kwaliteitsverbetering kan gericht zijn op de hierboven beschreven transitie van de landbouw, natuurontwikkeling en/of ruimtelijke kwaliteitsverbetering (bijvoorbeeld door het opruimen van leegstaande schuren en stallen zonder cultuurhistorische waarde).

à tussen de N50 en de Oostersedijk; à ten noordwesten van de A28 binnen een afstand van maximaal 200 meter van de rijksweg. Pas in laatste instantie (trede 4, zie paragraaf 4.1.3 onder ‘Duurzame energie: elektriciteit’) is ook op andere plekken in de polders ruimte voor zonnevelden op agrarische grond of op water, maar alleen kleinschalig en op basis van een zorgvuldige afweging en inpassing van concrete voorstellen en initiatieven. Daarbij gelden verder de volgende voorwaarden: à er is sprake van een goede landschappelijke inpassing; à de ontwikkeling levert een bijdrage aan een transitie naar een duurzame landbouw (inclusief het verhogen van de biodiversiteit); à het bodemleven wordt in stand gehouden; à de ontwikkeling levert een meerwaarde op voor het gebied. Daarnaast is het wenselijk te zoeken naar functiecombinaties, bijvoorbeeld met landbouw, recreatie en/of waterberging (meervoudig ruimtegebruik). Landschappelijke inpassing is vooral goed mogelijk op de oeverwal langs de Geldersedijk (waar van oudsher meer opgaande beplanting aanwezig is). Dat kan hier door zonnevelden te omzomen met bosschages, fruitbomen en/of (elzen)hagen. In de open kommen is een zonneveld minder eenvoudig in te passen, maar er zijn wel mogelijkheden op de overgang naar de oeverwal, op de zandwinplas en achter erven.

In alle gevallen moet rekening gehouden worden met de huidige waarde van het gebied voor weidevogels, ganzen en zwanen. Een voorbeeld van een wenselijke ontwikkeling is het initiatief om op de locatie Wielink (zandwinplas) zonnepanelen te plaatsen.

71

Omgevingsvisie

Aanvullend afwegings­kader Polders à Behouden van de openheid van het landschap à Behouden van het agrarische karakter en inzetten op transitie naar een circulaire en natuurinclusieve landbouw,, meer gericht op de lokale markt à Verhogen van de biodiversiteit à Recreatieve toegankelijkheid verbeteren, oude cultuurhistorische routes herstellen/benutten à In principe geen ruimte bieden voor nieuwe woningen of bedrijvigheid, tenzij daarbij een duidelijke kwaliteitsverbetering optreedt à Ontwikkelen van zonnevelden op land en water langs de hoofdinfrastructuur, onder de volgende voorwaarden: n transformatie naar een aantrekkelijk nieuw landschap n natuurontwikkeling à Eventueel in tweede instantie ook elders zonnevelden ontwikkelen, mits kleinschalig, onder de volgende voorwaarden: n er is sprake van een goede landschappelijke inpassing; n de ontwikkeling levert een bijdrage aan een transitie naar een duurzame landbouw (inclusief het verhogen van de biodiversiteit); n het bodemleven wordt in stand gehouden; n de ontwikkeling levert een meerwaarde op voor het gebied.

72

Hattem 2040 73

Omgevingsvisie

4.2.6 Veluwe Huidig karakter De Veluwe is een van de bekendste natuurgebieden van Nederland. Met zijn uitgestrekte bossen en heidevelden is dit natuurgebied van Europees belang (Natura2000). Hier lopen reeën, edelherten en wilde zwijnen. Hattem omvat het meest noordoostelijke puntje van de Veluwe en is hiermee vanuit het noorden de poort naar het gebied. De bossen zijn ook belangrijk met het oog op de klimaatverandering. Ze vormen plekken van koelte in warme perioden. In natte perioden houden ze het regenwater vast.

74

Hattemers en toeristen genieten hier van de vele mogelijkheden op het gebied van extensieve recreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden. Het Landgoed Molecaten met het fraaie landhuis en de statige beuken- en eikenlanen verbindt Hattem met de rest van de Veluwe. Hier zijn recreatiebungalows en mooie kampeervelden aanwezig te midden van de prachtige bossen. De noordelijke Veluwe wordt doorsneden door de A50. De weg vormt een barrière voor zowel recreanten als voor veel diersoorten.

Hattem 2040

Koers Het behouden en versterken van de natuurwaarden staat op de Veluwe voorop. Omdat de noordelijke Veluwe vooral bestaat uit relatief jonge en monotone aanplant (bestaande uit één boomsoort) van naaldbossen is het belangrijk dat deze in de toekomst geleidelijk worden omgevormd naar gevarieerde bossen, met meer verschillende boomsoorten (meer loofbomen) en met een variatie aan struiken en kruiden eronder. Dit helpt ook tegen de verdroging en draagt bij aan de reductie van CO2. Ook is het voor veel diersoorten van belang dat kleine heidevelden met elkaar worden verbonden. Hattemers en bezoekers van buiten moeten de natuur kunnen beleven, zonder deze te verstoren. Een goede zonering van paden (in tijd of ruimte) staat hierbij centraal. Dit betekent dat recreanten van het gebied kunnen genieten, maar niet altijd overal.

Veelal biedt het bestaande padennetwerk voldoende mogelijkheden, maar sommige paden zijn slecht onderhouden. Door deze op te knappen is veel winst te halen. We pakken dit samen met onze Veluwse partners op. We gaan andere ontwikkelingen op de Veluwe niet actief stimuleren, maar het gebied gaat ook niet op slot. Belangrijk is dat ontwikkelingen passend zijn bij de natuurwaarden, zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om bed&breakfasts (op bestaande erven) of ontwikkeling van Molecaten (binnen de bestaande terreinen).

Aanvullend afwegingskader Veluwe à Behouden en versterken van de natuurwaarden à Goede mogelijkheden bieden voor natuurbeleving vanaf paden waartussen voldoende rust is voor de natuur (‘recreatiezonering’) à Geleidelijk omvormen van delen met eentonige naaldbossen met weinig ondergroei naar bossen die bestaan uit meerdere soorten bomen met ondergroei van struiken en kruiden à Ontwikkelingen moeten passend zijn bij de natuurwaarden, zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht

75

Omgevingsvisie

4.2.7 Veluwerand Huidig karakter Deelgebied Veluwerand vormt het overgangsgebied van de hoog gelegen Veluwse bossen naar de laag gelegen uiterwaarden van de IJssel. De ligging tussen deze twee waardevolle natuurgebieden maakt dit gebied zeer aantrekkelijk. De Veluwerand heeft een halfopen landschap met kleine open velden tussen houtwallen en bosjes (een soort landschappelijke ‘kamers’ met groene randen).

76

Aan de kant van de Veluwe liggen (langs de Veldweg en omgeving) prachtige villawijken in het bos. Aan de rand met de uiterwaarden bevindt zich het mooie landgoed De Hezenberg, op de overgang van hoog naar laag. Hiertussen liggen sportvelden fraai in het groen. Hier wordt onder meer gevoetbald, gehockeyd, getennist en gegolfd in een schitterend decor. Dwars door het gebied loopt het Apeldoorns Kanaal in noord-zuidrichting. Het kanaal vormt een cultuurhistorische lijn in het landschap, waarlangs het aangenaam fietsen en wandelen is. Ook over het tracé van de voormalige spoorlijn Apeldoorn-Zwolle loopt een langzaamverkeersverbinding in noord-zuidrichting, evenals langs de Apeldoornseweg.

Het kanaal, de Apeldoornseweg en ook de sportvelden vormen in oost-westrichting juist een obstakel voor dieren die zich bewegen tussen de bossen van de Veluwe en de uiterwaarden langs de IJssel.

Hattem 2040

Koers In de Veluwerand zetten we in op het behouden en versterken van het groene karakter. Er wordt onder de naam ‘Hattemerpoort’ al enige tijd gewerkt aan de realisatie van een brede ecologische verbindingszone tussen de stuwwallen op de Veluwe en de uiterwaarden van de IJssel. Hiervoor is al veel nieuwe natuur ontwikkeld. De komende jaren willen we - samen met andere overheden, maatschappelijke partijen en bewoners - nog meer nieuwe natuur aanleggen, zodat dieren meer mogelijkheden krijgen om van de Veluwe naar de uiterwaarden te trekken en andersom. Voor een goed functionerende ecologische verbinding is het ook belangrijk dat de Apeldoornseweg en het Apeldoorns Kanaal te passeren zijn voor groot wild en kleine dieren, zodat zij veilig de oversteek kunnen maken van het ene naar het andere natuurgebied.

Op basis van recente contacten met de sportverenigingen is verplaatsing van sportvelden op dit moment niet aan de orde. Mocht verplaatsing of beëindiging van sportactiviteiten op enig moment in beeld komen, dan zal worden verkend hoe de vrijkomende ruimte kan worden ingezet voor de beoogde ontwikkeling van de Veluwerand en specifiek de ecologische verbinding Hattemerpoort. In de Veluwerand is ruimte voor extensieve dagrecreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden. Daarvoor willen we het Apeldoorns Kanaal beter verbinden met de stad, zodat mensen nog meer kunnen genieten van het kanaal en het fraaie overgangsgebied tussen Veluwe en IJssel. In de Veluwerand is alleen kleinschalige verblijfsrecreatie mogelijk op bestaande erven zoals een bed&breakfast. Daarbuiten is hiervoor geen ruimte gezien de beoogde natuurontwikkeling (Hattemerpoort).

Aanvullend afwegings­kader Veluwerand à Behouden van het groene karakter à Creëren van een sterke ecologische verbinding tussen Veluwe en IJssel à Apeldoornseweg en Apeldoorns Kanaal passeerbaar maken voor groot wild en kleine dieren à Een aantrekkelijke verbinding voor recreanten creëren tussen het Apeldoorns Kanaal en de stad à Behouden van het goede aanbod aan sportvoorzieningen à Ruimte bieden voor kleinschalige (verblijfs)recreatieve functies op bestaande erven

77

Omgevingsvisie

4.2.8 Bedrijvenparken Huidig karakter Ter hoogte van knooppunt Hattemerbroek is langs de zuidzijde van de A28 het gemengde bedrijvenpark H2O in ontwikkeling. Het deel van H2O ten oosten van het knooppunt ligt in de gemeente Hattem. Direct ten oosten daarvan ligt het bestaande bedrijvenpark Netelhorst.

78

De beide bedrijvenparken bieden ruimte aan zowel lokaal, regionaal, nationaal als internationaal georiënteerde bedrijven. Er is plek voor uiteenlopende typen bedrijven, uit diverse sectoren van het midden- en kleinbedrijf (MKB). Ook grootschalige logistiek- en transportbedrijven zijn hier welkom. De zichtlocaties bevinden zich langs de oostelijke verbindingsweg (tussen de rijkswegen A28 en A50) van het knooppunt Hattemerbroek.

Op bedrijvenpark Netelhorst zetten we in op een kwaliteitsimpuls en bevorderen we duurzaamheidsmaatregelen (zonnepanelen op daken, verwarming niet langer met aardgas maar bijvoorbeeld met restwarmte van de waterzuiveringsinstallatie). En - bij de herinrichting van bedrijfspercelen - moeten maatregelen getroffen worden die wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan. Bedrijvenpark H2O wordt een all electric bedrijventerrein, waar de toepassing van duurzame energiebronnen wordt gestimuleerd (bijvoorbeeld zonnepanelen op daken en boven parkeerterreinen). Op het park is daarom geen gasnet aanwezig. Op het terrein komt voldoende ruimte voor water(berging) en voor opgaand groen, zodat wateroverlast en droogte worden voorkomen. We hechten ook veel waarde aan een goede landschappelijke inpassing van de bedrijvenparken. Langs de randen maar ook erbinnen moeten voldoende groenstructuren komen met gebiedseigen beplanting zodat het park een aantrekkelijke uitstraling krijgt, met aantrekkelijke ommetjes voor werknemers. Door een actief parkmanagement blijven de bedrijvenparken schoon en veilig. Lichthinder en -vervuiling worden zoveel mogelijk beperkt.

Hattem 2040

Koers

H2O is een toplocatie voor grootschalige (logistieke) bedrijven (tot milieucategorie 4.2.) dankzij de ligging nabij de A28 en de A50 en nabij Zwolle. Die ligging maakt het ook geschikt voor een hotel. Ook daar is plek voor op H2O. Belangrijk is daarbij dat we bewust omgaan met het vestigen van nieuwe risicobronnen in de buurt van beperkt kwetsbare functies of objecten. De verbinding met de A28 wordt verbeterd door de komst van een nieuwe aansluiting op de A28 aan de noord(oost)zijde van Wezep (buiten de gemeente Hattem). Het bedrijvenpark wordt bovendien aangesloten op het glasvezelnetwerk. Ultrasnelle internetverbindingen faciliteren e-commerce en andere vormen van elektronische dienstverlening en helpen bij het toepassen van moderne veiligheidsconcepten. We houden op dit moment een plek vrij op de bedrijvenparken om bedrijven uit de (woon)kern Hattem die niet te combineren zijn met woonfuncties te stimuleren te verhuizen naar H2O of Netelhorst (dat nog iets kan worden uitgebreid met een strook ten noorden van de rioolwaterzuiveringsinstallatie). Dit geldt voor bedrijven uit Het Veen (aan de zuidkant van Hattem) maar ook voor bedrijven uit andere plekken in de stad. De vrijkomende plekken kunnen dan (geleidelijk) veranderen in woongebieden, eventueel gemengd met kleinschalige, lichte bedrijvigheid. Het is daarbij van belang te constateren dat H2O snel vol loopt.

Op het moment dat H2O is afgerond H2O willen we geen uitbreiding meer van de bedrijvenparken. Er is dan geen plek meer op een bedrijvenpark binnen Hattem, maar wel op locaties in de regio.

Aanvullend afwegings­kader Bedrijvenparken à Bedrijvenpark H2O ontwikkelen als een duurzaam (all electric) bedrijventerrein à Ruimte bieden aan grootschalige (logistieke) bedrijven dankzij de ligging nabij het knooppunt Hattemerbroek. Op H2O is ruimte voor bedrijven tot milieucategorie 4.2 à Ruimte bieden voor een hotel op H2O à Verplaatsen van (grote/zware) bedrijven uit Het Veen en andere plekken in de stad naar Bedrijvenpark H2O à Kansen benutten voor verduurzaming van bedrijvenpark Netelhorst à Kansen benutten voor klimaatadaptatie bij de (her)inrichting van bedrijfspercelen à Aantrekkelijke ommetjes creëren voor werknemers à Zorgen voor een goede landschappelijke inpassing van de bedrijvenparken, met voldoende groenstructuren met gebiedseigen beplanting zodat de bedrijvenparken een aantrekkelijke uitstraling krijgen à Zorgen dat de bedrijvenparken veilig en schoon zijn (parkmanagement)

79

Omgevingsvisie

80

Hattem 2040

4.3 Omgevingsvisiekaart Eerder in dit hoofdstuk hebben we op basis van het huidige karakter een indeling gemaakt in verschillende deelgebieden. De kaart met de deelgebieden vormt de basis (de onderlegger) voor de omgevingsvisiekaart, omdat het uitgangspunt steeds is dat we het huidige karakter in de toekomst willen behouden en waar mogelijk versterken. Voor elk deelgebied hebben we een koers geformuleerd, aan de hand waarvan we richting hebben gegeven aan toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, die passen bij het karakter van het deelgebied. De koersen voor de verschillende deelgebieden met de belangrijkste ontwikkelingen en opgaven voor de periode tot 2040 staan verbeeld op de omgevingsvisiekaart.

De omgevingsvisiekaart is gebaseerd op bestaande kwaliteiten, vigerend beleid en lopende plannen en voegt daaraan enkele nieuwe keuzes toe (symbolen, pijlen en arceringen). Het is belangrijk vast te stellen dat de omgevingsvisiekaart geen bestemmingsplan-/omgevingsplankaart is en dat deze geen ontwikkelingen onwrikbaar vastlegt. Het gaat om de hoofdlijnen van beleid, die verder worden uitwerkt in het omgevingsplan en programma’s. De raad kan periodiek (bijvoorbeeld ieder jaar) het uitvoeringsprogramma opnieuw vaststellen. Dit kan mede op basis van monitoring en ontwikkelingen in de uitvoering. In de bijlage bij deze omgevingsvisie zijn links te vinden naar websites met documenten en kaarten van bovengemeentelijk beleid: à Nationale Omgevingsvisie; Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving (2020); à Provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2019); à BOVI2050; Blauwe Omgevingsvisie 2050 (2018); à Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe (2021); à Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle.

81

Omgevingsvisie

82

Hattem 2040 83

Omgevingsvisie

UITVOERING EN MONITORING 84

Hattem 2040 85

Omgevingsvisie

5 Uitvoering en monitoring

86

Vanuit resultaten naar randvoorwaarden De Presterende Overheid ‘New Public Management’

De Netwerkende Overheid ‘Network Governance’

Van binnen naar buiten

5.1 Inleiding

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de visie denken uit te voeren. Dit doen we als gemeente samen met de samen­ leving. Daarom laten zien hoe - vanuit welke sturingsfilosofie - we omgaan met initiatieven van burgers en onder­ nemers en hoe we samenwerken met andere overheids- en maatschappelijke organisaties. We beschrijven hier verder de diverse (kern)instrumenten die we aanvullend op de visie gaan opstellen en we geven aan hoe we omgaan met het actualiseren van de visie. Bovendien gaan we in op diverse andere aspecten die met de uitvoering samenhangen, zoals kostenverhaal, voorkeursrecht en nadeel­ compensatie. Ook beschrijven we de sa­ menhang van de omgevingsvisie met de milieueffectrapportage (plan-m.e.r.). Tot slot geven we aan hoe we omgaan met de handhaving, evaluatie en monitoring.

Van buiten naar binnen De Rechtmatige Overheid ‘New Public Management’

De Responsieve Overheid ‘Social Resilience’

Vanuit randvoorwaarden naar resultaten  Afbeelding: Perspectieven op overheidssturing. Bron: gebaseerd kwadrantenmodel Nederlandse school voor openbaar bestuur. Zie voor meer informatie: Sedimentatie in sturing (Van der Steen et al 2015).

5.2 Sturingsfilosofie Het uitgangspunt van de Omgevingswet is ontwikkelingen mogelijk maken en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving waarborgen. Met de omgevingsvisie laten we inhoudelijk op hoofdlijnen zien hoe we in Hattem initiatieven willen ondersteunen waarmee tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteit van de leefomgeving. Met deze visie als onderlegger gaan we daar de komende tijd concreet mee aan de slag.

De concrete uitwerking van de omgevingsvisie hangt ook af van de rol die de gemeente aanneemt. We hebben als overheid diverse rollen en sturingsfilosofieën tot onze beschikking. Deze meervoudigheid van overheidssturing is te vatten in vier benaderingen van sturing (zie afbeelding hierboven). In elk van de vier benaderingen gaat het om overheidssturing, in die zin dat de overheid doelen formuleert en die probeert te realiseren in interactie met de omgeving. De aanduidingen in de kwadranten geven accenten aan in de rolopvatting en geen scheidingen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=7217bb07-7fce-40fd-8d48-b984718a829f