Bijlage 3 Adviescommissie voor de m.e.r. (opgenomen in aanvulling op de planMER)
Tekst van het document
Het bedrijvenpark wordt aangesloten op het glasvezelnetwerk en krijgt een nieuwe aansluiting op de A28. Op het terrein komt voldoende ruimte voor water(berging) en voor opgaand groen, zodat wateroverlast en droogte worden voorkomen. Op bedrijvenpark Netelhorst wordt ingezet op een kwaliteitsimpuls en duurzaamheidsmaatregelen zoals zonnepanelen op
29/158
daken bevorderd en het benutten van de restwarmte van de waterzuiveringsinstallatie. Bij de herinrichting van bedrijfspercelen moeten maatregelen getroffen worden die wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan. Ook is een uitbreiding van Netelhorst mogelijk met een strook ten noorden van de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Op de bedrijvenparken is ruimte gereserveerd voor bedrijven uit ‘t Veen en andere plekken in de stad om in de stad ruimte te creëren voor nieuwe ontwikkelingen. In Figuur 3-1 zijn de doelstellingen van de Omgevingsvisie samengevat.
Figuur 3-1 Kaart voornemens Omgevingsvisie (bron: Concept Omgevingsvisie, juni 2021)
De analyses en bovenstaande kaart, leiden tot een duidelijke lijn in het verder verduurzamen van Hattem, met daarbij aandacht voor behoud en verbetering van bestaande kwaliteiten, zowel in de woonomgeving als natuurwaarden. In de Omgevingsvisie is op basis van een analyse per deelgebied van bestaande en gewenste kwaliteiten, een duidelijke lijn uitgezet.
Vertaling naar onderzoeksopgave planMER Zoals reeds aangegeven in de NRD, is er slechts beperkt alternatieven onderzoek nodig door de reeds ambitieuze doelstellingen, vastgesteld beleid en lopende projecten en door het ontbreken van grote knelpunten. Dit planMER zal daarom met
30/158
name meerwaarde leveren voor de beleidskeuzes door alternatievenonderzoek voor de woningbouwopgave en de Energietransitie, waarbij gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en (landschappelijke) verbindingen een belangrijke rol spelen. Dit betekent dat het alternatievenonderzoek in de MER zich toespitst op de woningbouwscenario’s en de (on)mogelijkheden voor de Energietransitie, waarbij de opgave vanuit de RES 1.0 leidend is. 3.3.1 Scenario Woningbehoefte Binnen de gemeente is op basis van een woningmarktonderzoek uit 2017 en een woningbehoefteonderzoek uit 2019 (Bureau Stedelijke Planning) sprake van een woningbouwbehoefte van circa 570 woningen tot 2040 om de natuurlijke groei op te vangen. Bij de opbouw hiervan moet rekening worden gehouden met voldoende appartementen en woningen voor senioren, levensloopbestendige woningen, 35 tot 40% grondgebonden woningen en voldoende aandacht voor de sociale huursector. Op dit moment zijn circa 5.277 geregistreerde woningen aanwezig binnen de gemeente (bron: www.allecijfers.nl, peiljaar 2021) waarvan het merendeel (82%) bestaat uit eengezinswoningen, dat betekent een groeibehoefte van ruim 10% in de komende jaren. Er is een woonzorgzone aangewezen aan de Geldersedijk. Hierbij hoort ook de Hof van Blom waar onder meer intramurale zorg en woningen met zorg op afroep worden gebouwd.
Daarnaast heeft Hattem ook een bestaande woonzorgzone, De Bongerd, aan de rand van het centrum. Dit past in de trend van behoefte aan woonzorgzones en clustering van scholen en voorzieningen. Binnen de regio Zwolle is behoefte aan meer woningen in de periode tot 2040, dit wordt geschat op circa 25.000, een actueel regionaal behoefteonderzoek wordt nog uitgevoerd. In de verstedelijkingsstrategie regio Zwolle 6 wordt rekening gehouden met een bandbreedte van 40.000-80.000 woningen. De vraag is in hoeverre Hattem een bijdrage wil en kan leveren aan deze regionale behoefte. Binnen de gemeente wordt een deel van de bestaande woningbehoefte al gerealiseerd in de zogenaamde harde plancapaciteit, reeds vastgestelde plannen, zie Tabel 3-1. De harde plancapaciteit binnen projecten bedraagt 303 woningen, daarnaast zijn ook 31 woningen binnen kleinere initiatieven bekend. Ook zijn er verschillende plannen in ontwikkeling, bijvoorbeeld binnen 't Veen en de oude ijsbaanlocatie en diverse kleine locaties verspreid in het buitengebied. Deze totale 'zachte' plancapaciteit (plannen in ontwikkeling) bedraagt maximaal circa 831 woningen. Indien rekening wordt gehouden met een marge van maximaal 30% voor woningen die binnen deze voorbereiding toch niet gerealiseerd (kunnen) worden, bedraagt de zachte plancapaciteit circa 640 woningen. Tabel 3-1 Overzicht harde en zachte plancapaciteit
maximaal
realistisch
Harde plancapaciteit
projecten losse woningen
303 31
303 31
Zachte plancapaciteit Totaal
in voorbereiding
831 1.165
640 974
Naast de genoemde harde en zachte plannen zijn andere potentiële woningbouwlocaties, zoals inbreidinglocaties, aanwezig binnen Hattem. Een eerste verkenning van deze locaties geeft aan dat een extra woningbouwopgave van nog eens ongeveer 10% (550 woningen) mogelijk is bovenop de eigen woningbehoefte. Vooralsnog wordt rekening gehouden met de mogelijkheid van maximaal 1.000 extra woningen ten opzichte van de eigen woningbehoefte, dit zou een totale uitbreiding van de woningaantallen van circa 30% ten opzichte van de bestaande woningvoorraad omvatten.
6 https://regiozwolle.info/verstedelijkingsstrategie
31/158
In het planMER wordt onderzocht wat de (verschillen in) effecten zijn van drie situaties: het basisscenario waarin alleen voorzien wordt in eigen woningbehoefte (570 nieuwe woningen), een middenscenario waarin wordt voorzien in een redelijk regionaal aanbod (totaal circa 1.120 woningen) en een maximaal scenario met 1.570 nieuwe woningen, zie Tabel 3-2. Tabel 3-2 Onderzoekscenario’s woningbouw MER
Scenario
Aantal nieuwe woningen
A. Eigen woningbehoefte
570
B. Middenscenario C. Maximale scenario (maximale bijdrage regionale behoefte )
1.120 1.570
3.3.2 Scenario Energietransitie De opgave voor de energietransitie voor de gemeente Hattem volgt rechtstreeks uit de RES 1.0. Dit betekent dat moet worden ingezet op het realiseren van grootschalige opwekking van zonne-energie, dat grootschalige opwekking van windenergie niet mogelijk is en dat daarnaast ook ingezet moet worden op het verbeteren van isolatie en het op termijn gasloos maken van de gemeente. Daarnaast zet de gemeente in op: ● gemeentelijke organisatie is in 2040 klimaatneutraal; ● verduurzamen van bestaande woningen; ● ontwikkelen van H2O als een duurzaam bedrijventerrein en kansen benutten voor verduurzaming Netelhorst. Zonne-energie Wat betreft het realiseren van de doelstellingen voor zonne-energie, zal worden ingezet op het stimuleren van het maximaal benutten van daken voor zonnepanelen, zowel voor bestaande en nieuwe woningen als bedrijfsgebouwen, evenals het plaatsen van zonnepanelen boven parkeerterreinen en het realiseren van zonnepanelen op geluidschermen en -wallen. In juni 2021 is door de gemeenteraad een motie aangenomen om, naast zon op daken en lopende projecten, te focussen op solarparking en geïntegreerde wind, geluid en energieschermen. Concreet wordt voorgesteld de mogelijkheden voor Solarparking te onderzoeken op de Bleek, bij het Heem, de carpoolplek bij de op- en afrit van de A50 en bij de haven.
Ook is voorgenomen in overleg te treden met de provincie Gelderland en Rijkswaterstaat om te komen tot een uitvoeringsplan voor het plaatsen van geïntegreerde wind-, geluid- en energieschermen langs de A50 en A28 bij Hattem. In dit MER wordt aanvullend kwalitatief onderzocht waar, onder voorwaarden, ruimte is voor kleinschalige of grootschalige zonnevelden, welke verschillen in effecten te verwachten zijn van enkele grote velden versus meerdere kleine en met welke (landschappelijke en ecologische) randvoorwaarden rekening moet worden gehouden. ● In de RES 1.0 worden alleen zoekgebieden voor zonnevelden in deelgebieden Polders en Veluwerand aangegeven. ● In de omgevingsvisie Gaaf Gelderland worden meer locaties weergegeven als ‘zonnevelden onder voorwaarden mogelijk’. Windenergie De RES 1.0 geeft voor de gemeente Hattem geen zoekgebieden of verkenningslocaties op het gebied van windturbines/windmolenparken. De RES wordt elke twee jaar vernieuwd en de zoekgebieden kunnen veranderen in de RES 2.0. In opdracht van de 4 Gelderse RES'en met grondgebied op de Veluwe, ondersteund door de provincie Gelderland, is een onderzoek uitgevoerd naar de effecten van de windturbines op en rondom de Veluwe. Uit dit onderzoek is naar voren gekomen dat windturbines op de Veluwe niet realistisch zijn.
Ook voor een zone van 1 tot 8 kilometer rondom de Veluwe zijn op basis van de huidige technieken windturbines niet realistisch. Het deelgebied Veluwe en Veluwerand zijn dan ook geen realistische locaties voor windturbines. In dit MER wordt kwalitatief onderzocht of windturbines langs de A28 en de N50 mogelijk zijn en welke randvoorwaarden daarvoor gelden. In de participatie zijn hiervoor verschillende locaties benoemd. In de omgevingsvisie Gaaf Gelderland zijn
32/158
drie gebieden aangewezen als windenergie mogelijk, zie Figuur 2-2. Deze drie gebieden bevinden zich in de deelgebieden Polders, Bedrijventerreinen en Kernrand (Enken en Kampen). De Raad van State heeft op 30 juni 2021 in een uitspraak gesteld dat de landelijke normen voor windturbines in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling ten onrecht niet op hun milieugevolgen zijn beoordeeld. De regering zal nu alsnog een MER moeten opstellen waarin de aspecten geluid, veiligheid en slagschaduw worden beoordeeld. Tot die tijd kunnen bestemmingsplannen en vergunningen voor windmolens die aan deze normen worden getoetst dus niet worden vastgesteld of verleend, tenzij een initiatiefnemer of gemeente zelf normen in een plan opneemt, nadat deze in een MER zijn onderbouwd.
Doelen en ambities In een MER worden de effecten van de nieuwe keuzes en beleid in de Omgevingsvisie onderzocht en vergeleken met de referentiesituatie en eventuele reële alternatieven. Bij de beschrijving en beoordeling van de effecten is het nodig dat deze ook worden getoetst aan de gemeentelijke ambities en op doelbereik ten aanzien van gemeentelijke beleid (vaste advieslijn van de Commissie mer). Om te zorgen dat bij het vaststellen van de Omgevingsvisie duidelijk is wat de (milieu)effecten zijn van de gekozen richting, is het doel van dit MER om de milieu-(en omgevings)informatie te leveren ten behoeve van de besluitvorming over de Omgevingsvisie: wat zijn de milieueffecten van de verschillende keuzes, welke mitigerende of compenserende maatregelen zijn nodig/mogelijk en welke randvoorwaarden zijn van toepassing. De belangrijkste onderzoeksvragen voor dit planMER volgen uit onderstaande doelen van de Omgevingsvisie: ● De Omgevingsvisie moet bijdragen aan het realiseren van de regionale energiebesparingsdoelstellingen door middel van het invullen van haar aandeel van de RES door aan te geven op welke manier de ruimtelijke opgave voor Hattem binnen de RES kan worden ingevuld, dit betreft zon op daken en zon op land (zonnevelden).
● De Omgevingsvisie geeft aan wat de mogelijkheden zijn om, bovenop de regionale doelstelling, bij te dragen aan de energietransitie en het energieneutraal maken van Hattem. ● De Omgevingsvisie geeft aan op welke wijze de eigen woningbehoefte kan worden ingevuld en welke bijdrage kan worden geleverd aan de regionale woningbehoefte, waarbij behoud van de huidige kwaliteiten van Hattem en de gezondheid en leefomgevingskwaliteit voorop staan. ● De Omgevingsvisie geeft aan op welke manier invulling kan worden gegeven aan de klimaatadaptatie, bestaande uit voldoende waterberging bij extreme buien, maatregelen bij extreme droogte en het voorkomen van hittestress. ● De Omgevingsvisie draagt bij aan het versterken van de natuurwaarden, ook buiten Natura 2000-gebieden, in combinatie met versterking van recreatieve waarde en de leefomgevingskwaliteit. ● De Omgevingsvisie draagt bij aan het behouden en realiseren van een gezonde leefomgeving voor haar inwoners. Om deze doelen te bereiken, wordt in dit MER onderzocht: ● Waar zouden zonnevelden/-parken gerealiseerd kunnen worden, welke randvoorwaarden zijn van toepassing voor de zoeklocaties en de omvang van de zonnevelden. ● Op welke wijze kan de eigen woningbehoefte op een goede (gezonde) manier worden ingepast en welke ruimte bestaat er om ook bij te dragen aan regionale woningbehoefte.
● Wat is nodig en mogelijk om de effecten van klimaatverandering op te vangen. ● Hoe kunnen natuurwaarden en -verbindingen worden versterkt. ● Hoe kan gezondheid binnen de Omgevingsvisie worden geborgd.
33/158
4. REFERENTIESITUATIE In een MER wordt het effect van een nieuw plan afgezet tegen de referentiesituatie. Dat is de situatie die ontstaat als het nieuwe plan niet wordt vastgesteld. Voor dit planMER bij de Omgevingsvisie bestaat de referentiesituatie uit de huidige situatie binnen Hattem, gecombineerd met de effecten van bestaand beleid (zowel regionaal als lokaal) en reeds in gang gezette projecten. In dit hoofdstuk wordt kort deze referentiesituatie beschreven. De reeds in gang gezette projecten zijn al in de NRD beschreven. Ook de huidige situatie van Hattem is reeds beschreven in de bouwstenennotitie en het koersdocument, in het MER wordt dit samengevat. Deze beide onderdelen worden aangevuld met een beschrijving van de huidige situatie ten aanzien van de verschillende te beschrijven (milieu)effecten, de zogenaamde milieufoto.
Hattem per deelgebied In deze paragraaf wordt het karakter per deelgebied beschreven, een uitgebreide beschrijving is te vinden in de omgevingsvisie. De doelen per deelgebied zijn in hoofdstuk 3 al beschreven. Binnenstad De binnenstad bevindt zich in het centrum van de stad Hattem. De binnenstad is het sociale, economische en toeristische hart van de gemeente. Dit deelgebied bestaat uit een monumentale binnenstad met een middeleeuws stratenpatroon en de karakteristieke Dijkpoort. Langs de rand bevindt zich een stadsgracht met bijbehorende groenstructuur. In de binnenstad bevinden zich veel hoogwaardige en kleinschalige voorzieningen, horeca en verschillende musea. Woongebieden Dit deelgebied ligt naast de binnenstad van de stad Hattem en bestaat uit verschillende woongebieden. Door de goede fietsverbindingen zijn de voorzieningen in de binnenstad voor de meeste mensen goed bereikbaar. De verschillende woongebieden kennen een diversiteit aan opzet en karakter. Binnen deze woongebieden is een gedifferentieerd woningaanbod aanwezig, voor zowel gezinnen, jongeren als ouderen. Daarnaast kent Hattem twee woonzorgzones: Hof van Blom en De Bongerd, waar het zorgaanbod wordt gecombineerd met woningen voor hulpbehoevende ouderen. De woonomgeving in Hattem is kleinschalig: veel (maatschappelijke) voorzieningen zijn aanwezig in de wijken en plaatselijke bedrijvigheid.
In het zuidoosten van het deelgebied ligt het transformatiegebied ‘t Veen Enken en kampen/kernrand De noordelijke en westelijke rand van de kern Hattem sluit aan op verschillende landschapstypen. Door de kernrand loopt het tracé van de voormalige spoorlijn Apeldoorn-Zwolle, dat nu grotendeels is geasfalteerd en in gebruik is als een fiets- en wandelroute (Roseboomspoor). Aan de noordzijde van de kern (tussen de stad en de Veluwespoorlijn Amersfoort-Zwolle) bestaat het landschap uit open polders, aan de westzijde van de kern (tussen de stad en de A50) ligt een enken- en kampenlandschap, op de overgang naar de hooggelegen stuwwal van de Veluwe. In het kampenlandschap zijn als gevolg van de verstedelijkingsdruk de laatste decennia woningen en bedrijven bijgebouwd, waarbij de houtwallen en andere landschappelijke structuren zijn verdwenen. Polders Het deelgebied de Polders ligt in het noorden van de gemeente en bestaat voornamelijk uit agrarische gronden. Door de intensieve landbouw is de biodiversiteit in het gebied laag. Wel is het gebied belangrijk voor overwinterende zwanen en ganzen. Het polderlandschap wordt doorsneden door veel infrastructuur (onder meer de A28, N50 en de spoorlijn ZwolleKampen). Uiterwaarden De buitendijkse delen langs de IJssel vormen een dynamisch gebied.
Deze uiterwaarden bestaan vooral uit open weilanden die tijdens hoge waterstanden van de rivier overstromen. De uiterwaarden zijn onderdeel van het Natura 2000-gebied Rijntakken. De combinatie van extensief agrarisch cultuurlandschap en natuurgebied is belangrijk voor onder meer ganzen,
34/158
zwanen en weidevogels. De jachthaven met de camperplaatsen vormt een recreatieve trekker en een schakel tussen de IJssel en de stad. Daarnaast bevinden zich verschillende recreatieve fiets- en wandelroutes door het gebied. In de Hoenwaard is ook relatief veel (agrarische) bebouwing aanwezig. Veluwe In het zuidwesten van de gemeente Hattem bevindt zich het noordelijke deel van het Natura 2000-gebied de Veluwe. De Veluwe staat bekend om zijn uitgestrekte bossen, heidevelden en biodiversiteit. De bossen zijn belangrijk met het oog op klimaatverandering, ze vormen plekken van koelte in warme perioden en in natte perioden houden ze het regenwater vast. Ook kent de Veluwe vele mogelijkheden voor extensieve recreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden. Het Landgoed Molecaten verbindt Hattem met de rest van de Veluwe. Hier zijn recreatiebungalows en kampeervelden aanwezig. Verder wordt de noordelijke Veluwe doorsneden door de A50. De weg vormt een barrière voor zowel recreanten als voor veel diersoorten. Veluwerand Deelgebied Veluwerand vormt het overgangsgebied van de hoog gelegen Veluwse bossen naar de laag gelegen uiterwaarden van de IJssel. De Veluwerand heeft een halfopen landschap met kleine open velden tussen houtwallen en bosjes. Aan de kant van de Veluwe liggen villawijken in het bos. Aan de rand met de uiterwaarden bevindt zich het landgoed De Hezenberg.
Hiertussen liggen sportvelden en door het gebied lopen verschillende fiets- en wandelpaden. Dwars door het gebied loopt het Apeldoorns Kanaal in noord-zuid-richting. Het kanaal, de Apeldoornseweg en de sportvelden vormen een obstakel voor dieren die zich bewegen tussen de Veluwe en de uiterwaarden langs de IJssel. Bedrijvenparken Ter hoogte van knooppunt Hattemerbroek is langs de zuidzijde van de A28 het gemengde bedrijvenpark H2O in ontwikkeling. Het deel van H2O ten oosten van het knooppunt ligt in de gemeente Hattem. Direct ten (zuid)oosten daarvan ligt het bestaande bedrijvenpark Netelhorst. De beide bedrijvenparken bieden ruimte aan zowel lokaal, regionaal, nationaal als internationaal georiënteerde bedrijven. Er is plek voor uiteenlopende typen bedrijven uit diverse sectoren van het middenen kleinbedrijf (MKB). Ook grootschalige logistiek- en transportbedrijven zijn hier welkom. De zichtlocaties bevinden zich langs de oostelijke verbindingsweg (tussen de rijkswegen A28 en A50) van het knooppunt Hattemerbroek.
Milieufoto huidige situatie In deze paragraaf wordt de huidige situatie ten aanzien van de in dit MER te beschrijven omgevingsaspecten globaal beschreven. Meer gedetailleerde informatie en bronvermelding is terug te vinden in de volgende hoofdstukken en in de locatiestudie die is opgenomen in Bijlage 2. Doel van dit hoofdstuk is inzicht te geven in de huidige knelpunten en kansen om zo de onderzoeksopgave per omgevingsaspect te kunnen bepalen en kan daarmee ook de basis vormen voor de monitoringsopgave (zie hoofdstuk 15). Verkeer Een analyse van de huidige verkeerssituatie in Hattem leidt tot de volgende aandachtspunten: ● De huidige bereikbaarheid van het bedrijventerrein H2O kan beter, maar zal in de autonome situatie verbeteren door realisatie van een nieuwe autosnelwegaansluiting nabij de Voskuilerdijk in Wezep. Daarmee worden knelpunten in de verkeersafwikkeling op de Zuiderzeestraatweg richting Zwolle voorkomen. ● De capaciteit van de bestaande wegenstructuur is beperkt (onder andere Dorpsweg, Eijerdijk, Hessenweg en Hilsdijk). Dit leidt in de huidige en autonome situatie echter niet tot afwikkelingsproblemen en grote wachttijden. ● De beschikbaarheid van parkeervoorzieningen in en rondom het centrum is voldoende (parkeren zoveel mogelijk aan randen van het centrum). Wel kan de verwijzing naar de vrije plekken beter.
● Het openbaar vervoer heeft een relatief lage frequentie, een beperkt aanbod en de loopafstanden tot de haltes van het reguliere openbaar vervoer zijn relatief groot. ● Het fietsnet is voldoende fijnmazig, een optimalisatie van het fietsnetwerk is al uitgangspunt van het gemeentelijk beleid. Uit fietstellingen blijkt dat de aangewezen routes minder frequent worden gebruikt dan gedacht en secundaire
35/158
● ● ●
routes juist frequenter. Aansluiting op de te ontwikkelen snelfietsroute Apeldoorn-Zwolle biedt kansen, verbetering van de verbinding tussen de spoorbrug en Hattem via de wijk Assenrade is een aandachtpunt. De veiligheid van fietsroutes kan beter en dat geldt ook voor het aanbod van (snel)fietsfaciliteiten in en om de binnenstad en in de regio. Bij files op A28 en A50 treedt er sluipverkeer op door Hattem via de Hessenweg - Vechtstraat - Burgemeester Bijleveldsingel. Dit leidt tot overlast, met name als gevolg van de omvang van het vrachtverkeer en een relatief hoge snelheid van het verkeer (trillingshinder, geluidhinder, barrièrewerking).
Natuur Natuurwaarden De voedselrijke agrarische graslanden in het noordelijk deel van Hattem fungeren in het winterhalfjaar als foerageergebied voor grote aantallen brandganzen, kolganzen, smienten en kieviten en kleinere aantallen grauwe en toendrarietganzen en goudplevieren. Daarnaast worden incidenteel soorten als pijlstaart, wintertaling, nonnetje en scholekster waargenomen, met name in en rond de waterpartijen in het agrarisch gebied. Het betreft hier allen kwalificerende niet-broedvogels voor het Natura 2000-gebied Rijntakken. Van de kwalificerende broedvogels zijn langs de IJssel sinds 2010 (mogelijke) broedgevallen vastgesteld van onder andere ijsvogel, kwartelkoning, porseleinhoen en oeverzwaluw. In het buitendijkse gebied worden verder regelmatig de kwalificerende Natura 2000-soorten bever en bittervoorn waargenomen. In het zuidelijke (Veluwe)deel van de gemeente zijn waarnemingen bekend van de kwalificerende Veluwe-broedvogels wespendief, ijsvogel, zwarte specht, boomleeuwerik en roodborsttapuit. De overige kwalificerende soorten zijn voor zover bekend afwezig. Gevoeligheden De Natura 2000-gebieden zijn gevoelig voor vermesting/verzuring door stikstofdepositie, met name de habitats en leefgebieden op de Veluwe.
Deze zijn vrijwel allemaal stikstofgevoelig en overbelast; de achtergronddepositie is reeds (veel) hoger dan de kritische depositie van de afzonderlijke habitats en leefgebieden. Figuur 4.1 laat de ligging van de overbelaste habitats van de beide Natura 2000-gebieden zien als rode hexagonen. De oranje hexagonen kennen een naderende overbelasting (depositieruimte kleiner dan 70 mol/ja/jr). Alleen in de gele hexagonen is geen sprake van overbelasting.
Figuur 4-1 Ligging overbelaste Natura 2000-habitats (rood)
36/158
Daarnaast kunnen eventuele windturbines op ongunstig gelegen locaties negatieve gevolgen hebben. Andere effecten (zoals versnippering, verstoring door licht of geluid) kunnen optreden wanneer functies worden geïntensiveerd of geïntroduceerd, zoals recreatie. Klimaat en water Op de hoger gelegen zandgronden ter plaatse van de Veluwe komt verdroging voor. Het hemelwater zakt hier relatief snel de bodem in. Vanwege het hoogteverschil van het maaiveld stroomt het grondwater richting de laag gelegen polders, waarna het richting de IJssel wordt afgevoerd. In deze overgangszone worden hoge grondwaterstanden verwacht vanwege klimaateffecten. In de Uiterwaarden is ruimte geboden voor de fluctuerende waterstanden op de IJssel, die door ‘extreme’ regenval en smeltwater wordt gevoed. De afgelopen jaren zijn diverse projecten uitgevoerd om meer ruimte voor de rivier te creëren waarbij de veiligheid van omwonenden wordt gewaarborgd. In extreem droge perioden ondervindt de scheepvaart hinder door de lage waterstand op de IJssel. Energiegebruik Op basis van de informatie uit de RES is het energiegebruik van Hattem 1.482 TJ per jaar (2015/2018), waarvan bijna 60% door transport wordt veroorzaakt en bijna 30% wordt veroorzaakt door gasgebruik. In Hattem is inmiddels 0,013 TWh aan grootschalige zonne-energie gerealiseerd. De gemeente Hattem kent geen windmolenpark.
Wel wordt ten noordwesten van Hattem op het grondgebied van de gemeente Oldebroek een windmolenpark gerealiseerd.
Figuur 4-2 Energiemix Hattem (bron: Warmtevisie Hattem, 2021)
In de Warmtevisie is aangegeven dat het gemiddelde energielabel van de woningvoorraad label B (2019). Het overgrote deel van de woningen is aangesloten op aardgas. Landschap en cultuurhistorie Binnen het plangebied is een grote diversiteit aan landschappelijke waarden aanwezig. Van uitgestrekte polderlandschappen, omringd door bomenlanen, tot de bossen op de Veluwe. Daartussenin ligt in de randzone het kampenlandschap met
37/158
mooie zichtlijnen op de essen en nog plaatselijk aanwezige houtwallen. Hier ligt de opgave om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren en verdwenen elementen terug te brengen in het landschap; voor de overige landschapstypen geldt voornamelijk het behoud van aanwezige waarden. De kern van Hattem kenmerkt zich door een historisch binnenstad met een ruim aanbod aan middeleeuwse panden en een grachtenstructuur. Binnen dit gebied worden geen herontwikkelingen voorzien en wordt ingezet op behoud van aanwezige waarden. Geluid Binnen de gemeente zijn verschillende geluidbronnen aanwezig, die invloed hebben op de leefomgevingskwaliteit in de gemeente. In verschillende trajecten is reeds onderzoek uitgevoerd naar de geluidbelasting van deze bronnen: ● Industrielawaai: in verschillende bestemmingsplantrajecten is geluidonderzoek verricht vanwege de bedrijventerreinen H2O, Netelhorst en ‘t Veen. Deze terreinen hebben geen formele geluidzone, zodat alleen rekening moet worden gehouden met de richtafstand tussen woningen en de bedrijven die op deze bedrijventerrein gevestigd zijn of kunnen worden. Ten zuiden van de gemeente Hattem ligt het bedrijventerrein Wapenveld Noord. De geluidzone van dit bedrijventerrein valt deels in de gemeente Hattem (deelgebied Veluwerand), maar binnen de geluidzone zijn in de gemeente Hattem geen woningen aanwezig.
Voor individuele bedrijven en agrarische bedrijven geldt een standaard richtafstand bij nieuwe ontwikkelingen; als die wordt aangehouden is het ontstaan van geluidhinder niet te verwachten. ● Luchtvaartlawaai: Op dit moment is Luchthaven Lelystad niet in gebruik voor burgerluchtvaart. Uit het MER voor deze luchthaven uit 2018 blijkt dat, afhankelijk van de gekozen variant, het tijdstip van openen (waardoor er nog laag gevlogen wordt totdat het luchtruim opnieuw is ingedeeld) en de uiteindelijke toegelaten capaciteit, de gemeente Hattem net wel of net niet binnen de geluidzones van dit vliegveld valt. De kans bestaat dus dat een geluidbelasting van vliegverkeer in de toekomst aanwezig is. ● Verkeerslawaai: voor weg- en spoorweglawaai zijn verschillende bronnen aanwezig in en nabij de gemeente. Voor het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem zijn de geluidcontouren rond rijkswegen en spoorwegen berekend, en weergegeven in Figuur 4-3. Deze contouren betreffen de voorkeursgrenswaarde per weg/spoor, waaronder in principe geen sprake is van geluidhinder, en de maximale ontheffingswaarde waarboven nieuwe woningbouw niet zondermeer mogelijk is.
Deze figuur heeft betrekking op de referentiesituatie, dat is de situatie in 2031 waarin de autonome groei van het verkeer is opgenomen, maar bijvoorbeeld ook de voorgenomen verplaatsing van de aansluiting op de A28 bij Bedrijvenpark H2O, de verkeersontwikkeling als gevolg van de invulling van H2O en andere zekere ontwikkelingen in de omgeving. Naast de contouren rondom rijksinfrastructuur, zijn er ook lokale wegen die een geluidbelasting kunnen veroorzaken; met name de Zuiderzeestraatweg en de Geldersedijk (tussen de A28 en de haven), de Apeldoornseweg en in mindere mate de Hessenweg en de Hilsdijk zijn reeds woningen aanwezig met een geluidbelasting van 53 dB of hoger.
38/158
Figuur 4-3 Geluidcontouren Rijksinfra en spoorwegen (geel: voorkeursgrenswaarde, rood: maximale ontheffingswaarde), bron: Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem
Voorgaande analyse geeft aan dat de huidige geluidbelasting binnen de gemeente op enkele plekken aanzienlijk is en een mogelijk knelpunt kan zijn. In bovenstaande figuur zijn de lokale wegen en cumulatie nog niet meegenomen. Geur Binnen Hattem zijn twee mogelijke geurbronnen aanwezig: veehouderijen en industrie. Geur veehouderijen In het planMER buitengebied is onderzoek uitgevoerd naar de geurcontouren van veehouderijen. Bij het grootste deel van de veehouderijen in het buitengebied moet alleen rekening worden gehouden met afstandseisen uit de Wgv. Voor twee veehouderijen is sprake van een geurcontour. In Figuur 4-4 zijn de geurcontouren weergegeven. Alleen op korte afstand van de veehouderijen is sprake van een relevante geurbelasting. Alle kernen zijn buiten de 2 ouE/m³-contour gelegen (milieukwaliteit ‘goed’ tot ‘zeer goed’). Industriële geur De provincie Gelderland houdt kaarten bij waarop onder andere geurcontouren van vergunningplichtige bedrijven worden weergegeven. Op deze kaart is te zien dat in de gemeente Hattem drie geurcontouren aanwezig zijn vanwege bedrijven, zie Figuur 4-4.
39/158
Figuur 4-4 Bronnen: Omgevingsverordening Gelderland en MER Buitengebied Hattem (in voorbereiding)
Luchtkwaliteit De Atlas leefomgeving geeft inzicht in de luchtkwaliteit in de gemeente Hattem, zie Figuur 4-5 t/m Figuur 4-7. In alle gevallen zijn de concentraties stikstofdioxide (NO2) en fijn stof PM10 lager dan 35 μg/m³. Voor NO2 komen alleen in een zone rondom de A28 ter plaatse van verspreid liggende woningen concentraties hoger dan 20 μg/m³ voor. Hiermee wordt voldaan aan de geldende grenswaarden voor stikstof en fijn stof (beide 40 μg/m³). Ook wordt voldaan aan de WHO advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof (40 μg/m³ voor NO2, 20 μg/m³ voor PM10 en 10 μg/m³ voor PM2,5). Op het gebied van luchtkwaliteit heeft Hattem geen knelpunten.
40/158
Figuur 4-5 Stikstofdioxide
Figuur 4-6 Fijn stof PM2,5
41/158
Figuur 4-7 Fijnstof PM10
Bodem De bodem binnen het plangebied varieert van kleigronden in de lage delen tot hoge zandgronden. In Figuur 4-8 zijn de specifieke bodemtypen weergegeven. Ter plaatse van de hoge zandgronden is sprake een lagere grondwaterstand, circa 1,40 meter onder maaiveld. In de laaggelegen delen van het plangebied zijn de grondwaterstanden hoog ten opzichte van het maaiveld circa 0,25 tot 1,20. Voor het deelgebied de uiterwaarden geldt dat ze buiten de hoofdwaterkering gelegen is en periodiek overstroomt.
Figuur 4-8 Uitsnede bodemkaart Nederland
42/158
Het plangebied kent significante hoogteverschillen. Op de hoogtekaart van Nederland is het hoogteverschil weergegeven (Figuur 4-9). De hooggelegen zandgronden in het zuidwestelijk deel van het plangebied hebben een hoogte van circa NAP +32,25 m. De laaggelegen rivierbedding kent een hoogte van circa NAP+ 0,06 m. De rand om het hoogstgelegen deel is aangemerkt als grondwaterfluctuatiezone (Figuur 4-10). Dit betreft de flanken van de Veluwe waar verhoogd risico op grondwateroverlast ontstaat als gevolg van verwachte grondwaterstand door klimaatsveranderingen. Binnen het plangebied zijn geen grondwaterbeschermingsgebieden aanwezig. Buiten het plangebied, ten westen van de A50, is een drinkwaterbeschermingsgebied gelegen (Figuur 4-10).
Figuur 4-9 Uitsnede Actueel hoogtebestand Nederland (AHN3)
Figuur 4-10 Grondwaterfluctuatiezone en grondwaterbeschermingszone, bron: Omgevingsverordening Gelderland
43/158
Gezondheid De omgevingsaspecten die invloed kunnen hebben op de gezondheid van bewoners zijn naast bodemkwaliteit, geluid(soverlast), luchtkwaliteit en geurhinder, ook de hoeveelheid groen in de omgeving, de afstand tot mogelijkheden om te recreëren en de nabijheid van (sociale) voorzieningen. Uit voorgaande beschrijving blijkt dat van de traditionele milieueffecten met name geluidsoverlast en geurhinder een rol kunnen spelen. De GGD Noord en Oost-Gelderland heeft een infographic 7 voor Hattem gemaakt, op grond van onderzoek naar de huidige stand van zaken. Hieruit blijkt bijvoorbeeld dat: ● ● ● ● ● ● ● ●
40% van de volwassenen matig tot ernstig eenzaam is; 24% geluidhinder ervaart van lokale wegen, 17% van wegen met een snelheid hoger dan 50 km/uur; 7% ervaart hinder van bedrijven en industrie, 35% vanwege brommers en scooters; 24% geurhinder ervaart vanwege houtrook, 4% vanwege industrie en 4% vanwege agrarische activiteiten; de luchtkwaliteit overal voldoet aan de adviesnormen van de WHO; 76% van de kinderen minimaal 7 uur per week beweegt en 68% van de volwassenen voldoet aan de beweegnorm; 11% van de kinderen aangeeft dat te veel verkeer en te weinig speelplekken hen belemmeren om buiten te spelen; 91% vindt dat voorzieningen te voet of per fiets goed bereikbaar zijn en de afstand tot een supermarkt in de woonwijken altijd kleiner is dan 1 km.
Uit dit onderzoek van de GGD blijkt dus dat Hattemmers de leefomgeving over het algemeen als positief beoordelen. Zo vindt onder meer een grote meerderheid dat de voorzieningen lopend of met de fiets goed bereikbaar zijn. Er zijn diverse sportparken en speelplekken om te bewegen en sporten in de openbare ruimte. Schoolpleinen zijn buiten schooltijden toegankelijk voor kinderen om te bewegen. Er zijn veel wandelpaden en fietsroutes. Uit voorgaande analyse blijkt dat geluidhinder een aandachtspunt is, dat geurhinder vanwege industrie en veehouderijen mee lijkt te vallen en dat de huidige, (groene) omgeving voldoende mogelijkheden biedt tot gezond bewegen, maar dat voldoende ontmoetingsplaatsen en sociale cohesie ook een aandachtspunt is.
Autonome ontwikkelingen In de Omgevingsvisie wordt, naast het voortzetten van bestaande beleid, ook aangegeven hoe wordt omgegaan met de trends en ontwikkelingen die op Hattem afkomen, zoals de toenemende behoefte aan woningen, de klimaatverandering en energietransitie, de transitie van de landbouw en de achteruitgang van de biodiversiteit. Maar daarnaast zijn er ook andere, concrete autonome ontwikkelingen binnen Hattem en in de directe omgeving die in dit planMER zijn meegenomen. Dit zijn projecten en plannen waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden of in een vergevorderd stadium zijn, waardoor deze als onderdeel van de referentiesituatie zijn meegenomen: ● ● ● ● ● ● ●
Het gedeeltelijk ondergronds verkabelen van de hoogspanningsleiding ten behoeve van de ontwikkeling ’t Veen. Project Hattempoort: versterken natuurwaarden en –verbindingen. Diverse (kleinere) initiatieven uit het nieuw vast te stellen CHW-bestemmingsplan buitengebied. Het verplaatsen van de aansluiting op de A28 ter plaatse van bedrijventerrein H2O. Herontwikkeling/transformatie van bedrijventerrein ’t Veen naar woon-werklocatie. De realisatie van windmolens in de noordwest-oksel van knooppunt Hattemerbroek. De realisatie van zonnevelden in de noordoost-oksel knooppunt Hattembroek en ter plaatse van de voormalige vuilstort.
7 https://www.ggdnog.nl/media/1588/infograpic-gezonde-leefomgeving-hattem.pdf
44/158
5. AANPAK Alternatieven of scenario’s Aangezien de Omgevingsvisie geen eindplaatje definieert maar meer een route aangeeft en ambities vastlegt, is er geen concreet alternatief dat moet worden uitgewerkt. Wel zijn er twee scenario-onderzoeken uitgevoerd, zoals beschreven in paragraaf 3.3. De verdere afweging van verschillende beleidskeuzes worden per thema beschreven, waarbij gezondheid, klimaatadaptatie, landschap en ecologie/natuur de belangrijkste afwegingskaders vormen. In ieder hoofdstuk wordt waar dat relevant is ingegaan op de kansen en belemmeringen per deelgebied, de bandbreedte en mogelijke keuzes en maatregelen. In de slotconclusie komen de verschillende keuzes met bijbehorende kansen en randvoorwaarden samen in een advies voor de Omgevingsvisie. 5.1.1 Woningbouw Zoals reeds beschreven in hoofdstuk 3, zullen drie woningbouwscenario’s worden onderzocht zoals aangegeven in tabel 2 in dat hoofdstuk. Op grond hiervan kan worden bepaald welke keuzes in de Omgevingsvisie worden gemaakt ten aanzien van aantallen woningen en de mogelijkheden om effecten hiervan te mitigeren. Het scenario A ‘Eigen woningbehoefte’ zal grotendeels kunnen worden ingevuld door de reeds vastgestelde plancapaciteit (soms al in ontwikkeling), aangevuld met een gedeelte van de ‘zachte’ plannen in ontwikkeling. Deze liggen allemaal in of direct aansluitend aan de kern, zie Figuur 5-1.
Figuur 5-1 Locaties harde (blauw) en zachte (groen) plancapaciteit en opties (oranje)
De plancapaciteit binnen de zachte plannen is maximaal 831 woningen en is daarmee groter dan de benodigde capaciteit voor dit scenario. Voor het middenscenario B met 1.120 nieuwe woningen, wordt naast de harde en zachte plancapaciteit, eerst gekeken naar mogelijke inbreidingslocaties binnen de kern of direct daarop aansluitend. Dit gaat om locaties zoals bijvoorbeeld Het
45/158
Palet of Watermulder. Verwacht wordt dat hier een latente capaciteit van maximaal 226 woningen binnen en aansluitend op de kern kan worden gerealiseerd. Dit scenario zou daarmee volledig binnen de harde, zachte en latente plancapaciteit kunnen worden gerealiseerd, al zal een deel van de zachte en latente plannen om verschillende redenen wellicht niet doorgaan. In dat geval zullen nieuwe locaties gezocht moeten worden, maar dat is vooralsnog niet het uitgangspunt. Voor het maximale scenario C zijn nieuwe ontwikkellocaties buiten de kern nodig. In een locatiestudie, opgenomen in Bijlage 2, is onderzocht waar de zoekgebieden kunnen worden aangewezen. De locatiestudie is alleen uitgevoerd voor woningbouw, omdat hier op basis van GIS kaarten relatief eenvoudig gebieden kunnen worden uitgesloten, waar gevoelige functies zoals wonen niet mogelijk zijn. In Figuur 5-2 zijn de resultaten van de locatiestudie weergegeven: ● De linker figuur geeft de beschikbare locaties aan (binnen de blauwe contouren) waarbij ook rekening wordt gehouden met richtafstanden rondom individuele bedrijven en als ervan wordt uitgegaan dat er geen nieuwe woonwijken worden gerealiseerd binnen de geluidcontouren (voorkeursgrenswaarden) langs snelwegen en spoorlijnen. Dit zijn gebieden waarbij vanuit de milieuaspecten geen belemmeringen zijn voorzien. Dit wordt verder toegelicht in hoofdstuk 10, 11 en 13.
● De rechter figuur geeft binnen de groene contouren de locaties aan waar woningbouw niet op voorhand onmogelijk is, al zijn wel randvoorwaarden van toepassing (geluidbelasting snelweg, potentiële geurhinder van bedrijven) en is maatwerk nodig nabij individuele bedrijven. Voor de onderzoeken in dit MER wordt alleen voor geluid, geur, landschap en gezondheid onderscheid gemaakt tussen de linker en rechter figuur: voor de overige aspecten wordt uitgegaan van twee zoekgebieden: 5 ten noorden van de A28 en 6 ten zuiden van de A28.
Figuur 5-2 Zoekgebieden, bron: locatiestudie
In Tabel 5-1 zijn de bruto oppervlaktes van de verschillende zoekgebieden aangegeven en het geschatte aantal woningen, uitgaande van een indicatieve woningdichtheid van gemiddeld 20 woningen/hectare. Dit is gebaseerd op de woningdichtheid binnen harde plannen binnen Hattem en kentallen van 12 woningen/hectare in landelijk gebied tot circa 30 woningen/hectare in woonwijken. Deze getallen zijn slechts ter indicatie, de uiteindelijke woningdichtheid is afhankelijk van keuzes in de opzet van de woongebieden (bijvoorbeeld verdichten om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de kern en het buitengebied zoveel mogelijke ongemoeid te laten versus ruime groene wijken ten behoeve van klimaatadaptatie biodiversiteit en gezondheid. Dit wordt verder in het MER uitgewerkt.
46/158
Tabel 5-1 Oppervlakte zoekgebied
m2
hectare
Indicatief aantal woningen (gemiddeld 20 per hectare)
1. zuid van A28-geen beperking
122.131
12,21
240
2. zuid van A28-geen beperking 3. zuid van A28-geen beperking
30.637 267.497
3,06 26,75
60 520
4. noord van A28-geen beperking 5. noord van A28-maatwerk
1.063.335 2.230.762
106,33 223,07
2.000 4.400
6. zuid van A28-maatwerk
1.352.022
135,20
2.700
Zoekgebied
De locaties ten noorden van de A28 (4 en 5) zijn minder geschikt vanuit het criterium Landschap: dit is een open polderlandschap, waar woningbouw niet zondermeer in kan worden opgenomen. Er zou dan sprake zijn van transformatie van het landschap; de karakteristieke openheid verdwijnt. Er zijn hiervoor geen ruimtelijke aanleidingen, in de zin dat kwaliteitsverbetering nodig is. Daarnaast zijn deze locaties gelegen op grotere afstand van voorzieningen. Toch zullen deze locaties in dit MER globaal op andere aspecten worden beoordeeld, zodat de effecten van deze alternatieven op andere aspecten ook kunnen worden vergeleken met die van de zoekgebieden direct aansluitend op de kern (1, 2, 3 en 6). De woningbouwscenario’s worden op de volgende thema’s uitgewerkt en vergeleken: ● Mobiliteit/verkeer(structuren). ● Geluid, groen en gezondheid. ● Ecologie. ● Landschappelijke inpassing. ● Klimaatadaptatie, waterberging. 5.1.2 Energie De energietransitie zal, op basis van de Transitievisie Warmte en de RES 1.0, in Hattem vooral bestaan uit het beperken van de energievraag door isolatie, het zoveel mogelijk aardgasvrij maken van de bestaande gebouwen, het inzetten op duurzame mobiliteit en het voorzien in zon op dak en zonnevelden. Nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en zijn energieneutraal of energieleverend.
In dit MER wordt onderzocht hoe en waar duurzame energiebronnen (zon en wind) ingepast kunnen worden en wat de te verwachten effecten zijn: ● Vanuit de opgave en de ambities voor landschap en cultuurhistorie zullen vooral randvoorwaarden en oplossingsrichtingen worden onderzocht. ● Daarnaast zullen de effecten worden onderzocht en vergeleken van zonnevelden op verschillende typen locaties, waarbij ook een vergelijking tussen enkele grootschalige (> 2 ha) of meerdere kleinschalige (< 2 ha) locaties wordt verkend. De mogelijkheden van zon op dak, langs infrastructuur en in restruimtes is reeds onderdeel van reeds vastgesteld beleid en wordt niet nader onderzocht in dit MER. ● Tevens zullen de (on)mogelijkheden van windmolens langs de rijkswegen of het toestaan van kleinere windmolens (tot een tiphoogte van 40 meter) kwalitatief worden beschreven. In de NRD was aangegeven dat ook de mogelijkheden voor warmteterugwinning uit afvalwater of de IJssel nader wordt onderzocht. Deze opties zijn reeds onderwerp van discussie in het hele traject van de RES 1.0 en RES 2.0. Duidelijk is dat om de doelen voor een energieneutrale gemeente te halen verder onderzoek naar deze aspecten nodig is, maar onderzoek naar de technische aspecten en effecten daarvan valt niet onder het MER-onderzoek voor de omgevingsvisie aangezien hier geen nieuw beleid/nieuwe keuzes voor moeten worden gemaakt.
Onderzoek naar de technische mogelijkheden en de milieu- en ruimtelijke effecten vindt op een andere planniveau plaats.
47/158
Voor dit scenario-onderzoek zijn met name de onderwerpen landschap, cultuurhistorie, groen, ecologie en water van belang, maar ook gezondheid (geluid, slagschaduw, beleving) wordt hierbij betrokken. Omdat dit onderzoek vooral betrekking heeft op het bepalen van de randvoorwaarden en het beoordelen van reeds genoemde locaties (zoals windmolens langs snelwegen en zonnevelden op locaties uit het RES), is hiervoor geen aparte locatiestudie uitgevoerd. Wel is het ruimtebeslag van windmolens ten opzichte van zonnevelden fictief uitgewerkt op een van de mogelijke locaties. Met de totstandkoming van de RES 1.0 en de beleidsstukken van de provincie Gelderland is onderzoek uitgevoerd naar mogelijke gebieden voor windenergie. Delen van het poldergebied zijn door de provincie in de omgevingsvisie Gaaf Gelderland aangemerkt als zoekgebied voor windenergie. Deze zoekgebieden zijn in de RES 1.0 niet overgenomen, onder andere vanwege het onderzoek naar de Wespendief: deze locaties zijn niet op korte termijn realiseerbaar. Nagenoeg voor het gehele grondgebied van Hattem gelden restricties voor windenergie, zie Figuur 5-3, deze zijn gebaseerd op thema’s zoals voldoende afstand van wegen en spoorwegen, woningen, BRZO-inrichtingen, het hoogspanningsnetwerk en scheepvaart.
Figuur 5-3 Restrictie wind, bron RES1.0
Randvoorwaarden uit de hiervoor genoemde aspecten zorgen ervoor dat er enkele locaties binnen het grondgebied van Hattem zijn, die op voorhand niet geheel zijn uitgesloten. Deze locaties bevinden zich in het deelgebied Polders. In de participatietrajecten zijn verschillende locaties benoemd voor de realisatie van windturbines langs de A28 en de N50. Er wordt hier dan gesproken over windturbines met een totale hoogte (tiphoogte) tot 150 meter. Ruimtebeslag wind versus zon In dit MER wordt geen keuze gemaakt tussen wind- of zonne-energie, maar wordt voor beide energiebronnen aangegeven welke kansen en beperkingen aanwezig zijn binnen Hattem. Om een idee te geven van het verschil in ruimtebeslag is dat voor een locatie langs de A28 ter illustratie globaal uitgewerkt.
48/158
Een windmolen heeft een ruimtebeslag van tenminste 0,2 hectare, waarbij voldoende windvang nodig is. Hierdoor is een afstand tussen twee windmolens van minimaal 450 meter nodig om nadelige effecten van windschaduw te voorkomen. Een theoretisch zoekgebied (Figuur 5-4) laat het verschil zien in het ruimtebeslag van dergelijke windmolens en het ruimtebeslag van een zonneveld met dezelfde opbrengst. Afhankelijk van het type molen en de opstelling, kunnen binnen het zoekgebied 2 à 3 windmolens in lijnopstelling worden geplaatst. Eén windmolen (3 à 4 MW) levert net zoveel stroom op als 7 à 10 hectare zonnepanelen. Voor deze 2 à 3 windmolens zal dan 15 à 30 ha zonneveld (afhankelijk van de oriëntatie) moeten worden gerealiseerd voor dezelfde opbrengst. Vanwege de hindercirkels van de windmolens is het ruimtebeslag vergelijkbaar.
Figuur 5-4 Ruimtebeslag windmolens (geel) vs. zonneveld (groen)
Milieuonderzoeken In Tabel 5-2 is het onderzoeksvoorstel voor het MER opgenomen, waarbij de onderwerpen steeds vertaald zullen worden in aandachtspunten, randvoorwaarden en mogelijke bandbreedte en maatregelen per deelgebied, voor zover de uitsplitsing per deelgebied zinvol is. De meeste onderwerpen worden kwalitatief beschreven, zowel met inzet van experts op het vakgebied als experts binnen de gemeente die ook de lokale kennis inbrengen. Alleen verkeer en stikstofdepositie zijn globaal kwantitatief uitgewerkt. In de tabel zijn zowel de alternatievenonderzoeken voor wonen en energietransitie beschreven als de effect-/randvoorwaarden-onderzoeken voor de belangrijkste overkoepelende thema’s uit de omgevingsvisie: gezondheid, klimaatadaptatie, ecologie en landschappelijke verbindingen.
49/158
Tabel 5-2 Onderzoeksvoorstel MER
Thema Omgevingsvisie
Deelonderwerp
Onderzoeksvoorstel MER
Vitale samenleving
Wonen
Alternatievenonderzoek woning- Per alternatief effecten op verkeersbouwopgave: 1) alleen eigen be- structuren, landschap, water(berging), hoefte -570 woningen, 2) midgeluid, lucht, gezondheid op basis van denscenario-1.120 woningen, 3) kentallen en expert judgement. maximale bijdrage aan regionale woningbehoefte-1.570 woningen. Voor maximale scenario-1.570 wo- Mogelijke zoeklocaties worden kwalitaningen: mogelijke zoeklocaties tief beoordeeld op geschiktheid vanuit voor nieuwe wijken. verschillende beleidsvelden. Bescherming: luchtkwaliteit, geIntegrale beschrijving gezondheidsasluid, geur, bodem, hittestress en pecten per deelgebied voor nieuwe én veiligheid. bestaande locaties/woningen, benoemen van kansen en belemmeringen. Bevordering: bewegen, groen en
Gezondheid
Uitvoering onderzoek
sociale cohesie. Samen duurzaam Energietransitie
Alternatievenonderzoek: grootschalige versus kleinschalig zonprojecten in deelgebieden polders en Veluwerand (zoekgebieden uit concept RES), opties voor andere energieopwekking (wind en water).
Klimaatadaptatie
Kans op wateroverlast, overstroming, droogte, hittestress.
Levendig landschap tussen Veluwe en IJssel
Landschappelijke verbindingen Ecologie
Verschil in effecten op landschap, cultuurhistorie, ecologie en water inclusief mogelijke randvoorwaarden en mitigerende maatregelen.
Beschrijving per deelgebied op basis van de klimaateffectatlas, inclusief kansen, belemmeringen en mogelijke maatregelen. Behoud en versterking kenmerken Beschrijving per deelgebied van doorloen verbindingen en recreatie. pende lijn, kansen en randvoorwaarden voor alternatievenonderzoeken. Beschermde en bedreigde soorten. Kwalitatieve beschrijving per deelgebied op basis van bestaande verspreidingsgegevens Beschermde gebieden (Natura 2000 en GNN)
Beoordeling mogelijke effecten (onder andere stikstofdepositie) bij grote woningbouwopgave.
In de volgende hoofdstukken wordt per milieuthema ingegaan op de criteria en onderzoeksmethodiek, waarbij zal worden aangegeven hoe de effecten worden beoordeeld op basis van een 5 puntsschaal: Score + 0/+ 0 -/0 -
50/158
Beoordeling van het effect positief effect Licht positief effect geen of nauwelijks effect licht negatief effect negatief effect
Monitoring De aangegeven aanpak, waar vooral de bandbreedte en keuzemogelijkheden worden aangegeven en waarin niet naar een vastomlijnd eindplaatje wordt toegewerkt, geeft aan dat het van belang is de maatgevende of kritieke aspecten te monitoren. Daarom wordt in dit MER ook een aanzet gedaan voor een monitoringsplan, waarin wordt aangegeven welke aspecten op welke manier en hoe regelmatig moeten worden gemonitord om ervoor zorg te dragen dat de ambities en doelstellingen kunnen worden gerealiseerd.
51/158
6. VERKEER Wettelijke en beoordelingskaders Wettelijk kader Op het gebied van verkeer en vervoer is geen specifieke wetgeving van kracht, maar moet onderbouwd worden dat sprake is van ‘een goede ruimtelijke ordening’. Bezien vanuit het aspect verkeer is er sprake van ‘een goede ruimtelijke ordening’ als de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid zijn gewaarborgd. Dit omvat in grote lijnen een veilige en vlotte verkeersafwikkeling voor alle modaliteiten (auto, openbaar vervoer en langzaam verkeer) en een verkeerdruk die past bij de stedenbouwkundig beschikbare ruimte en inrichting. Beoordelingskader Met name de woningbouwambities die in het Omgevingsplan zijn opgenomen, kunnen effecten hebben op het aspect Verkeer. Uitgaande van ‘een goede ruimtelijke ordening’ en de beleidsuitgangspunten van het gemeentelijk verkeer- en vervoerbeleid, wordt in dit MER op basis van beschikbare informatie over huidige en toekomstige verkeersintensiteiten een kwalitatieve uitspraak gedaan over de volgende punten: ● bereikbaarheid: kwaliteit voor de verschillende modaliteiten; ● duurzaamheid: mate bevordering duurzame vervoerswijzen; ● verkeersveiligheid: kwaliteit voor alle modaliteiten; ● verkeersleefbaarheid: aansluiting verkeersdruk bij stedenbouwkundige ruimte en inrichting.
Referentiesituatie In deze paragraaf wordt de referentiesituatie beschreven. Daarbij wordt zowel op de huidige als autonome situatie ingegaan. Na een beschouwing over de verkeersintensiteiten wordt in subparagrafen ingegaan op de vier beoordelingscriteria. 6.2.1 Verkeersintensiteiten huidige en autonome situatie Een op Hattem en op dit MER toegesneden verkeersprognosemodel dat inzicht geeft in de huidige en toekomstige verkeersomvang is niet beschikbaar. Om inzicht in de verkeersomvang te verkrijgen is daarom gebruik gemaakt van beschikbare bronnen. In figuur 6.1 is een overzicht opgenomen van verkeersintensiteiten in de huidige situatie (2021) en de autonome situatie (2031). Daartoe zijn de volgende bronnen geraadpleegd: 1. Het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan 2018 en beschikbare verkeersintensiteiten (2018-2020). 2. Het Chw bestemmingsplan voor het Buitengebied (2020). 3. Verkeermodel BVA gebruikt in het MER Bedrijventerrein H2O. 4. Verkeersonderzoek ’t Veen. De informatie uit deze bronnen is samengevoegd en waar nodig gecorrigeerd, zodat verkeersgegevens voor het jaar 2021 en 2031 beschikbaar zijn.
De correctie heeft plaatsgevonden uitgaande van een autonome verkeersgroei van 1% per jaar, hetgeen een gebruikelijk groeicijfer is voor wegen binnen een stedelijk gebied en in voldoende mate rekening houdt met de effecten van de coronacrisis, de ontwikkeling van Smart Mobility en stimuleren van langzaam verkeer, zie het kader. Mogelijke effecten van coronacrisis en stimuleren smart mobility en langzaam verkeer op omvang verkeer en vervoer Korte termijneffecten corona zichtbaar De korte termijneffecten van de coronacrisis zijn als volgt: de omvang van verkeer en vervoer is tijdens de lockdowns aanzienlijk gedaald. De omvang van het verkeer op de weg daalde met 20-25%, tijdens de spitsuren zelfs met 30%. De omvang van het vervoer per openbaar vervoer daalde drastisch: ruim 60% minder verkeer. De volgende figuur laat dit zien. Het geeft de mobiliteitsontwikkeling weer vanaf januari 2020 (in week 10 traden voor het eerst de Coronamaatregelen in) tot en met half april 2021. Uit de figuur is ook af te lezen dat de omvang van met name het autoverkeer na ver-
52/158
soepeling van de maatregelen al snel weer richting de normale verkeersomvang steeg. Deels betrof dat zeer waarschijnlijk ook autoritten die anders met het openbaar vervoer zouden zijn gemaakt: de omvang van het openbaar vervoer herstelde niet.
Figuur 6-1 Mobiliteitsontwikkeling, waarbij week 10 in 2020 = 100 (bron: NDW, Translink, KNMI) https://www.verkeerskunde.nl/artikel/corona-en-verkeer-in-het-eerste-kwartaal-van-2021-een-analyse
Lange(re) termijneffecten coronacrisis laten zich lastig inschatten Informatie over de directe gevolgen van de coronacrisis is wel te vinden. Die kan immers worden afgeleid uit meetgegevens. De lange(re)-termijneffecten laten zich echter moeilijk inschatten. Dat gaat over de vraag of de activiteitenpatronen en het mobiliteitsgedrag van mensen blijvend zullen veranderen. Veel werkgevers en werknemers hebben door de lockdown kennisgemaakt met de mogelijkheden van werken op afstand. Verwacht mag worden dat dit instrument ook in de toekomst vaker gebruikt zal worden. Ook het e-shoppen is toegenomen, vooral wat betreft de dagelijkse boodschappen. Wellicht dat dit blijft nu de mensen hiervan het gemak hebben ervaren. Anderzijds is op grond van ervaringen met SARS en MERS is te verwachten dat de besmettingsangst als zodanig langzaam wegebt. Oude activiteitenpatronen en mobiliteitsgedrag zullen (deels) weer terugkeren. Over de lange(re)-termijneffecten op de omvang van het spitsverkeer is daarom nog volop discussie. Het Planbureau voor de Leefomgeving redeneert dat structureel thuiswerken zal blijven bestaan. Daardoor vallen woon-werkritten weg. Mensen die thuiswerken maken weliswaar gedurende de dag meer verplaatsingen dan eerder, bijvoorbeeld om te winkelen, maar dit vindt vooral buiten de spits plaats.
Daarnaast is de verwachting dat spitsmijden gemakkelijker wordt, omdat werknemers meer ruimte zullen krijgen om zelf te bepalen wanneer ze op kantoor aankomen en weer naar huis gaan. De onderzoekers verwachten bovendien dat door deze flexibiliteit de verstoringen op het wegennet of in het OV minder effect zullen hebben. Sommige medewerkers zullen als ze een verstoring zien namelijk kiezen voor een ander reismoment en daardoor wordt het systeem juist robuuster. Er zijn echter ook tegengeluiden die aangeven dat spreiding en meer flexibele reispatronen zeker aan het afvlakken van de spits kunnen bijdragen, maar dat daarover afspraken nodig zijn met werkgevers over flexibele werktijden en gespreide schooltijden. En aan die concrete afspraken schort het momenteel nog.
53/158
Effecten smart mobility en stimuleren langzaam verkeer De opkomst van de e-bike leidt er toe dat de fiets vaker gebruikt wordt voor het (dagelijks) transport over langere afstanden. Waar het aandeel fietsverkeer tot nu toe vooral afstanden tot 7 km betrof, zal deze afstand toenemen, zeker als ook voorzien wordt in goede (snel)fietsverbindingen. Ook door Smart Mobility (slimme wijze van vervoer ondersteund door deelvoertuigen en plannings-apps) kan het aandeel langzaam verkeer en openbaar vervoer toenemen, met name in en rond de grote steden. Echter, de auto neemt bijna de helft van het aantal verplaatsingen en bijna driekwart van het aantal kilometers voor zijn rekening. Er zal dan ook veel moeten veranderen om het effect van Smart Mobility en het stimuleren van langzaam verkeer terug te vinden in de omvang van het verkeer. Vertraagde groei Waarschijnlijk zal als gevolg van de coronacrisis, Smart Mobility en het stimuleren van langzaam verkeer, de omvang van de verkeers- en vervoersstromen op de lange(re) termijn minder snel stijgen. Andere ervaringen zoals die met de gevolgen van de economische crisis van 2008, laten immers zien dat de verkeersomvang uiteindelijk weer even groot is als voorheen en uiteindelijk zelfs overstijgt.
Figuur 6-2 Verkeersintensiteiten huidige (2021) en autonome (2031) situatie
54/158
6.2.2 Bereikbaarheid - autoverkeer In het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan van Hattem 2018 is het volgende vermeld. De huidige bereikbaarheid van het bedrijventerrein H2O kan beter, maar zal in de autonome situatie verbeteren door realisatie van een nieuwe autosnelwegaansluiting nabij de Voskuilerdijk in Wezep. Daarmee worden knelpunten in de verkeersafwikkeling op de Zuiderzeestraatweg richting Zwolle voorkomen. De capaciteit van de bestaande wegenstructuur is beperkt (onder andere Dorpsweg, Eijerdijk, Hessenweg, Hilsdijk). Dit leidt in de huidige en autonome situatie echter niet tot afwikkelingsproblemen en grote wachttijden. De kwaliteit van de verkeersafwikkeling is voldoende en niet zodanig dat acuut ingrijpen noodzakelijk is. Doorrijden met lage snelheid is belangrijker dan het behalen van hogere reissnelheden. De visie op de functies van de wegen binnen Hattem zijn samen met rijsnelheden en een verkeersveilige inrichting vastgelegd in een wegencategoriseringsplan dat deel uitmaakt van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP 2018). Deze wegencategorisering is overgenomen in Figuur 6-3.
Figuur 6-3 Wegencategorisering Hattem (bron: GVVP)
55/158
In de toekomst is wel aandacht nodig voor de afwikkelingscapaciteit op de Bevrijdingsweg/Nieuwe weg inclusief rotonde met Hoopjesweg/Apeldoornseweg. De beschikbaarheid van parkeervoorzieningen in en rondom het centrum is voldoende (parkeren zoveel mogelijk aan randen van het centrum). Wel kan de verwijzing naar de vrije plekken beter. 6.2.3 Bereikbaarheid - openbaar vervoer De huidige bediening per openbaar vervoer is als volgt, zie Figuur 6.4: ● Spitsbuslijn 202 Zwolle - Apeldoorn (direct) v.v. Deze lijn kent in de gemeente Hattem een halte aan de A50, ter hoogte van de carpoolplaats bij aansluiting 30. De bedieningsfrequentie beperkt zich tot 4x per uur binnen de spitsuren. ● Lijn 203 Zwolle - Apeldoorn (via Heerde) v.v. De lijn heeft meerdere haltes in de gemeente Hattem. De route van de lijn loopt vanaf de IJsselbrug via de Geldersedijk, Nieuweweg en Apeldoornseweg. De ritten in de andere richting verlopen via dezelfde route. Langs de route binnen de gemeente Hattem kent de lijn vier haltes voor elke richting. De bedieningsfrequentie is 1x per 30 minuten op werkdagen. ● De avond- en weekendbediening van buslijn 203 en 202 zijn ondergebracht in buslijn 204, die dezelfde route rijdt als buslijn 203. ● Buurtbus 506 Hattem - Kampen - Wilsum v.v. De lijn heeft zes haltes binnen Hattem.
Waar de reguliere buslijn 203 aan de oostzijde van Hattem via de Geldersedijk rijdt, rijdt de buurtbus via de wijken van Hattem. De bedieningsfrequentie is 1 x per 1,5 uur.
Figuur 6-4 Lijnen kaart huidig openbaar vervoer Hattem
Voor de bereikbaarheid per openbaar vervoer geldt dat het openbaar vervoer een relatief lage frequentie en een beperkt aanbod heeft en dat de loopafstanden tot de haltes van het reguliere openbaar vervoer groot zijn: tot 1 kilometer hemelsbreed / circa 1,3 km te voet. Er is vooralsnog geen wijziging in de bediening voorzien in de autonome (toekomst)situatie.
56/158
6.2.4 Bereikbaarheid - langzaam verkeer Het fietsnet is voldoende fijnmazig, een optimalisatie van het fietsnetwerk is al uitgangspunt van het gemeentelijk beleid. Uit fietstellingen blijkt dat de aangewezen routes minder frequent worden gebruikt dan gedacht en secundaire routes juist frequenter. Aansluiting op de te ontwikkelen snelfietsroute Apeldoorn-Zwolle biedt kansen, verbetering van de verbinding tussen de spoorbrug en Hattem via de wijk Assenrade is een aandachtspunt.