CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 4 - REACTIENOTA - GS vastgesteld 18-8 (1)

openbare informatieve raadscommissie - Raadszaal 2 september 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Nieuwe Povi-stukken59.864 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 7

De verbindingen tussen energie enerzijds en de thema's landbouw en natuur anderzijds nadrukkelijker te benoemen. H. Aandacht voor natuur en biodiversiteit als integraal onderdeel van de ruimtelijke kaders, en de volgende zaken actief te stimuleren: a. kwaliteitseisen voor ecologisch beheer bij windparken en zonneparken, en b. koppelkansen met natuurontwikkeling, klimaatadaptatie en kringlooplandbouw. I. Te erkennen dat beperkte netcapaciteit randvoorwaardelijk is voor ruimtelijke energiekeuzes, en expliciete aandacht te hebben voor laadinfrastructuur in het landelijk gebied. J. Te borgen dat energieprojecten alleen doorgang vinden als deze aantoonbaar bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit, versterking van natuurwaarden en biodiversiteit. K. Een ecologisch beheerplan te verplichten inclusief monitoring voor de lange termijn en het gebruik van erkende kwaliteitsinstrumenten en keurmerken. L. In de POVI het principe te verankeren dat keuzes niet primair worden gestuurd door maximale energieopbrengst of ruimte-efficiëntie, maar door de bijdrage aan landschap, biodiversiteit en leefomgeving. M. Te zorgen voor (borging van) integrale gebiedsprocessen waarin energieprojecten bijdragen aan bredere opgaven zoals bodem, water en biodiversiteit. N.

In de POVI expliciet op te nemen dat nieuwe of uitbreidende (ondergrondse) activiteiten die beschermende bodemlagen kunnen aantasten of de kans op verontreiniging vergroten alleen mogelijk zijn als aantoonbaar geen risico ontstaat voor de drinkwatervoorziening. O. Op basis van doelen op het gebied van de onderstaande constateringen richting te geven aan gemeenten. De constateringen zijn: a. Dat er door de energietransitie en netcongestieproblematiek steeds meer risicobronnen met risicocontouren binnen de provincie worden gerealiseerd, 11 augustus 2026 - Versie 0.3 82 zoals vergisters, energieopslagsystemen, bio LNG, propaanreservoirs, waterstof enz. b. Dat veel van deze risicobronnen onder de gemeentelijke bevoegdheid vallen, en dat de provincie beperkte invloed hierop heeft. Antwoord: A. In de POVI-tekst ligt de focus op welke (technische) vormen van opwek worden toegestaan in de ruimte. Locatiekeuze en mitigerende maatregelen – bijvoorbeeld voor natuur – vinden plaats op projectniveau. B. Het Rijk is bevoegd gezag voor aanlanding van windenergie op zee. De genoemde elementen zullen moeten worden meegenomen in de MER-procedure. C. Zie hoofdstuk 3 van de Reactienota, waarin een reactie wordt gegeven op het advies van de Commissie MER. D. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. De afstand van energieopwekking tot het spoor wordt op projectniveau opgepakt. E.

Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Deze elementen worden op projectniveau opgepakt. F. Bij de uitwerking van de POVI in een Omgevingsprogramma hebben we aandacht voor dit onderwerp. G. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Wij zijn van mening dat deze verbindingen op visieniveau voldoende zijn gelegd in de POVI. Bij de verdere uitwerking in een Omgevingsprogramma houden we hier aandacht voor. H. Wij werken de voorwaarden voor opwek verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. Daar nemen we de genoemde punten ook in mee. I. Wij hebben een aparte passage over energieplanologie toegevoegd aan de POVI- tekst. Ook hebben wij in de alinea over energiebesparing opgenomen dat wij in een Omgevingsprogramma verder uitwerken hoe wij oplossingen voor laadinfrastructuur kunnen stimuleren. Uiteraard hebben wij daarbij aandacht voor het landelijk gebied. J. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Het is een te harde eis voor energieprojecten om deze elementen tot voorwaarden te stellen. We borgen deze belangen in projectprocessen (middels verordening). K. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. We onderstrepen het belang van ecologische inpassing. Hoe we dit verder borgen is onderdeel van de verdere beleidsuitwerking. L. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI.

We gaan niet over de motivatie achter een initiatief, maar via onze Omgevingsverordening in combinatie met de principes in de POVI sturen we op een zo groot mogelijk meerwaarde voor landschap, biodiversiteit en de leefomgeving. Hierbij kan worden gedacht aan eisen omtrent lokaal eigendom. M. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Integrale gebiedsprocessen zijn mogelijk binnen de kaders van de POVI. N. Dit maakt onderdeel uit van de vergunningprocedure voor activiteiten in de ondergrond. In het thema Water, bodem en klimaatadaptatie hebben we aandacht voor de bescherming van grondwaterbeschermingsgebieden en toekomstige grondwatervoorraden, o.a. in relatie tot mijnbouw en warmte-koude opslag. De beschermende regels staan in de Omgevingsverordening. O. We onderstrepen het belang van de gemaakte opmerkingen, en gaan graag met de FUMO in gesprek ten behoeve van de verdere beleidsuitwerking. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.29 Energie i.r.t. de uitnodigingszones Indieners: 41, 74, 86, 87, 90, 114 T.a.v. energie i.r.t. de uitnodigingszones wordt geschreven dat: A. De energieopgave geen integraal onderdeel vormt van de uitnodigingszone Landelijk Gebied / Zuidelijke Wouden, terwijl juist daar kansen voor energieopwek, knelpunten in netcapaciteit, en samenhang met natuur, landbouw en wonen gelijktijdig spelen.

Het is 11 augustus 2026 - Versie 0.3 83 van belang om energie als thema toe te voegen aan deze zones. Daarbij wordt ook genoemd dat door energie niet volwaardig mee te nemen in deze gebiedsaanpak, de uitnodigingszone een procesinstrument blijft, en geen oplossing voor de stapeling van opgaven. T.a.v. energie i.r.t. de uitnodigingszones wordt de provincie gevraagd/verzocht om: B. Energie expliciet als thema toe te voegen aan de Uitnodigingszone landelijk, Zuidoost Fryslân. C. De uitnodigingszones te integreren in de gebiedsprocessen per regio (zodat energieopgaven onderdeel worden van de brede gebiedsopgave), het Sinnetafel- model ook toe te passen op de uitnodigingszones, en onafhankelijke procesbegeleiding te borgen. Hierbij wordt genoemd dat er bezwaar wordt gemaakt tegen de wijze waarop de POVI twee afzonderlijke gebiedsprocessen kent: de acht Friese regio’s en de uitnodigingszones voor grootschalige energieopwek. D. Het principe van clustering van energieopwek nader uit te werken door expliciet te maken hoe bedrijven en dorpen buiten uitnodigingszones toegang houden tot duurzame energie. E. Te voorkomen dat uitnodigingszones feitelijk fungeren als uitsluitingsgebieden voor kansrijke lokale initiatieven. F.

In de POVI de uitnodigingszones aan te passen waardoor deze ook een uitnodiging zijn voor het samen vinden van oplossingen voor de opgaven van ook de gemeente Tytsjerksteradiel. Als toelichting hierbij wordt geschreven dat de uitnodigingszones Drachten-Burgum en Leeuwarden-Burgum de gemeente Tytsjerksteradiel kans bieden om met Leeuwarden en Drachten te werken aan de energieopgave, maar dat Burgum in de omschrijving van de uitnodigingszones niet voorkomt en dat dit tegenstrijdig is met het principe dat het FSN niet los kan worden gezien van het omliggende platteland met regiokernen en dorpen' G. Het onderscheid tussen de uitnodigingszones met daarin de F4-gemeenten + Harlingen en de uitnodigingszone Dokkum-Hallum-Holwerd t.a.v. het saneringsbeleid nader te onderbouwen in de definitieve POVI. Antwoord: A. De uitnodigingszone Landelijk gebied is gericht op de aanpak van urgente opgaven op het gebied van stikstofgevoelige natuur, verdroging en landbouw. De aanleiding voor deze uitnodigingszone ligt daarmee bij een aantal andere opgaven dan energie. Om die reden is energie niet expliciet benoemd als onderdeel van deze uitnodigingszone Landelijk gebied. Dit laat onverlet dat energie onderdeel kan uitmaken van uitwerking van de opgaven in deze zone, bijvoorbeeld de opwek van biogas in combinatie met vermindering van stikstofuitstoot.

Daarbij gelden de uitgangspunten voor energie, zoals aangegeven in het visiedeel en de thematische uitwerking van energie. Clustering van windenergie is hierbij gekoppeld aan de (middel)grote energievraagclusters. In Zuidoost Fryslân gaat het dan om Drachten en (toegevoegd) Oosterwolde. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Zie het antwoord bij A. C. Uit deze zienwijze maken wij op dat er sprake is van onduidelijkheid over de functie van de gebiedsindeling in deel C ‘de gebiedsgerichte verdieping’. De gebiedsbeschrijvingen in deze verdieping zijn bedoeld om te illustreren hoe de bewegingen, doelen en thema’s uit het visiedeel en de thematische verdieping uitwerken in de gebieden. De gebiedsindeling sluit goed aan bij de opgaven in met name beweging 1 en 2. Voor de bewegingen 3 en 4 is een gebiedsgerichte uitwerking minder bepalend; de thema’s die hierbinnen spelen zijn op hoofdlijnen in de gebiedsbeschrijvingen opgenomen. Bij de uitwerking van de thema’s in verschillende programma’s kan waar nodig gebruik worden gemaakt van een eigen gebiedsindeling. Het is niet de bedoeling om voor alle acht gebieden uit deel C gebiedsprocessen te gaan inrichten. Er komen wel gebiedsprocessen voor de uitnodigingszones. Daar nemen wij samen met de gemeenten het initiatief voor.

Naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij de inleiding van deel C ‘de gebiedsgerichte verdieping’ aangepast. D. De opwek van duurzame energie en de toegang tot duurzame energie zijn niet voorbehouden aan de uitnodigingszones. Voor windenergie geldt wel dat dit gekoppeld wordt aan de grote en middelgrote energievraagclusters. Die vallen in belangrijke mate samen met de uitnodigingszones stedelijk. Voor de opwek via 11 augustus 2026 - Versie 0.3 84 zonnevelden geldt dit minder. Voor trede 4 van de zonneladder zijn mede uitzonderingsgronden opgenomen die ook van toepassing kunnen zijn op gebieden buiten de uitnodigingszones stedelijk. Het principe van ‘energie voor en door de Friezen’ blijft voor ons belangrijk. Daarom zorgen we ervoor dat dorpen en coöperaties kunnen participeren in en betaalbare stroom kunnen afnemen van de windopstellingen die gekoppeld zijn aan de grote en middelgrote energievraagclusters. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben we aan het thema Energie toegevoegd dat we in een Omgevingsprogramma verkennen welke andere oplossingen bij kunnen dragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. E.

De relatie tussen uitnodigingszones stedelijk en de mogelijkheden voor energie loopt voor wat betreft windenergie via de grote en middelgrote energievraagclusters en voor zonnevelden via de zonneladder. Uitnodigingszones fungeren daarmee niet als uitsluitingsgebieden voor lokale initiatieven elders. F. In de uitnodigingszones Drachten en Leeuwarden-Burgum kunnen ook opgaven vanuit gemeente Tytsjerksteradiel worden meegenomen; de relatie met o.a. ontwikkelingen rond regiokern Burgum is in de tekst ook aangegeven en nader verduidelijkt. Hiervoor hoeft de beschrijving van de uitnodigingszones niet verder te worden aangepast. G. Het saneren van windmolens is in de ontwerp POVI gekoppeld aan nieuwe windturbines bij de middelgrote energievraagclusters. Wij hebben de tekst over saneren aangepast. Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwikkelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden. 2.4.2.30 Samenwerking op het gebied van energie Indieners: 8, 18, 21, 41, 44, 63, 67, 72, 73, 74, 77, 79, 80, 86, 94, 114 T.a.v. samenwerking op het gebied van energie wordt geschreven: A. Dat energie één van de opgaven is die de gezondheid onder druk zet. GGD Fryslân biedt samenwerking aan over hoe gezondheid een plek kan krijgen in programma's. B.

Dat het leidende principe uit de Energievisie een actieve provinciale rol vereist in het faciliteren van lokale initiatieven, niet slechts een passief toestaan van bepaalde vormen van opwek. C. TenneT TSO bv onderschrijft het belang van vroegtijdige samenwerking in onder andere de uitnodigingszones en gebiedsgerichte trajecten en acht het wenselijk dat deze samenwerking ook procesmatig wordt geborgd. D. Coöperatie doarpsmûne Reduzum e.o schrijft te hebben vernomen dat gedeputeerde de heer Knol bij herhaling diens dorpsmolen aanhaalt als een voorbeeld van hoe het niet moet als het gaat om dorpsmolens in Fryslân, en geeft aan te willen dat de gedeputeerde hiermee stopt. E. Dat de Gemeente Opsterland samen met de provincie wil optrekken om tot de politieke keuzes omtrent de energietransitie te komen die de gemeente aanhaalt in diens zienswijze. F. Dat het van belang is dat er in de uitvoering voldoende ruimte blijft voor flexibiliteit. T.a.v. samenwerking op het gebied van energie e gevraagd/verzocht om: G. Samen met Gemeente Westerkwartier te blijven optrekken in lobby en planvorming rondom de regionale energie-infrastructuur. H. De Waddeneilanden vragen de provincie om de unieke opgaven van de Waddeneilanden te erkennen en de Waddeneilanden als volwaardige partner te beschouwen in de onderlinge samenwerking, met een structureel overleg en financiële ondersteuning waar nodig. I.

Aandacht te hebben voor, en als kern van de visie te formuleren, dat een weerbare samenleving zich kenmerkt door sociale zelforganisatie en niet door top-down sturing. J. In de POVI expliciet te borgen dat gebiedsprocessen worden ondersteund door onafhankelijke en professionele procesbegeleiders, die noch een commercieel belang hebben bij de uitkomst, noch gebonden zijn aan de belangen van de overheden. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 85 K. Concreet te maken hoe de POVI bijdraagt aan de realisatie van de Friese Energievisie en de afspraken binnen de RES, en vraagt welke ruimtevraag is gekoppeld aan de doelstelling voor 2030–2050, en hoe deze ruimte gevonden wordt? L. TenneT TSO bv verzoekt de provincie om in de Omgevingsvisie toe te voegen dat, ter voorkoming van vertragingen en het verhogen van uitvoerbaarheid van provinciale ambities: a. TenneT expliciet wordt betrokken bij alle gebiedsgerichte processen met ruimtelijke keuzes die invloed kunnen hebben op energie-infrastructuur zoals woningbouwprogramma’s, strategische bedrijventerreinen, grootschalige energieopwekking en mobiliteitsknooppunten; b. Inzichtelijk wordt gemaakt hoe de provincie wil komen tot de genoemde ambities aangaande elektrificatie/fossielvrij en wat hierbij op welk moment van TenneT wordt verwacht; c.

Bij regionale afspraken (zoals benoemd in de visie) expliciet wordt beschreven hoe netbeheerders worden betrokken en wat het tijdpad daarvan is; d. TenneT een structurele rol krijgt bij de totstandkoming van het provinciale Energieprogramma. " M. Een voorziening toe te voegen voor lopende initiatieven van dorpscoöperaties, zodat deze niet door de inwerkingtreding van de omgevingsvisie worden verrast of geblokkeerd. N. Een aanjagende rol te spelen in het versnellen van de vertaling van de Omgevingsvisie naar lokale plannen (d.m.v. financiering, kennisuitwisseling, onderzoeken bundeling, sturing op inhoudelijke overkoepelende keuzes, en betrekking van een breed maatschappelijk krachtenveld). Daarbij wordt gevraagd hoe de provincie deze regierol voor ogen ziet en hoe deze bijdraagt aan een versnelling? O. Wetterskip Fryslân vraagt om voorrang bij vergunningverlening, en noemt daarbij dat het belangrijk is dat vergunningsprocedures voortvarend verlopen, zodat Wetterskip Fryslân tijdig kan investeren in een veilig watersysteem en een klimaatneutrale energievoorziening. P.

De uitvoering van de omgevingsvisie nadrukkelijk te benaderen als een gezamenlijk leer- en ontwikkelproces, en de gemeenten Weststellingwerf, Ooststellingwerf, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Achtkarspelen noemen daarbij graag met de provincie en andere partners in gesprek te gaan, met als doel om de ambities uit de Friese Energievisie en de Omgevingsvisie gezamenlijk te realiseren. Q. Aandacht voor de balans tussen richtinggevende kaders en ruimte voor maatwerk in het samenspel tussen provincie en de gemeente en bij een gebiedsgerichte benadering, omdat in de energietransitie moet kunnen worden ingespeeld op technologische ontwikkelingen en veranderende omstandigheden, en tegelijkertijd duidelijke keuzes en bestuurlijke daadkracht noodzakelijk is om voortgang te realiseren. Daarbij wordt aangegeven dat er meer kansen worden gezien in kaders dan in limitatie. R. Bedrijven actief, vroegtijdig en structuur te betrekken in het vervolgproces, zodat praktijkervaring en concrete initiatieven beter benut worden. S. Duidelijk te zijn over of de Gemeente Dantumadiel en de provincie samen oplopen of niet, hierbij wordt verwezen naar de concentratie van energie-infrastructuur in en rond de verstedelijkingsstructuur, en wordt genoemd dat de volgende punten onzeker blijven: a. Of plattelandsgemeenten tijdig worden aangesloten. b.

Of de capaciteit meegroeit met circulaire bedrijvigheid, landbouwtransitie en woningbouw. c. Of randgebieden achteraan in de volgorde terechtkomen. T. Aandacht voor de combinatie van duidelijke doelstellingen, bestuurlijke daadkracht en voldoende flexibiliteit in de uitvoering. Daarbij wordt genoemd dat Gemeente Noardeast-Fryslân graag samen met de provincie en de mienskip stappen richting een klimaatneutraal Fryslân wil zetten. U. Binnen de gestelde doelen ruimte te houden voor maatwerk en adaptief beleid. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 86 V. Aandacht voor de opgave in en rond Regiostad Dokkum bij de concretisering van het saneringsbeleid t.a.v. de gemeente Noardeast-Fryslân. Hierbij wordt erop gewezen dat de gemeente Noardeast-Fryslân graag samen met de bedrijven, de omgeving, hun inwoners en de provincie de uitdaging aangaat om innovatieve oplossingen te vinden binnen de provinciale voorwaarden t.a.v. windenergie. Antwoord: A. Gezondheid is een opgave die doorwerkt in andere opgaven. Bij uitwerking van het beleid maken wij graag gebruik van de expertise van de GGD. B. Wij delen deze opvatting. Wij zetten o.a. in op energiegemeenschappen en het creëren van energiehubs. Daarbij zien wij dit als een gezamenlijke opgave voor de overheden. C. Wij delen deze opvatting. Wij borgen deze samenwerking via de Energyboard Fryslân en werkgroepen binnen de FET. D.

Wij herkennen ons niet in deze zienswijze. E. Bij de uitwerking van de POVI werken wij graag samen met o.a. de gemeente Opsterland. F. Wij delen deze opvatting. De POVI biedt naar onze mening deze ruimte, binnen de kaders/ keuzes voor energie in deze POVI waar ook behoefte aan is. G. Wij trekken graag op met de gemeente Westerkwartier bij plannen en projecten nabij deze gemeente. H. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI hebben de Waddeneilanden een bijzondere en zelfstandige plek in het Friese energiesysteem. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij de tekst over de Waddeneilanden in het thema Energie aangevuld. Het overleg met de Waddeneilanden voeren wij op dezelfde wijze als met de andere Friese gemeenten. Eventuele financiële ondersteuning beoordelen wij per situatie. I. Wij zijn van mening dat beide wijzen van sturing nodig zijn voor een succesvolle energietransitie en dat dit in de POVI tot uitdrukking komt. Dat hangt o.a. samen met provinciale belangen die de energietransitie raken (of andersom), zoals het belang van ruimtelijke ordening en landschap, en een duurzame, betrouwbare en betaalbare energievoorziening op provinciaal niveau. J. De visie geeft de richting aan voor het beleid. De regie in de uitnodigingszones pakken wij gezamenlijk op met de betreffende gemeenten. Een eventuele rol voor een onafhankelijke procesbegeleider wegen we daarbij af. K.

In de POVI zijn de 5 principes uit de Energievisie opgenomen en vertaald. In de thematische verdieping is opgenomen dat we het elektriciteitsnet uit gaan breiden, slimmer gebruik gaan maken van het bestaande net, energie gaan besparen, inzetten op niet elektrische bronnen en op de opwek van elektriciteit. De ruimtevraag is in de POVI niet gekwantificeerd maar wel benoemd. Hoeveel ruimte er uiteindelijk nodig is, is sterk afhankelijk van de te maken keuzes m.b.t. concrete plannen en projecten, met name bij de uitbreiding van het bestaande net, als bij de opwek van elektriciteit. Die ruimte zal voor een belangrijk deel gevonden moeten worden in het landelijk gebied. We streven hierbij zo veel mogelijk naar multifunctioneel ruimtegebruik. L. De verdere uitwerking van de betrokkenheid van netbeheerders bij gebiedsgerichte processen, regionale afspraken en van de ambities voor elektrificatie en fossielvrij, werken we uit in een Energieprogramma. Daarbij betrekken wij zowel TenneT als Liander vroegtijdig en structureel, zoals we onze samenwerking de afgelopen periode ook hebben geïntensiveerd. M. Bij de aanpassing van de Omgevingsverordening zal aandacht besteed worden aan het overgangsrecht. Initiatiefnemers kunnen op basis van de ontwerp POVI en de vastgestelde POVI een inschatting maken van de kansrijkheid van hun initiatief. N.

Het is van belang dat de vertaling van de Omgevingsvisie naar lokale plannen niet vertragend werkt, maar juist bijdraagt aan versnelling en concrete resultaten. Daarbij zien wij, zoals ook benoemd, een belangrijke rol voor de provincie in het aanjagen van het proces, het ondersteunen met kennis en financiering, het maken van overkoepelende keuzes en het betrekken van een breed maatschappelijk krachtenveld. We zien hierin nadrukkelijk een actieve rol voor de provincie en andere 11 augustus 2026 - Versie 0.3 87 overheden. In een Energieprogramma werken we verder uit hoe we deze regierol invullen en hoe dit bijdraagt aan versnelling in de uitvoering. O. Wij onderschrijven het belang hiervan en gaan hierover graag in gesprek om te verkennen hoe procedures waar mogelijk kunnen worden versneld. P. Wij pakken dit graag samen met de samenwerkingspartners op. Q. Wij delen de opvatting dat deze balans van belang is en dat deze in de POVI is verwerkt. Vanuit o.a. het belang van ruimtelijke ordening en landschap stellen we wel kaders aan de productie van energie. Deze kaders bieden de ruimte om de capaciteit aan duurzame energieproductie aanzienlijk te vergroten. R. Wij werken graag met bedrijven samen waar nodig. Daarbij houden wij oog voor hun belangen en duiding van hun rol in het proces. S. Wat ons betreft blijven we vanuit onze eigen rol en positie samenwerken.

Zowel binnen de FET als onderling. We concentreren de energie-infrastructuur niet alleen rond de verstedelijkingsstructuur. De aanpak van netcongestie geldt voor de hele provincie. Hierbij maken we geen onderscheid tussen gemeenten. Randgebieden komen hierbij niet structureel achteraan in de volgorde terecht. T. We hebben aandacht voor deze combinatie; deze is naar onze mening in de POVI verwerkt. Wij zetten vervolgens graag samen met de gemeente Noardeast-Fryslân stappen richting een klimaatneutraal Fryslân. U. De uitwerking van de energiedoelen vragen een integrale afweging. Voor een deel maken we die al in de POVI en voor een ander deel maken we die bij de verdere uitwerking in o.a. een Energieprogramma. Maatwerk en adaptief beleid zijn binnen deze bandbreedte mogelijk. V. We hebben aandacht voor deze opgave en werken deze graag samen met de gemeente Noardeast-Fryslân en andere partijen uit. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij de tekst over saneren aangepast. 2.4.2.31 Overige punten energie Indieners: 9, 21, 34, 41, 42, 45, 50, 52, 54, 59, 64, 72, 74, 77, 79, 84, 87, 88, 90, 94, 95, 98, 100, 101, 102, 104, 112, 113, 114 T.a.v. de overige punten op het gebied van energie wordt geschreven: A. Dat o.a. de sector energie verplicht moet worden efficiënter en zuiniger met ruimte om te gaan. B. Dat de ontwerp-POVI geen strategische volgordelijkheid biedt.

Hierbij wordt verwezen naar het (niet) benutten van bestaande infrastructuur, het ondermijnen van mienskipsinitiatieven, focus op flexibiliteit in het energiesysteem, 'oud assetdenken', systeemtransitie en brede welvaart. C. Dat wordt geadviseerd om Windpark Fryslân te kopen, gascentrale Burgum te kopen en te transformeren, en bestaande gasvelden met Fries biogas te vullen. D. Dat regelgeving ten aanzien van netbewust bouwen, stuurbaar laden en stuurbare energie in het algemeen als noodzakelijk wordt gezien. E. Enerzjy Koöperaasje Garyp verwijst naar diens brief van 2 september 2022, en geeft aan vast te houden aan het verzoek in deze. F. Dat een raming van de kosten voor het ombouwen van het energiesysteem ontbreekt. G. Dat de ruimtelijke impact van het toekomstige energiesysteem onvoldoende is uitgewerkt. H. Dat het, in algemene zin, van belang is dat in de verdere uitwerking voldoende aandacht blijft voor de volgende punten: a. Betaalbaarheid en toegankelijkheid van energie voor inwoners en bedrijven; b. Leveringszekerheid en een robuust, toekomstbestendig energiesysteem; c. Zorgvuldige landschappelijke inpassing en behoud van ruimtelijke kwaliteit; d. Het versterken van lokaal eigendom, betrokkenheid en zeggenschap van de mienskip. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 88 I.

Dat het thema energie voor de transitie naar een circulaire economie van essentieel belang is en dat het bieden van ruimte voor de energietransitie (zoals windmolens bij bedrijventerreinen) een randvoorwaarde is voor de circulaire transitie. T.a.v. de overige punten op het gebied van energie wordt gevraagd/verzocht om: J. De volgende voorstellen voor tekstwijzigingen over te nemen: a. P. 57: Geen gas-en zoutwinning in/onder de Waddenzee, Noordzeekustzone en op/vanaf/onder de Waddeneilanden. b. P. 78, p. 94, en p. 125: Hier ontbreekt een verwijzing naar de veerdiensten en veerhavens van de Waddeneilanden. c. Bewegingskaart 4: Routes voor ‘Net op Zee’ liggen nog niet vast. d. Structuurkaart Energie: Hier ontbreekt onderstation ‘Melle Grietjespad’ (Schiermonnikoog). K. De Omgevingsverordening in lijn te brengen met de ambities in de nieuwe POVI. L. De urgentie van de energietransitie te erkennen, te sturen op resultaten, en vertrouwen te hebben om de energietransitie van onderop vorm te geven. M. In de POVI expliciet te erkennen dat de huidige koers onvoldoende is voor de verduurzaming van mobiliteit, industrie en de gebouwde omgeving. Ook wordt gevraagd om concrete aanvullende maatregelen te benoemen die versnelling mogelijk maken.

Daarbij wordt genoemd dat de POVI de kaders moet scheppen voor lokale initiatieven, integrale energiesystemen, een slimmer stroomnet en de provincie die dit mogelijk maakt. N. Te beschrijven hoe de POVI bijdraagt aan het behalen van de klimaatopgave, in welke mate dit voldoende is en wat de risico’s zijn van het niet behalen van de doelstellingen. O. Nadrukkelijk aandacht te hebben voor het tekort aan technisch personeel en Liander te helpen bij het opleiden en vinden van personeel, omdat dit meespeelt bij lange doorlooptijden van netuitbreidingen. P. Energie als overkoepelend thema te zien (in de uitwerking van programma's). Q. Lemmer, Sint Nicolaasga en Joure een prominentere plek te geven in de Omgevingsvisie, waarbij er voor deze drie kernen meer ontwikkelmogelijkheden komen op het gebied van woningbouw en bedrijvigheid, omdat de Gemeente De Fryske Marren van mening is dat deze locaties een belangrijke rol kunnen spelen voor o.a. de opgave energie. R. Zich voor te bereiden op aanstaande Europese regelgeving (European Grids Package) en in kaart brengt te brengen hoe hernieuwbare energieprojecten vrijgesteld kunnen worden van stikstofregels om deze projecten te versnellen. S. Helder te onderscheiden welke onderdelen voortvloeien uit wettelijke verplichtingen en welke onderdelen provinciale beleidskeuzes zijn. Daarbij wordt t.a.v. de provinciale keuzes verzocht om: a.

Een toets op proportionaliteit en betaalbaarheid; b. Een landschappelijke en ruimtelijke effectanalyse; c. Transparante criteria voor de locatiekeuze van energieopwekking. T. In de reactienota aan te geven hoe de PlanMER-analyse over energietransitie en ruimtelijke effecten bij de besluitvorming is betrokken. U. In de visie en het toekomstige omgevingsplan objectieve, toetsbare criteria op te nemen voor vergunningverlening, ruimtelijke afwegingen en kwaliteitsimpulsen. Hierbij wordt ook verzocht om duidelijk te maken welke instrumenten de provincie in welke situaties inzet. V. Te verduidelijken hoe de verschillende doelen en ambities zich tot elkaar verhouden en in hoeverre er sprake is van prioritering in het geval bepaalde belangen in voorkomende gevallen strijdig zijn aan elkaar. Hierbij wordt aangegeven dat in de POVI niet in alle gevallen een integrale afweging van belangen wordt gemaakt, of dat deze afweging slecht te destilleren is uit de tekst van de Omgevingsvisie. Ook wordt genoemd dat in de visie graag wordt teruggezien dat, vanwege de ontwikkelingsmogelijkheden en leefbaarheid van Hallum, de primaire behoeften van het dorp (wonen en werken (waaronder ook de agrarische bedrijven) en 11 augustus 2026 - Versie 0.3 89 energiezekerheid) niet worden beperkt door eventuele natuurontwikkeling of extra bescherming van natuurwaarden in de omgeving van het dorp. W.

Ontwikkelingen die beperkend kunnen werken voor de ontwikkeling van Smart Energy Hub Hallum en de agrariërs in het gebied, moeten beperkt blijven tot het buitendijks gebied. Hierbij wordt genoemd dat het bij de Omgevingsvisie behorende kaartmateriaal niet overal even duidelijk afleesbaar is. X. Het versterken van ecologische waarden ten noorden van Hallum te beperken tot buitendijks gebied om de mogelijkheden van algehele bedrijfsvoering voor (agrarische) bedrijven in of grenzend aan deze zone niet te beperken, en om de ontwikkeling van Smart Energy Hub Hallum niet te bemoeilijken of onmogelijk te maken. Y. Aan te geven hoe de provincie experimenteerruimte gaat geven aan initiatieven, voorafgaand aan het juridisch verankeren van het (ruimtelijk) beleid in de POVI. Z. Expliciet vast te leggen hoe wonen, natuurherstel, klimaatadaptatie, energietransitie en landbouw ruimtelijk ten opzichte van elkaar zijn geprioriteerd. Daarbij wordt genoemd dat de energietransitie in de POVI wordt benoemd als noodzakelijke opgave, maar niet expliciet wordt gepositioneerd ten opzichte van landbouwbehoud, niet hiërarchisch verbonden aan ‘water en bodem sturend’ of landschapskwaliteit en niet afgewogen ten opzichte van woningbouw en klimaatadaptatie. AA. T.a.v.

het onder voorwaarden toestaan van kleinere datacenters om specifiek in te gaan op de constante grote energievraag van datacenters en bij deze uitleg een concrete verbinding te maken met de beschikbaarheid van energie, in concurrentie of afstemming met andere energievragers. BB. Ruimte voor maatwerk en adaptief beleid t.a.v. de energietransitie, zodat we effectief kunnen inspelen op kansen en knelpunten tijdens de uitvoering, vanwege de snelle ontwikkeling van de energietransitie. CC. In de Omgevingsverordening voldoende afwegingsruimte over te laten voor gemeenten. Hierbij wordt genoemd dat niet duidelijk wordt gemaakt wat de provincie verstaat onder lokale ruimtelijke afwegingen, en dat de provincie moet sturen op doelen en kaders, niet op de details van hoe gemeenten die doelen bereiken. DD. Explicieter te benoemen dat energiezekerheid is een sturend principe en dat versnelling mogelijk moet zijn wanneer de situatie daarom vraagt. EE. Te borgen dat de ruimtelijke strategie voor energie ondersteunend is aan de economische structuur van Fryslân, in het bijzonder de bestaande bedrijvigheid. FF. Onderstaande punten op te pakken, omdat de koppeling tussen visie en uitvoering ontbreekt: a. Na te gaan op welke wijze de POVI wordt uitgevoerd en een uitvoeringscheck te maken. b. De POVI uit te werken in concrete beleidsregels en toetsingskaders voor projecten. c.

Te borgen dat de gestelde ambities daadwerkelijk leidend zijn bij besluitvorming. d. In de uitvoering een koppeling te maken met gedrag, naast de technische kant. GG. In de POVI t.a.v. de Waddeneilanden op te nemen: e. Dat de inzet op besparing van zowel water als energie wordt versterkt op de eilanden. f. Het natuurbelang zwaarwegend te laten zijn, en dat de energietransitie niet ten koste mag gaan van de kernwaarden van het NP Schiermonnikoog en opgaven N2000 en het NNN. HH. In de POVI een meer samenhangende visie op energie op te nemen, waarin ook de regio volledig is opgenomen en waarin ruimte is voor adaptief beleid en flexibiliteit. II. Inzicht te bieden in de uitvoerbaarheid van het energiebeleid en de energieregels. Hierbij wordt genoemd dat dit inzicht onvoldoende wordt geboden in de visie en dat de provincie alleen beleid en regels mag vaststellen wanneer dat nodig is voor een doelmatige en doeltreffende uitvoering. JJ. Het woord ‘fossielvrije’ uit de POVI te schrappen. Het uitgangspunt in de ontwerp- POVI dat bij grote inbreidings- en uitbreidingslocaties voor wonen, werken en 11 augustus 2026 - Versie 0.3 90 voorzieningen rekening wordt gehouden met de beschikbaarheid van voldoende fossielvrije energie, wordt gezien de huidige feitelijke situatie rondom beschikbaarheid van voldoende fossielvrije energie niet haalbaar geacht. KK.

Ambitieuze (tussen)doelen te stellen voor opwek, opslag, warmte en besparing richting 2050. Hiervoor worden onderstaande aanbevelingen gedaan. Hierbij wordt genoemd dat de huidige ambitie mogelijk aan de lage kant ligt. a. Hoog in te zetten op doorgroei hernieuwbare opwek en opslag op land. b. Doelen voor warmtenetten concreet te maken in de vorm van een schatting van het aantal gebouwen en woningen dat van energie kan worden voorzien. c. Voor energiebesparing, opwek, opslag en warmte vijfjaarlijkse tussendoelen op te stellen richting 2050 zodat kan worden bijgestuurd." LL. Gemeenten meer beleidsruimte te geven om lokaal maatwerk toe te passen bij energieprojecten. Hierbij wordt benadrukt dat deze ruimte niet automatisch leidt tot meer ontwikkeling, maar juist tot betere en zorgvuldiger afgewogen keuzes. MM. Energie nadrukkelijker te verbinden met bundeling, agglomeratiekracht, en bereikbaarheid. NN. Energie (en circulariteit) expliciet te verbinden aan de centrale sturingsfilosofie van bundelen, concentreren en verbinden, en om deze opgaven te koppelen aan stedelijke zones, kernnetwerken en bestaande economische clusters, zodat zij bijdragen aan één samenhangend en gelaagd netwerk. OO.

De planologische gelaagdheid en ruimtelijke keuzes concreet te maken door aan te geven waar energie-intensieve functies, opslag, warmte en circulaire bedrijvigheid worden geconcentreerd en hoe deze ten opzichte van andere belangen worden afgewogen. PP. Bedrijventerreinen te positioneren als dragers van de transitie, en herstructurering en ontwikkeling van bedrijventerreinen te stimuleren tot multifunctionele werklandschappen voor energie, circulariteit en logistiek, klimaatadaptatie, en bereikbaarheid, en duidelijk te maken in welke clusters dit prioriteit krijgt. QQ. Indiener schrijft: "kombineare fan enerzje fraech en oanbod is goed, mar dat hoecht net klustere te wurden, de ekonomy ûntjout ‘m wol en dan is it fijn dat de oerheid der hwat romte foar jout" Indiener schrijft t.a.v. paragraef 3.3 en 3.4: "En fitael plattelan dan? Op it plattelân leit ek in goede enerzjy infra mei te tankjen oan de wynmounen en betelle troch de mounders. De net behearder skriuwt de infra ôf yn 40 jier, mar it kin faeks wol 50-60 jier mei. Dan is it dochs raer, as wy sa mei netkongesty sitte , dat jimme grien wynenerzjeproduksje opdûke wolle? It hat in soad al opsmiten, foar de mounders, mar ek foar partikulieren en bedriuwen dy’t ek gebrûk meitsje kinne fan dy ynfra." Antwoord: A. Wij delen deze zienswijze.

Meervoudig en zuinig ruimtegebruik is in de POVI een ruimtelijk principes dat ook van toepassing is op energie. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Wij herkennen ons niet in deze zienswijze. In de POVI-tekst over energie gaan wij o.a. in op zowel oplossingen op de (relatief) korte termijn, zoals het beter benutten van het bestaande net en het benutten van een mix aan opwekmogelijkheden, als op oplossingen op de langere termijn, zoals netuitbreidingen en mogelijk SMR’s. C. Onze rol in de energietransitie is primair een publieke rol. Als publiek orgaan gaan wij terughoudend om met het uitvoeren van beleid via private routes/ instrumenten. Wij zetten dergelijke routes/ instrumenten alleen in wanneer er een provinciaal belang is en de specifieke situatie dat legitimeert. In een Omgevingsprogramma zullen wij onze rol in de energietransitie nader duiden, maar we verwachten niet dat deze in het private domein wezenlijk zal zijn. Bovendien zijn elektriciteitscentrales en gasvelden onderdeel van het nationale energiesysteem en onderdeel van plannen van het Rijk. D. Wij delen deze opvatting, en achten het van belang dat dergelijke regelgeving op nationaal niveau wordt ontwikkeld. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. Uw voorstel is indertijd besproken met de Taskforce.

Sindsdien is de planning van het Waterstofnetwerk Nederland een aantal keren verschoven. Volgens de laatste planning zal het Waterstofnetwerk Nederland in Fryslân pas na 2033 worden aangelegd. Wij zetten in op een aftakking van het netwerk, maar op dit moment is nog niet duidelijk waar die gerealiseerd kan worden, onder welke voorwaarde en op welke 11 augustus 2026 - Versie 0.3 91 termijn. Wij zien op dit moment dan ook geen aanleiding voor de door u voorgestelde case study. F. De strategische omgevingsvisie leent zich niet voor een dergelijke raming; financiële afwegingen worden op andere plekken gemaakt. De energietransitie kost geld, maar dat geldt ook voor het voortzetten van het huidige energiesysteem; denk hierbij aan de stijgende prijzen voor fossiele brandstoffen door de recente energiecrisis. G. In de POVI staat onze visie op de ontwikkeling van de ruimte/ de fysieke leefomgeving in Fryslân. In het OER zijn o.a. de ruimtelijke effecten van de hoofdkeuzes in de POVI onderzocht. In de verdere uitwerking van het beleid wordt de ruimtelijke impact concreter gemaakt. In de POVI staat voldoende benoemd dat de energietransitie meer ruimte vraagt. H. Wij delen deze opvatting. De POVI biedt hiervoor het kader en heeft naar onze mening voldoende aandacht voor deze punten. I.

Wij delen de opvatting dat het belangrijk is om ruimte voor energieopwek te geven nabij bedrijventerreinen – ook vanuit het principe van een efficiënt energiesysteem waarin vraag en aanbod van energie samenkomen. Voor de POVI hebben wij dit belang afgewogen tegen het belang van ruimtelijke ordening en het landschap, en dit verwerkt in het beleidskader. J. Wij gaan als volgt met de tekstvoorstellen om: a. Wij zien geen aanleiding om dit tekstvoorstel over te nemen. In de Gebiedsgerichte verdieping van de ontwerp POVI is de volgende tekst opgenomen: “Zo vinden we diepe delfstofwinning (gas) onder de Waddenzee en -eilanden ongewenst, om bodemdaling en milieuschade te voorkomen.” b. De (verduurzaming van de) veerdiensten en -havens op de Waddeneilanden hebben onze aandacht als het gaat om de energie- en mobiliteitsopgave. In het thema Energie, onder Waddeneilanden, en in de Gebiedsgerichte verdieping m.b.t. de Waddeneilanden staan hierover teksten. c. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben we de tekst in de legenda aangepast van “Aanlanding elektriciteit wind op zee” naar “Indicatief tracé voorkeursbesluit aanlanding elektriciteit wind op zee”. d. Het betreft hier geen onderstation, maar een schakel- of regelstation. Om die reden is deze niet op de kaart opgenomen K. Dit maakt onderdeel uit van de methodiek van de Omgevingswet. L.

Wij zijn ons bewust van de urgentie van de energietransitie. Vanuit de publieke, provinciale rol sturen wij op resultaten. Onze rolinname werken wij verder uit in een Omgevingsprogramma. Wij hebben er vertrouwen in dat initiatieven vanuit de mienskip een belangrijke rol zullen spelen in de energietransitie, binnen de kaders van het beleid. M. Het is niet duidelijk wat de indiener bedoeld met de huidige koers. In de huidige Omgevingsvisie De Romte Diele is het met kracht voortzetten van de energietransitie als urgente opgave genoemd. Er is een RES 1.0 vastgesteld met een opgave van 3 TWh waarvan inmiddels 2,7 TWh gerealiseerd is, en er is binnen de FET een Energievisie opgesteld die wij hebben vastgesteld. Deze Energievisie hebben we als bouwsteen vertaald in de ontwerp POVI. Dit heeft op onderdelen geleid tot een verlegging en verruiming van de koers. De POVI geeft hiermee de kaders voor de ontwikkeling van de energietransitie. N. Op verschillende plekken in de POVI wordt verwezen naar de klimaatdoelen. In de POVI zijn doelen en maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie en klimaatmitigatie opgenomen. Of deze maatregelen voldoende zijn is vooraf niet te zeggen. Om die reden monitoren we deze doelen en kunnen we de maatregelen bijstellen. O. Het tekort aan technisch personeel heeft onze aandacht. P. In de Omgevingsprogramma’s wordt energie integraal meegenomen. Q.

Wij gaan graag met gemeente De Fryske Marren in gesprek over hoe deze locaties kunnen bijdragen aan de energieopgave, binnen de kaders van de POVI. R. Dit onderwerp heeft onze aandacht. We nemen dit mee bij het opstellen van een Omgevingsprogramma energie. S. Op grond van de Omgevingswet heeft de provincie de taak om te zorgen voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Energie valt daar als onderdeel van de fysieke leefomgeving onder. We zijn op basis van de Omgevingswet verplicht om een Omgevingsvisie en Omgevingsverordening vast te stellen. Daarnaast gelden er nog een aantal afspraken tussen de provincie(s) en het Rijk, zoals over de RES en het Klimaatakkoord. Het strategisch beleid in de provinciale Omgevingsvisie richt zich op bovenlokale onderwerpen. Wij beschouwen een thema van provinciaal belang wanneer het gemeente- of provinciegrenzen overstijgt en het doeltreffend en doelmatig is dat de provincie hierin het voortouw neemt. Voor de landschappelijke en ruimtelijke effectenanalyse verwijzen we naar het OER. Door middel van de Omgevingsvisie, 11 augustus 2026 - Versie 0.3 92 Omgevingsprogramma en Omgevingsverordening maken we de criteria voor locatiekeuzes transparant. T. In het derde deel van deze Reactienota staat onze reactie op het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage. U.

Dergelijke elementen nemen wij mee bij het opstellen van een Omgevingsprogramma Energie en de Omgevingsverordening. V. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben we aan hoofdstuk 4. Sturing van het visiedeel van de POVI een tekst over de prioritering en afweging van belangen toegevoegd (paragraaf 4.5 Wegen van belangen). De POVI is niet de plek om uitspraken te doen over een dorp als Hallum, zoals voorgesteld. Dit is onderdeel van een integrale afweging. De verschillende belangen worden hierbij tegen elkaar afgewogen. W. Aan deze zienswijze komen wij niet tegemoet. Ontwikkelingen in de omgeving van Hallum worden integraal afgewogen. Als daarbij sprake is van beperkingen voor andere functies, zoals een smart energy hub of landbouw, is dat onderdeel van de afweging. X. Zie het antwoord bij W. Y. Hoewel onduidelijk is op welke experimenteerruimte wordt gedoeld, blijft het huidige juridische kader van kracht tot het vervangen is door een nieuwe. Z. Hoe de verschillende opgaven zich in een specifiek geval tot elkaar verhouden en welke opgave dan prioriteit verdient, is afhankelijk van de context van dit specifieke geval. In het Visiedeel, hoofdstuk 4. Sturing hebben we daarom een paragraaf 4.5 Wegen van belangen opgenomen, waarin staat hoe de provincie (in samenwerking met andere partijen) in concrete gevallen bepaalt welke opgaven prioriteit krijgen. AA.

Zoals aangegeven in de ontwerp POVI sluiten we datacentra kleiner dan hyperscale datacentra niet uit, mits deze de Friese economie ondersteunen en regionale meerwaarde hebben. Digitale voorzieningen, waaronder datacentra, zijn inmiddels onmisbaar voor het functioneren en innoveren van o.a. bedrijven. Bekend is dat datacentra een contante energiebehoefte hebben. Wij nemen deze mee in onze afweging t.a.v. datacentra en in onze prognoses voor de energiebehoefte. BB. Er is ruimte voor maatwerk en adaptief beleid. We bereiken dit o.a. door de POVI uit te werken in Omgevingsprogramma’s. Die maken het mogelijk om uitwerking van de strategische visie tijdig bij te sturen. Daarnaast zullen we de POVI zelf monitoren en regelmatig herijken en zo nodig (partieel) aanpassen. CC. Wij streven er naar om in de Omgevingsverordening voldoende afwegingsruimte over te laten voor gemeenten. Dit is echter afhankelijk van het onderwerp. In sommige gevallen zullen we mogelijk meer in detail moeten regelen hoe doelen bereikt moeten worden; dit zullen we dan onderbouwen. DD. Het garanderen van energiezekerheid is naar onze mening voldoende benoemd in de POVI. Hierbij wordt aangegeven dat de grootste uitdaging op de korte termijn het oplossen van netcongestie is. Ook voor oplossingen rond energiezekerheid zullen wij integrale afwegingen moeten maken.

Het belang van energiezekerheid en de gevolgen wanneer daar niet aan voldaan kan worden, zullen we daarbij meewegen. EE. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij een passage over energieplanologie aan het thema Energie in de POVI toegevoegd. FF. De genoemde punten zijn onderdeel van de verdere uitwerking van de POVI in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. GG. Aan deze zienswijze komen wij niet tegemoet. Besparing van energie en water is in de hele provincie van belang. Wij vinden het niet nodig om in de POVI de energiebesparing voor de Waddeneilanden aan te scherpen. Voor stabilisering van de drinkwatervraag op de Waddeneilanden hebben we al in het themadeel en in het gebiedsdeel van de POVI afzonderlijke passages opgenomen. Bij de afweging van concrete energieplannen en -projecten zullen we het natuurbelang/ natuurwaarden meewegen en daarbij uiteraard het wettelijk (natuur)kader in acht nemen. HH. Wij zijn van mening dat de POVI de gevraagde samenhangende visie bevat. De koppeling van windturbines aan grote en middelgrote energievraagclusters betekent niet dat er daarbuiten geen mogelijkheden voor energieopwek zijn.

Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij aan de POVI, in het thema Energie, toegevoegd dat we in een Omgevingsprogramma gaan verkennen welke andere oplossingen kunnen bijdragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. II. Wij zijn van mening dat in de POVI de uitvoerbaarheid op het niveau van een visie voldoende aan bod komt. Uiteraard krijgt de uitvoerbaarheid verdere invulling bij de uitwerking van de visie in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. JJ. Deze zienswijze nemen wij niet over. Wij vinden het van belang om bij stedelijke ontwikkelingen rekening te houden met het beschikbaar komen van voldoende fossielvrije energie. Dit volgens ons ook haalbaar en uitvoerbaar, gelet op de 11 augustus 2026 - Versie 0.3 93 beschikbare mix aan energiebronnen en de ruimte die we hiervoor bieden; de huidige feitelijke situatie is daarvoor niet maatgevend. KK. T.a.v. opwek en besparing hebben wij in de POVI reeds (ambitieuze) doelen gesteld op de relatief korte termijn (2030/2035). Ook hebben wij als doel gesteld om de warmtepotentie in Fryslân (in de Friese Energievisie geschat op 2,5 TWh) zo spoedig mogelijk te benutten. Wij zetten in op slim gebruik van het elektriciteitsnet.

Maar we koppelen geen specifiek doel aan de hoeveelheid opslag die ontwikkeld moet worden in Fryslân, omdat wij (nog) niet inzichtelijk hebben hoeveel opslag gerealiseerd moet worden voor een voldoende flexibel energiesysteem. LL. Wij maken hier een andere afweging omdat wij sturing belangrijk vinden t.a.v. provinciale belangen op het gebied van ruimtelijke ordening en landschap. Binnen het beleidskader van deze POVI is er naar onze mening nog voldoende ruimte voor lokaal maatwerk door gemeenten. MM. Naar onze mening zetten we in deze POVI, op het niveau van een visie, al voldoende in op bundeling/ concentratie van energie i.r.t. andere functies, agglomeratiekracht en bereikbaarheid. En koppelen we energie aan stedelijke zones/ economische clusters en het Friese netwerk van steden en dorpen (via o.a. de (middel)grote energievraagclusters en een goede ligging van energiehubs). Dit werken we vervolgens uit in een Omgevingsprogramma. NN. Zie de reactie bij MM hierboven. Het komen tot een samenhangend en doelmatig energiesysteem/ -netwerk heeft hierbij centraal gestaan. In een Omgevingsprogramma geven wij nader invulling aan de positie van energieopwek bij de grote energievraagclusters, en hoe dit zich verhoudt tot andere opgaven. Hierbij maken wij gebruik van het concept van de uitnodigingsgebieden. OO.

Naar onze mening geven we op het niveau van een visie voldoende sturing aan de ligging en concentratie van energie-intensieve functies, opslag, warmte en circulaire bedrijvigheid. Zo geven we richting via o.a. de (middel)grote energievraagclusters, een goede situering van energiehubs, concentratie van bedrijvigheid, en richtlijnen voor opslagvoorzieningen. De afweging t.a.v. andere opgaven krijgt verder vorm in de uitwerking van de POVI in verschillende Omgevingsprogramma’s. PP. Bedrijventerreinen spelen een belangrijke rol in de energietransitie, maar het is niet nodig om deze terreinen te positioneren als dragers van de energietransitie omdat dit ook op andere locaties plaatsvindt. De genoemde opgaven worden reeds ingevuld op o.a. bedrijventerreinen. Hierbij brengen wij geen prioritering aan tussen verschillende clusters. QQ. Deze zienwijze nemen wij niet over. We kiezen voor clustering van windenergie om grote spreiding over landschap te voorkomen en de impact op het woon- en leefmilieu beperkt te houden. We koppelen nieuwe windmolens aan de grote en middelgrote energievraagclusters. Daarbij willen wij meer elektriciteit opwekken met minder windturbines. Daarom zetten wij in op het saneren van oude windturbines. 2.4.3 Mobiliteit Mobiliteit, algemeen Indieners: 52; 79; 83; 86; 94; 101; 109; 114 Samenvatting: A.

Indieners vragen om bereikbaarheid nadrukkelijker als randvoorwaarde voor brede welvaart, economische ontwikkeling, leefbaarheid en voorzieningen te positioneren. Daarbij wordt gevraagd om wonen, werken, voorzieningen en mobiliteit meer in samenhang te beschouwen. Diverse indieners verwijzen hierbij naar begrippen als agglomeratiekracht, borrowed size en het daily urban system. B. Indieners ondersteunen het principe dat basisvoorzieningen binnen 15 minuten en banen en regionale voorzieningen binnen 30 minuten bereikbaar moeten zijn. Daarbij wordt gevraagd deze principes verder uit te werken naar concrete keuzes voor mobiliteit, voorzieningen en ruimtelijke ontwikkeling. C. Indieners vragen aandacht voor de bereikbaarheid van regiokernen, kleinere kernen en het landelijk gebied. Daarbij wordt gewezen op het belang van voorzieningen, leefbaarheid en het voorkomen van vervoersarmoede. D. Indieners vragen om toegankelijkheid expliciet als uitgangspunt van het mobiliteitsbeleid op te nemen. Daarbij wordt gewezen op toegankelijk openbaar vervoer, bereikbaarheid voor kwetsbare groepen en het voorkomen van vervoersarmoede. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 94 E. Indieners ondersteunen toepassing van het STOMP-principe. Daarbij wordt gevraagd om lopen en fietsen nadrukkelijker uit te werken als basis van het mobiliteitssysteem en als belangrijke schakel in ketenmobiliteit. F.

Indieners ondersteunen de ontwikkeling van mobiliteitshubs. Daarbij wordt gevraagd om hubs nadrukkelijker te positioneren als schakelpunt tussen verschillende vervoersvormen en als onderdeel van een integraal mobiliteitssysteem. Antwoord: A. Wij herkennen het belang van bereikbaarheid voor brede welvaart, leefbaarheid, economische ontwikkeling en toegang tot voorzieningen. De POVI beschouwt bereikbaarheid nadrukkelijk als meer dan alleen infrastructuur of reistijd. In het visiedeel hebben we, als onderdeel van het netwerk van steden en dorpen en daarbinnen het FSN, de samenhang tussen bereikbaarheid/ mobiliteit en wonen, werken, meer benadrukt; daarbij lichten wij begrippen als agglomeratiekracht, borrowed size, daily urban system en verzorgingsgebieden toe. De verdere uitwerking van deze samenhang tussen wonen, werken, voorzieningen en mobiliteit vindt plaats in RMP 2.0. B. De zienswijze wordt betrokken bij de verdere uitwerking van het mobiliteitsbeleid. De 30-minutengemeenschap is een richtinggevend principe voor ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit; in de POVI staan de kaders voor de beoogde bereikbaarheid, met name via de kernenstructuur i.r.t. het mobiliteitsysteem met o.a. mobiliteitshubs. Het gaat daarbij niet alleen om reistijd, maar ook om de organisatie van wonen, werken, voorzieningen en vervoerskeuzes. De verdere uitwerking hiervan vindt plaats in RMP 2.0. C.

De zienswijze wordt betrokken bij de verdere uitwerking van het mobiliteitsbeleid. Wij onderschrijven het belang van goede bereikbaarheid van regiokernen, dorpen en het landelijk gebied. In de POVI staan hiervoor de kaders, met name via de kernenstructuur i.r.t. het mobiliteitsysteem met o.a. mobiliteitshubs. Dit is de basis voor bereikbaarheid van voorzieningen, leefbaarheid en het voorkomen van vervoersarmoede. Verdere uitwerking vindt plaats binnen RMP 2.0 en de uitwerking van publieke mobiliteit. D. De zienswijze wordt betrokken bij de verdere uitwerking van het mobiliteitsbeleid. Wij herkennen het belang van toegankelijkheid, inclusieve mobiliteit en het voorkomen van vervoersarmoede; betaalbaarheid en toegankelijkheid van vervoer en voorzieningen staat op meerdere plekken in de POVI, en is onderdeel van een inclusieve leefomgeving (beweging 1). In het Visiedeel, par. 2.2 De Friese opgaven, hebben we toegankelijkheid toegevoegd aan de kernopgave voor het mobiliteitssysteem. De verdere uitwerking van deze onderwerpen vindt plaats binnen RMP 2.0, concessies en uitvoeringsprogramma's voor publieke mobiliteit. E. Het STOMP-principe vormt een belangrijk uitgangspunt voor de ontwikkeling van het Friese mobiliteitssysteem. Bij het thema Bereikbaarheid is het toepassen van het STOMP-principe in een kader uiteengezet.

Bij het thema Mobiliteit vullen we dit nader in voor lopen en fietsen. De verdere uitwerking van lopen, fietsen, ketenmobiliteit en de relatie met openbaar vervoer vindt plaats binnen RMP 2.0. F. Meerdere indieners vragen aandacht voor de rol van mobiliteitshubs binnen het mobiliteitssysteem. Wij onderschrijven het belang en de functie van hubs als schakel tussen verschillende vervoersvormen; in het visiedeel en bij de thema’s Bereikbaarheid en Mobiliteit hebben we dit op visieniveau voldoende aangegeven. De verdere uitwerking van hubs, ketenmobiliteit en publieke mobiliteit vindt plaats binnen RMP 2.0, de hubstrategie en de daarbij behorende uitvoeringsprogramma's. 2.4.3.1 Mobiliteit weginfrastructuur en openbaar vervoer / spoorwegen Indieners: 26; 52; 86; 92; 93; 94; 101; 109 Samenvatting: A. Indieners vragen om een verdere versterking van het openbaar vervoer en een goede aansluiting tussen verschillende vervoersvormen. Daarbij wordt aandacht gevraagd voor zowel hoofdverbindingen als de bereikbaarheid van kleinere kernen. B. Indieners vragen aandacht voor de ontwikkeling van stationsomgevingen, de benutting van stationslocaties en versterking van spoorverbindingen. Daarnaast wordt gevraagd rekening te houden met toekomstige uitbreidingen van het spoor en de belangen van ProRail. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 95 C.

Indieners wijzen op het belang van spoorverbindingen voor regiokernen zoals Feanwâlden, De Westereen, Harlingen en de kernen langs de lijn Leeuwarden– Stavoren. Gevraagd wordt deze functie nadrukkelijker te erkennen. D. Indieners vragen om weg, spoor, water en hubs niet afzonderlijk maar als één samenhangend mobiliteitssysteem te beschouwen. E. Indieners vragen aandacht voor doorfietsroutes, recreatieve fietsroutes en veilige fietsverbindingen naar OV-haltes en mobiliteitshubs. F. Indieners vragen aandacht voor investeringen in infrastructuur als randvoorwaarde voor woningbouw, economische ontwikkeling en bereikbaarheid. Daarbij worden onder meer de A6/A7-zone, de N31/A31, de N354 en de bereikbaarheid van het landelijk gebied genoemd. G. LTO Noord vraagt landbouwverkeer expliciet als volwaardige gebruiker van het wegennet te erkennen. Daarbij wordt aandacht gevraagd voor bruggen, ontsluitingsstructuren en knelpunten voor agrarisch verkeer. H. Indieners vragen aandacht voor toegankelijke haltes, toegankelijke stations en goede loop- en fietsverbindingen naar OV-knooppunten. Antwoord: A. In de POVI staan de hoofdlijnen van het mobiliteitsysteem, waaronder die voor het openbaar vervoer en de bereikbaarheid van halteplaatsen; mobiliteitshubs op de juiste plekken dragen bij aan de aansluiting tussen verschillende vervoersvormen.

De verdere uitwerking van openbaar vervoer, publieke mobiliteit en de bereikbaarheid van kleinere kernen vindt plaats binnen het mobiliteitsbeleid, de OV-concessies en de bijbehorende uitvoeringsprogramma's. B. De POVI heeft in het visiedeel en in het themadeel mobiliteit aandacht voor de ontwikkeling en intensievere benutting van stationsomgevingen. Stationsomgevingen en spoorverbindingen zijn belangrijke onderdelen van het mobiliteitssysteem. In de drie delen van de POVI wordt ook een betere benutting van enkele spoorwegen benoemd. De verdere uitwerking hiervan, incl. evt. toekomstige uitbreidingen, vindt plaats in samenwerking met ProRail, gemeenten en andere betrokken partijen. C. In het visiedeel en het themadeel onderkennen we dit belang van de spoorlijnen. Ook in het gebiedsdeel benoemen we dit concreet voor een aantal kernen. Zo staat er dat de regionale mobiliteitshub bij station Feanwâlden kansen biedt voor woningbouw voor woon-werk forensen in het dorp. Ter aanvulling hebben we in het thema mobiliteit, onder Versterken van het openbaar vervoer, neergezet dat de regionale spoorlijnen ook de functie en ontwikkeling van de aanliggende stationskernen ondersteunen. D. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van de POVI, waarin mobiliteit wordt benaderd als één samenhangend systeem.

Dit wordt aangegeven in het visiedeel en nader ingevuld in de thema’s bereikbaarheid en mobiliteit. De verdere uitwerking van de samenhang tussen weg, spoor, water, hubs en openbaar vervoer vindt plaats binnen het mobiliteitsbeleid. E. Fietsverbindingen vormen een belangrijke schakel in de ketenmobiliteit. In de thema’s bereikbaarheid, mobiliteit en gastvrijheid wordt dit ingevuld. In het thema gastvrijheid hebben we de landelijke en provinciale netwerken voor fietsen (LF’s) toegevoegd. De verdere uitwerking van doorfietsroutes, fietsbereikbaarheid en de aansluiting op openbaar vervoer en hubs vindt plaats binnen het mobiliteitsbeleid, het fietsbeleid en de hubstrategie. F. Een betrouwbare en toekomstbestendige infrastructuur is van belang voor bereikbaarheid, woningbouw en economische ontwikkeling; op diverse plekken in de POVI hebben we deze samenhang weergegeven en nog wat aangescherpt i.r.t. de kernenstructuur en daarbinnen het FSN. Prioritering van investeringen en de verdere uitwerking van infrastructuurvraagstukken vinden plaats binnen het mobiliteitsbeleid, beheer- en onderhoudsprogramma's en de samenwerking met gemeenten, Rijkswaterstaat en het Rijk. G. Landbouwverkeer is een belangrijk onderdeel van het mobiliteitssysteem in het buitengebied.

De verdere uitwerking van landbouwverkeer en de relatie met verkeersveiligheid, bereikbaarheid en infrastructuur vindt plaats binnen RMP 2.0, de visie verkeersveiligheid en beheer- en onderhoudsprogramma's. H. Toegankelijkheid van vervoer en voorzieningen staat op meerdere plekken in de POVI, en is onderdeel van een inclusieve leefomgeving (beweging 1). In het Visiedeel, par. 2.2 De Friese opgaven, hebben we toegankelijkheid toegevoegd aan de kernopgave voor het mobiliteitssysteem. Toegankelijkheid van haltes, stations en OV-knooppunten is onderdeel van de verdere uitwerking van publieke mobiliteit, OV-concessies en uitvoeringsprogramma's. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de aansluiting van lopen en fietsen op het openbaar vervoer. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 96 2.4.3.2 Mobiliteit, vaarwegen en haven Indieners: 21; 31; 93; 109 Samenvatting: A. Indieners vragen om de zeehaven van Harlingen en het Friese havennetwerk sterker te positioneren in de POVI. Daarbij wordt gewezen op de economische, logistieke en strategische betekenis van de haven. B. Indieners vragen aandacht voor de bereikbaarheid van havens vanaf zee en via het achterland. Daarbij wordt onder meer gewezen op Kornwerderzand en de verbinding met het Van Harinxmakanaal. C. Indieners vragen om Waddenveren, havens en interinsulair vervoer nadrukkelijker te beschouwen als onderdeel van het mobiliteitssysteem. D.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4e046b02-2d0d-4498-8b7e-e35ddf65be1b?agendaItemId=83a9bd4c-9d07-403f-a984-db10c9b0516f