CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 4 - REACTIENOTA - GS vastgesteld 18-8 (1)

openbare informatieve raadscommissie - Raadszaal 2 september 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Nieuwe Povi-stukken59.864 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 7

Voor de indeling van de energievraagclusters gaan wij uit van de Energievisie. Hallum is daarin niet één van de grote energievraagclusters, en daarom geldt dat het ontwikkelen van nieuwe turbines in Hallum gekoppeld wordt aan het saneren van bestaande turbines. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI over saneren aangevuld. Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwikkelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden (bijvoorbeeld d.m.v. het principe van dubbeldraaien). Hiervoor maken we afspraken met gemeenten en eigenaren van windturbines. Wij werken dit verder uit in het omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 66 J. Wij gaan uit van een gemeentegrensoverstijgende aanpak voor saneren van turbines, om zo ook perspectief te bieden voor gemeenten die op dit moment geen turbines hebben staan. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. K. Het is ons doel om met minder windturbines meer energie op te wekken. Hiervoor is het noodzakelijk om de twee componenten (minder turbines en meer energie opwekken) aan elkaar te koppelen. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI over saneren aangevuld.

Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwikkelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden (bijvoorbeeld d.m.v. het principe van dubbeldraaien). Hiervoor maken we afspraken met gemeenten en eigenaren van windturbines. L. Wij gaan uit van een gemeentegrensoverstijgende aanpak voor saneren van turbines. De uitwerking van het saneringsbeleid volgt in het Omgevingsprogramma, hierbij werken wij graag met gemeenten samen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.19 Overige of overkoepelende voorwaarden en beperkingen voor windenergie Indieners: 74, 77, 78, 80, 98, 100, 107, 114 T.a.v. de overige of overkoepelende voorwaarden en beperkingen voor windenergie wordt geschreven: A. Dat het als een gemiste kans wordt gezien dat in de POVI geen ruimte is geboden om bestaande windparken te moderniseren en de turbines die er in staan op te kunnen schalen tot moderne van een nu gangbare capaciteit en om deze windparken de mogelijkheid geven om te koppelen aan energievraagclusters. T.a.v. overige of overkoepelende voorwaarden en beperkingen voor windenergie wordt de provincie verzocht/gevraagd om: B. Geen harde eisen te stellen om wind uit te sluiten, maar kaders te stellen die de provincie controle geeft over individuele projecten.

De gemeente Opsterland noemt hierbij dat wanneer landschappelijke, juridische en ruimtelijke randvoorwaarden worden meegewogen (zoals omschreven in de ontwerp-POVI), binnen Opsterland nauwelijks ruimte resteert voor grootschalige windturbines, terwijl wel van gemeenten wordt verwacht dat zij bijdragen aan de energieopgave en hun energieneutraliteitsambitie realiseren. De gemeente benoemd daarbij dat: a. Alleen het gebied rond bedrijventerrein A7-Zuid (Azeven), vanwege de nabijheid van Drachten, als reële optie resteert; b. Nieuwe dorpsmolens niet langer zijn toegestaan, terwijl juist deze voor plattelandsgemeenten van belang kunnen zijn voor lokale opwek en draagvlak; c. Opsterland geen uitnodigingszone is, met uitzondering van het gebied A7- Zuid; d. Opruimen van bestaande dorpsmolens niet aan de orde is, waardoor compensatie nauwelijks mogelijk is. " C. De beleidskaders voor windenergie te verbreden, zodat "hybride energieparken" (de combinatie van wind, zon en opslag) planologisch mogelijk worden gemaakt binnen gemeentelijke zoekgebieden van de gemeente Leeuwarden, ook buiten de huidige sanerings- en opschalingslocaties.

Hierbij wordt genoemd dat de ontwerp-POVI uitsluitend de nadruk legt op vervanging van windturbines en erfmolens, niet strookt met de lokale ambities van Gemeente Leeuwarden om zon en wind te combineren, en dat het ontbreken van provinciale kaders voor deze combinatie een barrière vormt voor uitvoering van lokale ambities. Ook wordt hierbij genoemd dat de ontwerp-POVI de technische noodzaak miskent om nieuwe 'Energy Hubs' te faciliteren die netcongestie helpen te verminderen. D. In de paragraaf over windenergie (naast sanering, clustering en erfmolens) een extra beleidslijn op te nemen over hybride systemen in gemeentelijke zoekgebieden, waarmee de realisatie van windturbines toegestaan worden wanneer deze onderdeel uitmaken van een integraal energieconcept binnen door de gemeente aangewezen zoekgebieden voor duurzame energie. E. Ervoor te zorgen dat beleid het streven naar meer windenergie ondersteunt, en daarbij worden de volgende aanbevelingen gedaan: 11 augustus 2026 - Versie 0.3 67 a. Laat de bestaande hoogtebeperking van 100 meter tiphoogte voor windmolens los; de meest gangbare en efficiënte windmolens hebben inmiddels een tiphoogte van circa 250 meter. b. Maak repowering en verlenging van de levensduur van bestaande windmolens mogelijk vanwege het landschap en bestaande netcapaciteit. c.

Verlang bij repowering alleen aanvullend onderzoek naar milieuaspecten voor zover deze aantoonbaar afwijken van de eerder vergunde situatie van het bestaande park om zo de vergunningverlening voor repowering te versnellen. d. Bied de mogelijkheid om de maximale vergunningsperiode van 25 jaar te verlengen. e. Blijf solitaire dorpsmolens toestaan. f. Hanteer vanwege de vraagontwikkeling “kleine windturbines” in plaats van de term “erfmolens”. F. In de POVI windenergie op alle schaalniveaus mogelijk te maken, zodat gemeenten samen met de mienskip passende lokale afwegingen kunnen maken. G. Belemmeringen (t.a.v. opwek) te beperken, en ervoor te zorgen dat sanerings- en vergunningsvoorwaarden de ontwikkeling niet vertragen of onnodig complex maken. Antwoord: A. Nieuwe windmolens zijn in de POVI onder voorwaarden mogelijk. Zolang het opschalen van bestaande turbines past binnen het windbeleid in de Omgevingsvisie is er ruimte om bestaande windparken te moderniseren. Dat betekent o.a. dat het windpark te koppelen moet zijn aan de grote of middelgrote energievraagclusters. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Wij vinden het wel van belang om in de POVI eisen te stellen aan windenergie. We kiezen voor clustering van windenergie om grote spreiding over landschap te voorkomen en de impact op het woon- en leefmilieu beperkt te houden.

We koppelen nieuwe windmolens aan de grote en middelgrote energievraagclusters. Dit kan ertoe leiden dat er in de gemeente Opsterland beperkte mogelijkheden zijn voor windturbines. Deze zienswijze heeft er mede toe geleid dat wij de tekst in de POVI aangevuld hebben met het verkennen van andere oplossingen die bij kunnen dragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. Wij gaan hierover graag in gesprek met de gemeenten. C. De POVI sluit de combinatie van zon- en windparken niet uit. D. Deze zienwijze nemen wij niet over. Om de spreiding van windturbines te voorkomen koppelen wij windenergie aan de grote en middelgrote energievraagclusters. De combinatie tussen zon- en windparken en opslag is daarbij mogelijk. Wij willen dit niet verbreden naar zoekgebieden binnen gemeenten. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. Deze zienswijze nemen wij niet over. a. In de POVI zijn geen hoogtebeperkingen opgenomen. Wij werken de voorwaarden voor windenergie verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. Het is niet uitgesloten dat wij daarbij de hoogte van windturbines in bepaalde omstandigheden beperken, passend binnen de uitgangspunten en inzet van de POVI. b. Binnen het windbeleid van de POVI is repowering van turbines in clusters mogelijk.

Dit betekent o.a. dat deze nabij de energievraagclusters moeten staan. (Verouderde) solitaire molens willen wij graag saneren. c. De voorwaarden voor windturbines in clusters werken wij verder uit in het Omgevingsprogramma. d. Wij maken vanuit het belang van ruimtelijke ordening/ landschap een andere afweging en nemen dit niet op in de POVI. e. Wij maken hier een andere afweging (zie beantwoording onder het thema dorpsmolens). f. Wij vinden de term ‘erfmolens’ voor ons beleid doeltreffender. Dit sluit aan bij de huidige regeling in de Omgevingsverordening. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 68 F. Wij maken vanuit het belang van ruimtelijke ordening een andere afweging. G. Wij maken vanuit het belang van ruimtelijke ordening een andere afweging. 2.4.2.20 Windturbines op specifieke locaties Indieners: 5, 6, 17, 52, 64, 73 T.a.v. windturbines op specifieke locaties wordt geschreven: A. Gemeente De Fryske Marren wil graag onderzoeken of windenergie binnen de uitnodigingszone Heerenveen-Joure knelpunten op kan lossen (zoals netcongestie) en vraagt of wij windenergie binnen deze zone een plek kunnen geven. T.a.v. windturbines op specifieke locaties wordt de provincie verzocht/gevraagd om: B. Windmolenbouw op grond van de POVI mogelijk te maken in de Van Harinxmakanaal-zone om elektrificatie daar mogelijk te maken. C.

Halverwege de vaste wal en de Waddeneilanden 11 windparken te realiseren naar voorbeeld van het Windpark Fryslân. D. De POVI zo in te richten dat het opwekken en benutten van windenergie (op het bedrijventerrein van) Dam Beton in de toekomst mogelijk gaat zijn. E. De (strikte) voorwaarden voor windenergie reeds in de visie nader te concretiseren, op zodanige wijze dat de voorwaarden geen belemmeringen vormen voor de behoefte van Hallum en omgeving. De mogelijkheid voor maatwerk (aantallen, hoogtes, locatiekeuze) noemt indiener daarbij voor Hallum essentieel. Antwoord: A. Wij nemen hier kennis van. De POVI maakt clustering van nieuwe windturbines binnen deze zone in principe mogelijk; de gemeente verricht het maatwerk en maakt locatiekeuzes. B. Nabij de energievraagclusters is windmolenbouw binnen de kaders van het windbeleid van de POVI mogelijk. C. Deze zienwijze nemen wij niet over. Wij zijn geen bevoegd gezag voor dergelijke ontwikkelingen op de Waddenzee. Dat is het Rijk. Daarbij koppelen wij nieuwe windmolens aan grote en middelgrote energievraagclusters. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. Deze zienswijze nemen wij niet over. Wij kiezen voor clustering van windenergie om grote spreiding over landschap te voorkomen en de impact op het woon- en leefmilieu beperkt te houden. We koppelen nieuwe windmolens aan de grote en middelgrote vraagclusters.

Akkrum maakt daar geen onderdeel vanuit. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. Deze zienwijze nemen wij niet over. De voorwaarden voor windenergie werken wij uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. Wij gaan met de indiener in gesprek om de trajecten zo veel als mogelijk parallel te laten verlopen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.21 Voorwaarden en beperkingen voor zonne-energie Indieners: 34, 41, 60, 62, 64, 74, 77, 79, 84, 87, 94, 95, 98, 100, 103, 112 T.a.v. de voorwaarden en beperkingen voor zonne-energie wordt geschreven: A. Dat er voorkeur is voor netneutrale zonneparken (inclusief batterijopslag) als oplossing op korte termijn. B. Dat er voor gemeenten geen instrument beschikbaar is om lokale energiegemeenschappen te ondersteunen bij de realisatie van zonneparken die aansluiten bij de schaal van de kern, niet is uitgewerkt hoe gemeenten moeten omgaan met bestaande initiatieven die al ver in het proces zijn en nu worden geblokkeerd, en dat multifunctionele toepassingen weliswaar worden gestimuleerd, maar de randvoorwaarden voor lokale energiegemeenschappen om hieraan deel te nemen ontbreken. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 69 C.

Dat het primair it foech van gemeenten is om de keuze te maken om zonneparken op landbouwgrond mogelijk te maken en dat het bestaan van de LHS – zoals deze nu in de POVI is uitgewerkt – geen factor kan zijn in de afwegingen daarbij. D. Gemeente Leeuwarden wil graag de mogelijkheid krijgen om naar aard en schaal in de dorps- en stadsrandzones de benodigde zonne-energie voor de energiebehoefte van de stad of het dorp te kunnen realiseren volgens het principe van de zonneladder, en geeft aan ten alle tijden een zonnepark goed in te passen en ook, waar mogelijk, te combineren met andere functies zoals natuurontwikkeling en recreatie. T.a.v. de voorwaarden en beperkingen voor zonne-energie wordt de provincie verzocht/gevraagd om: E. De definitie van 'multifunctioneel' te verbreden in overeenstemming met de landelijke voorkeursvolgorde zon (Kamerbrief oktober 2023), hierbij worden natuurinclusieve zonneparken, zonneparken op transitiegronden, netneutrale zonneparken, en agri-PV genoemd. F. Duidelijkheid te scheppen in de Omgevingsverordening over hoogteafwijkingen en bouwvoorschriften, zodat gemeenten daadwerkelijk ruimte kunnen bieden aan agri- PV als gewasondersteunende voorziening. G. Te voorkomen dat zonne-energieprojecten worden geblokkeerd omdat ze (nog) niet in een volledig operationele hub passen. H.

De zonneladder als leidend principe op te nemen, en om multifunctionele parken/decentrale systemen waarbij energiegemeenschappen kunnen participeren mogelijk te maken. I. Koppelkansen met duurzamere landbouw en het verlichten van de huidige energiecrisis explicieter te faciliteren en te diversifiëren in de definitie van landbouwgrond. Hierbij wordt genoemd dat de beperking t.a.v. zonnepanelen op landbouwgrond te restrictief is. J. Zonne-energie op land minder restrictief te benaderen en ruimte te bieden aan projecten die aantoonbaar bijdragen aan het verminderen van netcongestie, het versterken van lokale energiesystemen en het mogelijk maken van verdere elektrificatie. Verzocht wordt ook om daarbij het uitbreiden van bestaande zonneparken en de in de ontwerpvisie genoemde vormen van multifunctioneel ruimtegebruik concreet verder uit te werken in beleid en regelgeving. K. Veldopstellingen met zonnepanelen op landbouwgrond beperkt en onder voorwaarden (bijvoorbeeld wat betreft inpassing, lokale behoefte, als onderdeel van een hub etc.) mogelijk te maken, omdat dit zeer waarschijnlijk een substantieel onderdeel zal uitmaken van Smart Energy Hub Hallum. L. Zon op landbouwgrond niet verder te belemmeren, maar juist harde eisen te stellen aan de toepassing.

Daarbij wordt teleurstelling genoemd in de keuze voor de verdere belemmering van zonenergie op landbouwgrond, omdat alternatieven niet zo efficiënt zijn als een groter park. M. (Aandacht voor) mogelijkheden voor zonnepanelen in overgangszones zoals stads- en dorpsranden of overhoeken, op staldaken, randen van bedrijventerreinen en voor multifunctioneel ruimtegebruik, bijvoorbeeld in combinatie met natuur, waterberging of recreatie. N. Zonne-energie expliciet te positioneren als onderdeel van integrale gebiedsontwikkeling, met name in stadsranden. O. In het zonbeleid onderscheid te maken tussen grootschalige zonneparken en kleinschalige, lokaal gedragen initiatieven. P. Gemeenten toe te staan gemotiveerd af te wijken van beperkingen op zon op land wanneer 1. lokale doelen anders niet haalbaar zijn, 2. sprake is van goede landschappelijke inpassing, en 3. meervoudig ruimtegebruik wordt toegepast. Q. Verruiming van het zonbeleid zodat de gemeente in de toekomst aan de energieopgave kan voldoen. R. Voldoende flexibiliteit in de uitwerking, zodat gemeenten samen met provincie en partners tot passende en gebiedsgerichte oplossingen kunnen komen. S. Zon-op-landbouwgrond onder voorwaarden als mogelijkheid open te houden in de POVI.

Hierbij wordt genoemd dat wordt voorzien dat bij het niet toestaan van zonne- energie problemen ontstaan bij het behalen van de opwekopgave, de warmtetransitie, en de verduurzaming van monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 70 T. Alle uitzonderingsgronden voor zonne-energie mee te nemen. Hierbij worden de volgende aanbevelingen gedaan: a. Stimuleer agri-PV. b. Ondersteun gemeentes bij solar carports. c. Erken natuurinclusieve zonneparken als multifunctionele zonneparken. d. Geef ruimte aan netneutrale zonneparken en zonneparken op transitiegronden, het Rijk hanteert deze als uitzonderingsgronden." U. Meer ruimte te bieden voor zonne-energie op landbouwgrond wanneer dit lokaal de meest passende oplossing is, bijvoorbeeld bij versnelling van de warmtetransitie, wanneer koppeling met bestaande voorkeurslocaties niet mogelijk is, en op minder productieve landbouwgronden. Hierbij wordt benadrukt dat het gemeentelijk beleid van Gemeente Heerenveen reeds borgt dat de ontwikkelingen omtrent zon op landbouwgrond zorgvuldig worden ingepast (landschap, biodiversiteit, lokaal eigendom en schaal). V. De definitie van monofunctionele zonneparken nader toe te lichten, en expliciet te verduidelijken of zonneparken met bijbehorende energieopslag hieronder worden geschaard. Antwoord: A.

Dat zonneparken netneutraal worden ingepast in het net heeft ook onze voorkeur. Zonneparken staan we onder voorwaarden toe in situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden. De verdere voorwaarden werken we uit binnen het Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. B. Gemeenten kunnen de energiegemeenschappen ondersteunen met kennis en eventueel middelen. De kennis kan via het Fries Energiehuis worden opgedaan. Voor bestaande initiatieven zal bij de aanpassing van de Omgevingsverordening een overgangsrecht gelden. Als randvoorwaarde voor zonprojecten stellen wij de eis van 60% lokaal eigendom. Die kan o.a. ingevuld worden met energiegemeenschappen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. De provincie heeft vanuit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening en zorgvuldig ruimtegebruik (ruimtelijke kwaliteit) een belang bij de afwegingen van locaties voor zonnevelden Wij sluiten hierbij zo veel mogelijk aan bij de zonneladder die door het Rijk wordt gehanteerd. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. Dit is in principe mogelijk in zoverre de nieuwe zonne-energie past binnen de zonneladder. De verdere voorwaarden waaraan het initiatief zal moeten voldoen werken wij verder uit in het Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. E.

Mede naar aanleiding van deze zienswijze sluiten we in de POVI aan bij het rijksbeleid. We maken (daarmee) zonne-energie op landbouwgrond (trede vier van de zonneladder) bij uitzondering mogelijk in de volgende categorieën: landbouwgrond in transitie binnen gebiedsprocessen met bestuurlijke afspraken, initiatieven binnen het Veenweideprogramma met bestuurlijke afspraken, toepassingen van agri-PV, en situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden. Dit is in het thema Energie toegevoegd. F. Wij houden hier bij de verwerking van de POVI in de Omgevingsverordening rekening mee. G. We stimuleren energiehubs, maar realisatie in een energiehub is niet een voorwaarde voor het realiseren van nieuwe zonne-energie. H. Voor zonne-energie op landbouwgrond hebben wij uitzonderingsgronden voor de vierde trede van de zonneladder opgenomen; zie E hierboven. Multifunctionele parken / decentrale systemen waarin energiegemeenschappen kunnen participeren zijn mogelijk binnen de geldende kaders voor zonne-energie. I. Het is niet nodig om voor het zonbeleid onderscheid te maken tussen verschillende definities van landbouwgrond; dit heeft geen invloed op wat er mogelijk is binnen de POVI.

Binnen het gestelde zonbeleid kunnen de koppelkansen tussen zonne-energie en de verduurzaming van de landbouw en/of het oplossen van de energiecrisis 11 augustus 2026 - Versie 0.3 71 worden gezocht. Deze mogelijkheden zijn t.a.v. de ontwerp-POVI uitgebreid doordat aansluiting is gezocht bij het rijksbeleid; zie E hierboven. J. Voor zonne-energie sluiten wij aan bij het rijksbeleid. De uitzonderingsgronden voor zonne-energie op landbouwgrond (trede vier van de zonneladder) zijn daarmee uitgebreid met o.a. situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden. Verder houden wij vast aan de ingezette beleidslijn. Het zonbeleid in de POVI werken wij verder uit in het Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. K. Wij hebben de uitzonderingsgronden voor zonne-energie op landbouwgronden (trede vier van de zonneladder) uitgebreid; zie E hierboven. Situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden, maken hier onderdeel vanuit. L. Wij maken hier een andere afweging vanuit het belang van ruimtelijke ordening en landschap. M. Voor het zonbeleid sluiten wij aan bij het rijksbeleid. Dergelijke toepassingen van zonne-energie zijn mogelijk binnen dit beleid. N.

Zonne-energie kan binnen het geldende beleid onderdeel uitmaken van gebiedsontwikkelingen. Het is niet nodig dat wij zonne-energie expliciet positioneren als onderdeel van gebiedsontwikkelingen. O. De afweging die wij maken in het beleid voor zonne-energie in de POVI, heeft zowel op grootschalige als kleinschalige initiatieven betrekking. Het maken van onderscheid tussen deze twee categorieën is daarom niet nodig. P. Vanuit het belang van ruimtelijke ordening en landschap maken wij hier een andere afweging. Q. Door aansluiting bij het rijksbeleid m.b.t. de uitzonderingsgronden voor zonne-energie op landbouwgrond, is het zonbeleid in de ontwerp-POVI deels uitgebreid. Verder houden wij vast aan de huidige lijn. R. Wij gaan graag het gesprek aan met gemeenten en partners over energieoplossingen die mogelijk zijn binnen de gestelde kaders. S. Zon-op-landbouwgrond is onder strikte voorwaarden mogelijk. Naar aanleiding van de zienswijzen hebben wij de uitzonderingsgronden voor zonne-energie op landbouwgronden (trede vier van de zonneladder) uitgebreid; zie E hierboven. Situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden, maken hier onderdeel vanuit. T. Voor de uitzonderingsgronden voor zonne-energie op landbouwgrond sluiten we aan op het rijksbeleid.

Natuurinclusieve zonne-parken maken hier geen onderdeel van uit. Hoe we zonne-energie stimuleren en ondersteunen werken we uit in het programma. U. We maken hier een andere afweging. We gaan terughoudend om met zonne-energie op landbouwgrond en sluiten aan bij het rijksbeleid. V. De uitzonderingen voor zonne-energie op landbouwgrond hebben we in de POVI opgenomen: landbouwgrond in transitie binnen gebiedsprocessen met bestuurlijke afspraken, initiatieven binnen het Veenweideprogramma met bestuurlijke afspraken, toepassingen van agri-PV, en situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden. Zonneparken met energieopslag is mogelijk binnen deze kaders, maar wordt an sich niet aangemerkt als uitzonderingsgrond voor zonne-energie op landbouwgrond. 2.4.2.22 Zonne-energie op specifieke locaties Indieners: 24 T.a.v. zonne-energie op specifieke locaties wordt geschreven: Dat er vanuit wordt gegaan dat de bestaande vrijstelling/uitzondering voor een zonnepark bij de vliegbasis na verwerking van de POVI in een aangepaste Omgevingsverordening gehandhaafd blijft, en dat het zonnepark zal “landen” in het zoekgebied rond de vliegbasis zoals gemeente Leeuwarden dat in haar Beleidsprogramma Energie heeft aangegeven. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 72 Antwoord: Deze mogelijkheid blijft bestaan.

Bij de uitwerking van de POVI in de Omgevingsverordening wordt rekening gehouden met bestaande uitzonderingen, zoals die voor een zonnepark bij de vliegbasis. De aanname over waar het zonnepark zal “landen” nemen wij niet op in de POVI, omdat wij niet gaan over de afbakening van gemeentelijke zoekgebieden en concrete locatiekeuzes; dit is een verantwoordelijkheid van de gemeente. Vergunningstermijn zonne- en windenergie Indieners: 1, 39, 41, 49, 57, 58, 75, 98, 100, 107, 113 T.a.v. de vergunningstermijn voor zonne- en windenergie wordt de provincie verzocht/gevraagd om: A. Het termijn van vergunningen voor energieopwekking te verlengen (en, als alternatief, de vergunningsduur gelijk te stellen aan de technische levensduur, te verlengen tot 30 jaar of permanent te maken), omdat: a. De investering in netinfrastructuur voor langer dan 25 jaar wordt gedaan (40 jaar) b. Het voor eigenaren van windturbines aantrekkelijker wordt om te participeren in een cluster als aan de voorkant wordt aangegeven dat een verlenging van de vergunning mogelijk is. c. Een molen een langere technische levensduur heeft en vooral lucratief is in de latere jaren van exploitatie. d. De motivatie voor het verval na 25 jaar ontbreekt, en het stellen van deze grens niet doelmatige of overbodige regelgeving is. B.

Verlenging van de vergunningsduur expliciet mogelijk te maken, zodat het termijn geen drempel vormt voor lokale initiatieven. C. De tijdelijkheid van windparken ook te garanderen, via tijdelijke vergunningen, vanwege duidelijkheid en zekerheid over de exploitatietermijn voor de businesscase. D. Een vergunningstermijn van 30 jaar te hanteren vanaf moment dat de vergunning van kracht wordt i.v.m. de realisatietermijn. Antwoord: A. We kiezen er bewust voor om de vergunning te maximeren op 25 jaar, zodat we kunnen blijven inspelen op nieuwe ontwikkelingen en hier als provincie op kunnen sturen. B. Wij maken vanuit het belang van ruimtelijke ordening een andere afweging. Wij zijn daarbij van mening dat de termijn van 25 jaar geen belemmering voor initiatieven hoeft te zijn. C. De termijn van een vergunning biedt die duidelijkheid en zekerheid. D. Aan deze zienwijze komen wij gedeeltelijk tegemoet. Wij maximeren de vergunningstermijn op 25 jaar (zie A), maar nemen wel in de tekst op dat deze ingaat vanaf de realisatie van het project. 2.4.2.23 Energiemix in brede zin (zie ook specifiek dorpsmolens, erfmolens, zonne-energie…) Indieners: 4, 21, 27, 34, 41, 45, 50, 56, 66, 71, 79, 86, 90, 94, 95, 101 T.a.v. de energiemix in brede zin wordt geschreven dat: A.

De energieopgave voor verschillende gemeenten niet uitvoerbaar is door het zonne- en windenergiebeleid in de ontwerp-POVI, daarbij wordt verwezen naar de keuze om zonne-energie voor een groot deel niet mogelijk te maken en de keuze om alleen windturbines toe te staan nabij middelgrote energievraagclusters wanneer bestaande turbines worden gesloopt terwijl bestaande turbines in sommige gemeenten afwezig zijn. Hierbij wordt genoemd dat opwek nodig is om energiehubs te ontwikkelen, congestie te beperken, energie betaalbaar te houden, en ruimte te maken voor woningbouw en vestigen van bedrijven. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 73 B. De voorwaarden voor windenergie niet zijn getoetst op het platteland met regiokernen en dorpen. C. Het energiebeleid zich te eenzijdig inzet op uitbreiding van zonne- en windenergie op land, terwijl de nadelen en systeemkosten van deze energiebronnen (zoals netcongestie, balanceringskosten, opslag en noodzakelijke netverzwaring) onvoldoende worden meegewogen. D. CO2-arme energieopties zoals moderne kernenergie en groengas onvoldoende serieus worden onderzocht als alternatieven voor zonne- en windenergie. E. Het bestuursakkoord als ‘leidend kader’ de provincie niet ontslaat van de verplichting om in de POVI een integrale en proportionele afweging te maken t.a.v.

vormen van energieopwek, daarbij wordt verwezen naar de Friese Energievisie als bouwsteen voor de POVI waarin het belang van gedecentraliseerde opwek, lokaal eigendom en gemeenschapsenergie is erkent, en de verplichting staat om deze bouwsteen in de POVI op werkbare wijze te vertalen. F. Clustering van opwek niet toekomstbestendig is, hierbij wordt verwezen naar dat clustering netcongestie verergert, de bestaande energie-infrastructuur niet benut, de nodige ruimtelijke ingrepen, de levensduur van clusters en het effect van clustering op lokale initiatieven. G. Er een grote rol wordt gezien voor de provincie m.b.t. de realisatie van nieuwe, alternatieve energiebronnen op het gebied van onderzoek, beleid en regelgeving. T.a.v. de energiemix in brede zin wordt de provincie verzocht/gevraagd om: H. Een meer integraal perspectief te ontwikkelen en te komen tot een visie waarin voor het thema energie het platteland en haar regiokernen en dorpen worden meegenomen, en dat ruimte biedt voor adaptief beleid met ruimte voor flexibiliteit. Specifiek wordt verzocht: a. Maatwerk te bieden aan gemeenten die momenteel geen windturbines hebben, maar wel een substantiële energieopgave; b. De koppeling tussen nieuwbouw en sanering te heroverwegen of te versoepelen; c. Kansen te bieden aan de lokale gewortelde ondernemers om te verduurzamen, door het toestaan van kleine windmolens; d.

Ruimte te laten voor nieuwe initiatieven die bijdragen aan een evenwichtig en robuust energiesysteem." I. Op korte termijn een pas op de plaats te maken met het te investeren in zon en wind, en om prioriteit te leggen bij groengas en het onderzoeken van kernenergie. J. Uit te leggen waarom de provincie een energiesysteem wilt dat alleen werkt voor de grote steden en niet ook voor kleinere kernen in Fryslân. K. Zonne-energie als gelijkwaardige oplossing te behandelen t.a.v. windenergie, en een eenzijdige focus op windenergie te voorkomen door zonneparken op landbouwgrond feitelijk uit te sluiten. L. Gemeenten voldoende beleidsvrijheid te geven om lokale energiegemeenschappen te ondersteunen hun lokale energiemix te realiseren, in lijn met de Friese Energievisie en het subsidiariteitsbeginsel. M. Meer ruimte te geven voor opwek van duurzame energie, afgestemd op de behoefte én de aanwezigheid van energie-infrastructuur, daarbij wordt verwezen naar het belang van het samenbrengen van energievraag en -aanbod om problemen op het elektriciteitsnet te verminderen en ruimte te creëren voor bedrijven. N. Op alle bedrijfsterreinen zonnepanelen op daken en windmolens toe te staan, vanwege de omvang van de opwekdoelen en netcongestie. O.

Vanwege de noodzaak om in transities ruimte te bieden voor nieuwe combinaties van functies en maatwerk, expliciet(er) ruimte te bieden aan gebiedsinitiatieven die: a. voortkomen uit de lokale gemeenschap; b. bijdragen aan meerdere opgaven tegelijk (water, bodem, klimaat, energie); c. en aantoonbaar inzetten op zorgvuldige landschappelijke inpassing. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 74 P. In de definitieve provinciale omgevingsvisie Fryslân expliciet beleidsruimte te bieden om maatwerkoplossingen ten behoeve van de opwekking van zon- en/of windenergie bij innovatieve verduurzamingsprojecten op erfgoedlocaties mogelijk te maken. Q. In de definitieve omgevingsvisie ruimte te laten voor kleinschalige, lokaal gedragen windinitiatieven, binnen duidelijke randvoorwaarden voor landschap en leefomgeving, en daar de volgende punten in op te nemen: a. Een expliciete afwegingsruimte voor dorpsmolens; b. Het hanteren van gebiedsgerichte criteria of het toestaan van initiatieven die aantoonbaar lokaal gedragen zijn. R. Scherpte aan te brengen in de keuzeagenda voor energiebronnen en de provinciale rol te verduidelijken, en om daarbij onderscheid te maken tussen richtinggevend beleid en onderzoek, te benoemen wat de ruimtelijke consequenties zijn van wind, zon, warmte en nieuwe technieken, en aan te geven waar de provincie richting geeft, faciliteert, regisseert of kaders stelt. S.

In de POVI ruimte en een ‘ja, mits’-kader te maken voor kleine, wendbare energiemix- projecten – combinaties van zon, wind, opslag en vraagsturing – die op de schaal van een dorp of bedrijventerrein kunnen worden gerealiseerd. T. Opwekopties, waaronder dorpsmolens, niet op voorhand uit te sluiten, maar ruimte te laten binnen provinciale kaders voor lokale afwegingen, participatie en zorgvuldige landschappelijke inpassing. Daarbij wordt het van belang genoemd dat: a. Keuzes rondom clustering, sanering en uitbreiding goed worden gemotiveerd en uitvoerbaar zijn; b. De samenhang met landelijke wet- en regelgeving, waaronder de Energiewet, helder is; c. Er oog blijft voor lokaal eigendom en de betrokkenheid van inwoners; d. Ruimte blijft voor maatwerk, bijvoorbeeld voor lokale initiatieven zoals dorpsgebonden opwek. Antwoord: A. Deze zienswijze heeft er mede toe geleid dat wij de tekst in de POVI over windenergie aangevuld hebben met de volgende tekst: “Tegelijkertijd verkennen we in een Omgevingsprogramma welke andere oplossingen kunnen bijdragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag.” B. Wij delen dit standpunt niet. We kiezen voor clustering van windenergie om grote spreiding over landschap te voorkomen en de impact op het woon- en leefmilieu beperkt te houden.

We koppelen nieuwe windmolens aan de grote en middelgrote vraagclusters. Deze zienswijze heeft er mede toe geleid dat wij de tekst in de POVI aangevuld hebben met het verkennen van andere oplossingen die bij kunnen dragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. Wij gaan hierover graag in gesprek met de gemeenten. C. Het energiebeleid in de POVI is zorgvuldig opgebouwd en zet in op meerdere sporen: uitbreiding en slimmer benutten van het elektriciteitsnet, energiebesparing en het versneld inzetten op niet-elektrische bronnen zoals groen gas en warmte. Ondanks deze inzet blijft ook lokale opwek van elektriciteit nodig, maar onder strikte voorwaarden; daarbij kijken we nadrukkelijk naar het totale systeem, waarbij ook de afhankelijkheid van fossiele energie aanzienlijke (maatschappelijke) kosten met zich meebrengt. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. In de POVI zetten we in op een brede energiemix. We verkennen nieuwe technieken zoals SMR’s, maar deze zijn op dit moment nog niet voldoende ontwikkeld om op korte termijn een concrete bijdrage te leveren. Mede n.a.v. deze zienswijze hebben we in het thema Energie opgenomen dat wede haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem verkennen; vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen.

Tegelijk zetten we sterk in op groengas en biogas en willen we de maximale potentie daarvan versneld realiseren, omdat deze direct bijdragen aan een robuuster energiesysteem en minder druk op het elektriciteitsnet. Zon en wind blijven nodig. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 75 E. Wij herkennen ons niet in het geschetste beeld. Voor de POVI hebben wij de Friese Energievisie als belangrijke bouwsteen gebruikt en vertaald naar een concrete stap richting 2035, met een ambitieuze doelstelling van 4,4 TWh, in lijn met de ontwikkelrichting uit de Energievisie. Daarbij richt de POVI zich op de komende tien jaar; dit betekent dat we niet in één keer alle mogelijkheden voor 2050 volledig openzetten, maar gefaseerd keuzes maken. Ten opzichte van het bestuursakkoord zetten we met deze POVI juist een stap door meer ruimte te bieden voor windenergie, na jaren van terughoudendheid. Daarbij maken we als provincie een bewuste afweging om opwek te concentreren bij energievraagclusters, wat betekent dat niet alle vormen — zoals dorpsmolens — dezelfde ruimte krijgen, mede om versnippering te voorkomen en andere belangen mee te wegen. We begrijpen dat er vanuit de FEA behoefte is aan meer tempo en ruimte en hopen dat deze stap wordt ondersteund, zodat we gezamenlijk kunnen werken aan de verdere uitwerking en uitvoering. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. F.

Wij herkennen dit beeld niet. In de POVI kiezen we er bewust voor om opwek te clusteren, zodat het ruimtebeslag en de impact op het landschap juist worden beperkt en versnippering wordt voorkomen. Daarbij bouwen we voort op bestaande structuren en koppelen we opwek zoveel mogelijk aan de energievraag. Tegelijkertijd is extra lokale opwek noodzakelijk om de verdere verduurzaming en elektrificatie van de energievoorziening mogelijk te maken. De termijn van circa 25 jaar voor vergunningen is gekozen om in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen. Daarnaast is het niet de bedoeling dat lokale initiatieven worden verdrongen. Binnen de gekozen koers zien we juist ruimte voor lokale betrokkenheid en eigendom, waarbij initiatieven onderdeel kunnen zijn van bredere, samenhangende ontwikkelingen. We willen de benodigde lokale opwek ook juist samen met lokale partijen ontwikkelen. Dit vraagt wel om investeringen in de capaciteit en positie van bijvoorbeeld lokale energiecoöperaties en andere initiatieven. In de POVI koppelen we opwek juist aan de energievraag en bestaande infrastructuur. Clustering helpt om vraag en aanbod beter af te stemmen en het systeem efficiënter te benutten, terwijl we ook inzetten op slimmer gebruik van het bestaande netwerk en ruimte bieden voor lokale initiatieven, bijvoorbeeld via energiehubs. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G.

Zoals aangegeven in de POVI verkennen wij de haalbaarheid van opwekking met nieuwe alternatieve bronnen zoals de SMR, Tidal Kite en Blue Energy. Uiteraard kan dit in de toekomst ook voor andere bronnen gelden. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. Wij zijn van mening dat de POVI deze visie biedt. Tegelijkertijd zijn wij ons ervan bewust dat de keuzes die wij in de POVI maken beperkingen opleggen. Zoals de keuze om nieuwe windmolens te koppelen aan de grote en middelgrote vraagclusters. Deze zienswijze heeft er mede toe geleid dat wij de tekst in de POVI aangevuld hebben met het verkennen van andere oplossingen die bij kunnen dragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. Wij gaan hierover graag in gesprek met de gemeenten. De tekst over de koppeling tussen nieuwe en te saneren windturbines hebben wij aangepast. Wij hanteren het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden. Wij bieden geen extra ruimte voor kleine windturbines. I. Dit is niet het moment voor een pas op de plaats: er ligt een grote opgave, bedrijven kunnen niet verduurzamen of uitbreiden, en we zitten opnieuw in een energiecrisis, waardoor inzet op beschikbare oplossingen noodzakelijk is.

We willen de maximale potentie van groengas versneld realiseren. Nieuwe technieken zoals SMR’s blijven we volgen, maar deze zullen naar verwachting niet vóór 2040 gerealiseerd worden. Daarbij leidt een pas op de plaats bij investeringen in zon- en windenergie niet automatisch tot een versnelling bij SMR of groengas. Beide sporen zijn naast elkaar nodig. J. Vanuit het belang van ruimtelijke ordening en landschap maken wij de keuze om windopwek te clusteren op de plekken waar de energievraag het grootst is. Dat neemt niet weg dat andere vormen van opwek een optie blijven voor de delen van de provincie die niet nabij dergelijke plekken liggen. K. We zetten niet eenzijdig in op windenergie, maar zetten ook in op multifunctionele zonneparken. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI hebben we in Fryslân inmiddels voldoende monofunctionele zonneparken gerealiseerd. Met het oog op het zuinig omgaan met landbouwgronden zijn we daarom terughoudend met nieuwe zonneparken op landbouwgronden. We willen de komende jaren meer ruimte bieden aan multifunctionele toepassingen van zonne-energie, bijvoorbeeld gecombineerd met windenergie, waterberging, RWZI’s, infrastructuur en oeverhoeken, parkeren of agri- 11 augustus 2026 - Versie 0.3 76 PV. We sluiten zonne-energie dus zeker niet uit, het is één van de meest kosteneffectieve bronnen.

Maar we willen zorgvuldiger omgaan met landbouwgrond; daarom is er een voorkeur voor combinatie met andere functies, zoals u ook benoemt. Zonne-energie is voor ons een volwaardige oplossing binnen de energietransitie. We zetten hierop in binnen duidelijke ruimtelijke kaders, juist om de transitie te versnellen en netcongestie te verlichten. L. Wij zijn van mening dat we met deze POVI voldoen aan deze wens. We hebben twee passages over energiegemeenschappen aan het thema Energie toegevoegd. M. Wij komen deels aan deze zienswijze tegemoet, en hebben extra uitzonderingsgronden voor zonne-energie op landbouwgrond opgenomen in de tekst, waaronder ‘situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door netcongestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden’. N. Wij onderschrijven, conform de zonneladder, het belang van zonnepanelen op daken van bedrijven en zetten hier ook op in. Voor windenergie hebben we ervoor gekozen dit onder voorwaarden toe te staan bij (middel)grote energievraagclusters. O. Dergelijke initiatieven zijn mogelijk binnen de kaders van de POVI. Het is niet nodig dit explicieter te noemen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. P. Dergelijke initiatieven zijn mogelijk wanneer deze passen binnen de kaders van de POVI. Bij de verdere uitwerking bekijken we of voor erfgoedlocaties aanvullend maatwerk nodig is.

Op voorhand nemen we voor erfgoedlocaties geen uitzonderingspositie op. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Q. Dergelijke initiatieven zijn mogelijk binnen de kaders van de POVI, nieuwe dorpsmolens staan we echter niet toe. R. Wij zijn van mening dat onze keuzes over ruimte voor verschillende energiebronnen in de POVI voldoende scherp zijn. Onze rolinname t.a.v. de productie van energie werken wij verder uit in een Omgevingsprogramma. S. We hebben binnen de POVI een aantal kaders opgenomen, deze worden verder uitgewerkt in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. We onderzoeken daarbij de mogelijkheid van een ‘ja, mits’-benadering. T. Wij hebben vanuit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening en zorgvuldig ruimtegebruik (ruimtelijke kwaliteit) een belang bij de afwegingen van het toestaan van verschillende opwekopties, waaronder dorpsmolens. Wij hebben in dit verband onze keuzes voor clustering, sanering en uitbreiding onderbouwd, zoals hiervoor aangegeven. Wij delen de opvatting dat ruimte voor maatwerk en oog voor lokaal eigendom en betrokkenheid van inwoners van belang is. Dit belang wegen wij af tegen andere ruimtelijke/landschappelijke belangen. 2.4.2.24 Overige punten over de opwek/productie van energie Indieners: 4, 34, 41, 49, 58, 62, 79, 87, 112 T.a.v.

de overige punten over de opwek/productie van energie wordt de provincie verzocht/gevraagd om: A. De rol van de Sinnetafel uit te werken als standaardinstrument voor dorpsmolens en andere lokale initiatieven, onafhankelijke procesbegeleiding te borgen, en ruimtelijke kaders te stellen in plaats van verboden. B. Via de POVI instrumenten te bieden die de volgende zaken mogelijk maken: a. een grondbank, b. een revolverend ontwikkelfonds voor lokale initiatieven, en c. heldere spelregels die voorkomen dat commerciële ontwikkelaars grondposities verwerven ten koste van de mienskip. C. Zo snel mogelijk duidelijkheid te scheppen door heldere kaders te stellen waarbinnen initiatiefnemers een ruimtelijke procedure kunnen starten, om de gestelde doelen voor 2035 tijdig en succesvol te kunnen behalen. Hierbij wordt verwezen naar dat in de PlanMER en bijlage bij de Omgevingsvisie wordt gerefereerd naar kaders die in de Omgevingsvisie verder vorm moeten krijgen, zoals over aanwijzing van zoekgebieden voor opwek, maar dat in de Omgevingsvisie en alle bijbehorende documenten en kaarten niet is af te leiden waar deze zoekgebieden zich bevinden, waar welke 11 augustus 2026 - Versie 0.3 77 gemeenten geschikte locaties moeten vinden, en aan welke randvoorwaarden een windpark moet voldoen. D.

De doelstellingen voor duurzame elektriciteitsopwek in Fryslân te herijken aan de hand van de scenario’s Koersvaste Middenweg en Eigen Vermogen van Netbeheer Nederland, daarbij te erkennen dat uit de provinciale doorrekening van CE Delft volgt dat Fryslân richting 2040 en 2050 op een aanzienlijk hogere bandbreedte van duurzame elektriciteitsopwek uitkomt dan de huidige doelstellingen suggereren, en nu al voldoende beleidsmatige en ruimtelijke ruimte te reserveren voor extra zon op land, wind op land en batterijopslag. E. Voldoende flexibiliteit in de uitwerking van het beleid over duurzame opwek te bieden, zodat gemeenten samen met provincie en partners tot passende en gebiedsgerichte oplossingen kunnen komen. F. Differentiatie toe te passen t.a.v. energie-initiatieven naar omvang van ligging van kernen. G. In de POVI op te nemen dat gemeenten ruimte hebben om innovatieve en lokale energieconcepten mogelijk te maken. H. Een concrete provinciale doelstelling te formuleren voor nieuwe duurzame opwek zonder rekening te houden met een mogelijke toebedeling van wind op zee, en deze doelstelling zichtbaar te koppelen aan bijpassende ruimtelijke en beleidsmatige kaders. Dit maakt de provinciale opgave duidelijker en beter toetsbaar, en hierop kan gerichter worden gestuurd. I.

In de rol van "Samenwerkende overheid" bij het Rijk aan te dringen op een aparte categorie voor Agri-PV binnen de SDE++-regeling (net als natuurinclusieve zonneparken dit toebedeeld krijgen) en de mogelijkheid te onderzoeken om zelf financiële en procedurele ondersteuning te organiseren. J. In de POVI op te nemen dat voor boeren- en dorpsmolens algemene vergunning- voorwaarden worden opgesteld, zodat procedures goedkoper, verkort en versimpeld kunnen worden en er meer inzet op controle en handhaving van de algemene regels is/komt. K. Een aantal vragen te beantwoorden: a. Kan de provincie helder aangeven hoeveel ruimte in totaal nodig is voor wind- en zonne-energie in Fryslân en hoe dit zich verhoudt tot de oppervlakte van bijvoorbeeld stedelijke gebieden in de provincie? b. Welke maximale hoogte en schaal van toekomstige windturbines acht de provincie landschappelijk en maatschappelijk aanvaardbaar? c. Hoe wordt de leveringszekerheid van elektriciteit gegarandeerd tijdens langdurige perioden met weinig zon en wind? d. Is de provincie bereid om voor verschillende energieopties een transparante vergelijking van totale systeemkosten te maken (inclusief netverzwaring, opslag en back-up)? e. Is de provincie bereid om een verkennend onderzoek naar alternatieve energieopties, zoals SMR-technologie en groen gas, uit te voeren? Antwoord: A.

Voor lokale initiatieven kan gebruik worden gemaakt van omgevingstafels. In de Omgevingsverordening wordt dit al voorgeschreven bij zonneparken. Het is aan gemeenten om deze omgevingstafels in te richten. Voor de uitvoering van onze visie hebben we ruimtelijke kaders nodig. Deze geven aan wat mogelijk is en daarmee ook wat niet mogelijk is (‘verboden’). B. De visie geeft de richting aan voor het beleid. De nadere uitwerking, waaronder de definitie van lokaal eigendom en de inzet van instrumenten zoals een grondbank, revolverend fonds en garantstelling, werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. C. Conform de motie van Provinciale Staten hebben wij geen zoekgebieden voor windenergie opgenomen in de POVI. In plaats daarvan is de beleidsopgave gekoppeld aan de energievraagclusters, zodat opwek en vraag beter op elkaar kunnen worden afgestemd. De verdere invulling van dit beleid geven wij vorm in overleg met gemeenten en andere relevante stakeholders. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 78 D. Wij herkennen het belang van voldoende duurzame opwek en de onderliggende analyses. Tegelijkertijd zetten wij als provincie met een ambitie van minimaal 4,4 TWh in 2035 een grote stap vooruit. Dat is een forse opgave, waarvan wij ook onderkennen dat dit richting 2050 nog verder zal moeten groeien.

Daarbij vinden wij het van belang te benadrukken dat de energietransitie alleen kan slagen als deze op draagvlak kan rekenen. Dat vraagt om een eerlijke verdeling van lusten en lasten, en om zorgvuldige keuzes in de ruimtelijke inpassing. De voorwaarden en keuzes die wij maken zijn mede gebaseerd op ervaringen uit het verleden, en wat gelet hierop belangrijk is om draagvlak te behouden. Wij zetten in op energie voor en door Friezen, waarbij het landschap herkenbaar en aantrekkelijk blijft. E. In het Omgevingsprogramma zullen we hier rekening mee houden. We werken in de uitvoering graag samen met de gemeenten. F. Vanuit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening en zorgvuldig ruimtegebruik (ruimtelijke kwaliteit) hebben wij met name voor zon- en windenergie een afweging op provinciaal niveau gemaakt. Die afweging leidt tot een differentiatie van mogelijkheden voor zon- en windenergie naar ligging en omvang per kern. Wij koppelen windenergie aan de grote en middelgrote vraagclusters en zetten voor zonne-energie in op de zonneladder. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G. Binnen de kaders van de POVI is dit mogelijk. Het is niet nodig om dit expliciet te benoemen. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. Voor 2050 hebben wij een algemene doelstelling geformuleerd.

Voor de opwek van elektriciteit hebben wij voor 2035 een concreet tussendoel geformuleerd. Voor zon en wind hebben wij daarbij een aantal algemene kaders weergegeven. Die worden verder uitgewerkt in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. We zetten in op het toerekenen van wind op zee aan de Friese energieopgave. Een concrete vertaling naar ruimtebeslag is sterk afhankelijk van de gekozen oplossingen per project of locatie. Om die reden wordt die niet in de POVI opgenomen. I. Bij de uitwerking van het beleid kijken wij ook naar welke instrumenten wij willen inzetten om onze doelen te behalen, en waar en hoe wij het Rijk daarbij nodig hebben. J. Dit is een punt voor uitwerking van de voorwaarden in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. Hierbij streven wij uiteraard naar zo eenvoudig mogelijke procedures. K. Beantwoording: a. De benodigde ruimte is afhankelijk van verschillende factoren zoals techniek, locatie, netcapaciteit en de ontwikkeling van de energievraag. b. In de POVI zijn geen maximale hoogtes opgenomen; dit werken we verder uit met gemeenten en stakeholders, passend bij de opgave in het gebied en kaders in de POVI, en nemen we zo nodig op in de Omgevingsverordening. c. Fryslân blijft aangesloten op het landelijke elektriciteitsnet. De koers voor leveringszekerheid wordt op rijksniveau bepaald in het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE).

Energieopslag en (inter)nationale uitwisseling van energie spelen daar een rol in. Daarnaast blijft de energietransitie een geleidelijk proces waarin fossiele bronnen de komende jaren nog een rol spelen voor de flexibiliteit en leveringszekerheid van de energievoorziening. d. De minister van KGG maakt deze afweging op nationaal niveau en werkt dit uit in het NPE; daarbij is het belangrijk te beseffen dat ook afhankelijkheid van fossiele energie en import aanzienlijke kosten en risico’s met zich meebrengt. e. Voor SMR's wordt al een onderzoek uitgevoerd. De resultaten hiervan worden in het najaar van 2026 verwacht. Zoals aangegeven in de POVI wordt ingezet op het versneld benutten van duurzame warmtebronnen zoals groengas. 2.4.2.25 Positie Waddeneilanden Indieners: 21 De vier Waddengemeenten hebben gezamenlijk één zienswijze ingediend, met een vrij stevige boodschap. Zij vragen om meer maatwerk en een eigen benadering binnen de energietransitie, die aansluit bij hun unieke situatie (geïsoleerde ligging, beperkte ruimte en kwetsbaar systeem). Zij vinden dat de POVI nu te veel uitgaat van grootschalige oplossingen op het vasteland en daarmee kleinschalige, decentrale opwek op de eilanden belemmert, waardoor hun ambitie voor (deels) zelfvoorziening onder druk komt te staan.

Verzwaring van de netinfrastructuur, 11 augustus 2026 - Versie 0.3 79 waaronder de nieuwe wadkabels, vinden de eilanden geen voldoende toereikende oplossing voor de energievoorziening van de Waddeneilanden, onder andere omdat dit kwetsbaar is end e gemeentelijke ambities voor (deels)zelfvoorziening en een mate van onafhankelijkheid van walstroom niet respecteert. Concreet vragen zij om:  Ruimte voor lokale opwek (zoals zon en wind) en experimenten passend bij de eilanden, vanwege: o minder afhankelijkheid van het vasteland en netverzwaring (wadkabels); o betere aansluiting op bestaande afspraken en intentieverklaringen; o ambities voor zelfvoorziening  duidelijke erkenning van hun bijzondere positie en concrete uitwerking van maatwerk;  en meer samenwerking en ondersteuning vanuit de provincie, inclusief middelen en structureel overleg. Antwoord: N.a.v. deze zienswijze vullen we de tekst in de paragraaf Waddeneilanden in het thema Energie aan. We benoemen expliciet de bijzondere positie van de eilanden en bieden ruimte voor kleinschalige opwek en maatwerk (bijvoorbeeld t.a.v. de opslag van energie). De kaders voor grootschalige ontwikkelingen, zoals windturbines anders dan erfmolens, blijven daarbij ongewijzigd. Met het aansluiten bij de zonneladder van het Rijk (zie punt 3) krijgen de eilanden ook iets meer ruimte.

Daarmee doen we recht aan de bijzondere positie en ambities van de Waddeneilanden. Zelfvoorziening is technisch niet noodzakelijk omdat wij en de colleges van de Friese Waddeneilanden in Q1 2025 gezamenlijk de conclusie hebben getrokken dat de aanleg van nieuwe wadkabels noodzakelijk is voor de energietransitie. In combinatie met opslag (batterij) kan het energiesysteem op de eilanden verder worden versterkt. De verdere uitwerking van de samenwerking en experimenteerruimte pakken we op in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. Met deze aanpak komen we tegemoet aan de zienswijze, zonder het provinciale beleid fundamenteel te wijzigen. 2.4.2.26 Positie Wetterskip eigen opwek energie Indieners: 73 Het Wetterskip vraagt om erkenning als vitale energiegebruiker en producent, met ruimte voor decentrale, duurzame opwek bij eigen locaties (zoals gemalen en RWZI’s). Zij geven aan dat hun energieverbruik toeneemt door extra maalcapaciteit en strengere zuiveringseisen. Tegelijk is een betrouwbare, betaalbare en klimaatneutrale energievoorziening cruciaal voor de waterveiligheid en operationele weerbaarheid. Door geopolitieke onzekerheden en netcongestie achten zij het noodzakelijk om meer energie zelf op te wekken, zodat vitale functies ook bij verstoringen van het energiesysteem kunnen blijven functioneren en het elektriciteitsnet wordt ontlast.

Antwoord: Wij erkennen Wetterskip Fryslân als een vitale energiegebruiker; gemalen en RWZI’s moeten immers onder alle omstandigheden blijven functioneren. Daarom zien wij voor Wetterskip Fryslân ruimte voor maatwerk bij kleinschalige, locatiegebonden energieopwekking die direct samenhangt met de uitvoering van de waterbeheer- en zuiveringstaken. We hebben tekst hierover toegevoegd in het thema Energie. 2.4.2.27 Impact van de energietransitie op het landschap (Zie ook Impact van de energietransitie op de omgeving) Indieners: 3, 4, 31, 41, 66, 74, 87, 88 T.a.v. de impact van de energietransitie op de omgeving en landschap wordt geschreven dat: A. Zonne- en windenergie een groot ruimtebeslag en landschappelijke impact hebben, en dat de ruimtelijke impact bij nieuwe (hogere) turbines toeneemt; 11 augustus 2026 - Versie 0.3 80 T.a.v. de impact van de energietransitie op de omgeving en landschap wordt de provincie verzocht/gevraagd om: B. Concreter te zijn over zogenaamde klimaatlandschappen (zonneparken en windturbines) in relatie tot het open, historische Friese kleilandschap en de schaarse landbouwgrond. C. (Bestaande) zonnevelden op de grond beter landschappelijk in te passen door deze verplicht te omringen met een dijkje en deze te voorzien van beplanting, omwille van het landschap. D. De kwaliteitseisen voor landschappelijke inpassing en participatie te verhelderen. E.

Aandacht voor het feit dat nieuwe functies, zoals energieopwekking, ook een bijdrage kunnen leveren aan de landschappelijke kwaliteit wanneer zij zorgvuldig worden ingebed in het landschap en onderdeel zijn van een integraal gebiedsontwerp. F. De relatie tussen landschap(pelijke kwaliteit) en energietransitie steviger te borgen door het opstellen van landschappelijke toetsingskaders voor energieopwek en het aanwijzen van prioritaire gebieden waar grootschalige energie-opwek niet wenselijk is vanwege landschappelijke waarden. G. T.a.v. energie-initiatieven landschappelijke kwaliteit te borgen via maatwerk in plaats van generieke uitsluiting. H. De uitgangspunten voor landschappelijke inpassing uit te werken in bindende kwaliteitskaders, en daarbij te werken met kaders zoals het keurmerklabel EcoCertified en/of energietuinen. I. Per landschapstype specifieke ontwerprichtlijnen op te stellen voor natuurinclusieve energietransitie. Antwoord: A. De opwek van energie zal in de toekomst meer zichtbaar worden in het landschap. Vanwege de impact op het landschap kiezen wij t.a.v. van windenergie voor clustering van windenergie. Hiermee voorkomen we een grote spreiding over landschap en beperken we de impact op het woon- en leefmilieu. We koppelen nieuwe windmolens aan de grote en middelgrote vraagclusters. B.

De POVI geeft op hoofdlijnen aan hoe wij aankijken tegen initiatieven voor klimaatlandschappen. Per project worden vervolgens de concrete afwegingen gemaakt. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van de POVI. C. De landschappelijke inpassing is onderdeel van het proces om te komen tot een zonnepark. Deze processtap is vastgelegd in de Omgevingsverordening. D. Een van de principes uit de Energievisie is dat Fryslân de energie-infrastructuur goed inpast, zowel in het landschap als in het energiesysteem. De kwaliteitseisen hiervoor kunnen per locatie verschillen. Voor de beoordeling hiervan maken wij gebruik van de ruimtelijke principes die in de POVI genoemd worden. Voor participatie gaan wij uit van procesparticipatie en van lokaal eigendom. E. Wij onderkennen het belang van deze aandacht. Om die reden vormen ruimtelijke kwaliteiten het vertrekpunt voor inpassing van nieuwe ontwikkelingen. F. Wij vinden dat deze relatie via onze ruimtelijke principes voldoende geborgd is. Wanneer er initiatieven zijn zal er een integrale afweging plaatsvinden, waarbij het effect van een initiatief op de landschappelijke waarde meegewogen wordt. G. In de POVI maken we zowel gebruik van generieke kaders als van maatwerk.

Op een aantal onderwerpen (zoals zon, opslag en wind) sturen we met generieke kaders, en in de uitwerking van deze kaders kijken we met behulp van de ruimtelijke principes waar maatwerk mogelijk is. H. Wij vinden dat de uitgangspunten voor landschappelijke inpassing via onze ruimtelijke principes voldoende geborgd zijn. I. Wij vinden dat deze relatie via onze ruimtelijke principes voldoende geborgd is. Wanneer er initiatieven zijn zal er een integrale afweging plaatsvinden, waarbij het effect van een initiatief op de landschappelijke waarde meegewogen wordt. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 81 2.4.2.28 Impact van de energietransitie op de omgeving (zie ook Impact van de energietransitie op het landschap) Indieners: 16, 26, 32, 39, 41, 56, 74, 86, 88, 89, 96 T.a.v. de impact van de energietransitie op de omgeving en landschap wordt geschreven dat: A. De energietransitie nog steeds druk zet op natuur waarbij de focus meer op technische oplossingen ligt dan uitgaande van versterking van natuurlijke systemen. B. Er m.b.t. de aanlanding van windenergie van de Noordzee voorkeur is voor een route oostelijk van de Nederlandse Waddeneilanden, en dat oost-west verbindingen van kabels na aanlanding niet door akkerland moeten worden aangelegd maar langs of in het zeedijklichaam.

Het volgende tekstvoorstel wordt gedaan: "Bij de aanleg van aanlandings- en andere kabels zal het effect op (het behoud van) de zoetwaterlens alsmede de bescherming van hoogwaardige landbouwgrond worden meegewogen bij de tracékeuze en zullen alternatieven die niet door landbouwgrond gaan maar door bijvoorbeeld een dijklichaam de voorkeur krijgen.” T.a.v. de impact van de energietransitie op de omgeving en landschap wordt de provincie verzocht/gevraagd om: C. De aanbevelingen van de MER Commissie serieus te nemen, en daarbij wordt verwezen naar de conclusie van de MER Commissie waarin staat dat de milieugevolgen nog onvoldoende onderbouwd zijn en de informatie niet concreet genoeg is om goede keuzes te maken. Hierbij wordt ook de druk van de energietransitie op de natuur genoemd. D. Bij nieuwe energieopwekking op locaties nabij het spoor voldoende afstand te houden tot het spoor en rekening te houden met het beperkingengebied. E. Bij de uitwerking van de visie in de omgevingsverordening en concrete projectbesluiten aandacht te hebben voor o.a. windbeleving, windhinderisico’s, schaduwwerking op zonnepanelen, en reflectie van zonneparken in relatie tot hoofdspoorweginfrastructuur. F. Met defensie te onderzoeken of de bestaande restricties voor opwek (wind) niet beperkt kunnen worden. G.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4e046b02-2d0d-4498-8b7e-e35ddf65be1b?agendaItemId=83a9bd4c-9d07-403f-a984-db10c9b0516f