CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 4 - REACTIENOTA - GS vastgesteld 18-8 (1)

openbare informatieve raadscommissie - Raadszaal 2 september 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Nieuwe Povi-stukken59.864 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 7

Aan de POVI is de tekst toegevoegd dat we ruimte blijven geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Deze en andere voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. J. De Omgevingsvisie geeft aan wat we willen bereiken: een zorgvuldige inpassing en minimale overlast voor omwonenden. Dit zal vervolgens per concreet geval worden afgewogen. In de Omgevingsverordening kunnen daarvoor zo nodig strengere voorwaarden worden opgenomen t.o.v. wettelijke norm- en regelgeving. K. Aan de tekst is toegevoegd dat we ruimte blijven geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Deze en andere voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. De POVI maakt geen onderscheid tussen mono- en covergisting op agrarische percelen; zie de antwoorden bij de zienswijzen 2.4.2.10. L. De voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. Deze zienswijze leidt niet tot wijziging van de POVI. M.

Aan de tekst is toegevoegd dat we ruimte blijven geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Deze en andere voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. De POVI maakt geen onderscheid tussen mono- en covergisting op agrarische percelen; zie de antwoorden bij de zienswijzen 2.4.2.10. N. We onderschrijven beide doelen van vergisting en zien geen noodzaak om een keuze te maken welke primair of secundair is. O. De POVI geeft geen nieuwe lijn aan ten opzichte van de regeling van mestvergisting in de nu geldende Omgevingsverordening. P. De Omgevingsvisie geeft aan wat we willen bereiken: een zorgvuldige inpassing en minimale overlast voor omwonenden. In de Omgevingsverordening kunnen hiervoor zo nodig strengere voorwaarden worden opgenomen t.o.v. wettelijke norm- en regelgeving. Q. Wij herkennen niet dat mestvergisting op zichzelf strijdig is met beleidsdoelen op het gebied van onder andere weidegang en dierenwelzijn. De effecten zijn sterk afhankelijk van de wijze waarop mestvergisting wordt toegepast en ingepast in de agrarische bedrijfsvoering.

Mestvergisting kan juist bijdragen aan het verminderen van broeikasgasemissies, het sluiten van kringlopen en de productie van hernieuwbaar gas 11 augustus 2026 - Versie 0.3 51 en levert daarmee een bijdrage aan de energietransitie. Bij de verdere uitwerking houden we rekening met de samenhang met andere provinciale doelen en belangen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. R. De POVI heeft een andere functie en een ander karakter dan de Omgevingsverordening. De Omgevingsvisie geeft op hoofdlijnen aan wat we willen bereiken. In de Omgevingsverordening worden zo nodig aanvullende en bindende voorwaarden opgenomen die hieraan invulling geven. S. We zullen deze voorwaarden betrekken bij de aanpassingsronde van de Omgevingsverordening. T. De volgende tekst in de POVI geeft ook de mogelijkheid voor lokale samenwerkingsverbanden weer: ‘We blijven ruimte geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf’. De voorwaarden zullen verder worden uitgewerkt in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. U. Wij doelen hier op het produceren van warmte met groengas. We hebben de tekstpassage vereenvoudigd om onduidelijkheden te voorkomen. V. We werken aan een oplossing.

Zo staat in 2.2 thema natuur: ‘Ecologisch herstel en juridisch houdbare maatregelen voor stikstofreductie zijn noodzakelijk om voortgang en investeringen weer mogelijk te maken.’ W. Zie reactie bij V. X. Zie reactie bij V. Y. In het thema Energie, onder Biogas - Vergisting, is een verduidelijkende tekst opgenomen: ‘We willen de potentie van vergisting benutten en zetten in op het stimuleren van mono-mestvergisting omdat dit passend is bij de grondgebonden agrarische bedrijfsvoering in Fryslân.’ Stalaanpassingen en mestopslag kunnen daarbij helpen; in de POVI hoeft dit echter niet genoemd te worden. 2.4.2.10 Warmte Indieners: 21, 50, 74, 77, 79, 90, 94, 98, 100, 101 T.a.v. het onderwerp warmte wordt geschreven: A. Er wordt opgemerkt dat op het gebied van warmte de ontwerp-POVI voorkeur geeft aan lokale bronnen en duurzame gassen, maar dat elektrificatie van warmte weinig wordt benoemd of 'zelfs nagenoeg uitgesloten'. B. Dat er een sturende rol voor de provincie wordt gezien om meer warmtenetinitiatieven van de grond te krijgen en gemeenten te helpen om ook in bestaande wijken/dorpen tot collectieve warmteoplossingen te komen. C.

Dat gemeenten regie voeren in de warmtetransitie en dat er in Opsterland en Weststellingwerf geen potentie is voor warmtenetten, en dat het tegen deze achtergrond problematisch is dat in de POVI warmtenetten zijn ingetekend in Gorredijk, Ureterp en Wolvega, omdat deze discrepantie niet aansluit bij gemeentelijke beleidskeuzes, en daardoor verwarring schept bij inwoners en ondernemers en ondermijnt het vertrouwen in de samenhang tussen provinciale en gemeentelijke sturing. D. Dat het belangrijk is dat gemeenten - zoals afgesproken in het Klimaatakkoord - keuzes kunnen maken op basis van de laagste maatschappelijke kosten, betaalbaarheid voor inwoners en technische haalbaarheid. E. Dat de noodzaak voor netverzwaring niet alleen samenhangt met individuele warmtepompen. T.a.v. het onderwerp warmte wordt de provincie verzocht/gevraagd om: F. Onderstaande punten te verwerken in de POVI. Hierbij wordt genoemd dat een generieke voorkeur voor warmtenetten in de ontwerp-POVI geen recht doet aan gebiedsgerichte afwegingen. a. Warmtenetten niet als dominante voorkeursoplossing neer te zetten maar als één van de mogelijke opties, b. Gemeenten expliciet ruimte te geven voor maatwerk en een gebiedsgerichte afweging over welke warmteoplossing het beste past, 11 augustus 2026 - Versie 0.3 52 c.

Het belang van betaalbaarheid, uitvoerbaarheid en maatschappelijke kosten stevig te verankeren in de besluitvorming d. De uitvoerbaarheid (laagste maatschappelijke kosten, betaalbaarheid voor gebruikers en technische haalbaarheid) in de afweging te waarborgen. G. In gesprek te gaan met gemeente(n) over de Deense aanpak voor de warmtetransitie, omdat gemeente(n) deze met belangstelling onderzoeken en deze, na een vertaling naar diens situatie, een kans willen geven. H. De volgende aanbevelingen over te nemen: a. Geef ruim baan aan de warmtebronnen en grootschalige warmteopslag die huishoudens moeten gaan verwarmen, zoals biogas, geothermie, aquathermie en restwarmte. En zorg dat deze benut worden door inspanningen te intensiveren en tijdig gemeenten te helpen met de benodigde vergunningverlening. b. Stel een doel voor 2050 met vijfjaarlijkse tussendoelen. I. In de POVI expliciet ruimte te bieden voor warmtenetten, inclusief ruimte voor warmtebronnen, opslag en distributie, zowel op bedrijventerreinen als, naar aard en schaal, in woonwijken. J. Warmtenetten sterker ruimtelijk uit te werken, inclusief systeemvoordelen. Antwoord: A. We geven in het beleid de voorkeur voor collectieve systemen waar dat mogelijk en passend is. Dat betekent niet dat we elektrificatie uitsluiten. Dat zal ook een oplossing zijn die op veel locaties toegepast kan worden.

De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. In een Omgevingsprogramma concretiseren we de rol die wij als provincie willen innemen in de warmtetransitie. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Wij delen de opvatting dat gemeenten de regie voeren in de warmtetransitie. We nemen expliciet in de tekst op dat gemeenten gebiedsgerichte afwegingen maken omtrent de warmtetransitie. In de ontwerp-POVI hebben wij op de energiekaart deze locaties als kernen met potentie voor een warmtenet benoemd vanwege de relatief hoge warmtedichtheid van deze kernen. Om verwarring bij inwoners en ondernemers te voorkomen zullen wij de tekst in de legenda van de energiekaart aanpassen naar “Kernen met een hoge warmtedichtheid”. D. Wij delen deze opvatting. Vanuit de provincie zien wij een rol in het ondersteunen van kennisontwikkeling en afwegingen. Dit is in het thema Energie toegevoegd. E. Wij delen deze opvatting. Dit hoeft echter niet expliciet in de POVI te staan. F. We nemen expliciet in de tekst op dat gemeenten gebiedsgerichte afwegingen maken omtrent de warmtetransitie. a. Collectieve warmtesystemen zijn inderdaad één van de mogelijke opties in de warmtetransitie, en wat ons betreft de optie die de voorkeur verdient in gevallen waar dat mogelijk is. b. We nemen expliciet in de tekst op dat gemeenten gebiedsgerichte afwegingen maken omtrent de warmtetransitie. c.

Dat deze elementen belangrijk zijn in besluitvorming vinden wij vanzelfsprekend; deze vallen onder de algemene doelen en uitgangspunten voor een duurzaam energiesysteem. Gemeenten nemen hoofdzakelijk de besluiten in de warmtetransitie. d. Dat deze elementen belangrijk zijn in de te maken afweging vinden wij vanzelfsprekend; deze vallen onder de algemene doelen en uitgangspunten voor een duurzaam energiesysteem. G. Wij zijn hierover reeds met gemeenten in gesprek. De gemeenten voeren de regie in de warmtetransitie. H. Wij achten het stellen van tussendoelen niet noodzakelijk, wij willen de warmtepotentie zo snel mogelijk benutten. Wij maken het benutten van warmtebronnen en warmteopslag mogelijk in de POVI. I. Deze ruimte bieden wij, en dit staat in de POVI-tekst benoemd. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 53 J. In zoverre dit relevant is vanuit de provinciale rol, werken we dit uit in een Omgevingsprogramma. 2.4.2.11 Kernenergie / SMR’s en wind op zee Indieners: 9, 18, 21, 35, 58, 65, 74, 77, 100, 101 T.a.v. het onderwerp kernenergie/SMR’s wordt geschreven dat: A. Het zorgelijk is dat de provincie 'vooringenomen lijkt dat SMR’s een onderdeel gaan vormen van de energiemix, en dat het benutten van (koel)water voor SMR's in strijd is met het water- en bodem sturend beleid. B.

SMR's niet als oplossing worden gezien voor het vervangen van fossiele energie de korte en middellange termijn, dat er problemen worden voorzien met de vergunningverlening, en dat er zorgen zijn over veiligheid en toelevering van brandstof. C. Het onzeker is of SMR’s rond 2040-2045 daadwerkelijk beschikbaar zijn, en of een aandeel wind op zee aan Friesland kan worden toegerekend. Daarbij wordt genoemd dat een toekomstperspectief van duurzame-energieopwek niet afhankelijk zou moeten worden gemaakt van dergelijke onzekere ontwikkelingen, vanwege het scheppen van onrealistische verwachtingen en onzekerheid voor belanghebbenden. D. Het belangrijk is om de gevolgen van calamiteiten voor de Friese bevolking en economie in beeld te brengen, en dat dit niet alleen geldt voor de grootte van de kans op calamiteiten maar ook wat de effecten van een calamiteit zijn. E. Het onwenselijk is dat de POVI volledig stil blijft over SMR's omdat dit een nationaal en internationaal onderwerp van toenemende maatschappelijke, politieke en technische discussie is. F. Het een onbegrijpelijk statement is dat SMR's in de toekomst zonenergie niet meer relevant maken, omdat SMR's nog niet bestaan en vanwege de termijn waarop SMR's op grote schaal inzetbaar zijn. G.

De keuze rond SMR en wind op zee nu tegenstrijdig zijn met het uitgangspunt van lokaal vraag en aanbod bij elkaar brengen en met lokaal eigendom. T.a.v. het onderwerp kernenergie/SMR’s wordt de provincie verzocht/gevraagd om: H. Een visie op kleinschalige kernenergie, omdat wind- en zonne-energie niet toekomstbestendig zijn. I. Kennisdeling en overleg over de uitkomsten van het Friese onderzoek ten aanzien van SMR's met in elk geval de andere twee noordelijke provincies. J. Uit te leggen waar de centrale komt te staan, en wat er zal gebeuren met het kernafval. K. De volgende vragen te beantwoorden (waarbij wordt benadrukt dat indiener geen pleidooi houdt voor kernenergie, maar voor transparantie en politieke explicitering): a. Is kernenergie – en meer specifiek SMR-technologie – voor Fryslân überhaupt een theoretische optie? b. Zo ja, welke rol zou deze technologie dan kunnen spelen in de toekomstige energiemix, in relatie tot wind, zon, netcapaciteit en ruimtegebruik? En, zo nee, waarom kiest de provincie ervoor deze optie expliciet buiten beschouwing te laten? c. Waar in Fryslân zouden dergelijke installaties theoretisch het minst conflicteren met wonen, natuur en landschap? d. Welke randvoorwaarden (veiligheid, netstructuur, industrie-nabijheid) zouden daarbij bepalend zijn? L.

Minder nadrukkelijk te leunen op de komst van SMR’s in de ontwerp-POVI zonder dat de provincie onderzoek heeft laten doen naar de reële mogelijkheid voor deze technologie voor 2050. M. Het onderzoek naar wenselijkheid en haalbaarheid van SMR’s expliciet op te nemen in de POVI. N. Te verduidelijken hoe SMR, wind op zee en wind op land zich tot elkaar verhouden in de energiemix. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 54 O. Te verduidelijken wat de aanlandplek is van wind op zee, wat een eventueel zoekgebied voor SMR’s is, en wat plan B is als de routes van SMR’s en wind op zee niet haalbaar blijken. Antwoord: A. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI zetten wij tot 2035 voor elektriciteitsopwekking in op meerdere sporen. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI aangevuld. Aangegeven wordt dat rond de inzet van Small Modular Reactors (SMR’s), als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem, op dit moment nog verschillende onzekerheden spelen en dat hierdoor de inzet van SMR’s nog niet zeker is. Om die reden wordt de haalbaarheid van SMR’s verkend; in dat kader zal ook naar (koel)water gekeken worden. Vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen. B. In de POVI zetten we in op een brede energiemix. We verkennen nieuwe technieken zoals SMR’s, maar deze zijn op dit moment nog niet voldoende ontwikkeld om op korte termijn een concrete bijdrage te leveren.

We verkennen de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem. Vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen. Veiligheid en afval maken onderdeel uit van het onderzoek. Er is nog geen sprake van een locatie. Tegelijk zetten we sterk in op groengas en biogas en willen we de maximale potentie daarvan versneld realiseren, omdat deze direct bijdragen aan een robuuster energiesysteem en minder druk op het elektriciteitsnet. Zon en wind blijven nodig, o.a. als oplossing voor congestieproblemen op korte termijn. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Wij herkennen dat er onzekerheden zijn rondom toekomstige technieken zoals SMR’s en de toerekening van wind op zee. Deze worden in de POVI dan ook niet als harde vervanging gepositioneerd, maar als mogelijke ontwikkelingen die op de langere termijn onderdeel kunnen worden van het energiesysteem. Voor de middellange termijn blijven wind- en zonne-energie essentieel voor het behalen van onze doelen. Daarom zetten we in op voldoende en robuuste opwekcapaciteit. Tegelijk geven we met de tijdelijke aard (vergunningen) flexibiliteit om in de toekomst in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen en technieken, zonder nu afhankelijk te zijn van onzekere opties. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI D. Dit is een belangrijk aandachtspunt dat wij onderschrijven.

Bij het verkennen van SMR’s vinden wij het van belang om niet alleen te kijken naar kans en beheersing van risico’s, maar ook naar de mogelijke effecten van calamiteiten voor de Friese bevolking en economie. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. In de POVI zetten we in op een brede energiemix. We verkennen nieuwe technieken zoals SMR’s, maar deze zijn op dit moment nog niet voldoende ontwikkeld om op korte termijn een concrete bijdrage te leveren. We verkennen de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem. Vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen. Er is nog geen sprake van een locatie. Tegelijk zetten we sterk in op groengas en biogas en willen we de maximale potentie daarvan versneld realiseren, omdat deze direct bijdragen aan een robuuster energiesysteem en minder druk op het elektriciteitsnet. Zon en wind blijven nodig, o.a. als oplossing voor congestieproblemen op korte termijn. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. F. Wij delen de mening van de indiener niet dat de POVI het statement maakt dat een SMR, zonne-energie in de toekomst niet meer relevant zou maken. In de POVI zetten we in op een brede energiemix. We verkennen nieuwe technieken zoals SMR’s, maar deze zijn op dit moment nog niet voldoende ontwikkeld om op korte termijn een concrete bijdrage te leveren.

We verkennen de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem. Vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G. Het energiesysteem bestaat niet alleen uit lokale opwek. Het is een mix van centrale en decentrale onderdelen. We blijven aangesloten op het landelijke net. Een SMR kan daar mogelijk op termijn een rol in spelen. Hetzelfde geldt voor wind op zee. Het gaat bij wind op zee om een afspraak om deel van de windenergie die op zee wordt opgewekt aan ons toe te rekenen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. Wij zien wind- en zonne-energie als toekomstbestendige energiebronnen. Wind- en zonne-energie hebben zich bewezen als snel opschaalbare en kosteneffectieve technieken die nu al bijdragen aan leveringszekerheid en betaalbaarheid. Kleinschalige kernenergie (zoals SMR’s) is nog in de ontwikkel- en demonstratiefase en biedt op korte termijn geen oplossing. In de POVI is daarom gekozen voor inzet op beschikbare technieken, met ruimte om nieuwe opties zoals SMR’s te benutten zodra 11 augustus 2026 - Versie 0.3 55 deze technisch, ruimtelijk en economisch haalbaar zijn. In de POVI is opgenomen dat we de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem verkennen en dat er vóór 2030 hierover een besluit genomen wordt.

Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. I. Wij vinden kennisdeling over ontwikkelingen zoals SMR’s belangrijk en blijven hierover in overleg met de andere noordelijke provincies. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. J. We gaan de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem verkennen. Vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen. Er is nog geen sprake van een locatie. Hoe omgegaan wordt met het afval van een SMR nemen we mee in het onderzoek. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. K. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI aangevuld. Aangeven wordt dat rond de inzet van SMR’s, als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem op dit moment nog verschillende onzekerheden spelen en dat hierdoor de inzet van SMR’s nog niet zeker is. Om die reden wordt de haalbaarheid van SMR’s verkend. Er is nog geen sprake van een locatie. De locatie en de randvoorwaarden maken onderdeel uit van het onderzoek. L. In de POVI zetten we in op een brede energiemix. We verkennen nieuwe technieken zoals SMR’s, maar deze zijn op dit moment nog niet voldoende ontwikkeld om op korte termijn een concrete bijdrage te leveren. We verkennen de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem. Vóór 2030 wordt hierover een besluit genomen.

Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. M. In de POVI is het onderzoek naar de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem opgenomen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. N. Een verhouding tussen wind op land, wind op zee en SMR’s kunnen we nu nog niet geven. We streven de komende jaren naar een evenwichtige groei van duurzame elektriciteitsopwekking. In 2035 willen we minstens 4,4 TWh duurzame elektriciteit opwekken, met inzet op zonne- en windenergie. In 2050 voorzien we een behoefte van minstens 7,1 TWh elektriciteit. Voor de doorgroei richting 2050 kijken we, in samenwerking met het Rijk, naar wind op zee en naar de mogelijkheden die één of meer SMR’s kunnen bieden. Ook onderzoeken we de haalbaarheid van opwekking met nieuwe alternatieve bronnen zoals de Tidal Kite en Blue Energy. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. O. Voor wind op zee gaat het niet om een aanlandplek maar willen we met het Rijk afspreken dat een evenredig deel van de productie aan Fryslân wordt toegerekend. Voor SMR’s is er nog geen zoekgebied. We verkennen de haalbaarheid van SMR’s als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem. Wanneer blijkt dat beide bronnen geen rol kunnen spelen binnen het Friese energiesysteem, gaan we op zoek naar andere bronnen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI.

2.4.2.12 Lokaal eigendom voor opwek Indieners: 1, 34, 41, 52, 58, 77, 79, 86, 87, 88, 94, 95, 98, 100, 101, 114 T.a.v. het onderwerp lokaal eigendom voor opwek wordt de provincie gevraagd / verzocht om: A. De eis voor 60% lokaal eigendom voor opwek te heroverwegen en aan te sluiten bij de landelijke norm van 50% lokaal eigendom op basis van een inspanningsverplichting, de volgende redenen worden hiervoor aangevoerd: a. Tegenstrijdigheid met de Friese Energievisie. b. Het is onwerkbaar en onwenselijk. c. Er op basis van 6.12 van de Energiewet er alleen een bevoegdheid is om een inspanningsverplichting te vragen voor 50% lokaal eigendom bij wind- en zonprojecten. Een resultaatverplichting is niet juridisch af te dwingen. d. Gelijkwaardigheid tussen initiatiefnemer en de lokale gemeenschappen. e. Het bestaan van alternatieve vormen van projectparticipatie. f. Een beter balans tussen lokale zeggenschap, investeringsbereidheid en financierbaarheid. g. De eis van 60% kan de realisatie van grote energieprojecten belemmeren omdat inwoners en omliggende bedrijven aan de start van een project geen 11 augustus 2026 - Versie 0.3 56 grote sommen geld kunnen ophoesten om te investeren. Dit forceert de gemeenten om te participeren. h. Een meerderheidsbelang van lokale partijen kan ook worden verzekerd met een percentage van 51%. B.

Als de provincie toch besluit om bij de eis van 60% lokaal eigendom te hanteren in de POVI, dan 60% lokaal eigendom binnen 5 jaar als streefdoel en binnen 10 jaar als eis om te nemen in de POVI om zo de druk op ontwikkelaar, inwoner, bedrijven en gemeenten te verlichten. C. Of, als de provincie toch besluit om bij de eis van 60% lokaal eigendom te hanteren in de POVI, het percentage lokaal eigendom en de investering van elkaar te scheiden. D. Instrumenten voor financiële en juridische ondersteuning te bieden voor lokaal eigendom, naast het stellen van de norm. E. De definitie van lokaal eigendom aan te laten sluiten bij de officiële definitie van de RES. F. Lokaal eigendom te zien als ‘een collectief van bewoners, lokale bedrijven en/of overheid’. G. Geen strakke eisen te stellen aan lokaal eigendom, maar kaders te stellen die lokaal eigendom in een realistisch termijn moeten waarborgen, en ruimte te geven voor maatwerk m.b.t. de wijze waarop het lokaal eigendom kan worden ingevuld, afhankelijk van type project en lokale context. H. De juridische borging en rolverdeling tussen partijen te verduidelijken. I.

Te borgen dat omwonenden en lokale gemeenschappen financieel kunnen meeprofiteren, en eisen te stellen aan transparante participatieprocessen, vroegtijdige betrokkenheid, zeggenschap van de omgeving, en ondersteuning te bieden aan de rol van lokale energiecoöperaties, agrariërs en maatschappelijke organisaties. J. Rechtvaardigheid en lokaal eigendom concreet uit te werken op het schaalniveau van kernnetwerken, en daarbij ervoor te zorgen dat samenwerking tussen dorpen leidt tot realiseerbare vormen van collectieve energieopwek. K. Het uitgangspunt van lokaal eigendom te ondersteunen met voldoende ruimte in beleid voor de initiatieven zelf. L. De tegenstrijdigheid op te heffen tussen de ambitie van 60% lokaal eigendom en het uitsluiten van dorpsmolens, en ervoor te zorgen dat lokaal eigenaarschap en het principe van opwek en gebruik dichtbij elkaar ook ruimtelijk daadwerkelijk uitvoerbaar worden. Antwoord: A. Wij zetten in op energie voor en door Friezen. Lokaal eigendom vinden wij belangrijk voor draagvlak en betrokkenheid, en daarom streven we ernaar om projecten zoveel mogelijk in lokaal bezit te realiseren. Dit is een provinciale beleidskeuze die past binnen de ruimte die de Energiewet biedt, waarin lokaal eigendom als streven is opgenomen.

Tegelijk willen we voorkomen dat dit een belemmering vormt voor de uitvoering van projecten; daarom werken we in een Omgevingsprogramma verder uit hoe we lokaal eigendom goed en duidelijk borgen, zodat dit uitvoerbaar blijft in de praktijk. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Wij nemen deze suggestie mee bij de uitwerking in een Omgevingsprogramma. Zie het antwoord bij A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Wij nemen deze suggestie mee bij de uitwerking in een Omgevingsprogramma. Zie het antwoord bij A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. Wij herkennen dit punt en het belang om lokaal eigendom ook daadwerkelijk mogelijk te maken. Dit werken we specifiek uit in een Omgevingsprogramma, waarbij we inzetten op passende instrumenten zodat lokaal eigendom geen belemmering vormt, maar juist wordt versterkt. E. In de ontwerp POVI geven we voor lokaal eigendom aan dat het gaat om bewoners, een collectief van lokale bedrijven, en/of overheid, en betrekken daar de definitie van NP RES bij. Wij zijn ons ervan bewust dat NP RES niet exact definieert hoe groot een 11 augustus 2026 - Versie 0.3 57 lokale omgeving geografisch is. Voor het percentage lokaal eigendom gaan wij uit van 60%. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. F. Zie antwoord op E. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G.

Zie antwoord op E. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. De juridische borging en de verduidelijking van de rolverdeling tussen partijen werken wij verder uit in een Omgevingsprogramma. Zie ook het antwoord op E. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. I. Wij delen het belang van lokaal eigendom en vinden het essentieel dat de lusten en lasten van de energietransitie in Fryslân eerlijk worden verdeeld en dat energie zoveel mogelijk door en voor Friezen wordt ontwikkeld. Daarbij hoort ook een transparant participatieproces, met vroegtijdige betrokkenheid en een duidelijke rol voor de omgeving en lokale partijen. Tegelijk willen we voorkomen dat dit een belemmering vormt voor de uitvoering van projecten; daarom werken we in een Omgevingsprogramma verder uit hoe we lokaal eigendom en participatie goed en duidelijk borgen, zodat dit uitvoerbaar blijft in de praktijk. Zie ook het antwoord op E. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. J. Wij nemen deze suggesties mee bij de uitwerking van lokaal eigendom in een Omgevingsprogramma. Zie ook het antwoord op H en E. K. Zie het antwoord op A. L. Wij zien de ambitie van 60% lokaal eigendom en het uitsluiten van dorpsmolens niet als tegenstrijdig. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI kiezen we bewust voor grotere, samenhangende windoplossingen en staan geen nieuwe, solitaire dorpsmolens toe.

Daar waar we initiatieven toestaan willen we 60% lokaal eigendom. Door nieuwe windmolens te koppelen aan grote en middelgrote energievraagclusters wordt invulling gegeven aan het principe van opwek en gebruik dichtbij elkaar. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.13 Energievraagclusters Indieners: 5, 18, 57, 84, 101, 107, 113 T .a.v. het onderwerp energievraagclusters wordt de provincie gevraagd / verzocht om: A. Meer gebieden / plaatsen aan te wijzen als een (grote) energievraagcluster, specifiek Lemmer, Oosterwolde, Bolsward, en het gebied Franeker-Harlingen. B. In gesprek te gaan met Gemeente Leeuwarden om gezamenlijk tot een logische en landschappelijk verantwoorde locatiekeuze te komen voor Leeuwarden als groot energievraagcluster, ook als deze i.v.m. vliegbasis iets verder van de stad komen te staan. C. Aandacht te hebben voor indiener en wederzijds af te stemmen met Gemeente Westerkwartier m.b.t. ruimtelijke positionering (van opwek) en de aansluiting van energieclusters. Antwoord: A. De kwalificatie van grote of middelgrote vraagcluster komt uit de Energievisie. We constateren dat Lemmer en Oosterwolde niet goed op de kaarten in de ontwerp POVI zijn opgenomen. Wij passen dit aan. Beide kernen zijn inderdaad middelgrote energievraagclusters en zijn dusdanig aangemerkt.

Bolsward is een energievraagcluster van middelgrote omvang, zoals het nu staat aangemerkt op de kaart. Harlingen wordt beschouwd als een grote energievraagcluster en Franeker als een middelgrote energievraagcluster. B. Wij gaan voor de verdere uitwerking van dit beleid graag in gesprek met gemeenten. Als provincie willen wij komen tot beleid dat ook daadwerkelijk uitvoerbaar is. Daarbij moeten we rekening houden met bestaande beperkingen, zoals de aanwezigheid van de vliegbasis en nieuwe normen voor wind op land. Dit kan betekenen dat windturbines op enige afstand van stedelijke gebieden worden gerealiseerd. Wij gaan hierover graag met u in gesprek en hebben er vertrouwen in dat we gezamenlijk tot een logische en landschappelijk verantwoorde locatiekeuzes kunnen komen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Wij onderschrijven het belang van een goede afstemming bij de ruimtelijke positionering van energieclusters, zodat vraag en aanbod in balans zijn en belasting 11 augustus 2026 - Versie 0.3 58 van gebieden evenwichtig wordt verdeeld. Dit betrekken we in de verdere uitwerking van het beleid en de regionale samenwerking. Afstemming met de gemeente Westerkwartier maakt hier onderdeel vanuit.

Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI 2.4.2.14 Dorpsmolens Indieners: 10, 15, 22, 23, 27, 28, 36, 38, 41, 42, 46, 49, 50, 57, 60, 61, 63, 67, 70, 76, 84, 87, 91, 95, 100, 101, 107, 113 T.a.v. dorpsmolens wordt geschreven: A. Dat de ontwerp-POVI geen goede uitvoering geeft aan de moties van PS over dorpsmolens, omdat er sprake is van verschillende definities van het woord 'dorpsmolen'. B. Dat (bij een andere definitie van ‘dorpsmolen’) de afweging tussen dorpsmolens en grotere windoplossingen kan worden gemaakt door gemeenten. Hierbij wordt het subsidiariteitsbeginsel genoemd, die stelt dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burger moeten worden genomen. C. Dat wordt gepleit voor het mogelijk blijven van solitaire dorpsmolen overeenkomstig de eerdere definitie in de Omgevingsvisie Romte Diele en de aangenomen motie 'Aan de stag met dorpsmolens'. Hierbij wordt verwezen naar o.a. voordelen voor draagvlak. D. Dat het uitsluiten van solitaire dorpsmolens onwenselijk is, en dat wordt gepleit voor ruimte voor lokaal gedragen windinitiatieven, waaronder solitaire dorpsmolens, mits goed ingepast. E. Dat wordt gepleit voor de noodzaak om ruimte te bieden voor dorpsmolens met opslag. F.

Gemeente Leeuwarden het jammer vindt dat de mogelijkheid tot dorpsmolens wordt weggenomen, omdat ook dorpen graag planologische ruimte willen krijgen om energieneutraal te worden en dorpsmolens goed aansluiten bij het lokale en decentrale karakter van het nieuwe energiesysteem. De gemeente ziet graag dat de provincie de mogelijkheid biedt voor dorpsmolens in de POVI, en geeft ter overweging mee dat dit dorpsmolens ook alleen voor de grotere dorpen (1000+ inwoners) toegestaan kunnen worden. G. Dat het verbod op nieuwe dorpsmolens haaks staat op de uitkomsten van de door de provincie zelf uitgevoerde inventarisatie en dat het verbod het handelingsperspectief ondermijnt waar energiecoöperaties uitdrukkelijk om hebben gevraagd. H. Dat de optie voor dorpen en coöperaties om te participeren in grotere windopstellingen wordt gewaardeerd, maar dit niet als gelijkwaardig alternatief wordt gezien voor een dorpsmolen, omdat: a. Financiële participatie in een extern windpark geeft geen toegang tot de SCE- regeling. Juist die hogere, gegarandeerde stroomprijs maakt de businesscase van een dorpsmolen haalbaar. Participatie in een SDE++-project levert een coöperatie aanzienlijk minder rendement per geïnvesteerde euro op. b. Bij een eigen dorpsmolen bepaalt de coöperatie zelf waarvoor de inkomsten worden ingezet.

Bij participatie in een groter project zijn de inkomsten afhankelijk van de contractuele afspraken met een externe partij. De directe koppeling tussen energieopwekking en lokale maatschappelijke investeringen vervalt. Een coöperatie als Energiecoöperatie Dronryp is georganiseerd rondom lokaal draagvlak, lokale financiering en een lokale energiebehoefte. Deelname in een groot windpark vraagt om een andere organisatievorm, andere financiële structuren en brengt andere risico's met zich mee. Dit is voor kleine coöperaties in de praktijk een hoge drempel. T.a.v. dorpsmolens wordt de provincie verzocht/gevraagd om: I. Het volgende voorstel voor de definiëring van dorpsmolens over te nemen: "Dorpsmolen: een (solitaire) windmolen nabij een dorp, die is voortgekomen uit een lokaal maatschappelijk initiatief en waarvan de opbrengsten volledig ten goede komen aan de lokale gemeenschap”, en deze definitie uit te breiden met de volgende randvoorwaarden: a. De omvang van de windoplossing is afgestemd op de energiebehoefte van het dorp of van samenwerkende dorpen; 11 augustus 2026 - Versie 0.3 59 b. De windoplossing is inpasbaar in het elektriciteitsnet; c. Clustering van windturbines op of nabij een industrieterrein is niet mogelijk; J.

De (categorische) uitsluiting van windenergie (dorpsmolens) niet op te nemen in de plannen (zodat energievraag en -aanbod op lokaal niveau bij elkaar kan worden gebracht). K. Gemeenten de ruimte te geven om lokaal solitaire turbines te kunnen faciliteren als bevoegd gezag. L. De POVI zo aan te passen dat nieuwe dorpsmolens mogelijk zijn op basis van criteria in plaats van een limitatieve lijst of een algemeen verbod. Daarbij wordt gewezen op: a. Het ontbreken van het perspectief van energiegemeenschappen, en dat de POVI op dit onderdeel haaks staat op de basisprincipes van de Energievisie om energiegemeenschappen te stimuleren en vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Hetzelfde geldt voor het uitsluiten van dorpsmolens. b. Tientallen Friese energiegemeenschappen in de consultatie op de wijzigingsverordening aangetoond hebben dat er grote behoefte is aan dorpsmolens. GS heeft dit signaal erkend in de Reactienota. c. Dat met het Sinnetafel-model ruimte kan worden geboden aan dorpsmolens zonder afbreuk te doen aan landschap of netcapaciteit. d. Het onderzoeksrapport ‘Hernieuwbare opwek op land – mogelijke ontwikkelpaden richting 2040’ (CE Delft/Generation Energy, februari 2026, Bijlage G bij de Kamerbrief) waarin wordt gepleit voor meer wind op land. e. ‘Fryslân Foar de Wyn’, waarbij grote windclusters weerstand opriepen omdat de samenleving zich niet gehoord voelde.

Lokale initiatieven vanuit de gemeenschap bieden meer draagvlak. Ook worden drie 'lessen' van Fryslân Foar de Wyn genoemd die de POVI moet vertalen. M. In de POVI op te nemen dat voor boeren- en dorpsmolens algemene vergunning- voorwaarden worden opgesteld, zodat procedures goedkoper, verkort en versimpeld kunnen worden en er meer inzet op controle is en er handhaving van de algemene regels komt. N. In de POVI ruimte te creëren voor dorpsmolens op die plekken waar bestaande netinfrastructuur het toelaat. Hierbij worden de volgende voordelen genoemd: a. Lokaal eigenaarschap en draagvlak voor de energietransitie b. Een eerlijke verdeling van lusten en lasten; c. Versterking van de leefbaarheid in dorpen. d. Ondersteuning van lokale duurzame energiesystemen door integrale van lokale opwek en de verduurzaming van de lokale warmtevoorziening. O. Het verbod op solitaire dorpsmolens te herzien door een expliciete uitzonderingsmogelijkheid op te nemen voor dorpscoöperaties die een windturbine integreren in een bredere energiehub, met borging van lokaal eigendom en ruimtelijke kwaliteit. Ten aanzien van het niet toestaan van solitaire dorpsmolens wordt het volgende genoemd: a. Tegenstrijdigheid met de stellingen/principes "Fryslân stimuleert energie voor en door de gemeenschap” en "Het principe van dorpsmolens — energie voor en door de Friezen — blijft voor ons belangrijk.” b.

Het creëert een oneerlijk speelveld ten opzichte van bestaande coöperaties, en is daarmee tegenstrijdig met principes van een rechtvaardige energietransitie en het gelijkheidsbeginsel. P. Een gelijk speelveld te herstellen door voorzieningen te treffen voor coöperaties die reeds lopende, onderbouwde initiatieven hebben maar door de inwerkingtreding van de visie worden geblokkeerd. Q. De in 2025 duidelijk geworden initiatieven niet als ‘nieuwe’ solitaire molens aan de kant te schuiven, maar een kans te geven. R. Onder voorwaarden kleinschalige windinitiatieven (dorpsmolens) toe te staan, passend bij de schaal en context van dorpen. S. Beleidsruimte voor dorpsmolens te herstellen en daarbij tevens te voorzien in een procedure waarmee nieuwe initiatieven, die voldoen aan de in paragraaf 7 genoemde 11 augustus 2026 - Versie 0.3 60 voorwaarden, aan de limitatieve lijst van de Omgevingsverordening kunnen worden toegevoegd. T. Beleidsruimte te geven voor dorpsmolens met de volgende voorwaarden: a. De omvang van de windoplossing is afgestemd op de energiebehoefte van de betreffende dorpskern of samenwerkende dorpskernen, met een maximaal vermogen van 1 MW conform de SCE-regeling; b. De windoplossing is technisch en ruimtelijk inpasbaar binnen het bestaande elektriciteitsnet; c.

Clustering van windturbines in een grotere, samenhangende opstelling is aantoonbaar niet mogelijk of niet proportioneel voor de betreffende kern; d. Het initiatief is voortgekomen uit een lokaal maatschappelijk initiatief en de opbrengsten komen volledig ten goede aan de lokale gemeenschap, in lijn met de definitie uit De Romte Diele (2020). U. De zin " We kiezen bewust voor grotere, samenhangende windoplossingen en staan geen nieuwe, solitaire dorpsmolens toe." te vervangen door "We kiezen voor grotere, samenhangende windoplossingen als primaire windoplossing. Nieuwe solitaire dorpsmolens zijn mogelijk als restoptie, indien clustering aantoonbaar niet mogelijk of proportioneel is, op initiatief van en in eigendom van de lokale gemeenschap, en mits technisch en ruimtelijk inpasbaar." V. Nieuwe initiatieven voor dorpsmolens ook buiten bestaand stedelijk gebied toe te staan. W. Dorpsmolens te verankeren in beleid en uitvoering, en dit uit te werken in samenspraak met gemeenten, energiecoöperaties, in lijn met de uitgesproken wens van PS en gemeenten zoals Gemeente Súdwest-Fryslân om dit mogelijk te maken. X.

Ruimere kaders uit te werken voor dorpsmolens inclusief kleine windinitiatieven, en binnen randvoorwaarden voor landschappelijke kwaliteit ruimte te maken voor zorgvuldig ingepaste energieopwek in kernnetwerken, vergelijkbaar met de ruimte die stedelijke uitnodigingszones krijgen. Antwoord: A. We kiezen bewust voor grotere, samenhangende windoplossingen en staan daarom geen nieuwe, solitaire dorpsmolens toe. Met deze keuze leveren we meer bijdragen aan de energieopgaven en spelen we beter in op actuele randvoorwaarden, zoals voldoende netcapaciteit, landschapskwaliteit en een betrouwbare energievoorziening. Vanuit het belang van ruimtelijke kwaliteit en het beperken van verdere verspreiding van windturbines in het landschap kiezen we voor clustering van windenergie op een beperkt aantal locaties. Daarmee wijken we op dit punt af van het principe om vraag en aanbod zo dicht mogelijk bij elkaar te organiseren. Bij het maken van deze keuze hebben wij het onderzoek dat in 2025 naar dorpsmolens is uitgevoerd meegenomen. Wij hebben ook de in PS aangenomen motie ‘aan de slag met dorpsmolens’ betrokken. Het principe van energie voor en door de Friezen blijft voor ons belangrijk. Daarom willen we ervoor zorgen dat dorpen en coöperaties kunnen participeren in en betaalbare stroom kunnen afnemen van andere windopstellingen.

Zo combineren we lokale participatie en lokale stroom met schaalvoordelen en een toekomstbestendig energiesysteem. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Wij beschouwen een thema van provinciaal belang wanneer het gemeente- of provinciegrenzen overstijgt en het doeltreffend en doelmatig is dat de provincie hierin het voortouw neemt. Op basis van het provinciaal belang t.a.v. landschap en van energie zijn wij van mening dat de POVI het juiste schaalniveau is om een uitspraak te doen over windmolens. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Aan deze zienswijze komen wij niet tegemoet. Zie het antwoord bij A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. Aan deze zienswijze komen wij niet tegemoet. Zie het antwoord bij A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. Aan deze zienswijze komen wij niet tegemoet. Zie het antwoord bij A. Het toevoegen van opslag aan dorpsmolens maakt onze afweging niet anders. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. F. Zoals aangegeven onder A willen we geen solitaire dorpsmolens meer toestaan. Ook de ondergrens van minimaal 1000 inwoners lost de bezwaren van de verspreiding van 11 augustus 2026 - Versie 0.3 61 windmolens wat ons betreft niet op. We begrijpen dat we hiermee dorpen die energieneutraal willen worden beperken in de mogelijkheden.

Daarom willen we in een Omgevingsprogramma verkennen welke andere oplossingen kunnen bijdragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G. Wij delen de mening dat het verbod op nieuwe dorpsmolens haaks staat op de uitkomsten van de uitgevoerde inventarisatie niet. Evenmin delen wij de mening dat dit het handelingsperspectief van energiecoöperaties ondermijnd. De uitkomsten van de uitgevoerde inventarisatie hebben wij betrokken bij de brede afweging over windenergie in de POVI. Dorpen en coöperaties kunnen voor hun energieambities participeren in en betaalbare stroom afnemen van andere windopstellingen. Zie het antwoord bij A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. We begrijpen dat het verdienmodel er anders uitziet wanneer dorpen en coöperaties participeren in grotere windopstellingen. De brede afweging t.a.v. windenergie heeft er desondanks toe geleid dat wij kiezen voor grotere, samenhangende windoplossingen en geen nieuwe, solitaire dorpsmolens willen. Zie het antwoord op A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. I. Wij nemen dit voorstel niet over. Zie het antwoord op A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. J. Wij nemen dit voorstel niet over. Zie het antwoord op A.

Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. K. Wij nemen dit voorstel niet over. Zie het antwoord op B. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. L. Zie het antwoord op A. a. Wij bieden energiecoöperaties het perspectief om te participeren in en betaalbare stroom af te nemen van andere windopstellingen. Wij brengen vraag naar en aanbod van energie bij elkaar bij de grote en middelgrote energievraagclusters. b. De behoefte aan dorpsmolens van Friese energiegemeenschappen is bij ons bekend en is meegewogen in de brede afweging t.a.v. windenergie. Zie het antwoord op A. c. Een Sinnetafel vinden wij een zinnig instrument. Maar met de Sinnetafel wordt een afweging op lokaal niveau gemaakt. Onze brede afweging t.a.v. windenergie hebben wij op een hoger schaalniveau gemaakt. d. Het onderzoeksrapport ‘Hernieuwbare opwek op land – mogelijke ontwikkelpaden richting 2040’ is bij ons bekend. Het gaat om een theoretische beschouwing. Wij zien hierin geen argument om dorpsmolens toe te staan. e. De 'lessen' van Fryslân Foar de Wyn nemen wij mee bij de ontwikkeling van windturbines bij de grote en middelgrote energievraagclusters. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. M. Deze zienswijze nemen wij niet over.

De brede afweging heeft er toe geleid dat wij kiezen voor grotere, samenhangende windoplossingen en geen nieuwe, solitaire dorpsmolens willen toestaan. Zie het antwoord op A. In het nieuwe programma bekijken we opnieuw de rol van kleinschalige windturbines (erfmolens) en hun bijdrage aan de provinciale energiedoelen. De vergunningverlening nemen we daarin mee. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. N. We nemen deze zienswijze niet over. De brede afweging heeft er toe geleid dat wij kiezen voor grotere, samenhangende windoplossingen en geen nieuwe, solitaire dorpsmolens willen toestaan. Zie het antwoord op A. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. O. De uitzonderingsmogelijkheid die wordt genoemd nemen wij niet over. De brede afweging heeft er toe geleid dat wij kiezen voor grotere, samenhangende windoplossingen en geen nieuwe, solitaire dorpsmolens willen toestaan. Zie het antwoord op A. Wij delen de genoemde tegenstrijdigheden niet. Voor windprojecten hanteren wij 60% lokaal eigendom. Dorpen en coöperaties kunnen voor hun energieambities participeren in en betaalbare stroom afnemen van andere windopstellingen. Zie het antwoord bij A. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 62 Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. P. Wanneer de regels in de Omgevingsverordening worden aangepast zorgen wij voor een duidelijk overgangsrecht.

Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Q. Zie het antwoord op A. R. Zie het antwoord op A. S. Zie het antwoord op A. T. Zie het antwoord op A. U. Zie het antwoord op A. V. Zie het antwoord op A. W. Zie het antwoord op A. X. Zie het antwoord op A. 2.4.2.15 Juridische bevoegdheid voor dorpsmolenbeleid Indieners: 67, 91 T .a.v. de bevoegdheid voor ons dorpsmolenbeleid wordt de provincie gevraagd / verzocht om: A. T.a.v. de beperking voor dorpsmolens drie genoemde juridische spanningspunten te adresseren (die met de Energiewet, RED III en het evenredigheidsbeginsel van de Omgevingswet) en in de definitieve visie te onderbouwen hoe de gekozen beleidsregels in overeenstemming zijn met deze wetgeving. B. Voldoende te motiveren dat de provincie de keuze tot het verbod op nieuwe solitaire dorpsmolens kan maken vanuit een provinciaal belang dat niet doelmatig door de gemeente kan worden behartigd, en dit aspect in de toelichting bij de definitieve POVI te adresseren, dan wel de beleidsruimte voor gemeentelijke maatwerk te herstellen (subsidiariteitsbeginsel). Antwoord: A.

In de memorie van toelichting bij de Energiewet staat: "De bevoegdheid van decentrale overheden om regels te stellen ten behoeve van andere belangen, zoals ruimtelijke ordening of milieu, en die indirect gevolgen hebben voor energiebeleid, wordt door dit wetsvoorstel niet geraakt." De keuze voor het clusteren van windmolens wordt gemaakt vanuit het belang van ruimtelijke ordening/ landschap en schaalvoordelen. Deze keuze heeft invloed op de ruimtelijke planning van energie- infrastructuur, waarmee aangesloten zou kunnen worden bij (de implementatie van) de richtlijn. Hernieuwbare energie is breder dan alleen windenergie en dit heeft dan ook verdere uitwerking nodig (in een Omgevingsprogramma). Wij maken de keuze om nieuwe windmolens alleen toe te staan in clusterverband. Daarbij hebben wij het belang van de bijdrage aan energieopgaven, landschapskwaliteit, voldoende netcapaciteit en een betrouwbare energievoorziening meegenomen. Vanwege de ruimtelijke impact worden geen solitaire windmolens toegestaan. Dorpen en coöperaties kunnen wel participeren in en betaalbare stroom afnemen van windopstellingen. Zo combineren we lokale participatie en lokale stroom met schaalvoordelen en een toekomstbestendig energiesysteem. De keuze voor geclusterde windmolens draagt derhalve bij aan het beoogde doel. B.

Wij beschouwen een thema van provinciaal belang wanneer het gemeente- of provinciegrenzen overstijgt en het doeltreffend en doelmatig is dat de provincie hierin het voortouw neemt. Op basis van het provinciaal belang t.a.v. landschap en van energie zijn wij van mening dat de POVI het juiste schaalniveau is om een uitspraak te doen over windmolens. 2.4.2.16 Erfmolens Indieners: 35, 49, 92 T.a.v. beleidsruimte voor dorpsmolens wordt de provincie verzocht/gevraagd om: A. M.b.t. het “kijken naar de rol van kleine windturbines” goed kennis te nemen van de argumenten waarom kleine windmolens op agrarische erven meerwaarde hebben, zoals het bijdragen aan een gunstige energiemix en slimme inzet voor energiehubs. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 63 B. Het aantal boerenmolens met een opwek van ca. 30.000 kWh te beperken, vanwege het tekort aan opwekcapaciteit, de functionaliteit van de molens, een ontbreken van een ontsierend landschappelijk effect en de wens opwek te spreiden en af te stemmen op het lokale gebruik. C. De bestemmingen die in aanmerking komen voor een erfmolen te verruimen tot ook zorgboerderijen, indiener voert hier verschillende argumenten voor aan: a.

Het een vorm van rechtsongelijkheid om alleen agrarische (hulp)bedrijven en bedrijven actief in recreatie toestemming te geven voor het plaatsen van een erfmolen en alle andere bedrijven die ook zorgen voor een levensvatbaar platteland deze mogelijkheid te onthouden en te ontzeggen. b. Indiener geeft aan niet aan de norm voortkomende uit de BENG-berekening te kunnen voldoen omdat de provincie met de huidige regelgeving hen de mogelijkheid ontzegd om een kleinschalige turbine te plaatsen. c. Indiener geeft aan dat de energierekening fors is gestegen en energieonafhankelijk te willen worden om de kosten voor energie stabiel te houden. d. Indiener geeft aan geen progressie te kunnen maken op het gebied van circulariteit en de omgang met energie, en dat progressie moet worden aangegeven bij elke aanbesteding en jaarlijkse contractbesprekingen. e. Dat wanneer bestemmingen die in aanmerking komen voor een dorpsmolen niet worden uitgebreid, dit tegenstrijdig is met de volgende zin in de POVI: “Alle bronnen zijn nodig naast de kleine is ook grootschalige productie nodig”. Antwoord: A. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI kijken we in een nieuw Omgevingsprogramma opnieuw naar de rol van kleinschalige windturbines (erfmolens) en hun bijdrage aan de provinciale energiedoelen. In de evaluatie kijken we breed naar de bijdrage en impact van kleinschalige windturbines op agrarische erven.

Daarbij betrekken we ook de genoemde aandachtspunten, zoals de rol in de energiemix op het erf en de mogelijke bijdrage aan lokale energiehubs. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. De formulering van deze zienswijze is niet geheel duidelijk. Wij gaan ervan uit dat de indiener pleit voor het bieden van ruimte voor erfmolens. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI kijken we in een nieuw Omgevingsprogramma opnieuw naar de rol van kleinschalige windturbines (erfmolens) en hun bijdrage aan de provinciale energiedoelen. In de evaluatie kijken we breed naar de bijdrage en impact van kleinschalige windturbines op agrarische erven. Daarbij betrekken we ook de genoemde aandachtspunten, zoals de rol in de energiemix op het erf en de mogelijke bijdrage aan lokale energiehubs. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. We houden tot de evaluatie vast aan de huidige categorieën waarvoor erfmolens mogelijk zijn. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.17 Hoogte windturbines Indieners: 1, 58, 60, 63, 100, 103 T.a.v. de hoogte van windturbines wordt geschreven: A. Dat de beperking van 100 meter voor windturbines onwenselijk is. B. Dat er bezwaar wordt gemaakt tegen het beperken van de toegestane tiphoogte van dorpsmolens tot 75 meter, omdat reeds verworden rechten dan worden afgenomen en argumentatie ontbreekt. C.

Dat het essentieel is om concreet ruimte te bieden voor windturbines met een (minimale) tiphoogte van 200 meter. T.a.v. de hoogte van windturbines wordt de provincie verzocht/gevraagd om: D. De beperking ten aanzien van as- en/of tiphoogte achterwege te laten voor windturbines. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 64 E. Hogere erfmolens mogelijk te maken (20-30 meter hoogte). F. Een minimale tiphoogte van 180 meter voor windturbines mogelijk te maken. Antwoord: In de POVI zijn geen hoogtebeperkingen of minimale hoogtes voor windturbines opgenomen. Bij de verdere uitwerking in een Omgevingsprogramma en indien nodig de Omgevingsverordening gaan we hierover in gesprek met gemeenten en andere relevante stakeholders om tot hoogtematen te komen die passen bij de insteek en uitgangspunten van de POVI. Deze zienswijzen leiden niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.18 Saneren bestaande windturbines Indieners: 39, 50, 57, 58, 64, 75, 79, 82, 87, 90, 95, 107, 113 T.a.v. het saneren van bestaande windturbines wordt geschreven: A. Dat het voor eigenaren van een bestaande windturbine met bijbehorende vergunning het aantrekkelijk gemaakt moet worden om deze vergunning op te geven om mee te kunnen participeren in clusterverband. B.

Dat de praktijk laat zien dat verouderde turbines vaak gereviseerd kunnen worden en daardoor nog lang mee kunnen, en dat de energie-infrastructuur voor over het algemeen 40 jaar wordt aangelegd. C. Dat het saneren van zon- en windopwek na het einde van de levensduur van de installaties kan leiden tot een “gat” in het RES 1.0 doel, een verstoring van de balans tussen vraag en aanbod, en kapitaalvernietiging (de aangelegde energie- infrastructuur). En dat dit kan leiden tot verhoogde kosten van het energiesysteem. D. Dat men de bestaande lokale windmolens moeten koesteren, o.a. vanwege het verhelpen van netcongestie, de reeds aangelegde netinfrastructuur met langere afschrijvingstermijn, en dat het saneren ervan leidt tot kapitaalvernietiging en belemmering van nieuwe investeringen. E. Dat actieve samenwerking met de gemeente, bedrijven en netbeheerder essentieel is om deze kansen voor sanering te benutten en om windenergie op de juiste locaties mogelijk te maken, en noemt het daarbij van belang dat saneringsvoorwaarden niet vertragend werken en dat voldoende opschalingsruimte wordt geboden aan bestaande turbine-eigenaren. F. Dat bestaande windmolens, met hun bijbehorende aansluiting, in tijden van netcongestie en wachtrijen voor nieuwe aansluitingen, zeer waardevol zijn.

Gemeente Waadhoeke geeft aan graag met de provincie in gesprek te gaan over de saneringsopgave, de voorwaarden daarvoor en dat dit onderwerp ook gemeentegrens overstijgend opgepakt moet worden. T.a.v. het saneren van bestaande windturbines wordt de provincie verzocht/gevraagd om: G. De sanering van oude windturbines als een separate opgave te beschouwen en niet direct te koppelen aan de ontwikkeling van nieuwe windparken, omdat dit de realisatie van nieuwe projecten onnodig kan compliceren en vertragen. H. Niet-commerciële ontwikkelaars niet verantwoordelijk te maken voor het saneren van 'oude' windturbines. Hierbij wordt genoemd dat er geen sprake dient te zijn van volgordelijkheid tussen het saneren en realiseren van nieuwe turbines en dat uit de ontwerp-POVI onvoldoende blijkt of de saneringsopgave wordt beschouwd als verantwoordelijkheid voor ontwikkelende partijen of als verantwoordelijkheid voor gemeenten en/of provincie. Hierbij wordt ook genoemd dat het maken van een koppeling tussen het saneren van ‘oude’ windturbines enerzijds aan het ontwikkelen van nieuwe windturbines anderzijds (organisatorisch en financieel) belemmerend zal werken voor de ontwikkeling van nieuwe windturbines (zoals voor de Smart Energy Hub Hallum), als dit wordt beschouwt als een verantwoordelijkheid van de ontwikkelende partij. I.

Geen saneringsplicht op te leggen bij de ontwikkeling van windturbines als onderdeel van Smart Energy Hub Hallum, en om Hallum toe te voegen aan de grote energievraagclusters vanwege de hoge energiedichtheid in Hallum. J. Lokaal maatwerk te bieden aan gemeenten die momenteel geen windturbines hebben, maar wel een substantiële energieopgave. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 65 K. De koppeling tussen sanering en nieuwbouw van windturbines los te laten waar deze de voortgang belemmert, en om flexibiliteit te bieden door ook zonder directe sanering nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. L. In de POVI het sloopbeleid voor windturbines niet op de schaal van gemeenten maar op de schaal van de provincie in te richten, zodat uitwisseling mogelijk is. Hierbij wordt genoemd dat gemeente Tytsjerksteradiel hierover graag met de provincie in overleg gaat, en dat gemeenten in de regio graag een pilot uitvoeren. Antwoord: A. Dit nemen wij mee in de concretisering/uitwerking van het saneringsbeleid in een Omgevingsprogramma. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Dit nemen wij mee in de concretisering/uitwerking van het saneringsbeleid in een Omgevingsprogramma. Het ingebrachte punt wegen wij af tegen ons uitgangspunt dat we met minder turbines meer elektriciteit willen opwekken. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C.

De opvatting dat er een “gat” kan ontstaan in het RES-doel delen wij niet, wegens ons voornemen om naast het saneren van oude windturbines juist meer energie op te wekken met nieuwe windturbines met meer vermogen (meer energie met minder turbines). Wij zijn ons ervan bewust dat de andere factoren relevant zijn bij de uitwerking van ons beleid en zullen dit meenemen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. Wij willen meer elektriciteit opwekken met minder windturbines. Daarom zetten wij in op het saneren van oude windturbines. Bij de uitwerking van het saneringsbeleid houden wij goed rekening met de context en verschillende belangen die een rol kunnen spelen bij het saneren. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. Dit nemen wij mee in de concretisering/uitwerking van het saneringsbeleid in het Omgevingsprogramma en in de Omgevingsverordening. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI over saneren aangevuld. Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwikkelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden. Hiervoor maken we afspraken met gemeenten en eigenaren van windturbines. F.

Bij de uitwerking van het saneringsbeleid houden wij goed rekening met de context en verschillende belangen die een rol kunnen spelen bij het saneren. Wij werken hierbij graag samen met de andere regionale overheden. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G. Het is ons doel om met minder windturbines meer energie op te wekken, hiervoor is het noodzakelijk om de twee componenten (minder turbines en meer energie opwekken) aan elkaar te koppelen. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI over saneren aangevuld. Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwikkelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden. Hiervoor maken we afspraken met gemeenten en eigenaren van windturbines. H. Mede naar aanleiding van deze zienwijze hebben wij de tekst in de POVI over saneren aangevuld. Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwikkelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden. Hiervoor maken we afspraken met gemeenten en eigenaren van windturbines. Wij werken dit verder uit in het omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. I.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4e046b02-2d0d-4498-8b7e-e35ddf65be1b?agendaItemId=83a9bd4c-9d07-403f-a984-db10c9b0516f