CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 4 - REACTIENOTA - GS vastgesteld 18-8 (1)

openbare informatieve raadscommissie - Raadszaal 2 september 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Nieuwe Povi-stukken59.864 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 7

De POVI beschrijft de strategische koers voor de fysieke leefomgeving en bevat daarom geen uitwerking van specifieke instrumenten of financieringsmogelijkheden. De inzet van provinciale instrumenten, stimuleringsmaatregelen en samenwerkingsvormen wordt uitgewerkt binnen het economische beleid en de daarbij behorende programma's. De provincie blijft daarbij samenwerken met gemeenten, onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven aan de versterking van de Friese economie. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 35 2.4.1.8 Detailhandel en grootschalige detailhandel Indieners: 2, 100 Samenvatting A. Er wordt gevraagd om het provinciale beleid ten aanzien van grootschalige detailhandel explicieter uit te werken. Daarbij wordt opgemerkt dat de POVI hierover geen duidelijke richting geeft. B. Er wordt gevraagd om ook buiten Leeuwarden ruimte te bieden voor grootschalige detailhandel. Daarbij wordt gewezen op de regionale functie van Heerenveen en de mogelijkheden voor specifieke vormen van grootschalige detailhandel, zoals sportgerelateerde detailhandel. C. Er wordt steun uitgesproken voor het concentreren van detailhandel in bestaande stads- en dorpscentra vanwege de bijdrage aan leefbaarheid, bereikbaarheid, bundeling van functies en ruimtelijke kwaliteit.

Daarbij wordt gevraagd te verduidelijken dat dit beleid is gebaseerd op ruimtelijke en maatschappelijke belangen en niet op het beschermen van bestaande ondernemers of het beperken van concurrentie. D. Er wordt gevraagd de provinciale rol te beperken tot strategische ruimtelijke kaders en de verdere uitwerking en beoordeling van detailhandelsontwikkelingen primair bij gemeenten te beleggen via het omgevingsplan. E. Er wordt gevraagd de uitgangspunten voor detailhandel buiten centrumgebieden nader te verduidelijken, rekening houdend met de Europese Dienstenrichtlijn en met een duidelijke omschrijving van functies die vanwege hun aard, omvang of verkeersaantrekkende werking minder passend zijn in centra. Antwoord: A. We hebben ons beleid voor detailhandel in het themadeel Leefbaarheid aangevuld. Daarbij hebben we ook specifiek aandacht voor de categorie grootschalige winkels buiten centrumgebieden. B. We zijn selectief in de mogelijkheden voor grootschalige detailhandel vanwege het bovenregionale karakter en de beperkte marktruimte voor deze categorie detailhandel in Fryslân.

Bij uitzondering zou ook bij een ander stedelijk centrum dan Leeuwarden een mogelijkheid kunnen zijn, gerelateerd aan een specifiek thema of specialisatie passend bij de stad, mits de gemeente onderbouwt dat hiervoor markruimte is en dit geen afbreuk doet aan de regionale detailhandelsstructuur en de kwaliteit van stads- en dorpscentra. De gemeente levert het verdere maatwerk. Deze specifieke uitzondering onder voorwaarden is aanvullend opgenomen in het themadeel Leefbaarheid. C. Het concentreren van detailhandel is inderdaad gebaseerd op ruimtelijke en maatschappelijke motieven. Dit hebben we in het onderdeel detailhandel in het themadeel Leefbaarheid verduidelijkt. D. We kunnen ons hierin vinden en hebben e.e.a. in het themadeel Leefbaarheid verduidelijkt. Hierbij gaan we ook in op de rol van gemeenten. E. Met de aanvullingen zoals hierboven genoemd komen we aan dit punt tegemoet. 2.4.1.9 Datacentra Indieners: 77, 114 Samenvatting A. Er wordt gevraagd om terughoudend om te gaan met de vestiging van nieuwe datacentra. Daarbij wordt gewezen op het beslag op energie, water en ruimte, de gevolgen voor netcongestie en de beperkte bijdrage aan werkgelegenheid en de regionale economie. B. Er wordt gevraagd om duidelijkere voorwaarden en afwegingscriteria op te nemen voor datacentra.

Daarbij wordt aandacht gevraagd voor aspecten als energieverbruik, watergebruik, maatschappelijke meerwaarde en de bijdrage aan de Friese economie. Antwoord: A. Wij herkennen de zorgen over de ruimtelijke en maatschappelijke impact van datacentra. In de POVI is opgenomen dat datacentra alleen passend zijn wanneer zij aantoonbaar bijdragen aan de Friese economie en zorgvuldig worden afgewogen binnen de beschikbare ruimte en energie-infrastructuur. Daarbij zijn onder meer het beslag op energie, ruimte en andere schaarse hulpbronnen relevante afwegingsfactoren. Wij zien daarom geen aanleiding om datacentra volledig uit te sluiten, maar onderschrijven wel dat terughoudendheid en een zorgvuldige afweging passend zijn. Hyperscale datacentra vinden we ongewenst (een begripsomschrijving hiervan is toegevoegd); het Rijk heeft dit voor Fryslân al uitgesloten. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 36 B. Wij herkennen de behoefte aan duidelijke afwegingscriteria voor datacentra. De POVI bevat hiervoor de hoofdlijnen door te benoemen dat nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan brede welvaart en de Friese economie. Bij de beoordeling van concrete initiatieven spelen daarnaast aspecten als energiegebruik, netbelasting, ruimtebeslag en maatschappelijke meerwaarde een belangrijke rol.

De verdere uitwerking van dergelijke criteria past bij de uitwerking van beleid en programma’s en niet bij het abstractieniveau van de POVI. We ontwikkelen met gemeenten een afwegingskader voor regionale meerwaarde; dit hebben we toegevoegd in het thema Economie. 2.4.2 Energie 2.4.2.1 Energiegemeenschappen en energie voor en door de gemeenschap Indieners: 41, 45, 60, 72, 77, 79, 90, 94, 100, 114 T .a.v. energiegemeenschappen en energie voor en door de gemeenschap wordt de provincie gevraagd / verzocht om: A. Kennis te nemen van het belang van energiegemeenschappen in de Friese Energievisie en nationaal beleid en deze te erkennen (in de POVI). B. In de POVI te verankeren hoe de ruimtelijke kaders bijdragen aan de realisatie van de ambitie in de Friese Energievisie en nationaal beleid, en daarbij bijzondere aandacht te hebben voor de ruimtelijke vertaling ervan. C. Een ruimere visie op te nemen in de POVI, waarin duidelijk wordt hoe energiegemeenschappen ruimtelijk en beleidsmatig worden gefaciliteerd, en waarin de kansen voor energiegemeenschappen worden vertaald in realiseerbare oplossingen, met daarbij aandacht voor het proces daartoe binnen het ruimtelijk domein en de vertaling naar verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. D.

Een rol te pakken in het faciliteren / stimuleren van lokale coöperaties en energiegemeenschappen (om initiatieven daadwerkelijk realiseerbaar te maken) door: a. Toegang tot projecten, netcapaciteit, ruimte voor opslag, financiële middelen, en beleidsmatige voorkeursposities te borgen; b. Drempels t.a.v. regelgeving, organisatie, uitvoering en financiering weg te nemen; E. Aan te sluiten bij de definitie van ‘energiegemeenschappen’ als in artikel 2.4 van de Energiewet. Antwoord: A. Wij zijn bekend met de Friese Energievisie en het nationale beleid. Wij onderschrijven het belang van energiegemeenschappen en dat een eerlijke verdeling van lusten en lasten essentieel is voor de energietransitie. We hebben dit in het thema Energie explicieter beschreven in twee toegevoegde passages over het belang en de functie van energiegemeenschappen. B. De ambities uit de energievisie zijn vertaald naar de POVI. De verdere verankering van o.a. de energiegemeenschappen in ruimtelijke kaders volgt in het omgevingsprogramma en in de omgevingsverordening. Dit leidt niet tot een aanpassing van de POVI. C. In een omgevingsprogramma werken we verder uit hoe we energiegemeenschappen concreet kunnen ondersteunen en versterken. Dit leidt niet tot een aanpassing van de POVI. D.

In het omgevingsprogramma werken wij uit hoe wij vanuit onze rol kan bij gaan dragen aan de verdere groei van energiegemeenschappen in Fryslân. Om dit te verduidelijken hebben wij in het thema Energie twee passages toegevoegd over het belang en de functie van energiegemeenschappen. In een omgevingsprogramma concretiseren we hoe wij dit verder ondersteunen, onder andere door drempels te verlagen en toegang tot projecten en infrastructuur te verbeteren. Wij zien hierbij ook nadrukkelijk een rol voor de gemeenten. E. Wij sluiten aan bij de definitie van de Energiewet. Dit leidt niet tot een aanpassing van de POVI. Energieplanologie (zie ook energie-infrastructuur) 11 augustus 2026 - Versie 0.3 37 Indieners: 39, 44, 50, 54, 98, 101 T.a.v. het onderwerp energieplanologie wordt geschreven: A. Dat netcongestie én de infrastructuur bepalend zijn voor de vraag wáár zon/wind/opslag het best gerealiseerd kan worden. T.a.v. het onderwerp energieplanologie wordt de provincie verzocht/gevraagd om: B. Aan de passage over energie-infrastructuur toe te voegen dat energie-infrastructuur niet alleen een randvoorwaarde is, maar ook een structurerende werking kan hebben voor ruimtelijke ontwikkelingen; C.

Vroegtijdig keuzes te maken over waar de provincie ontwikkelingen toestaat en niet toestaat (zowel qua opwek als qua verbruik van energie), zodat Liander er bij diens prognoses en toekomstige investeringsplannen voor netuitbreidingen rekening kan houden met ontwikkelingen voor en na 2035; D. In ontwikkelplannen ruimte te (blijven) bieden voor energie-infrastructuur, en te ontwikkelen waar energie-infrastructuur is (voorzien); E. Om samen met indiener (regionale netbeheerder) te verkennen hoe de uitbreiding van energie-infrastructuur gebruikt kan worden om ontwikkelingen naar een robuuste locatie te trekken; F. Explicieter te benoemen energie-infrastructuur randvoorwaardelijk is voor economische en ruimtelijke ontwikkeling; G. Aandacht te hebben voor stimuleringsmaatregelen die de realisatie van een slim energiesysteem waar productie, opslag en gebruik van elektriciteit goed op elkaar is afgestemd bevorderen. H. Netcongestie onderdeel van het ruimtelijk afwegingskader te maken, en daarbij oplossingen zoals vraagsturing, opslag en lokale koppeling van vraag en aanbod uit te werken in een strategie en als randvoorwaarde voor nieuwe ontwikkelingen en investeringen. I. In de tekst op te nemen dat de provincie samen met TenneT, gemeenten, regionale netbeheerders en het Rijk werkt aan tijdige ruimtelijke reserveringen voor toekomstige hoogspanningsinfrastructuur; Antwoord: A.

We onderschrijven dat een goede inpassing op het elektriciteitsnet van groot belang is en een belangrijke factor vormt in de locatieafweging voor opwekprojecten en opslag. We zetten in op het clusteren van vraag en aanbod. De verdere ruimtelijk kaders worden nog nader uitgewerkt. Deze zienswijze leidt niet tot een aanpassing van de POVI. B. We delen het standpunt dat energie-infrastructuur niet alleen een randvoorwaarde is, maar ook een structurerende rol kan hebben en zetten de samenwerking met de netbeheerders graag voort in de verdere uitwerking. Aan de POVI is in het thema Energie toegevoegd dat we ruimtelijke ontwikkelingen, netcapaciteit en netuitbreiding op elkaar afstemmen met inzet van energieplanologie (toegevoegde passage over energieplanologie) C. Wij onderschrijven het belang van tijdig ruimtelijke keuzes maken over waar opwek en verbruik plaatsvinden, gezien de lange doorlooptijden van energie-infrastructuur. We zullen dit in de tekst explicieter opnemen in de toegevoegde passage over energieplanologie. D. We onderschrijven het belang van voldoende ruimte voor energie-infrastructuur. In de POVI sturen we daarom op het tijdig reserveren van ruimte en het in een vroeg stadium meenemen van de beschikbaarheid van energie, zodat hier ook gericht op kan worden gestuurd. Zoals aangegeven in de POVI zetten we hierbij in op energieplanologie.

Aan de POVI is in het thema Energie een passage over energieplanologie toegevoegd, met daarin de volgende zin "Gezien de lange doorlooptijden van energie-infrastructuur maken we tijdig ruimtelijke keuzes over waar energie wordt opgewekt, opgeslagen, getransporteerd en gebruikt”.". E. We gaan graag verder met u in gesprek om te verkennen hoe de uitbreiding van energie-infrastructuur kan bijdragen aan het sturen van ontwikkelingen naar robuuste en toekomstbestendige locaties. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 38 F. Wij zijn van mening dat in de POVI voldoende wordt aangegeven dat energie- infrastructuur randvoorwaardelijk is voor economische en ruimtelijke ontwikkeling. (zie ook B) Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. G. Dit werken we verder uit in een omgevingsprogramma. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. We onderschrijven dat netcongestie voorlopig van belang is bij nieuwe ontwikkelingen en een belangrijke factor vormt in de locatieafweging; We zien dit als onderdeel van energieplanologie. We zijn van mening dat dit voldoende in de POVI beschreven wordt. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI. I.

We nemen deze suggestie over en zullen in het thema Energie de volgende zin opnemen: “Samen met gemeenten, netbeheerders en het Rijk stemmen we ruimtelijke ontwikkelingen, netcapaciteit en netuitbreiding vroegtijdig op elkaar af. Gezien de lange doorlooptijden van energie-infrastructuur maken we tijdig ruimtelijke keuzes over waar energie wordt opgewekt, opgeslagen, getransporteerd en gebruikt” 2.4.2.2 Energie-infrastructuur (zie ook energieplanologie) Indieners: 9, 44, 50, 87, 90, 98 T.a.v. het onderwerp energie-infrastructuur wordt het volgende geschreven in de zienswijzen: A. Een van de indieners noemt ongenoegen over het feit dat kabels door landbouwgrond worden getrokken. T.a.v. het onderwerp energie-infrastructuur wordt de provincie verzocht/gevraagd om: B. Te borgen dat de structuurkaart Energie periodiek en in overleg met TenneT wordt geactualiseerd en voor de meest actuele informatie expliciet te verwijzen naar de projectenkaart van TenneT; C. In de Omgevingsvisie te verduidelijken dat compensatie geen generiek instrument is, maar uitsluitend plaatsvindt binnen de kaders van Rijksbeleid en (technische) haalbaarheid; D.

In de Omgevingsvisie op te nemen dat voor infrastructuur met een bovenlokaal belang, zoals het landelijk transmissiesysteem voor elektriciteit, altijd een specifieke afweging wordt gemaakt indien water- en bodemsysteembrede maatregelen ruimtelijke beperkingen opleggen en dat maatwerk wordt toegepast zodat energie-infrastructuur niet (onnodig) wordt belemmerd; E. In de definitieve Omgevingsvisie inzichtelijk te maken dat netcapaciteit niet uitsluitend afhankelijk is van TenneT, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van provincie, gemeenten, distributiesysteembeheerders (regionale netbeheerders) en het Rijk en daarbij realistische doorlooptijden bepalend zijn voor wanneer capaciteit daadwerkelijk beschikbaar komt F. In de Omgevingsvisie duidelijk te omschrijven wat haar rol en invulling is om ruimtelijke procedures te versnellen en energie-infrastructuur in te passen. G. Met betrekking tot de keuze om energie-infrastructuur te concentreren in en om de verstedelijkingsstructuur het volgende te verduidelijken: a. of gemeenten in de regio op tijd worden aangesloten, b. of de capaciteit meegroeit met de circulaire economie, de landbouwtransitie en woningbouw, en c. of randgebieden structureel achteraan in de volgorde terechtkomen. H. De volgende aanbevelingen om de uitbreiding van het elektriciteitsnet te versnellen en het net slimmer te benutten over te nemen: a.

Stimuleer decentrale elektriciteitsproductie en -opslag op plaatsen waar vaak veel vraag naar stroom is als oplossing voor congestie. b. Faciliteer netbeheerders bij het strategisch aankopen van grond voor hoogspanningsverbindingen en transformatorstations, en geef gemeentes nu de opdracht om twee procent van hun grondgebied te reserveren voor de energietransitie en locaties aan te wijzen voor de uitbreiding van energie- infrastructuur. c. Stel duidelijke ruimtelijke randvoorwaarden voor energie-infrastructuur (een kaderstellende aanpak). 11 augustus 2026 - Versie 0.3 39 d. Versnel doorlooptijden van projecten voor energie-infrastructuur. e. Sta bovengrondse elektriciteitsinfrastructuur toe, ook zonder compensatie, voor een betaalbaar energiesysteem. Antwoord: A. Wij begrijpen de zorgen over de impact op landbouwgrond, maar de aanleg van kabels is noodzakelijk voor een betrouwbaar energiesysteem. Per project gaat de netbeheerder in gesprek met grondeigenaren. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. De Structuurkaart Energie is geactualiseerd met de meest recente stand van zaken. Voor de meest actuele informatie zullen we verwijzen naar de projectenkaarten van TenneT en Liander. C. Wij begrijpen dat netbeheerders binnen de wettelijke kaders handelen en dat financiering van aanvullende landschappelijke maatregelen niet vanzelfsprekend is.

In de POVI leggen wij geen verplichting bij de netbeheerders; het uitgangspunt rondom compensatie is gericht op het Rijk als verantwoordelijke voor de nationale energie- infrastructuur, en dit nemen wij mee in de gesprekken met het Rijk. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. Voor infrastructuur met een bovenlokaal belang is geen specifieke afweging nodig. Bodem en water sturend betekent niet dat ontwikkelingen op voorhand worden uitgesloten, maar dat water en bodem een belangrijke factor is in de afweging. Als er sprake is van essentiële infrastructuur met een bovenlokaal belang, dan zal dat in de uiteindelijke afweging worden afgewogen tegen het belang van water en bodem. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. In de POVI wordt op verschillende plekken verwezen naar de samenwerking met de netbeheerders. Wij zien geen aanleiding om de voorgestelde tekst in de POVI op te nemen. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI. F. De invulling van onze rol bij het versnellen van ruimtelijke procedures en het inpassen van energie-infrastructuur werken we verder uit in een Omgevingsprogramma. Dit leidt niet tot aanpassing van de POVI G. We concentreren de energie-infrastructuur niet alleen rond de verstedelijkingsstructuur. De aanpak van netcongestie geldt voor de hele provincie. Hierbij maken we geen onderscheid tussen gemeenten.

Randgebieden komen hierbij niet structureel achteraan in de volgorde terecht. Voor nieuwe locaties voor de opwek van elektriciteit met windturbines geven we beleidsruimte op die plekken waar de energievraag het grootst is. H. Beantwoording: a. In de POVI zetten we in op initiatieven voor energiehubs op en rond bedrijventerreinen, waarmee productie, opslag en verbruik van energie slim worden gekoppeld. We koppelen nieuwe locaties voor windmolens aan de grote en middelgrote energievraagclusters. b. We werken binnen de Friese Energietafel samen aan de uitbreiding van het energienetwerk. Daar horen de maatregelen die voorgesteld worden niet bij. De mogelijkheden voor strategische grondaankoop willen wij wel verkennen met de netbeheerders. c. In de POVI geven we op hoofdlijnen aan hoe wij aankijken tegen de uitbreiding van het energienet. De belangrijkste ruimtelijke voorwaarden zijn in de POVI opgenomen. Eventuele verdere uitwerking nemen wij op in een Omgevingsprogramma. d. Over de mogelijkheden voor het versnellen van de doorlooptijden van projecten zijn wij al in gesprek met de netbeheerders. De uitwerking daarvan is onderdeel van een Omgevingsprogramma. e. Vanwege het belang van ruimtelijke ordening en landschap zijn wij voor het in beginsel ondergronds aanleggen van energie-infrastructuur.

Vanwege de verdeling van lusten en lasten zijn wij bij bovengrondse infrastructuur voorstander van compensatie. Een en ander leidt niet tot aanpassing van de POVI. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 40 2.4.2.3 380kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens Indieners: 66, 84 T.a.v. de 380kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens wordt het volgende geschreven in de zienswijzen: A. Een van de indieners schrijft n.a.v. de Structuurkaart Energie dat het toevoegen van de 380kV-hoogspanningsverbinding aan de 220kV- en 110kV verbindingen nabij Akkrum de negatieve impact hiervan onaanvaardbaar wordt. Indiener geeft aan pertinent tegen het bovengronds realiseren van hoogspanningsverbindingen in het tussengebied tussen het dorp Akkrum en N2000 gebied Sneekermeer – Terkaplester Puollen te zijn en noemt hierbij verschillende redenen, o.a. gerelateerd aan landschap, vogelsterfte, beperkte ontwikkelmogelijkheden voor wonen en recreatie, cultuurhistorie en de reeds aanwezige infrastructuur en opgaven. B. De andere indiener merkt op dat er nog geen voorkeursbeslissing is genomen over het tracé van de 380kV-hoogspanningsverbinding zoals weergeven op de kaart, en geeft aan geen tracé te willen hebben over diens grondgebied. Antwoord : Wij delen uw zorgen over de impact van een nieuwe 380kV verbinding door onze provincie.

Dit hebben wij ook verwoord in het regioadvies dat wij in samenwerking met de provincies Groningen, Flevoland en Overijssel naar het Rijk hebben gestuurd. Anderzijds zijn wij ook afhankelijk van hoogspanningsverbindingen voor een goede werking van ons energiesysteem. De provincie besluit niet over de aanleg van en over het tracé voor de 380kV verbinding van Vierverlaten naar Ens. Het Rijk (het ministerie van Economische Zaken (EZK) is daarvoor het bevoegd gezag. De Minister van EZK besluit samen met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) over het tracé. De ontwerp-Voorkeursbeslissing is door het ministerie van EZK ter inzage gelegd in de periode van 22 mei 2026 tot 3 juli 2026. Het besluit daarover wordt in het eerste kwartaal van 2027 verwacht. Het definitieve projectbesluit valt naar verwachting in 2029. Op de structuurkaart Energie is het tracé opgenomen dat ter inzage is gelegd. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.4 Netcongestie Indieners: 9, 45, 68 T.a.v. het onderwerp netcongestie wordt het volgende geschreven: A. Indiener verbaast zich erover waarom congestie niet als hoofdoorzaak voor energiearmoede wordt genoemd. B. Indiener pleit voor het belang van sturing via EMS. T.a.v. het onderwerp netcongestie wordt de provincie gevraagd / verzocht om: C.

'parallelplannen' bij netbeheerders in te zetten om netcongestie te voorkomen, zodat opgeleverde woning ook bewoond kunnen worden. Antwoord: A. Energiearmoede en netcongestie zijn verschillende problemen. Bij energiearmoede gaat het om huishoudens die moeite hebben om hun energierekening te betalen. Netcongestie is daarbij niet de hoofdoorzaak. Van netcongestie is sprake wanneer er op het elektriciteitsnet op bepaalde momenten onvoldoende elektriciteit beschikbaar is of als er geen elektriciteit meer aan het net geleverd kan worden. Als door netcongestie de prijzen van energie stijgen kan dit wel leiden tot energiearmoede. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. B. Energiemanagementsystemen (EMS) kunnen helpen bij de aanpak van netcongestie. Wij onderschrijven dat toepassing daarvan waardevol kan zijn, bijvoorbeeld bij energiehubs. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Over de mogelijkheden voor het versnellen van de doorlooptijden van projecten zijn wij al in gesprek met de netbeheerders. Parallel plannen is daarbij een van de mogelijkheden. De uitwerking daarvan is onderdeel van een omgevingsprogramma. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 41 2.4.2.5 Opslag (Zie ook lokaal eigendom bij opslag) Indieners: 41, 45, 50, 54, 60, 62, 64, 69, 84, 87, 95, 98, 100 T.a.v.

het onderwerp netcongestie wordt het volgende geschreven dat: A. Opslag ontbreekt als volwaardige ruimtelijke strategie. B. Het niet aan TenneT is om specifieke locaties voor batterijopslag aan te wijzen, en dat de provincie kan sturen op de kwaliteit en systeemwaarde van initiatieven door bij aanvragen te vereisen dat een project beschikt over een indicatie als congestieverzachter en/of over een Tijdsduur Gebonden Transport Recht (TDTR) contract. C. Een generieke beperking op grootschalige batterijsystemen, op basis van artikel 6.12 van de Energiewet, niet in lijn is met de wetgeving die decentrale overheden niet toestaat om de ontwikkeling van opslag generiek te beperken of hieraan aanvullende, belemmerende eisen te stellen die de markttoegang hinderen. T.a.v. het onderwerp opslag wordt de provincie gevraagd/ verzocht om: D. Het beleid over het niet toestaan van grootschalige batterijopslag niet op te nemen in de POVI, of te wijzigen naar een ‘ja, mits’-principe, omdat: a. Dit beleid niet juridisch toegestaan is of het bevoegd gezag van de provincie ontbreekt (artikel 6.12 Energiewet). b. Dit beleid de benodigde flexibiliteit in het energiesysteem belemmert. c. Dit beleid de energietransitie onnodig belemmert. d.

Batterijen kunnen bijdragen aan het oplossen van de netcongestieproblematiek en ondernemers kunnen helpen die willen elektrificeren ( zoals op bedrijventerreinen De Hemrik en De Zwette). e. Dit leidt tot een betere/stabielere elektriciteitsprijs. f. Dit van nationaal belang is. g. Dit nodig is om ervoor te zorgen dat de doelen uit de Omgevingsvisie gehaald kunnen worden. h. Dit de integratie van hernieuwbare energie ondersteunt. i. Leveringszekerheid tijdens schaarste biedt. j. Dit niet in lijn is met het Ruimtelijke Arrangement tussen de Provincie Fryslân en de minister van VRO. E. In plaats van een generieke uitsluiting van grootschalige batterijopslag te kiezen voor een ruimtelijk afwegingskader, waarbij deze vorm van opslag bij voorkeur wordt toegestaan op logische locaties zoals bedrijventerreinen en nabij 380 kV- en 110/150 kV-stations, en terughoudend wordt omgegaan met solitaire toepassingen in het buitengebied F. Om met indiener (regionale netbeheerder) in gesprek te blijven over grootschalige batterijen, omdat dit een oplossing kan bieden voor bedrijven die door netcongestie niet kunnen uitbreiden, verduurzamen, of vestigen. G. Energieopslag met de hoogste prioriteit te faciliteren en optimaal te stimuleren, omdat passiviteit t.a.v.

batterijopslag in dit stadium een risico is voor de Friese leveringszekerheid, en vanwege de lange doorlooptijd van de ontwikkelingen van batterijprojecten. H. Een case-by-case benadering te hanteren voor batterijprojecten. I. Meer ruimte te bieden om (co-located) opslagsystemen ook buiten het directe opwekperceel te realiseren (mits functioneel verbonden en te vergunnen) . J. Separate vergunningstermijnen/verschil in looptijd mogelijk te maken voor opslag bij opwek, vanwege belemmerende werking en voordelen vanuit het investerings- en systeemperspectief. K. Co-located batterijopslag niet uit te sluiten en er werkbare en proportionele voorwaarden voor vast te stellen, waarbij de omvang van opslag in verhouding staat tot het gekoppelde wind- of zonnepark en ruimtelijke inpassing centraal staat. Er wordt verzocht om in de uitwerking van dit beleid aansluiting te zoeken bij bestaande provinciale kaders, zoals in Flevoland en Noord-Holland, waarin de schaal van batterijopslag wordt gekoppeld aan het piekvermogen van de opwekinstallatie. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 42 L. Ervoor te zorgen dat er ruimte blijft voor energieopslag binnen Smart Energy Hub Hallum. M. Energieopslag expliciet op te nemen als ruimtelijke opgave in de POVI. N.

Duidelijkheid te bieden over geschikte locaties en inpassingsprincipes, en energieopslag daarbij te koppelen aan economische clusters en bedrijventerreinen, omdat daar de vraag het grootst is. O. Expliciet ruimte te geven voor long-duration energy storage (LDES). P. Expliciet ruimte te bieden voor energieopslag op alle schaalniveaus. Q. Expliciet een breder perspectief op te nemen in de visie door aandacht te geven aan warmteopslag. Antwoord: A. Onze visie op met name grootschalige batterijsystemen heeft zich sinds de ter inzagelegging van de ontwerp POVI verder ontwikkeld. In de ontwerp POVI geven wij aan dat wij bedrijven stimuleren om energie op eigen terrein op te slaan. Daarnaast geven we in de POVI aan dat wij grootschalige batterijopslag voorlopig niet toestaan omdat we samen met de netbeheerders willen verkennen waar en in welke mate grootschalige batterijopslag nodig is. Inmiddels hebben wij hierover gesprekken gehad met de netbeheerder. Dit heeft geleid tot een herziening van de tekst over batterijopslag, in die zin dat grootschalige batterijopslag selectief en onder voorwaarden wordt toegestaan. Hiermee heeft opslag in batterijen een meer volwaardige plek in de POVI gekregen. B. Wij delen de mening in deze zienswijze. Zoals aangegeven onder A hebben gesprekken met de netbeheerder geleid tot aanpassing van de tekst over batterijopslag.

Grootschalige batterijopslag wordt toegestaan nabij vier onderstations, en bij voorkeur geplaatst op een bedrijventerrein. Als dit niet mogelijk is, is plaatsing van grootschalige batterijopslag toegestaan nabij het onderstation. Daarnaast geven wij aan dat het van belang is dat grootschalige batterijsystemen een bijdrage leveren aan het verlichten van netcongestie of een bijdrage leveren aan het belang van balans en leveringszekerheid van het hoogspanningsnet van TenneT. Initiatieven voor grootschalige batterijopslag moeten daarom beschikken over een contract met TenneT dat hierop gericht is. C. De beperkingen t.a.v. batterijsystemen in de ontwerp POVI waren grotendeels ingegeven vanuit ruimtelijke overwegingen. Inmiddels is de tekst over batterijsystemen herzien. Zie hierboven onder A en B. D. Aan deze zienswijze komen wij tegemoet. De tekst over grootschalige batterijsystemen is herzien. Zie hierboven onder A en B. E. De tekst over grootschalige batterijsystemen is herzien. Zie hierboven onder A en B. Belangrijkste verschil met de zienswijze is dat in de zienswijze gepleit wordt voor het toestaan van batterijsystemen nabij 380 kV- en 110/150 kV-stations, terwijl wij de grootschalige batterijopslag in eerste instantie alleen toestaan bij de onderstations Bolsward, Oudehaske, Burgum en Louwsmeer.

Samen met het ministerie en de netbeheerders blijven we in gesprek over waar en in welke mate batterijsystemen in het Friese energiesysteem nodig zijn. Wij werken de voorwaarden voor verschillende categorieën batterijen verder uit in een Omgevingsprogramma en leggen dit vast in de Omgevingsverordening. F. Aan deze zienswijze komen wij tegemoet. Enerzijds door aanpassing van de tekst en anderzijds door in gesprek te blijven. G. Wij vinden energieopslag belangrijk. In ons omgevingsprogramma werken wij verder uit hoe wij verder invulling geven aan het stimuleren van energieopslag. H. Aan deze zienswijze komen wij gedeeltelijk tegemoet. De tekst in de ontwerp POVI over elektriciteitsopslag bij zonne- of windparken staat een case by case benadering toe. Deze tekst blijft ongewijzigd. Voor grootschalige batterijopslag wordt de tekst wel herzien. Deze leidt niet tot een case by case benadering. Wij kiezen voor een generieke aanpak in POVI, waarbij we dit type batterijopslag in eerste instantie alleen toestaan bij de onderstations Bolsward, Oudehaske, Burgum en Louwsmeer. I. Aan deze zienswijze komen wij niet tegemoet. Wij vinden het ruimtelijk van belang dat batterijopslag die verbonden is aan een opweklocatie op het projectperceel wordt geplaatst. Deze zienwijze leidt niet tot aanpassen van de POVI. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 43 J. Aan deze zienwijze komen wij niet tegemoet.

Wij staan opslag bij opweklocaties toe van wege de combinatie met opwek. Wij willen voorkomen dat er op termijn losse opslaglocaties komen zonder opwek. Deze zienwijze leidt niet tot aanpassen van de POVI. K. Co-located batterijopslag wordt in de ontwerp POVI niet uitgesloten. Wij werken de voorwaarden voor verschillende categorieën batterijen verder uit in een Omgevingsprogramma en leggen dit vast in de Omgevingsverordening. De voorbeelden van andere provincies die de indiener noemt zullen wij hierbij bestuderen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. L. Er blijft onder voorwaarden ruimte voor energieopslag binnen Smart Energy Hub Hallum. Wij werken de voorwaarden voor verschillende categorieën batterijen verder uit in een Omgevingsprogramma en leggen dit vast in de Omgevingsverordening. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. M. Aan deze zienswijze wordt gedeeltelijk tegemoet gekomen. De tekst over opslag is t.o.v. de ontwerp POVI herzien. In de herziene tekst wordt energieopslag weliswaar niet expliciet opgenomen als ruimtelijke opgave, maar wordt wel aangegeven dat opslag een belangrijke rol speelt in het energiesysteem. N. Aan deze zienswijze wordt gedeeltelijk tegemoet gekomen. De tekst over opslag is t.o.v. de ontwerp POVI herzien. Voor de grootschalige batterijopslag worden locaties aangeduid.

Wij willen dit type batterijopslag in eerste instantie alleen toestaan bij de onderstations Bolsward, Oudehaske, Burgum en Louwsmeer. Voor andere typen batterijopslag wijzen wij geen locaties aan. Wij werken de voorwaarden voor verschillende categorieën batterijen verder uit in een Omgevingsprogramma en leggen dit vast in de Omgevingsverordening. O. De optie voor long-duration energy storage zat impliciet al in de ontwerp POVI. Bij long-duration energy storage (LDES) gaat het om opslagsystemen die elektriciteit gedurende lange tijd kunnen opslaan en weer beschikbaar kunnen maken. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van waterstof of via de opslag van samengeperste lucht (compressed air energy storage (CAES)). In de ontwerp POVI is opgenomen dat wij mogelijkheden zien voor ondergrondse opslag van stoffen ten behoeve van duurzame energievoorziening. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. P. Opslag speelt een belangrijke rol in het energiesysteem. Opslag is wat ons betreft op alle schaalniveaus mogelijk. Wij zien hierbij ook een rol voor de gemeenten. Wij werken de voorwaarden voor verschillende categorieën batterijen verder uit in een Omgevingsprogramma en leggen dit vast in de Omgevingsverordening. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Q. Aan deze zienswijze wordt tegemoet gekomen. De tekst over opslag in het thema Energie is t.o.v.

de ontwerp POVI herzien. In de herziene tekst wordt nu ook de opslag van warmte, biogas en groen gas genoemd. 2.4.2.6 Lokaal eigendom bij opslag Indieners: 34, 54, 95, 98 T.a.v. het onderwerp lokaal eigendom bij opslag wordt de provincie gevraagd/verzocht om: A. Aan te sluiten bij de landelijke norm van 50% lokaal eigendom op basis van een inspanningsverplichting, omdat de eis in de POVI voor 60% lokaal eigendom bij opwek en opslag onwerkbaar en onwenselijk is. B. Geen percentage lokaal eigendom verplicht te stellen, omdat: a. Dit volgens artikel 6.12 lid 1 Energiewet niet juridisch afdwingbaar is en een wettelijke grondslag/bevoegdheid voor Provinciale Staten ontbreekt. b. De businesscase hiervoor volatiel is, en afhankelijk van complexe handel op energiemarkten. c. De ruimtelijke en visuele impact van batterijopslag ten opzichte van zon- en windprojecten miniem is, en hierdoor de noodzaak ontbreekt om via eigendomseisen lokaal draagvlak af te dwingen. C. Ruimte te bieden voor veiligere participatievormen zoals obligatieleningen, in plaats van een resultaats- of inspanningsverplichting voor lokaal eigendom te eisen. D. Het uitgangspunt over lokaal eigendom ook bij opslag van energie toe te passen. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 44 Antwoord: Wij vinden het van belang dat de lusten en lasten van energieopwek eerlijk verdeeld worden.

Om die reden wordt bij projecten voor zon- en windenenergie de eis van minimaal 60% lokaal eigendom gesteld. In de Omgevingsverordening wordt deze eis ook gekoppeld aan opslag bij opweklocaties. Wij werken de voorwaarden voor verschillende categorieën batterijen verder uit in een Omgevingsprogramma en leggen dit vast in de Omgevingsverordening. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. 2.4.2.7 Energiehubs Indieners: 41, 48, 54, 64, 67, 77, 80, 82, 86, 94, 101, 114 Indieners pleiten (bijna allemaal) voor het lokaal afstemmen van energievraag en -aanbod in het energiesysteem, zoals in o.a. een energiehub. T.a.v. dit onderwerp wordt de provincie gevraagd / verzocht om: A. Een duidelijke actielijn in de POVI op te nemen om provinciale voorwaarden die energiehubs kunnen belemmeren (zoals bij windenergie) te helpen overbruggen. B. Energiehubbeleid concreet en rechtszeker te maken voor coöperatieve hubs buiten stedelijke zones door middel van een helder ruimtelijk kader en afwegingskader, met daarin opgenomen: de ruimtelijke randvoorwaarden, het bevoegd gezag, het afwegingskader en de verhouding tot het windturbinebeleid; C. Lokale opwek bij energiehubs daadwerkelijk mogelijk te maken door: a. een aanjagende rol te nemen in de ontwikkeling van energiehubs; b. samenwerking tussen provincie, gemeenten, bedrijven en netbeheerder actief te organiseren, en; c.

experimenteerruimte te creëren, zodat initiatieven zoals Betterwird niet stilvallen in afwachting van volledige beleidsuitwerking. D. De benodigde infrastructuur (wind, zon, opslag, en hoogspanning) voor energiehubs te concretiseren op lokaal niveau; E. Havens expliciet aan te wijzen als energiehubs; F. Het energiehub-initiatief van Krigel te erkennen als pilotproject voor coöperatieve energiehubs in het Friese veengebied en neem dit op in het programma; G. Een expliciete categorie "energiecoöperatie-hub” op te nemen in het locatiebeleid, los van de stedelijke energievraagclusters, voor gedragen initiatieven op specifieke kanslocaties (zoals een zandwinput) buiten de grote kernen; H. Ruimte te bieden voor realisatie van opwek door het lokaal koppelen van opwek en vraag mogelijk te maken binnen energievraagclusters, inclusief passende ontwikkelruimte voor nieuwe opwek; I. De Omgevingsvisie zo aan te vullen dat een energiehub bestaande uit zon-op-water, opslag en een windturbine — in coöperatief eigendom van een dorp — als coherent initiatief beoordeeld kan worden, en niet op elk onderdeel afzonderlijk; J. Ruimte voor energiehubs als integraal onderdeel mee te nemen in beweging 4. K.

Te verhelderen of de zin 'Bestaande bedrijventerreinen worden opgewaardeerd tot energiehubs' betekent dat op bedrijventerreinen ruimte dient te worden gereserveerd voor opwek en opslag van energie en dat alle bedrijventerreinen mogen worden vergroot ten behoeve van energiehubs. L. Te erkennen dat moderne bedrijventerreinen multidisciplinaire locaties worden met energie-opwek, energieopslag, laadinfra, clustering en reststromenlogistiek en ruimte toe te kennen in zowel stedelijke als regionale kernen hiervoor. M. Het criterium ‘logische locaties rond bedrijventerreinen’ met betrekking tot locaties voor windenergie niet te beperkend te laten werken als het gaat om de ontwikkeling van één of meer windturbines binnen een energiehub, maar om te focussen op de binding van de windturbines met een dorp of bedrijventerrein; N. Opwekprojecten niet enkel in een nog onontgonnen hub-structuur te dwingen, maar zelfstandige projecten te beoordelen op hun eigen bijdrage aan het net, omdat energiehubs juridisch en organisatorisch tijdrovend zijn. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 45 Antwoord: A. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI bevorderen we initiatieven voor energiehubs op en rond bedrijventerreinen, waarmee productie, opslag en verbruik van energie slim worden gekoppeld.

We geven ook aan dat de mogelijkheden voor energiehubs worden begrensd door de voorwaarden die wij stellen aan verschillende vormen van opwekking, zoals de voorwaarden voor windenergie. Mede naar aanleiding van deze zienswijze gaan we de alternatieve mogelijkheden verkennen voor bedrijventerreinen waar opwek niet mogelijk is, of waar opwek niet wenselijk wordt geacht. Wij hebben dit in het thema Energie toegevoegd aan de tekst over Energiehubs. B. In de POVI geven we het beleid op hoofdlijnen weer. Dit wordt op onderdelen verder uitgewerkt in een Omgevingsprogramma en indien nodig geborgd in de Omgevingsverordening. Energiehubs kunnen verschillende vormen aannemen, maar kenmerken zich door een integrale en collectieve aanpak van energievoorzieningen. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI willen we energiehubs bevorderen op of rond bedrijventerreinen. Verder wordt aangegeven dat de mogelijkheden voor energiehubs worden begrensd door de voorwaarden die wij stellen aan verschillende vormen van opwekking, zoals de voorwaarden voor windenergie. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. C. Zoals aangegeven in de ontwerp POVI dragen hubs bij aan een stabieler energiesysteem, versterken ze de lokale economie en bieden ze aanknopingspunten voor andere opgaven, zoals duurzame mobiliteit, warmtetransitie en ruimtelijke clustering van functies.

Met een Omgevingsprogramma bepalen we met welke instrumenten we als provincie energiehubs kunnen stimuleren. We verkennen op welke wijze initiatieven al kunnen anticiperen op de nieuwe beleidsrichting, zodat onnodige vertraging zoveel mogelijk wordt voorkomen. Daarbij is een belangrijk aandachtspunt hoe we de integraliteit en de benodigde randvoorwaarden goed borgen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. D. De ruimtelijke impact is sterk afhankelijk van de gekozen oplossingen en de locatie. Het schaalniveau van de POVI leent zich er niet voor om dit verder te concretiseren. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. E. In de POVI worden geen concrete locaties aangewezen voor energiehubs. We bevorderen initiatieven voor energiehubs op en rond bedrijventerreinen. Dat zou daarmee ook bij een aantal havens kunnen. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. F. Wij nemen deze zienswijze niet over. Het is niet nodig om een initiatief als pilot te erkennen. Wij gaan graag met u in overleg om te bespreken op welke wijze uw initiatief aansluit bij de uitvoeringsagenda Energiehubs Fryslân. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI G. Wij nemen deze zienswijze niet over. Het is niet nodig om een aparte categorie van energiecoöperatiehubs op te nemen. Energiehubs kunnen ook gerealiseerd worden buiten de stedelijke energievraagclusters.

Zoals aangegeven in de ontwerp POVI willen we energiehubs toestaan op of rond bedrijventerreinen. Verder wordt aangegeven dat de mogelijkheden voor energiehubs worden begrensd door de voorwaarden die wij stellen aan verschillende vormen van opwekking, zoals de voorwaarden voor windenergie. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. H. Dit is de richting die we met de POVI inzetten: ruimte bieden om lokale opwek en vraag te koppelen binnen energievraagclusters en daarmee ontwikkeling mogelijk te maken. De mogelijkheden voor energiehubs worden wel begrensd door de voorwaarden die wij stellen aan verschillende vormen van opwekking, zoals de voorwaarden voor windenergie. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. I. Wij nemen deze zienswijze niet over. In de POVI geven we de kaders op hoofdlijnen. Hiermee kan een inschatting gemaakt worden of een energiehub bestaande uit zon- op-water, opslag en een windturbine past binnen het provinciale beleid. De mogelijkheden voor energiehubs worden wel begrensd door de voorwaarden die wij stellen aan verschillende vormen van opwekking, zoals de voorwaarden voor windenergie. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. J. De energiehubs zijn in de ontwerp POVI al opgenomen in beweging 4.

Mede naar aanleiding van deze zienswijze is aan die tekst het volgende toegevoegd: Bij de ontwikkeling en herstructurering van woonwijken, bedrijventerreinen en mobiliteitsinfrastructuur reserveren we structureel ruimte voor energievoorzieningen, zoals energiehubs, lokale opwek, opslag en 11 augustus 2026 - Versie 0.3 46 netinfrastructuur. Energievoorzieningen zijn daarmee een integraal onderdeel van de ruimtelijke inrichting.’ K. Mede naar aanleiding van deze zienswijze is aan de tekst over energiehubs het volgende toegevoegd: ‘ Bij de ontwikkeling en herstructurering van woonwijken, bedrijventerreinen en mobiliteitsinfrastructuur reserveren we structureel ruimte voor energievoorzieningen, zoals energiehubs, lokale opwek, opslag en netinfrastructuur. Energievoorzieningen zijn daarmee een integraal onderdeel van de ruimtelijke inrichting.’ L. Mede naar aanleiding van deze zienswijze is aan de tekst over energiehubs het volgende toegevoegd: ‘ Bij de ontwikkeling en herstructurering van woonwijken, bedrijventerreinen en mobiliteitsinfrastructuur reserveren we structureel ruimte voor energievoorzieningen, zoals energiehubs, lokale opwek, opslag en netinfrastructuur. Energievoorzieningen zijn daarmee een integraal onderdeel van de ruimtelijke inrichting.’ M.

Zoals aangegeven on de ontwerp POVI richten we ons op logische locaties rond bedrijventerreinen om vraag en aanbod efficiënt op elkaar af te kunnen stemmen. De binding van windturbines met de omgeving is daar onderdeel van. Met deze beleidsrichting willen we juist oplossingen mogelijk maken voor onze steden/kernen en bedrijven; daarbij houden we in de uitwerking rekening met de ruimte die een initiatief nodig heeft en wordt deze niet op voorhand te strikt begrensd. Aspecten zoals afstand tot infrastructuur, ruimtelijke inpassing en geldende windnormen spelen hierbij een belangrijke rol, zodat per situatie een zorgvuldige en passende afweging kan worden gemaakt. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. N. Aan deze zienwijze komen wij niet tegemoet. Wij vinden het van belang dat opwekprojecten onderdeel zijn van een hubstructuur. Initiatieven moeten bijdragen aan Friese opgaven, zoals het verminderen van netcongestie, het betaalbaar houden van energie voor de Friese inwoners, en het verbeteren van de energievoorziening voor bedrijven. Wij zien energiehubs hierbij juist niet als een barrière, maar als een kans om het energiesysteem slimmer en efficiënter te organiseren. Tegelijk vinden wij het belangrijk dat oplossingen niet te sectoraal worden ontworpen, maar aansluiten op het lokale energiesysteem en onderdeel worden van energiehubs.

Een energiehub kan verschillende vormen aannemen, passend bij de context. Deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de POVI. Energiebesparing Indieners: 50, 98 Indieners zien graag meer sturing van de provincie op het thema energiebesparing. Een van de indieners stelt voor om concrete provinciale maatregelen aan de POVI toe te voegen, en doet daarvoor de volgende aanbevelingen:  Regisseer handhaving van de energiebesparingsplicht, er zijn te weinig controles.  Stimuleer energiebesparing door het naleven van de energiebesparingsplicht en label C verplichting aantrekkelijker te maken door extra voordelen te koppelen aan de verplichting (versnelde vergunningverlening en intensivering van financiële regelingen)  Versnel elektrificatie van bedrijfsprocessen en mobiliteit. Antwoord: Onze inzet voor energiebesparing op strategisch niveau is voldoende weergegeven in paragraaf 3 Energiebesparing in het thema Energie. Op een aantal punten hebben we dit aangevuld. De verdere uitwerking van energiebesparing en de bijbehorende sturing werken we uit in een Omgevingsprogramma. Daarbij hebben we aandacht voor energiebesparing d.m.v. elektrificatie van bedrijfsprocessen en mobiliteit. Dit hebben we mede naar aanleiding van deze zienswijzen in de tekst opgenomen. Hierbij stemmen we onze rol af met de FUMO.

2.4.2.8 Onderscheid (locaties voor) co- en monomestvergisting (zie ook 2.4.2.11) Indieners: 7, 12, 13, 14, 20, 25, 40 T.a.v. het onderscheid tussen (locaties voor) co- en mono-mestvergisting wordt de provincie gevraagd/ verzocht om: 11 augustus 2026 - Versie 0.3 47 A. Expliciet onderscheid te maken in (de begrippenlijst van) de POVI tussen mono- vergisting en co-vergisting. B. Overal waar wordt gesproken over mestvergisting te verduidelijken welke vorm wordt bedoeld. C. Co-vergisting op agrarische bouwpercelen expliciet uit te sluiten en uitsluitend toe te staan op bedrijventerreinen. Hierbij wordt o.a. verwezen naar een beperkte bijdrage aan emissiereductie en nadelige effecten op het woon- en leefklimaat. Antwoord: A. De POVI maakt bewust geen onderscheid tussen mono- en covergisting. De voor- en nadelen van beide vormen zijn afhankelijk van de gebruikte techniek, de aard van de inputstromen, de schaal en de locatie. Deze aspecten vragen een locatiespecifieke afweging en kunnen daarom niet op het niveau van een strategische omgevingsvisie generiek worden beoordeeld. De afweging vindt plaats bij de verdere beleidsuitwerking en bij de beoordeling van concrete initiatieven in het kader van de omgevingsvergunning.

Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij in het thema Energie de tekst over biogas-vergisting aangevuld zodat duidelijker is dat beide vormen in Fryslân mogelijk zijn. We zetten in op het stimuleren van mono- mestvergisting omdat dit passend is bij de grondgebonden agrarische bedrijfsvoering in Fryslân en er SDE++ subsidie te verkrijgen is. B. De POVI maakt bewust geen onderscheid tussen mono- en covergisting. De voor- en nadelen van beide vormen zijn afhankelijk van de gebruikte techniek, de aard van de inputstromen, de schaal en de locatie. Deze aspecten vragen een locatiespecifieke afweging en kunnen daarom niet op het niveau van een strategische omgevingsvisie generiek worden beoordeeld. De afweging vindt plaats bij de verdere beleidsuitwerking en bij de beoordeling van concrete initiatieven in het kader van de omgevingsvergunning. Mede naar aanleiding van deze zienswijze hebben wij in het thema Energie de tekst over biogas- vergisting aangevuld zodat duidelijker is dat beide vormen in Fryslân mogelijk zijn. C. In de POVI wordt geen keuze gemaakt om co-vergisting op bepaalde plekken wel of niet mogelijk te maken. Wel wordt aangegeven dat voor grootschalige vergisting plek is op de bedrijventerreinen, agro-locaties, glastuinbouwlocaties en terreinen van openbare nutsvoorziening.

Voor mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, is van belang dat dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. 2.4.2.9 Vergisting overig (Zie ook Onderscheid (locaties voor) co- en monomestvergisting) Indieners: 7, 12, 13, 14, 20, 25, 40, 43, 47, 50, 77, 86, 98, 103 T.a.v. het onderwerp vergisting (overig) wordt geschreven dat: A. Het wenselijk is dat de ontwerp-POVI ten minste enkele algemene voorwaarden worden genoemd die dan vervolgens in de Omgevingsverordening kunnen worden uitgewerkt of gespecificeerd. B. Het onjuist is om te stellen dat vergisting van mest de uitstoot van stikstof vermindert. C. Het onjuist is om te stellen dat de Friese biogaspotentie maximaal wordt benut als bijvoorbeeld stikstofstripping of warmteproductie plaatsvindt. D. Het onwenselijk is om stikstofstripping of andere innovatieve technieken op agrarische bouwpercelen mogelijk te maken naast monomestvergisting in lokale samenwerkingsverbanden, omdat vormen van agro-industrie op een bedrijventerrein of agrolocatie thuishoren, of in ieder geval kleinschalig en beperkt dienen te zijn. E.

Met de zin ‘Vergisting kan boeren helpen bij de afbouw van derogatie en kunstmestgebruik.’ waarschijnlijk wordt bedoeld dat uit digestaat door bepaalde technieken (en met gebruik van warmte en middelen als zoutzuur) renure kan worden gemaakt en dat op macroniveau renure geen kunstmestvervanger is maar een ‘kunstmestverplaatser’. F. Dat er in de gemeente Weststellingwerf ervanuit gegaan wordt dat de provincie alles doet om de grootschalige opwek van groengas mogelijk te maken (verwijzing naar NB-vergunningen) en dat de gemeente graag met de provincie in gesprek gaat over de grote groengas potentie in Weststellingwerf en de plannen die de gemeente heeft ontwikkeld om deze potentie te benutten. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 48 T.a.v. het onderwerp vergisting (overig) wordt de provincie gevraagd/verzocht om: G. Te verduidelijken of de provincie vindt dat vergistingsinstallaties boven een bepaalde omvang niet op agrarische bouwpercelen thuishoren, en of de ontwerp-POVI helderder kan zijn over wat op welke schaal wordt toegestaan op agrarische percelen. H. Vast te leggen dat mestvergisting op agrarische bouwpercelen beperkt blijft tot kleinschalige toepassingen en dat grootschalige vergisting wordt gesitueerd op bedrijventerreinen of agro-locaties.

Hierbij wordt opgemerkt dat de POVI geen duidelijke beleidsmatige afbakening bevat van de schaal van mestvergisting die passend wordt geacht op agrarische bouwpercelen. I. Het uitgangspunt binnen het bestaande toetsingkader van de Omgevingsverordening dat mestvergisting op agrarische bouwpercelen uitsluitend is toegestaan als nevenactiviteit expliciet te onderschrijven en te handhaven (vanwege disproportionele belasting van de omgeving). Hierbij wordt opgemerkt dat de POVI niet duidelijk maakt welke beleidsmatige verruiming t.a.v. monovergisting als nevenactiviteit op agrarische bouwpercelen wordt beoogd. J. Expliciet te borgen dat mestvergisting alleen wordt toegestaan indien uit onderzoek blijkt dat het woon- en leefklimaat van omwonenden niet onevenredig wordt aangetast door geur, geluid of verkeersbewegingen. Hierbij wordt opgemerkt dat de passage in het ontwerp over “zorgvuldige inpassing en minimale overlast” onvoldoende concreet en niet toetsbaar is. K. De paragraaf Biogas – vergisting (p. 91) als volgt aan te passen: “ De Provincie stimuleert kleinschalige monovergisting op agrarische bouwpercelen als nevenactiviteit van agrarische bedrijfsvoering, individueel of in kleinschalige samenwerkingsverbanden. De voorwaarden zoals opgenomen in de Omgevingsverordening Fryslân bieden hiervoor het toetsingskader.

Ter bescherming van het woon- en leefklimaat geldt als aanvullende voorwaarde dat uit onderzoek blijkt dat geen onevenredige hinder ontstaat door geur, geluid of verkeersbewegingen. Grootschalige vergisting en co-vergisting worden gesitueerd op bedrijventerreinen en zijn niet toegestaan op agrarische bouwpercelen.” L. Een meer realistisch beeld te schetsen van de randvoorwaarden waaronder de genoemde kansen verantwoord gerealiseerd kunnen worden, en verwijst hierbij naar de nodige omstandigheden voor ammoniakreductie, marktomstandigheden en subsidies voor groengasproductie, en overlast. M. In de paragraaf "Biogas - Vergisting" (p. 91) de alinea die begint met "We willen de mogelijkheden…" als volgt te herformuleren: "We willen de mogelijkheden van mestvergisting beter benutten door het stimuleren van de toepassing van kleinschalige monovergisting op agrarische bouwpercelen, als een nevenactiviteit van agrarische bedrijfsvoering, individueel of in kleinschalige samenwerkingsverbanden. De voorwaarden die zijn gesteld in de huidige Omgevingsverordening 2022 bieden daarvoor alle ruimte. Ter bescherming van de omgeving stellen we de aanvullende eis dat uit onderzoek dient te blijken dat omwonenden van de installatie geen overlast door geur, geluid of verkeersbewegingen zullen ondervinden.

Grootschalige vergisting, waarbij de mest van veel veehouders uit de regio wordt getransporteerd naar een centrale locatie waar hij (al dan niet met bijmenging van co-producten) wordt vergist en eventueel verder verwerkt, hoort thuis op een bedrijventerrein. Voor co- vergisting zien we geen plaats op agrarische bouwpercelen." N. Of de provincie wil inzetten op maximale biogasproductie, of wil mestvergisting optimaal benutten als techniek waarmee primair emissies in de landbouw kunnen worden gereduceerd, met biogasproductie als secundair effect. O. Te verhelderen of de passage over mestvergisting in de ontwerp-POVI iets nieuws behelst t.a.v. de Omgevingsverordening 2022. P. De passage "zorgvuldige inpassing en minimale overlast voor omwonenden voorop staan" om te zetten in een formulering zoals die door de Provincie Groningen wordt gebruikt: "Uit onderzoek dient te blijken dat omwonenden van deze installatie geen overlast door geur, geluid of verkeersbewegingen zullen ondervinden". Q. In de Omgevingsvisie de kanttekeningen bij centrale mestvergisting beter te beschrijven, en hierbij aandacht te geven aan de strijdigheid met andere beleidsdoelen, zoals weidegang, dierenwelzijn en de onjuiste veronderstelling dat het bijdraagt aan de energietransitie. Indiener licht deze strijdigheden toe in diens zienswijze. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 49 R.

In de POVI expliciet de globale voorwaarden voor vergisting te noemen die in de Omgevingsverordening worden uitgewerkt; de volgende globale voorwaarden worden hierbij voorgesteld: a. Dat het agrarisch bedrijf, waar de ‘samenwerkingsvergister’ wordt gevestigd, zorgt voor een substantieel deel van de input van de mest b. Dat grootschalige mestvergisting niet thuishoort op een agrarisch bouwperceel en de monovergisting dus kleinschalig dient te zijn. c. Dat uit onderzoek dient te blijken dat omwonenden van de installatie geen overlast door geur, geluid of verkeersbewegingen zullen ondervinden dat alle mest die in een ‘samenwerkingsvergister’ op een agrarisch bouwperceel wordt verwerkt afkomstig is van lokale veehouders. d. Dat als de vergister niet meer als zodanig in gebruik is voor verwerking van een substantieel deel bedrijfseigen mest, aangevuld met mest uit de lokale omgeving, deze dan moet worden ontmanteld." S. Productie van groen gas en reductie van stikstofemissies als voorwaarden toe te voegen aan de globale voorwaarden die in de Omgevingsverordening nader worden uitgewerkt, als deze punten redenen zijn voor de provincie om de mogelijkheden voor mestvergisting uit te breiden. T. In de POVI de mogelijkheid toe te voegen dat op een agrarisch bouwperceel waar een veehouder een vergister voor productie van groen gas heeft, dat daar d.m.v.

een biogasleiding ook biogas van veehouders uit de lokale omgeving opgewerkt kan worden tot groen gas. Daarbij wordt genoemd dat hiermee in vergelijking met een ‘samenwerkingsvergister’ veel extra transport van mest en digestaat d.m.v. zwaar vrachtverkeer voorkomen wordt. U. Te verhelderen wat er met 'coproductie met warmte' wordt bedoeld. V. Te komen met oplossingen voor het stagneren van (mono)vergisters vanwege de stikstofproblematiek. W. Aandacht voor het oplossen van juridische kwesties die de plannen voor productie van groengas belemmeren. X. Het potentieel van biogas te versnellen met een stikstofvrijstelling voor de bouwfase. Daarbij worden specifiek de volgende aanbevelingen gedaan: e. Introduceer een stikstofvrijstelling voor de bouwfase van groen gasprojecten die in de exploitatiefase substantiële en structurele emissiereducties opleveren, zodat tijdelijke bouwemissies de realisatie van duurzame energieprojecten met grote structurele milieuvoordelen niet blokkeren. f. Benoem voorkeursgebieden voor de opwek van groen gas. g. Bundel vergunningsaanvragen voor projecten met groen gas." Y. Mono-mestvergisting voor de productie van groen gas en stroom te stimuleren. Daarbij worden stalaanpassingen voor mestvergisting en de uitbreiding van mestopslag genoemd. Antwoord: A.

Mede naar aanleiding van deze zienswijze is aan de tekst toegevoegd dat we ruimte blijven geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Deze en andere voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. B. De tekst is naar aanleiding van deze zienswijze aangepast. De relatie tussen mestvergisting en stikstofemissies is genuanceerder verwoord, zodat duidelijker wordt dat eventuele effecten afhankelijk zijn van de wijze waarop mestvergisting wordt toegepast en niet zonder meer kunnen worden toegeschreven aan mestvergisting alleen. C. De omgevingsvisie geeft aan wat Fryslân voor ogen heeft en dit is de Friese biogaspotentie maximaal benutten. Met de vergisting van mest wordt bijgedragen aan de energievoorziening en het kan helpen bij de afbouw van derogatie en kunstmestgebruik. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 50 D. In de POVI hebben we de aanvullende tekst opgenomen dat we ruimte geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Dit geldt ook voor de stikstofstripper of andere innovatieve technieken. E. De discussie of Renure een kuntmestverplaatser of kunstmestvervanger is leidt niet tot wijziging van de POVI tekst.

In het Omgevingsprogramma zal dit aandacht krijgen. F. De Provincie gaat het gesprek met Weststellingwerf graag aan over de potentie van de grootschalige opwek van groen gas in de gemeente. De Provincie werkt aan een oplossing. In 2.3 thema natuur van de POVI staat: ‘Ecologisch herstel en juridisch houdbare maatregelen voor stikstofreductie zijn noodzakelijk om voortgang en investeringen weer mogelijk te maken.’ G. De POVI doet geen uitspraak over de schaal van de vergisters. Aan de POVI is de tekst toegevoegd dat we ruimte blijven geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Deze en andere voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. H. De POVI doet geen uitspraak over de schaal van de vergisters. Aan de POVI is de tekst toegevoegd dat we ruimte blijven geven aan mestvergisting op agrarische bouwpercelen, individueel of in lokale samenwerkingsverbanden, zolang dit een nevenactiviteit blijft bij het agrarisch bedrijf. Deze en andere voorwaarden voor mestvergisting werken we verder uit in een Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening. I. De POVI doet geen uitspraak over de schaal van de vergisters.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4e046b02-2d0d-4498-8b7e-e35ddf65be1b?agendaItemId=83a9bd4c-9d07-403f-a984-db10c9b0516f