03.1 Bijlage 1 - Programma Begroting 2027: Wat kost het uitvoeren van het akkoord Ambities aan Zee
Tekst van het document
• We werken met het Ambitieweb zodat bij projecten alle aspecten van duurzaamheid vanaf de start aandacht krijgen en prioriteiten duidelijk zijn. • We voeren het Nieuwe Normaal in om circulariteit goed in te bedden in de organisatie. • In samenwerking met de diverse partijen werken we aan de energietransitie binnen de Friese Energietafel (FET). • De transitievisie warmte actualiseren en omzetten in het Warmteprogramma. De opgestelde bronnenstrategie nemen we daarin op. • Verder uitvoeren van het isolatieprogramma. • We spelen in op de gevolgen van klimaatverandering en geven ruimte aan water. • Het uitvoeringsprogramma laadinfrastructuur verder realiseren. • Fietsgebruik stimuleren we via het regionale programma Werk Slim, Reis Slim. Speerpunt 3 Een doelmatige, milieu-hygiënische, economische en duurzaam verantwoorde afvalinzameling. We werken aan betere afvalscheiding met steeds meer hergebruik van afval. We willen zo groeien naar een circulaire economie. In 2030 willen we minimaal 60% van ons afval recyclen. Dat vraagt om een goede afweging van methoden om dit te bereiken. We zetten in op betere afvalscheiding met minder groen in het restafval en hoogwaardige recycling door meer grondstoffen uit restafval te halen. We willen zwerfafval op land en in het water verder terugdringen. Daarnaast krijgt ongediertebestrijding een hogere prioriteit.
Dit zal plaatsvinden binnen de herprioritering van de bestaande middelen. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • Geschikte vormen onderzoeken om afvalscheiding verder te stimuleren. • Inzetten van afvalcoaches. • De mogelijkheid van meer ondergrondse containers in de binnenstad onderzoeken we. • We gaan door met het zwerfafval project ‘Harlingen schoonste stad aan het Wad 2025-2027’. • Samen met de Friese Milieufederatie en het onderwijs starten we met voorlichting om bewustwording te creëren over zwerfafval. • Het project Samen Fryslân Schoon zetten we voort. • De Bubble Barrier handhaven we. 65 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Speerpunt 4 Zorgdragen voor een efficiënte, effectieve en resultaatgerichte bedrijfsvoering en meewerken aan de toekomst van de FUMO. We ondersteunen de doorontwikkeling van de uitvoeringsdienst FUMO. Het gaat daarbij om de organisatie zelf en het verder verbeteren van de taken en de FUMO als systeem. Wat gaan we er in 2027 voor doen? Onze (kritische) bijdrage blijven leveren aan de doorontwikkelingen van de FUMO. Speerpunt 5 Doelbewust rioolbeheer. We streven naar een goed functionerend rioolstelsel zonder achterstallig onderhoud en met zo weinig mogelijk ongewenste riooloverstortingen.
Op basis van de inspecties van riolen en gemalen, de plannen voor wegenonderhoud en klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte maken we gerichte vervangingskeuzes. Wat gaan we er in 2027 voor doen? Beheer en de geplande investeringen doen we overeenkomstig het Gemeentelijk Rioleringsplan 2024-2028. De financiële gevolgen verwerken we in de berekening van de kostendekkendheid van de rioolheffing. Speerpunt 6 Een klimaatbestendige inrichting van de Openbare ruimte. In het Gemeentelijk Rioleringsplan 2024-2028 is veel aandacht voor het klimaatbestendig maken van de gemeente Harlingen. Met rijkssubsidie voeren we klimaatadaptieve maatregelen versneld uit. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • Het aanleggen van de waterberging Hugo de Grootstraat. • We bereiden de aanleg voor van het hemelwaterriool Voorstraat. • Inwoners kunnen nog steeds gebruik maken van de subsidieregeling klimaatbestendige maatregelen. • We vergroenen diverse straten en kernen. • In groen vakken vervangen we bestaande beplanting door beplanting die geschikter is voor de omgeving, beter is voor de biodiversiteit, meer bestand is tegen hitte c.q. droogtestress én makkelijker te onderhouden is. Speerpunt 7 De REC een voortdurend punt van zorg en aandacht van de gemeente Harlingen te laten blijven in het belang van haar inwoners.
Wat gaan we er in 2027 voor doen? We blijven alle ontwikkelingen en gebeurtenissen rond de REC kritisch volgen. Harlinger indicatoren Milieu Aantal kilo’s restafval dat verbrand wordt Indicator | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Restafval dat wordt verbrand (per inwoner*) | 118 kg | 100 kg | 103,5 kg | 105 kg *Bron: Omrin Ecologisch beheer Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Ecologisch beheerd areaal: Talud | 15.331 m2 | 16.690 m2 | 19.712 m2 | 19.712 m2 Ecologisch onderhouden bermen * | 11.470 m2 | 49.482 m2 | 72.172 m2 | 164.317 m2 Natuurlijke oevers en wadi | 5.588 m2 | 2.190 m2 | 2.190 m2 | 2.190 m2 Ruigte en braakliggende percelen | 44.198 m2 | 34.935 m2 | 34.935 m2 | 34.935 m2 Bloemrijk kruidenmengsel | 116.390 m2 | 121.073 m2 | 103.163 m2 | 148.633 m2 Totaal | 192.977 m2 | 227.370 m2 | 227.370 m2 | 369.787 m2 Toelichting: Ecologisch groenbeheeris een vorm van het beheren van groen waarbij de | inheemsefloraenfauna | centraal staan. Ecologisch beheer is er op gericht debiodiversiteitte vergroten en de flora en fauna de kans te geven zich door middel vannatuurlijke processente ontwikkelen. De soortensamenstelling van een stuk groen wordt grotendeels bepaald door natuurlijke concurrentie en bijgestuurd door de beheerder. *Ecologisch onderhouden bermen (voorheen bijenlint bermen) zijn bermen die worden gemaaid zodra de meeste bloei en zaadvorming voorbij is.
66 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 5.599 | 10.104 | 7.165 | 6.537 | 6.544 | 6.368 Baten | 4.893 | 7.229 | 5.482 | 5.541 | 5.598 | 5.588 Resultaat voor | -706 | -2.874 | -1.683 | -996 | -946 | -780 bestemming Onttrekking | 57 | 1.723 | 388 | 288 | 200 aan reserves Toevoeging aan reserves Mutaties reserves | 57 | 1.723 | 388 | 288 | 200 Resultaat na | -649 | -1.151 | -1.295 | -708 | -746 | -780 bestemming 67 Kaderstellende beleidsnota’s Volksgezondheid Nota Gezond en Vitaal Harlingen 2023-2026 | 2023 Riolering Gemeentelijk Rioleringsplan 2024-2028 | 2024 Fries Bestuursakkoord Waterketen | 2021-2025 (FBWK3) Energievisie Fryslân 2050 | 2023 Afval Nota bodembeheer | 2018 Afvalstoffenverordening | 2012 Notitie afvalbeleid | 2017 Milieubeheer Gemeenschappelijke Regeling Friese Uitvoeringsdienst Milieu en Omgeving | 2017 Duurzaamheidsnotitie | 2024 68 69 PROGRAMMA 9 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE VERNIEUWING
70 In Harlingen kunnen mensen prettig wonen, in wijken en dorpen die leefbaar, toekomstbestendig en herkenbaar zijn. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing raken het dagelijks leven van inwoners. Dat vraagt om samenhangende keuzes op meerdere gebieden. Deze komen dan ook terug in ons toekomstbeeld voor 2050 en de Omgevingsvisie. Woningbouw, herontwikkeling en investeringen in de leefomgeving vormen een gezamenlijke opgave. Daarbij letten we op betaalbaarheid, doorstroming, duurzaamheid en kwaliteit van de openbare ruimte. Ontwikkelingen moeten passen bij het karakter van Harlingen en bijdragen aan ontmoeting en leefbaarheid. Speerpunten 1 Uitvoering woonvisie en regionale woningmarktafspraken. 2 Leegstand en verpaupering tegengaan. 3 Werken naar een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Speerpunt 1 Uitvoering woonvisie en regionale woningmarktafspraken. Parallel aan de uitwerking van het Toekomstbeeld Harlingen en de Omgevingsvisie stellen we het volkshuisvestingsprogramma op. Dit vervangt de huidige woonvisie. De Wet Versterking Regie Volkshuisvesting verplicht gemeenten om dit programma op te stellen. Hierin leggen we vast hoeveel woningen, van welk type, voor welke doelgroepen nodig zijn en welke locaties we daarvoor inzetten.
Ook werken we hierin uit hoe we voorzien in de woon- en of zorgbehoefte van aandachtsgroepen zoals ouderen en kwetsbare personen uit de GGZ of maatschappelijke opvang en arbeidsmigranten. In het programma maken we inzichtelijk wat de gewenste markt- en prijssegmenten zijn. Ten slotte gaat het volkshuisvestingsprogramma in op aanpassing en verbetering van de bestaande woningvoorraad het gaat dan om zaken als verduurzaming, splitsen van woningen en aanpak van leegstand. Ook de kwaliteit van de woonomgeving en toegang tot voorzieningen komt erin aan de orde. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We stellen het volkshuisvestingsprogramma op. • Invoering van de urgentieverordening voor wettelijk bepaalde voorrangsgroepen. • Herijken de regionale woningbouwafspraken in een nieuwe Regionale Woondeal. • Met de ontwikkeling van 250 extra woningen willen we de woningbouwopgave versnellen. • Werken aan de uitvoering van de woonzorgvisie. • We geven uitvoering aan de prestatieafspraken met woningcorporatie(s) en huurdersorganisatie. • Onderzoeken mogelijkheden voor voorrang van eigen inwoners bij nieuwbouw. • Geven uitvoering aan nieuwe wet en regelgeving. Speerpunt 2 Leegstand en verpaupering tegengaan. Binnen het project ‘revitalisering monumentale binnenstad Harlingen’ is een stadsherstelfonds opgericht.
Dit is gebeurd in een samenwerking tussen provincie Fryslân, Hein Buismanstichting Harlingen en de gemeente Harlingen. De gelden uit dit fonds worden ingezet voor het financieren van het onrendabele deel van de restauratie van vervallen panden met cultuurhistorische waarde. De Harlinger Hein Buismanstichting zet zich al jaren in voor het aankopen en restaureren van panden en neemt al deze taken voor haar rekening. Als uitwerking van onder andere de Regio Deal en de centrumvisie willen we een beter beeld krijgen van de aard en omvang van leegstaande woningen in Harlingen. Ook willen we specifiek kijken naar wonen boven winkels daarbij kijken we ook naar het huidige gebruik, onderhoud en brandveiligheid. 71 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Wat gaan wij er in 2027 voor doen? • Analyse leegstand bestaande voorraad. • We gaan kijken hoe we wonen boven winkels kunnen bevorderen. • Waar mogelijk kennen we subsidie toe uit de regeling met de Hein Buismanstichting. • Contact onderhouden met het bestuur van de Hein Buismanstichting. Speerpunt 3 Werken naar een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Sinds 1 januari 2024 werken we met de Omgevingswet. Dat betekent minder regels, meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk en vertrouwen als uitgangspunt. In 2027 blijft de focus liggen op de verdere implementatie van de Omgevingswet.
Het motto van deze wet is: “ruimte voor ontwikkeling en waarborgen voor kwaliteit”. Daarbij gaan we uit van de vier basisinstrumenten uit deze wet: Omgevingsvisie, Programma’s, Omgevingsplan en vergunningen. We werken het Toekomstbeeld 2050 en de Omgevingsvisie verder uit en leggen deze ter vaststelling aan de gemeenteraad voor. Het Toekomstbeeld is een inspirerend en ambitieus document met de strategische en richtinggevende keuzes voor de lange termijn. Deze toekomstvisie is het vertrekpunt voor de Omgevingsvisie. Dit integrale beleidsstuk voor de fysieke omgeving geldt voor het gehele grondgebied van de gemeente. In de visie zijn de keuzes uit het Toekomstbeeld vertaald naar thematische en/of gebiedsgerichte opgaven. Programma’s bestaan uit de uitvoeringsgerichte uitwerking van het omgevingsbeleid en uit maatregelen om de bijbehorende doelen te bereiken. Het Omgevingsplan en de vergunningen vormen de juridische vertaling hiervan. Het omzetten van het huidige tijdelijke Omgevingsplan naar hét nieuwe Omgevingsplan voor de gehele gemeente pakken we gebied voor gebied aan. Bepaalde onderwerpen benaderen we grotendeels thematisch. Dit is bijvoorbeeld het geval bij milieu. In 2027 stellen we de wijziging van het Omgevingsplan voor het bedrijventerrein Oostpoort en de Koningsbuurt vast en starten we met het opnemen van de Industriehaven in het Omgevingsplan.
Het nieuwe Omgevingsplan moet voor 2032 klaar zijn. Qua ruimtelijke ontwikkeling wordt verder inhoud gegeven aan de ontwikkeling van de Westerzeedijk, de Willemshaven, het Waterfront (Waddenpromenade, veerhaven, sluiscomplex en lang parkeren), Ludinga fase 2, woningbouw in Midlum en het begeleiden van nieuwe (bouw)initiatieven. Nieuwe ontwikkelingen worden planologisch geregeld in de vorm van een wijziging van het omgevingsplan, of eventueel een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Wat gaan wij er in 2027 voor doen? • Werken, en verder ervaring opdoen, met de Omgevingswet. • Het Toekomstbeeld 2050 en de Omgevingsvisie laten we door de raad vaststellen. • We gaan aan de slag met Omgevingsprogramma’s. • Vervolg geven aan het opstellen van het Omgevingsplan. Harlinger indicatoren Aanbod huurwoningen Indicator* | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Beschikbare huurwoningen naar prijsklasse Goedkoop | 15% | 12% | 12% | 12% Betaalbaar | 78% | 75% | 75% | 75% Bereikbaar | 7% | 13% | 13% | 13% Bron: De Bouwvereniging (2026). Vermelde cijfers zijn exclusief aanbod overige( sociale) verhuurders. (2025: Goedkoop: huur < €498,20; Betaalbaar: huur tussen €498,20 en €713,02 (lage aftoppingsgrens); bereikbaar: huur tussen €713,02 en €932,92).
Lastendruk bedrijven Indicator* | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Gemiddeld aanslag OZB alle Friese gemeenten (alle | 14.068 | 15.187 | 15.825 | 16.559 categorieën) Gemeente Harlingen gemiddelde aanslag over alle | 15.644 | 18.718 | 19.856 | 20.854 categorieën Plaats ranglijst gemeente Harlingen (van de 18 | 11 | 14 | 15 | 15 gemeenten) Bron: Coelo 2026. Voor toelichting zie paragraaf lokale heffingen, lastendruk. 72 Algemene Indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Harlingen | Harlingen | Harlingen | Harlingen | Gemeente < 25.000 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | inw. 2023/2024/2025 Gemiddelde WOZ waarde | 1000 euro | CBS 2026 | 237 | 248 | 263 | 293 | 469 Nieuw gebouwde woningen | Aantal | BAG | 9,6 | 3,6 | geen data | geen data | 8,6 per 1000 | 2024 woningen Demografische druk ** | % | CBS 2026 | 88,0% | 86,6% | 88,3% | 89,3% | 82,9% Gemeentelijke woonlasten eenpersoons-huis | In Euro’s | COELO | 662 | 694 | 748 | 790 | 1.040 houdens | 2026 Gemeentelijke woonlasten meerpersoons-huis | In Euro’s | COELO | 766 | 800 | 854 | 904 | 1.139 houdens | 2026 * Voorlopige cijfers. ** De som van het aantal personen van 0 tot 20 en van 65 en ouder ten opzichte van het aantal personen in de leeftijd van 20 tot 65 jaar.
X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 2.747 | 6.009 | 2.338 | 2.686 | 2.586 | 3.086 Baten | 839 | 3.643 | 596 | 596 | 596 | 596 Resultaat voor bestemming | -1.908 | -2.365 | -1.742 | -2.090 | -1.990 | -2.490 Onttrekking | 1.639 | 896 | 250 | 600 | 500 | 1.000 aan reserves Toevoeging aan reserves | -1.400 Mutaties reserves | 239 | 896 | 250 | 600 | 500 | 1.000 Resultaat na bestemming | -1.669 | -1.469 | -1.492 | -1.490 | -1.490 | -1.490 73 74 Kaderstellende beleidsnota’s Ruimtelijke Ordening Camperbeleid 2010 Structuurvisie 2012 Detailhandelstructuurvisie Harlingen, Dynamiek met Karakter 2013 Logiesbeleid 2020 Actualisering detailhandelsbeleid (implementatie dienstenrichtlijn) 2021 Ruimtelijk kompas 2017 Notitie bouwhoogte (incl. evaluatie2024) 2010 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Nota Grondbeleid 2024-2027 2024 Wonen en Bouwen Prestatieafspraken gemeente Harlingen- De Bouwvereniging-Huurdersverenging 2025 Prestatieafspraken gemeente Harlingen- De Bouwvereniging-Woonfriesland 2025 Prestatieafspraken gemeente Harlingen- Woonzorg Nederland 2025 Woonvisie (incl.
Addendum) 2023 Gemeenschappelijke regeling Hûs en Hiem, welstandadvisering en monumentenzorg 2022 Welstandsnota 2021 Bouwverordening 2015 Visiedocument Ruimtelijk Kompas Harlingen 2017 75 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen 75 PARAGRAFEN
A. | LOKALE HEFFINGEN | Verhogingen 2027 In de begroting is rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: Algemeen De gemeentelijke belastingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten | Onroerende-zaakbelasting van de gemeente. Van de lokale heffingen die bij de algemene dekkingsmiddelen | In 2027 worden de OZB-tarieven verhoogd met het geschatte inflatiepercentage horen is de onroerendezaakbelastingen (OZB) de belangrijkste. Ook de opbrengst | van 2,1%. Daarnaast wordt de OZB-opbrengst, conform het hoofdlijnenakkoord, van de (water)toeristenbelasting moet als algemeen dekkingsmiddel worden | verhoogd met €450.000. aangemerkt. Uitgangspunt bij de samenstelling van de begroting 2027 is een verhoging van de tarieven met het geschatte inflatiepercentage van 2,1% | Voor de OZB op niet-woningen is op grond van een raadsbesluit de (=nationale consumentenprijsindex (cpi) voor 2026 uit de meicirculaire 2026). | geprognosticeerde opbrengst per 1 januari 2024 verhoogd met €80 per €100.000 WOZ-waarde ter financiering van het Ondernemersfonds. Deze verhoging is Daarnaast zijn er nog heffingen die niet tot de algemene dekkingsmiddelen horen, | vervolgens omgerekend naar een opslag van 14,6% op de begrote OZB-opbrengst maar wel in het beleidsmatige deel van het overzicht betrokken worden. De | voor niet-woningen.
Hierdoor wordt de bijdrage aan het Ondernemersfonds belangrijkste zijn de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. | automatisch geïndexeerd. De geraamde meeropbrengst bedraagt €436.000 in 2027 (2026: €391.000). In programma 4 van de begroting is een bedrag van Kosten overhead | €436.000 opgenomen als bijdrage aan het Ondernemersfonds. De overheadkosten worden als apart taakveld begroot binnen programma 1 Bestuur en Ondersteuning. In de programma’s worden alleen de kosten | Afvalstoffenheffing opgenomen die betrekking hebben op het primaire proces. | Het uitgangspunt is dat de inzameling en verwerking van GFT- en huishoudelijk afval volledig kostendekkend (100%) worden uitgevoerd. Het centraal begroten van de overheadkosten betekent dat het niet mogelijk is | De kosten voor inzameling en verwerking zijn ten opzichte van de vorige begroting om uit de taakvelden alle kosten te bepalen. Analoog aan de extracomptabele | met €218.000 gestegen. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door een toerekening van compensabele btw worden daarom ook de overheadkosten | meer dan trendmatige verhoging van de inzamelings- en verwerkingskosten van extracomptabel toegerekend. Voor deze toerekening wordt een opslag berekend | Fryslân Miljeu.
door de totale overheadkosten (het saldo van het taakveld overhead bestaande | In voorgaande jaren kon het tarief worden verlaagd door inzet van de voorziening uit loon- en overige kosten) uit te drukken in een percentage van de direct aan het | afvalstoffenheffing. Deze voorziening is inmiddels volledig uitgeput, waardoor het primaire proces toegerekende loonkosten. | kostendekkende tarief volledig aan de gebruikers moet worden doorberekend. Voor de begroting 2027 is deze opslag als volgt berekend: | Als gevolg hiervan stijgt het tarief voor een eenpersoonshuishouden met €42,24 naar €279,00. Voor een meerpersoonshuishouden stijgt het tarief met €46,20 Totale kosten overhead: €8.436.374 (loonkosten) + €4.136.096 (overige kosten) = | naar €397,32. €12.572.470. | De tarieven voor een extra grijze of groene container worden met 2,1% geïndexeerd. Totale loonkosten primaire proces: €12.178.883 Opslagpercentage i.v.m. overhead: €12.572.470 / €12.178.883 = 103%. (2026: 108%) | Rioolheffing Ook voor de rioolheffing wordt uitgegaan van volledige (100%) kostendekking.
Voor die belastingen en rechten waarin maximaal 100% kostenverhaal mag | Naast de kosten voor riolering worden tevens 50% van de kosten voor het plaatsvinden wordt voor de berekening van het kostendekkingspercentage | schoonmaken van watergangen en 50% van de kosten van de veegdienst via de rekening gehouden met deze opslag voor overhead. | tarieven doorberekend. 76 De rioolheffing wordt geheven van zowel eigenaren als gebruikers. Gebruikers | Leges zijn een heffing verschuldigd voor elke volle 150 m³ waterverbruik boven de | De tarieventabel bij de legesverordening kent 3 titels, te weten: drempel van 250 m³. In de praktijk zijn daardoor vrijwel uitsluitend bedrijven een | Hoofdstuk 1. Algemene dienstverlening. gebruikersheffing verschuldigd, aangezien huishoudens doorgaans minder dan | Hoofdstuk 2. Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet. 400 m³ water per jaar verbruiken. | Hoofdstuk 3. Dienstverlening vallend onder de dienstrichtlijn en niet vallend onder De kosten voor riolering nemen in 2027 toe met circa €122.000. Dit wordt | hoofdstuk 2. voornamelijk veroorzaakt door een hogere indexering van de bijdrage aan Omrin. | De afzonderlijke en integrale kostendekkendheid van deze onderdelen zijn als Het nieuwe vastrecht voor niet-woningen met een oppervlakte van 25 m² tot 60 | volgt: m² bedraagt daarmee €113,16.
Dat is een stijging van €4,68 ten opzichte van 2026. Het vastrecht voor alle overige objecten komt uit op €226,32, een stijging | Omschrijving | Kostendekking van €9,36 ten opzichte van 2026. De gebruikersheffing wordt in 2027 met 2,1% | Hoofdstuk 1 | 49,62% verhoogd naar €37,56 | . | Hoofdstuk 2 | 81,89% Bij de tariefberekening is rekening gehouden met een korting van €15 per | Hoofdstuk 3 | 12,74% aansluiting. Deze korting wordt gedekt door een onttrekking van €130.000 aan de voorziening rioolheffing. | Totale tarieventabel | 58,36% Toeristenbelastingen | Afvalstoffenheffing en rioolheffing Om beter aan te sluiten met het gemiddelde percentage voor toeristenbelasting in | Ook de afvalstoffenheffing en rioolheffing mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Friesland, is het tarief voor de (water)toeristenbelasting in twee stappen verhoogd | (bedragen in €) tot €1,95. In 2024 ging het tarief van €1,20 naar €1,55. In de begroting 2025 ging | Omschrijving | Afvalstoffenheffing | Rioolheffing het tarief van €1,55 naar €1,95. In de begroting 2026 was het tarief €1,95 en dit | Lasten taakvelden | 2.243.000 | 1.665.000 geldt ook voor 2027.
| Baten taakvelden | -175.000 | 0 Overige belastingen en rechten | Kwijtscheldingen | 112.000 | 0 Conform de Kadernota begroting 2027 worden de tarieven van de overige | Netto lasten taakvelden | 2.180.000 | 1.665.000 heffingen in 2027 met 2,1% verhoogd. | Toe te rekenen kosten: Overhead | 105.000 | 230.000 Kostendekkendheid leges en heffingen | (Compensabele) BTW | 450.000 | 319.000 Op grond van artikel 10 van het BBV moet inzichtelijk worden gemaakt hoe bij de | Totale lasten | 2.735.000 | 2.214.000 berekening van tarieven van heffingen, die hoogstens kostendekkend mogen zijn, | Opbrengst heffing | 2.735.000 | 2.084.000 de geraamde baten de ter zake geraamde lasten niet overschrijden. | Bijdrage voorziening (dekking | 0 | 130.000 kortingen) Totale baten | 2.735.000 | 2.214.000 Dekkingspercentage | 100% | 100% 77 Overzicht belangrijkste tarieven | Omschrijving | Rekening | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 Soort heffing | 2026 | 2027Aantal verzoeken met volledige | 495 | 475 | 465 Onroerende-zaakbelasting ¹ | kwijtschelding Woningen: | Aantal verzoeken met gedeeltelijke | 1 | 10 | 5 kwijtschelding - eigenaren in percentage van de WOZ-waarde | 0,0945% | N.t.b. | Aantal verzoeken dat is afgewezen | 157 | 110 | 125 Niet-woningen | Totaal aantal verzoeken | 653 | 595 | 595 - eigenarentarief in percentage van de WOZ-waarde | 0,3635% | N.t.b.
| Lastendruk - gebruikerstarief in percentage van de WOZ-waarde | 0,2862% | N.t.b. | Jaarlijks wordt door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Afvalstoffenheffing: | Overheden een onderzoek verricht naar de ontwikkeling van de lokale lasten. Uit - voor eenpersoonshuishoudens | €236,76 | €279,00 | de meest recente rapportage (2026) blijkt dat de omvang van de gemeentelijke - voor meerpersoonshuishoudens | €351,12 | €397,32 | heffingen van Harlingen tot de top 5 behoort van de laagste in Friesland. - voor extra containergebruik (grijs) | €171,48 | €175,08 | In het onderzoek zijn betrokken de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. - voor extra containergebruik (groen) | €31,08 | €31,68 | De onderstaande tabel toont de gemiddelde woonlasten van Harlingen t.o.v. Rioolheffing: | Friesland en Nederland voor één- en meerpersoonshuishoudens. - voor eigenaren niet-woningen 25 m² - 60 m² | €108,48 | €113,16 | Gemiddelde woonlasten¹ | Eenpersoonshuish. | Meerpersoonshuish. - voor eigenaren alle overige objecten | €216,96 | €226,32 | 2025 | 2026 | 2025 | 2026 - voor gebruikers per volle 150 m³ boven 250 m³ | €36,84 | €37,56 | Gemeente Harlingen | 748 | 790 | 854 | 904 ¹ Voor de heffing van onroerende-zaakbelasting in 2027 vindt in 2026 hertaxatie plaats naar de waardepeildatum 1 januari 2026.
De uitkomst hiervan is van belang voor de | Friesland | 813 | 860 | 919 | 976 tariefberekening. | Nederland | 964 | 1014 | 1053 | 1109 Plek ranglijst Friesland (lasten van | 7 | 5 | 4 | 3 Kwijtscheldingsbeleid | laag naar hoog) Voor de afvalstoffenheffing , de OZB en de rioolheffing voor woningen kan | ¹ gemiddelde OZB + afvalstoffenheffing + rioolheffing kwijtschelding worden aangevraagd. Ondernemers kunnen kwijtschelding | Voor een nader inzicht in de ontwikkeling van de woonlasten aanvragen voor de privé aanslag. Met ingang van 2024 is de vermogensnorm | meerpersoonshuishoudens wordt verwezen naar het onderdeel financiële verruimd. | kengetallen van paragraaf B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing De kosten van bestaan worden gehandhaafd op 100% van de normuitkering | (Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden). (bijstand). De onderstaande tabel geeft een aantal gegevens over kwijtschelding weer. | Wat betreft de lastendruk voor bedrijven is het lastiger om een vergelijking te maken met andere gemeenten omdat de gemeente Harlingen geen afval inzamelt bij bedrijven. Bedrijven moeten hiervoor zelf een contract afsluiten met een andere partij.
Ook met betrekking tot de rioolheffing voor bedrijven is het lastig 78 79 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen om bedragen te berekenen die vergelijkbaar zijn met andere gemeenten omdat de rioolheffing voor eigenaren van bedrijven in Harlingen mede afhankelijk is van de bruto vloeroppervlakte van het bedrijf. De vergelijking van de OZB-last voor bedrijven (zie de tabel op bladzijde 72, programma 9) heeft het COELO gebaseerd op standaardwaarden, waarbij voor alle gemeenten dezelfde WOZ-waarde wordt toegepast. De verschillen in de tabel worden daardoor uitsluitend verklaard door verschillen in de OZB-tarieven voor niet-woningen. De relatief hoge positie (15e plek) van Harlingen zegt daarom vooral iets over de hoogte van het tarief en niet rechtstreeks over de feitelijke belastingdruk voor bedrijven, aangezien deze afhankelijk is van de WOZ-waarde van het individuele bedrijfspand. De ontwikkeling sinds 2023 laat zien dat de OZB-last in Harlingen sterker is gestegen dan gemiddeld in Friesland. Dit hangt samen met lokale beleidskeuzes, waaronder extra verhogingen boven de indexeringen en de invoering van een opslag ten behoeve van het ondernemersfonds in 2024. Hierdoor is ook de positie van Harlingen op de Friese ranglijst gestegen. 80 B.
WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Algemeen De gemeente wil op een gestructureerde wijze risico’s beheersen en eventuele risico’s bewust nemen. Om die reden is het van belang om inzicht te hebben in eventuele grote financiële tegenvallers die bij de risico’s horen en de beschikbare weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. Conform het Besluit Begroting en Verantwoording komt in deze paragraaf de volgende informatie aan de orde: Het beleid inzake weerstandscapaciteit en de risico’s. Inventarisatie van de risico’s. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit. Confrontatie risico’s met beschikbare weerstandsvermogen. Beleid inzake weerstandscapaciteit en de risico’s Het beleid is vastgelegd in de Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015, die in de raadsvergadering van 1 juli 2015 is vastgesteld. Begrippen In deze paragraaf zijn de volgende begrippen gedefinieerd: Begrip Toelichting Weerstandscapaciteit Dit is het geheel van middelen en mogelijkheden om niet begrote, onvoorziene en (mogelijk) substantiële kosten te dekken. Risico’s Risico’s zijn al die gebeurtenissen die het realiseren van organisatie-doelstellingen in de weg staan. De risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet op een andere manier zijn te ondervangen en die een financieel nadelig gevolg kunnen hebben.
Weerstandsvermogen Dit is de mate waarin onverwachte financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit. Risicomanagement Het identificeren en kwantificeren van risico’s en het bepalen van maatregelen die de kans van optreden van de risico’s en/of de gevolgen van de risico’s beheersbaar houden. Beheersmaatregelen Het stelsel van maatregelen en procedures die worden genomen om de onderkende risico’s te ondervangen dan wel om de opkomende risico’s te signaleren en het effect hiervan te beperken. 81 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Cyclische aanpak Risicomanagement is een systematisch en regelmatig terugkerend proces om risico’s te identificeren, te analyseren en te beoordelen en op basis hiervan maatregelen te nemen en te evalueren. Het is een in hoge mate gestandaardiseerd proces dat de volgende stappen kent: Fase Activiteiten Stap 1: Identificeren In deze fase worden alle potentiële risico’s geïnventariseerd. Van belang is een brede en gestructureerde benadering waarmee zoveel mogelijk risico’s in beeld kunnen worden gebracht. Het volledig en eenduidig in kaart brengen van de betrokken risico’s is van groot belang voor de verdere fasen.
Stap 2: Analyseren en beoordelen Na het in kaart brengen van de risico’s kunnen deze geanalyseerd worden. De analyse bestaat uit een inschatting van de kans dat een gebeurtenis optreedt, waarbij tevens wordt aangegeven wat de gevolgen van het optreden van het risico kunnen zijn. In deze processtap worden de risico’s gekwantificeerd. De basis voor de risicoweging of kwantificering is de “kans maal gevolg” methodiek. Deze systematiek wordt bij hoofdstuk 3 nader toegelicht. Stap 3: Maatregelen nemen Wanneer risico’s worden onderkend, zijn een aantal oplossingen mogelijk. Voor elk risico moet een keuze gemaakt worden uit de volgende vier maatregelen: vermijden, verminderen, overdragen of accepteren. Stap 4: Bewaken / monitoren Het doel van voortdurende monitoring is om tijdig (wijzigingen in) risico’s te signaleren, adequate maatregelen te kunnen treffen en waar nodig bij te sturen. Hoe eerder een (wijziging in een) risico wordt gesignaleerd, hoe beter de gevolgen te beheersen zijn. Er wordt zo veel mogelijk aangesloten op de bestaande planning-en- controlcyclus. Inventarisatie van de risico’s Hieronder worden de risico’s genoemd en toegelicht die tot het moment van aanbieden van de begroting bekend zijn. Om de risico’s te kwantificeren wordt de “kans maal gevolg” methodiek toegepast. Het gevolg is de schade als het risico zich daadwerkelijk voordoet.
Voor het gevolg wordt een niet begroot geldbedrag genoemd en onderbouwd. De kans is de waarschijnlijkheid, uitgedrukt in een percentage, dat het risico zich daadwerkelijk voor kan doen. De kans vermenigvuldigd met het gevolg geeft het risicobedrag weer dat in de risico-inventarisaties (van begroting en jaarrekening) wordt opgenomen. Voor het inschatten van de kans wordt het volgende uitgangspunt gehanteerd: Aantal keren dat een risico zich naar verwachting voordoet Kans < 1 x per 10 jaar 10% 1 x per 5 – 10 jaar 30% 1 x per 2 – 5 jaar 50% 1 x per 1 – 2 jaar 70% 1 x per jaar of > 90% nr | Risico | Omschrijving risico | Beheersmaatregel | Kans | Geldgevolg | Fin effect Fin effect structureel | incidenteel 1 | Wachtgeld | Hogere dan geraamde wachtgeldverplichtingen als | Jaarlijkse actualisatie | 30% | 720.000 | 216.000 wethouders | gevolg van voortijdig vertrek van één of meerdere | wachtgeld-verplichting. wethouders. | Met een last van ca. 180.000 Wethouders hebben na beëindiging van het | euro per jaar per wethouder wethouderschap recht op wachtgeld. Het risico | betekent dit een incidenteel bestaat uit hogere dan geraamde dotaties aan de | negatief effect van voorziening als gevolg van gewijzigde actuariële | €720.000 uitgangspunten, renteontwikkelingen of voortijdig | Dit bedrag wordt als financieel vertrek.
| effect meegenomen voor een juiste weergave van het weerstandsvermogen. 2 | Pensioenen | De gemeente is zelf verantwoordelijk voor de | Jaarlijkse actualisatie van | 10% | 480.000 | 48.000 wethouders | betaling van de wethouders pensioenen. Het risico | pensioen-verplichting. betreft afwijkingen ten opzichte van de actuariële | (gemiddeld €120.000 per berekening en rentestand. | collegelid). Jaarlijks wordt aan de hand van een actuariële | Vervalt per 1-1-2028 gaan de berekening de toekomstige pensioenverplichting | pensioenen over naar het ABP berekend. Op basis hiervan wordt de dotatie aan de voorziening bepaald. Het risico bestaat uit hogere dan geraamde pensioenverplichtingen als gevolg van gewijzigde actuariële uitgangspunten, renteontwikkelingen en levensverwachtingen. 3 | Financiële risico’s | De gemeente neemt deel in diverse | Periodieke monitoring van de | 20% | 500.000 | 100.000 verbonden partijen | gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen | financiële positie van verbon- en overige verbonden partijen. Door | den partijen. Bespreking van stijgende kosten, financiële tekorten, loon- en | begrotingen, jaarrekeningen en prijsontwikkelingen, gewijzigde wetgeving of | risicoanalyses binnen de P&C-cy- verslechtering van de vermogenspositie kunnen | clus. Actieve invulling van de aanvullende gemeentelijke bijdragen noodzakelijk | aandeelhouders- en deelnemers- zijn.
Ook kunnen lagere dividenduitkeringen, | rol. Vroegtijdige signalering van afwaarderingen van deelnemingen of het | financiële afwijkingen en ver- aanspreken van garanties optreden. | slechtering van de vermogenspo- sitie. Periodieke beoordeling van afgegeven garanties en leningen. 82 4 | Rampen | Risico dat op grondgebied van Harlingen zich een | Verzekeringen en adequate | 10% | 2.000.000 | 200.000 ramp voordoet. | crisisbeheersing organisatie, waardoor gevolgen beperkt kunnen worden. 5 | Grondexploitatie | Het grootste gedeelte van de grondexploitaties | Jaarlijks wordt de | 30% | 1.000.000 | 300.000 zijn afgesloten. Of de verwacht verliezen zijn | grondexploitatie herrekend. voorzien. Er is nog sprake van één grondexploitatie | Uit deze exploitatie blijkt wat binnen de gemeente. Deze grondexploitatie is | de status is als de gemeente in handen van een derde partij. Indien zich de | zelf de grond zou exploiteren. situatie voordoet dat deze partij niet meer in staat | Voorlopig is er geen reden tot is de gronden te exploiteren dan zal de gemeente | afboeken. de exploitatie overnemen. Het risico bestaat dat de gemeente wordt geconfronteerd met een verliesgevende exploitatie.
6 | Nadeelcompensatie | Vooraf zal op basis van inschatting moeten worden | Voor elke wijziging van een | 30% | 100.000 | 30.000 (Planschade) | bezien wat de mogelijke planschade zou kunnen | bestemmingsplan moet een zijn. Deze schade dient dan verdisconteerd | inschatting van mogelijke te worden in bv. de aankoop van de grond. | planschade opgenomen worden. Planschade blijft daardoor een financiële | De gemeente Harlingen zal dit in risicofactor. | de leges tot uitdrukking moeten brengen, zodat de kosten voor rekening van de initiatiefnemer blijven komen. 7 | Bodemverontreiniging | Bij herontwikkeling van binnenstedelijke | Bodembeleid en | 10% | 200.000 | 20.000 locaties is er kans op bodemverontreiniging. | bodemkwaliteitskaart moeten In het buitengebied wordt de gemeente soms | up-to-date zijn. geconfronteerd met illegale stort. De kosten komen dan voor rekening van de gemeente. 8 | Open-einde | De gemeente voert taken uit die wettelijk verplicht | Adequate monitoring | 90% | 180.000 | 162.000 regelingen | zijn. Dit kan ertoe leiden dat de lasten kunnen | ontwikkeling aanvragen. afwijken van de middelen die de gemeente daarvoor ontvangt. 9 | Geldleningen | Aan enkele verenigingen zijn geldleningen | Monitoring van financiële | 10% | 250.000 | 25.000 verstrekt. | ontwikkelingen aan de hand Het risico is dat verenigingen niet aan hun | van jaarrekening en begroting.
betalingsverplichtingen kunnen voldoen. 83 10 | Garantstellingen | De gemeente staat ultimo 2027 garant voor €113 | De gemeente is aangesloten | 10% | 1.000.000 | 100.000 miljoen aan leningen, waarvan €106 miljoen | bij Stichting Waarborgfonds. geborgd door de Stichting Waarborgfonds. Het | Deze stichting vangt eerst nog risico bestaat dat de gemeente alsnog de garantie | de klappen op voordat de moet betalen omdat de lenende partij niet | gemeente moet betalen. kan voldoen aan de verplichtingen richting de | Periodiek de financiële situatie geldverstrekker. | beoordelen van de partijen waar de gemeente een garantie aan heeft verleend. 11 | Aansprakelijkheid | Burgers en/of bedrijven kunnen de gemeente | Adequate beheersmaatregelen | 30% | 150.000 | 45.000 aansprakelijk stellen wegens het bijvoorbeeld | en goede onderhoudsplannen. niet functioneren van riool (wateroverlast), | Adequaat reageren op brieven, werkzaamheden die (wel of niet) worden | vragen en klachten van burgers uitgevoerd door gemeentelijk personeel die | en bedrijven. overlast of schade veroorzaken, onvoldoende | Aansprakelijkheidsverzekering. handhaven, onvoldoende onderhoud aan wegen, trottoirs, fietspaden etc. met schade als gevolg.
12 | Belastingen | Bij de toepassing van de belastingwetgeving (BTW, | Door het invoeren van | 10% | 200.000 | 20.000 Loonheffing etc.) kunnen verschillen van inzicht | horizontaal toezicht komt de en/of interpretatie ontstaan of kunnen de regels | gemeente een stap dichterbij onjuist worden toegepast. Dit kan leiden tot een | bij het goed beheersen van naheffing van de zijde van de fiscus. | de fiscale risico’s. Gedurende de looptijd van dit project is veelvuldig contact met de belastingdienst om dit goed af te ronden. 13 | Onderhanden | Bij de onderhanden projecten loopt de gemeente | Periodiek wordt er | 30% | 1.000.000 | 300.000 projecten | het risico dat budgetten worden overschreden | gerapporteerd over de stand door onvoorziene zaken. | van zaken van de projecten. Er wordt gerapporteerd over de voortgang van de bestedingen en de toereikendheid van het budget,. Door dit tijdig in beeld te brengen kan er op tijd worden ingegrepen. 84 14 | Oninbare | Na de invoering van een strak invorderingsbeleid | Door een strakke | 30% | 100.000 | 30.000 vorderingen | en een grondige opschoningsactie is de eventuele | invorderingsprocedure te oninbaarheid van debiteurenvorderingen goed in | volgen en de debiteurenpositie beeld. Er vindt regelmatig een analyse plaats op de | continu te monitoren wordt het inbaarheid en deze wordt getoetst aan de hoogte | risico op oninbaarheid kleiner.
van de voorziening. 15 | Juridische | Jaarlijks worden diverse procedures door of | De raad wordt regelmatig | 30% | 145.000 | 45.000 procedures | tegen de gemeente gevoerd. De uitkomst en de | geïnformeerd over lopende omvang zijn in een aantal gevallen onzeker en deze | gerechtelijke procedures. procedures kunnen dan ook als een risico worden aangemerkt. Zolang ze nog lopen is het van belang om deze zaken niet openbaar te behandelen omdat de onderhandelingspositie tegenover derden daardoor mogelijk wordt geschaad. Bovendien kunnen er wettelijke belemmeringen aanwezig zijn welke openbare behandeling van zaken niet toestaan 16 | Informatiebeveiliging, | Binnen de gemeente Harlingen wordt steeds meer | Voldoen aan de Baseline | 30% | 500.000 | 150.000 privacy en datalekken | gebruik gemaakt van allerlei informatie. Met deze | Informatiebeveiliging informatie moet zorgvuldig en integer worden | Overheid (BIO). Daarin omgegaan.. Informatiebeveiliging wordt steeds | gaat het bijvoorbeeld over belangrijker. Hoewel we continu werken aan de | toegang van medewerkers tot beveiliging van de informatievoorziening van | systemen en ruimten. Maar de gemeente, blijft het risico bestaan dat er iets | ook zaken als clean-deskbeleid gebeurt. De computersystemen van de gemeente | wachtwoordbeleid etc.
kunnen aangevallen worden (cybercrime), maar ook kunnen persoonsgegevens vernietigd, gewijzigd of vrijkomen zonder dat dit de bedoeling is (datalek). 17 | Sociaal Domein | Dat de uitkeringen voor het sociaal domein | Continue screening van de | 70% | 500.000 | 350.000 vanuit het gemeentefonds de afgelopen jaren | berichtgeving en behoudend te laag zijn geweest, is inmiddels duidelijk. De | zijn met betrekking tot het arbitragecommissie heeft hierover een uitspraak | inzetten van nieuw meerjarig gedaan. In hoeverre de uitkering voldoende stijgt | beleid. om de tekorten uit het verleden en in de toekomst, te compenseren, is nog onduidelijk. 85 86 18 Personeelskosten/ krapte arbeidsmarkt Harlingen is een kleine organisatie en daarmee op een aantal onderdelen kwetsbaar. Waar grotere gemeenten binnen een vakgebied meerdere medewerkers hebben, moeten medewerkers in Harlingen vaak op diverse vakgebieden thuis zijn. Bijvoorbeeld bij ziekte of het vertrek van een medewerker kan dit direct tot problemen leiden. Blijvend de samenwerking zoeken met andere gemeenten en continue blijven bijscholen. 40% 500.000 200.000 19 Omgevingswet Invoering Omgevingswet per 1 januari 2024. Het is een wettelijke verplichting deze wet in te voeren. De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving.
Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Voor de gemeente Harlingen dienen er onder andere één omgevingsvisie, en één omgevingsplan te komen, waarin alle regels uit alle bestemmingsplannen en vele gemeentelijke verordeningen verwerkt dienen te worden. Daarnaast wordt de reikwijdte van de omgevingsvergunning verbreed; meer onderwerpen zullen onder de noemer omgevingsvergunning komen te vallen. De Omgevingswet heeft invloed op het gehele ruimtelijke domein en heeft de nodige raakvlakken met het sociale domein. De voorbereiding op het omgevingsplan (van rechtswege), het maken van het omgevingsplan, en de verbetertrajecten van de diverse werkprocessen zoals vergunningverlening en beleidsvorming zijn grote opgaven. In deze opgaven is er ook aandacht voor een verbetering van de dienstverlening. Het vraagt van de organisatie aanpassingen in o.a. werkprocessen, ICT en dienstverlening. De invoering van de Omgevingswet is de grootste stelselwijziging binnen het fysieke domein. Daardoor zijn nog niet alle effecten en benodigdheden voor de implementatie volledig te overzien.
We hebben aandacht voor de noodzakelijke digitaliseringsslag en de gevolgen voor het ICT- beheer bij volledig digitaal werken en werken met het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).Verder hebben we aandacht voor de structurele financiële effecten als gevolg van de komst van de Omgevingswet, in samenhang met de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen. In de begroting is geld opgenomen voor extra werkzaamheden voor verdere digitalisering van werkprocessen en werkzaamheden voor de totstandkoming van het omgevingsplan. Hierin is ook een budget voor de implementatie van de Wet kwaliteitsborging bouw meegenomen, inclusief de gevolgen voor de leges. p.m 20 | Nieuw financierings- | Het Rijk werkt met gemeenten en provincies door | De uitkomsten van deze nieuwe | 30% | 1.000.000 | 300.000 systematiek | aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf | financieringssystematiek voor Gemeentefonds | 2027. | gemeenten zijn nog onduidelijk. We houden scherp in de gaten wat dit voor de gemeente Harlingen betekent. Zodra er meer duidelijkheid komt brengen we de structurele financiële lange termijn effecten voor de gemeente Harlingen hiervan in beeld. 21 | Klimaatadaptatie en | Extreme neerslag, stormschade, droogte en andere | Uitvoering | 10% | 500.000 | 50.000 extreme weers- | klimaateffecten kunnen leiden tot extra beheer- en | klimaatadaptatiestrategie.
omstandigheden | onderhoudskosten, schade aan openbare ruimte | Integreren klimaatmaatregelen en aanvullende investeringen in klimaatadaptieve | in investeringsprojecten. maatregelen. | Monitoring kwetsbare locaties. Totaal | 557.000 | 2.134.000 Structureel | Incidenteel 87 4. | Inventarisatie van de weerstandscapaciteit | Geraamde opbrengst 2027 | 5.850.500 Berekening met normtarief (0,1595% van | 4.476.903 Structureel | 2.806.836.000) Ruimte | 0 De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis | De geraamde OZB-opbrengst ligt boven de opbrengst die volgt uit toepassing van van artikel 12 Fvw, een bepaald redelijk peil moet hebben. De onroerende | het normtarief. Om die reden is binnen de artikel 12-systematiek geen sprake van zaakbelastingen (OZB) alsmede de afvalstoffenheffing en rioolheffing maken | onbenutte belastingcapaciteit. De uitkomst wordt daarom op nihil gesteld. onderdeel uit van het belastingpakket. De toelatingseisen voor 2027 zijn als volgt: | Voor onvoorziene structurele uitgaven is jaarlijks een bedrag beschikbaar van €35.000. Afvalstoffenheffing | 100 % kostendekkend | Aanwending van deze post kan alleen indien voldaan wordt aan al de 3 O’s, te Rioolheffing | 100 % kostendekkend | weten: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar.
OZB | normpercentage 0,1595 van de WOZ-waarde Een eventuele onderdekking op de onderdelen afvalstoffenheffing en rioolheffing | Incidenteel moet gecompenseerd worden door extra baten uit de OZB. Algemene reserve (31 december 2027) | 5.000.000 Kostendekkendheid afvalstoffenheffing- en rioolheffing | Algemene investeringsreserve (31 december 2027) | 7.545.777 Totaal reserves | 12.545.777 Retributies | Lasten | Baten | Ruimte | Reserve sociaal domein | 0 Afvalstoffenheffing | 2.735.000 | 2.735.000 | 0 | Totale incidentele weerstandscapaciteit | 12.545.777 Rioolheffing | 2.214.000 | 2.214.000 | 0 | De stille reserves zijn bewust niet meegenomen. Deze reserves zijn wel Totaal | 4.949.000 | 4.949.000 | aanwezig binnen de gemeente Harlingen, voornamelijk in de waardering van het gemeentelijk vastgoed. Deze middelen zijn echter niet snel opneembaar en het is lastig in te schatten wat de hoogte van de reserve is. Om deze reden heeft de raad, Onbenutte belastingcapaciteit OZB | met de vaststelling van de Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015, op 1 juli 2015 besloten dat deze reserves niet worden meegenomen bij de bepaling Het verschil tussen de fictieve opbrengsten bij maximale heffings- en | van de hoogte van de weerstandscapaciteit. belastingtarieven en de begrote opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit.
De berekening van de maximale belastingtarieven gebeurt op basis van het normtarief. Dit normtarief wordt door het Rijk vastgesteld. Voor 2027 is de uitkomst vastgesteld op 0,1595% van de WOZ-waarde. 88 89 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Confrontatie risico’s met beschikbare weerstandscapaciteit. De stille reserves zijn bewust niet meegenomen. Deze reserves zijn wel aanwezig binnen de gemeente Harlingen, voornamelijk in de waardering van het gemeentelijk vastgoed. Deze middelen zijn echter niet snel opneembaar en het is lastig in te schatten wat de hoogte van de reserve is. Om deze reden heeft de raad, met de vaststelling van de Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015, op 1 juli 2015 besloten dat deze reserves niet worden meegenomen bij de bepaling van de hoogte van de weerstandscapaciteit. Totaal Geïnventariseerde risico’s (incidenteel) 2.134.000 Geïnventariseerde risico’s (structureel 557.000 x 2,5) 1.392.500 Beschikbare weerstandscapaciteit 12.545.777 Ratio (weerstandscapaciteit/risico’s) 3,56 Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de gekwantificeerde structurele risico’s vermenigvuldigd met factor 2,5. Deze factor vertegenwoordigt de periode die naar verwachting nodig is om structurele beheers- of ombuigingsmaatregelen te treffen.
De gehanteerde factor sluit aan op het gemeentelijke beleid voor weerstandsvermogen en risicobeheersing. De raad heeft aangegeven te streven naar voldoende weerstandscapaciteit. Een ratio van het weerstandsvermogen van tenminste 1,0 voldoet aan het criterium “voldoende”. Bij deze norm is de omvang van de gekwantificeerde risico’s in evenwicht met de beschikbare weerstandscapaciteit waarmee risico’s opgevangen kunnen worden. Indien de ratio daalt tot onder 1,0 dan wordt de gemeente kwetsbaarder. De gemeente beschikt dan niet meer over voldoende weerstandscapaciteit om de risico’s af te dekken. Financiële kengetallen Op grond van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) dienen financiële kengetallen in de begroting en jaarrekening opgenomen te worden. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid.
Schuldquote Omschrijving | Rekening Begroting Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 49,15% | 66,61% | 71,72% | 73,90% | 72,46% | 73,11% Idem, gecorrigeerd voor verstrekte leningen | 48,64% | 66,11% | 71,27% | 73,53% | 72,12% | 72,79% De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Omdat bij verstrekte leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald wordt ook de netto schuldquote gecorrigeerd voor leningen bepaald. De netto schuldquote gecorrigeerd voor leningen is voor onze gemeente nauwelijks van belang omdat er maar een beperkt bedrag aan verstrekte leningen uitstaat. De netto schuldquote voor 2027 bedraagt 71,72 % en kan als normaal worden aangemerkt. Algemene normwaarden schuldquote | Schuldquote Normaal | < 90% Voorzichtigheid geboden | 90% - 130% Zeer hoge schuld | > 130% Solvabiliteitsratio Omschrijving | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Solvabiliteit | 43,93% | 28,72% | 31,04% | 29,30% | 27,53% | 25,66% Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.
Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Dit percentage geeft aan in hoeverre de activa (investeringen) zijn gefinancierd met eigen vermogen. Hoe hoger dit percentage hoe minder gefinancierd is met vreemd vermogen (leningen). 90 Algemene normwaarden solvabiliteit | Ratio Weinig risico | > 50% Normaal | 20% - 50% Hoog risico | 0% - 20% Als normaal wordt een ratio tussen de 20% en 50% beschouwd. Voorzichtigheid is geboden bij een ratio tussen de 0% en 20%. De solvabiliteitsratio voor 2027 bedraagt 31,04 % en kan als normaal worden beschouwd. Kengetal grondexploitatie Omschrijving | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kengetal grondexploitatie | 1,28% | 1,28% | 0,49% | 0,49% | 0,48% | 0,46% De afgelopen jaren is gebleken dat de grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Algemene normwaarden grondexploitatie | Ratio Weinig risico | < 20% Voorzichtigheid geboden | 20% - 35% Hoog risico | > 35% Het kengetal heeft nagenoeg uitsluitend betrekking op de grondexploitatie Ludinga.
De rente wordt niet bijgeschreven op de boekwaarde maar wordt ten laste gebracht van de algemene middelen. Daar de gemeente de grondexploitatie ook nog eens niet zelf verricht, is het (financiële) risico nagenoeg nihil. 91 Structurele exploitatieruimte Omschrijving | Rekening Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kengetal structurele exploitatieruimte | 8,03% | 1,08% | 0,77% | -0,93% | -0,03% | 0,56% Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte er is om de eigen lasten te kunnen dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Opgemerkt wordt dat de structurele ruimte die er in de begroting en meerjarenraming zit met nieuw beleid wordt ingevuld. In geval de primitieve begroting een structureel tekort vertoont, dan zal in de begroting direct structurele ombuigings- en bezuinigingsmaatregelen worden verwerkt. Het kengetal zal zich dan ook altijd rond de 0% begeven.
Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden Omschrijving | Rekening Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totale woonlasten gezin Harlingen | €854 | €904 | €923 | €947 | €966 | €989 Gemiddelde woonlasten gezin Nederland | €1.053 | €1.109 | €1.137 | €1.165 | €1.190 | €1.217 Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar | 85,93% | 85,89% | 83,27% | 83,27% | 82,95% | 83,11% ervoor De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ- waarde. Het kengetal belastingcapaciteit wordt berekend door de totale lokale woonlasten meerpersoonshuishouden in het begrotingsjaar te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar daarvoor. 92 93 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Uit bovenstaand overzicht blijkt dat de Harlinger woonlasten zich in de jaren 2025 en 2027 tussen de 85 en 83% van de gemiddelde woonlasten in Nederland (hebben) bedragen. Conclusie: de lokale woonlasten liggen in Harlingen op een laag niveau.
Omdat de rioolheffing 100% en de afvalstoffenheffing nagenoeg kostendekkend is, is de ruimte binnen de belastingcapaciteit, naast de mogelijkheden om de OZB te verhogen, beperkt. Algemene conclusie financiële positie Harlingen beschikt nog over een behoorlijk reservevermogen, maar deze neemt wel af. De vrij besteedbare investeringsruimte en structurele exploitatieruimte is vrijwel uitgeput. De ambities uit het bestuursakkoord zijn verwerkt in een begroting die voor 2027 en 2030 structureel sluitend is. Voor de jaren 2028 en 2029 laat de meerjarenraming structurele tekorten zien. Dit betekent dat bij de volgende kadernota en begrotingsronde opnieuw keuzes nodig zijn om het financieel perspectief structureel te verbeteren. C. ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN | Openbare verlichting In oktober 2024 is het beheerplan Openbare Verlichting vastgesteld. Deze gaat Inleiding | over de periode 2025 - 2029. Het beheerplan geeft handvaten voor het inrichten Deze paragraaf gaat over beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in de | en onderhouden van de openbare verlichting. Het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte en gemeentelijke gebouwen. De bruikbaarheid en kwaliteit | openbare verlichting verloopt via de Coöperatie Openbare Verlichting en Energie van de openbare ruimte worden voor een belangrijk deel bepaald door de | Fryslân. Deze lasten zijn volledig opgenomen in de begroting.
aanwezige kapitaalgoederen zoals wegen, openbare verlichting, rioleringen, water, groenvoorzieningen en gebouwen. Voor het beheer en onderhoud zijn | Kapitaalgoed | Eenheid | Hoeveelheid beheerplannen in het leven geroepen. Lichtmasten | st. | 3.490 Beheer en onderhoud kapitaalgoederen | Armaturen | st. | 3.669 De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en gemeentelijke gebouwen. Deze paragraaf heeft als doel inzicht te geven | Parkeerautomaten in de stand van zaken en de financiële dekking van de beheerplannen. | In Harlingen en Midlum betaal je parkeergeld voor het parkeren in de openbare ruimte. Hiervoor is het onder andere noodzakelijk dat mensen kunnen betalen bij Onderstaande tabellen geven een indicatief overzicht van de soorten | een werkende parkeerautomaat. In het ‘Beheerplan parkeerautomaten 2025-2039’ kapitaalgoederen: | staat beschreven hoe we de komende jaren de kwaliteit en bruikbaarheid van onze parkeerautomaten waarborgen. De financiële gevolgen hiervan zijn verwerkt in de Wegen, fiets- en voetpaden, bermen | programmabegroting. In oktober 2024 het beheerplan Wegen vastgesteld. Deze gaat over de periode 2025 – 2029. Dit beheerplan geeft handvaten om de wegen in goede staat | Kapitaalgoed | Eenheid | Aantal te houden. Ieder jaar worden daarnaast alle wegen geïnspecteerd door | Parkeerautomaten | St.
| 56 middel van een visuele inspectie. Uit de wegeninspectie volgt het jaarlijkse onderhoudsprogramma van de wegen. | Riolering Het beheer en onderhoud van de rioleringen vinden plaats op basis van het Kapitaalgoed | Eenheid | Hoeveelheid | Gemeentelijk Rioleringsplan 2024-2028. De lasten worden volledig gedekt uit de Zwaar belaste weg | m2 | 0 | heffing van de rioolrechten. Gemiddeld belaste weg | m2 | 114.349 | Kapitaalgoed | Eenheid | Hoeveelheid Licht belaste weg | m2 | 144.137 | Vrijvervalriolering | km | 154 Weg in woongebied | m2 | 556.974 | Persleiding | km | 23 Weg in verblijfsgebied | m2 | 261.081 | Duikers | m | 3.105 Fietspaden | m2 | 83.985 | Rioolgemalen | st. | 19 Eilandparkeren | m2 | 34.307 | Pompunits buitengebied (minigemalen) | st. | 63 Totaal wegen | m2 | 1.194.833 | Poldergemalen | st. | 5 Abri’s | st. | 6 | Bergbezinkbassins | st. | 5 Straatkolken | st. | 8.396 94 Het beheer en onderhoud van de rioleringen vond plaats op basis van het | Openbaar groen Gemeentelijk Rioleringsplan 2024-2028. | Het beheer en onderhoud vindt plaats op basis van de hoeveelheden uit het groenbeheerprogramma. De lasten zijn verwerkt in de begroting. Damwanden binnenwater De gemeenteraad heeft najaar 2024 het geactualiseerde beheerplan Kades en | Kapitaalgoed | Eenheid | Hoeveelheid walbeschoeiing voor de periode 2025-2040 vastgesteld. Dit is de leidraad voor het | Bomen | St.
| 7.540 onderhoud van de diverse kades en walbeschoeiingen in het binnenwater van onze | Cultuurbeplanting | m² | 104.237 gemeente. Het plan is gebaseerd op een kwaliteitsniveau basis, met als kenmerken | Gazon en ruigte | m² | 944.128 heel, betrouwbaar veilig en functioneel. Doel is om de technische levensduur van de constructie te maximaliseren op basis van sober en doelmatig beheer. | Bosplantsoen | m² | 126.299 Sport- en trapvelden * | m² | 10.690 Kapitaalgoed | Eenheid | Hoeveelheid | Openbaar groen | ha | 118,5 Zandstrand | m² | 25.000 | De hoeveelheid groen is met circa 2 ha toegenomen door de aanleg van nieuwe Zeehavensteigers | m | 1.430 | groenvakken en door de actualisatie van het beheerprogramma. Betonkade Nieuwe Willemshaven | m | 400 | *Dit betreft de speeltuinen en kleinere trapveldjes. De grote voetbal- en kaatsvelden (en Havendammen | 3 | 3.100 | ook sommige ijsbanen) staan nog niet in het systeem. Hieraan wordt nog gewerkt. Dit geldt Damwanden, staal buitenwaterkering | m | 2.650 | eveneens voor het openbaar groen.
Damwanden, hout buitenwaterkering | m | 299 Damwanden, staal binnenwaterkering | m | 282 Damwanden, hout binnenwaterkering | m | 5.912 | Baggeren binnenwateren Gemetselde kades | m | 809 | De gemeentelijke wateren achter de sluis worden onderhouden conform het in Betonnen damwanden | m | 262 | 2024 geactualiseerde baggerplan voor de jaren 2025 t/m 2040. De binnenwateren zijn verdeeld in een aantal categorieën en per categorie is aangegeven in welke Infrastructuur maatschappelijke havens | mate de gemeente een beheer en/of onderhoudstaak heeft. Het baggerplan geeft De Port of Harlingen is verantwoordelijk voor het civieltechnisch beheer en | inzicht in de jaarlijkse beheers- en baggeropgave van de gemeente Harlingen onderhoud van de gemeentelijke havens Noorderhaven, Zuiderhaven, Oude | gedurende deze periode. Buitenhaven, Dok, Vluchthaven en Willemshaven. Hiervoor is een beheerplan opgesteld, het Meerjaren Onderhoudsplan 2024-2043 (MJOP).