CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

03.1 Bijlage 1 - Programma Begroting 2027: Wat kost het uitvoeren van het akkoord Ambities aan Zee

1a. Beeldvormende commissie - Raadszaal 28 oktober 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Begroting 2027: Wat kost het uitvoeren van het akkoord Ambities aan Zee40.694 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

We benutten de kansen die toerisme biedt voor economische ontwikkeling, terwijl we oog houden voor de draagkracht van de stad. Bij de uitvoering van de ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2024–2030 zetten we in op het versterken van de verblijfssector, een onderscheidend aanbod 34 aan dagrecreatie en het verbeteren van de beleefbaarheid van de stad en haar maritieme identiteit. Promotie en positionering versterken we via een integrale aanpak. Expeditie Harlingen is de belangrijkste ontwikkeling om het aanbod voor dagrecreatie en de maritieme profilering van Harlingen te versterken. Het project bouwt voort op het Visserij Ontwikkel Plan (VOP) en verbindt maritieme thema’s als visserij, scheepsbouw, walvisvaart en scheepvaart tot een samenhangende beleving in stad en haven. Expeditie Harlingen wordt uitgevoerd als een pilot en stapsgewijs verder ontwikkeld. De gemeente werkt aan de inhoudelijke, organisatorische en financiële uitwerking van het project. In 2027 vindt een evaluatie plaats van de eerste fase. Dan bekijken we of de gewenste ontwikkeling van Expeditie Harlingen haalbaar is. Daarmee is dit een belangrijk jaar voor de doorontwikkeling van deze publiekstrekker met economische meerwaarde voor stad en regio.

Bij de verdere ontwikkeling van Harlingen als aantrekkelijke cruisebestemming leggen we de nadruk op kwaliteit zodat bezoekers hier langer verblijven, meer besteden en de stad actief beleven. We versterken de verbinding tussen de cruisehaven, de binnenstad en het toeristisch aanbod om cruisetoeristen te verleiden de stad te bezoeken en langer te blijven. We blijven inzetten op promotie, programmering en actieve acquisitie. Daarbij spelen we in op de groeiende belangstelling voor cultuur, historie en het maritieme verhaal van Harlingen. We volgen de bestaande koers van ‘Harlingen Welkom aan Zee’ en bouwen voort op de lijn om Harlingen eenduidig en herkenbaar te positioneren als maritieme bestemming. We versterken en verbreden het aanbod met onder meer verbeterde bestaande routes en nieuwe initiatieven. Onze bezoekerswebsite speelt een centrale rol in de informatievoorziening en promotie. Hieraan is ook het langparkeren gekoppeld om bezoekers te faciliteren. We blijven deze website, waar nodig, doorontwikkelen. We zetten in op campagnes en contentontwikkeling via de website, sociale media en een nieuwsbrief. Het Open Data Platform benutten we om het aanbod optimaal vindbaar te maken via de verschillende (toeristische) websites in de provincie. Daarnaast verkennen we of en hoe toeristisch-recreatief aanbod online boekbaar kan worden gemaakt.

We investeren in samenwerking met ondernemers en partners via gezamenlijke marketing en intensiveren de samenwerking met regiomarketingorganisatie Visit Noardwest Fryslân. Verder zetten we citymarketing breder in binnen de organisatie, onder meer door samen met het domein Wonen te verkennen hoe we Harlingen kunnen positioneren als aantrekkelijke woonomgeving en woonbestemming. Als uitwerking van de ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2024–2030 onderzoeken we of we een toeristisch platform in Harlingen kunnen opzetten. Via dit platform kunnen ondernemers en andere betrokken partijen samenwerken. Ook fungeert het als denktank voor de verdere ontwikkeling van het toeristisch aanbod en de positionering van Harlingen. Het doel is dat partijen elkaar hierdoor beter weten te vinden, gezamenlijk initiatieven kunnen ontwikkelen en de gemeente effectief kan schakelen met de sector. Het onderzoek moet uitwijzen of zo’n platform wenselijk en haalbaar is voor Harlingen en hoe we dit organisatorisch en financieel kunnen inrichten. Met de realisatie van een openbaar toilet in de binnenstad maken we Harlingen gastvrij, toegankelijk en aantrekkelijk. In lijn met het bestuursakkoord komt er een openbare toiletvoorziening waar iedereen het hele jaar terecht kan. In 2027 verkennen we de opties hiervoor.

De stadshavens zijn een belangrijke entree van Harlingen en van grote betekenis voor het toerisme en de lokale economie. We blijven inzetten op het versterken van de recreatieve functie en de kwaliteit van de havens. Bij het ligplaatsenbeleid zetten we onder andere in op passende liggeldtarieven, het verbeteren van de voorzieningen en faciliteiten in de havens en het versterken van de uitstraling. Dit maakt de positie van Harlingen als dynamische zeehavenstad sterker. De Regio Deal nadert de afrondende fase. De regeling heeft de afgelopen jaren bijgedragen aan de uitvoering van tal van projecten. Met middelen uit de Regio Deal werken we in 2027 aan een oversteek over de Sexbierumervaart om de recreatieve route langs de voormalige spoorlijn It Spoarpaad mogelijk te maken. Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan het project Op paad lâns ’t Waad, gericht op de beleving en toegankelijkheid van de Waddenzee. Fase 1 (traject Harlingen– Koehool) is grotendeels afgerond; het project richt zich momenteel op fase 2. 35 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Na afronding van de eerste fase kijken we hoe we kunnen investeren in toeristisch- recreatieve voorzieningen langs de waddenkust. Wat gaan we er in 2027 voor doen? Lokaal: • We geven uitvoering aan de ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2024- 2030.

• Het citymarketingplan 2023-2030 ‘De Harlinger Aanpak’ voeren we uit met een actieve campagne zetten we Harlingen op de kaart. • Uitvoering geven aan Expeditie Harlingen en het Visserij Ontwikkelplan. • Met actieve acquisitie van rederijen en cruiseschepen werken we aan het doorontwikkelen van Cruiseport Harlingen. • We geven uitvoering aan het beleidskader voor de commerciële haven en werken zo aan een toekomstbestendig vestigingsklimaat in de haven. • We doen onderzoek naar een toeristisch platform met ondernemers en partners. • Voorbereiden en realiseren van een openbare toiletvoorziening in de binnenstad. • We investeren in toeristisch-recreatief aanbod. • De openbare ruimte maken we aantrekkelijk en beleefbaar. • Het ligplaatsenbeleid uitvoeren om de recreatieve functie van onze stadshavens te versterken. Regionaal: • Via de Regiodeal regionaal samenwerken aan (gemeenschappelijke) toeristische ambities, zoals bijvoorbeeld de realisatie van de recreatieve route ‘It Spoarpaad’. • We geven uitvoering geven aan het project ‘Op paad lâns ’t Waad’. • Vanuit de Waddenagenda en Fries Programma Wadenkust werken we samen met de kustregio aan gezamenlijke toeristische ambities volgens het deelprogramma Recreatie & Toerisme van de Waddenagenda. Speerpunt 3 Samenwerking in het Waddengebied De samenwerking in het Waddengebied blijft van belang voor de ontwikkeling van Harlingen.

Binnen de Waddengovernance werken wij samen met Rijk en regio aan de uitvoering van de Agenda voor het Waddengebied 2050. Deze is gericht op integraal beleid en toekomstbestendig beheer van natuur, economie en leefomgeving. We worden als gemeente vertegenwoordigd door de Vereniging van Waddenzeegemeenten (VWG), die de belangen van de negen kustgemeenten behartigt. Ook werken we samen met gemeenten en havens in de Raad van Advies van Waddenzeehavens. Wij nemen hier als gemeente actief aan deel en hebben bijzondere aandacht voor de positie van de haven en de samenhang tussen economie en ecologie. De bereikbaarheid van de haven van Harlingen via de Waddenzee blijft daarbij een belangrijk aandachtspunt. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • Actief deelnemen aan het uitvoeringsprogramma van de Agenda voor het Waddengebied 2050 en hierbinnen de belangen voor economie en leefbaarheid van Harlingen inbrengen. • De VWG en de Waddenzeehavens benutten voor samenwerking, kennisdeling en gezamenlijke lobby richting Rijk en regio. • Samenwerking organiseren en versterken met relevante partijen in het Waddengebied. 36 Speerpunt 4 Versterken van het Friese havennetwerk. We versterken de positie van Harlingen als zeehaven en knooppunt tussen de Waddenzee en het Friese achterland.

Dit doen we door te sturen op samenhang, afstemming en gezamenlijke positionering van havens in Friesland zodat het haven netwerk de regionale economie bevordert. Een functionerend netwerk dat goed bereikbaar is via de Waddenzee en sterke verbindingen met het achterland is hierbij een randvoorwaarde. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We versterken de positie van Harlingen als zeehaven en knooppunt binnen het Friese haven netwerk. • We werken samen met andere overheden en organisaties aan de versterking van het Friese haven netwerk. • We nemen actief deel aan het Havennetwerk Fryslân en zetten in op gezamenlijke programmering, afstemming en lobby richting provincie, Rijk en Europa. Speerpunt 5 Programma Harlingen concreet vervolg geven aan samenwerking. Gemeente, Wetterskip en Provincie Fryslân werken binnen het Programma Harlingen samen aan een sterke en leefbare kustzone van Harlingen. De opgaven voor dit gebied en de daaruit voortvloeiende projecten hebben een grote onderlinge samenhang. Dat maakt een integrale aanpak van opgaven en projecten noodzakelijk. Het programma Harlingen is onderdeel van het Fries Programma Waddenkust. Begin 2026 is het Integraal Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (IRO) Kustzone Harlingen opgeleverd. Dit is voortgekomen uit een gezamenlijke gebiedsverkenning.

Hierin zijn opgaven, kansen en lange termijn scenario’s voor de kustzone van Harlingen onderzocht. De uitkomsten laten zien dat klimaatverandering, zeespiegelstijging, verzilting, zoetwaterbeschikbaarheid en nautische veiligheid grote uitdagingen vormen. Het IRO biedt richting voor een toekomstbestendige kustzone en is een startpunt voor verdere samenwerking tussen betrokken partijen. Het koppelt meerdere gebiedsgerichte opgaven aan elkaar. Voor het vervolg en de uitwerking van deze opgaven maken partijen samenwerkingsafspraken. Het eerste concrete project koppelt waterveiligheid en nautische veiligheid. Provincie, gemeente en Wetterskip Fryslân willen onderzoeken of de geplande havendamversterking (vanuit HWBP , opgave van het Wetterskip) kan worden gecombineerd met het verbeteren van de nautische veiligheid in de haven van Harlingen. Al jaren kent de haven nautische knelpunten. Het oplossen hiervan is nodig om te voldoen aan de internationale richtlijnen (PIANC). Het combineren van de water met de nautische veiligheid biedt een (koppel)kans voor een gezamenlijke aanpak van de Noordelijke havendam/kop van de Zuiderpier (havenmond). Over gemeentelijke bijdragen, verplichtingen en investeringskredieten vindt afzonderlijke besluitvorming door de raad plaats. Hierbij zijn externe financieringsbronnen nodig.

Wat gaan we er in 2027 voor doen? • De gemeente blijft maximaal inzetten op intensieve afstemming met partijen over de gezamenlijke opgaven binnen onze kustzone. • Er wordt een nieuwe samenwerkingsovereenkomst gesloten voor het programma Harlingen om concrete projecten in de toekomst gezamenlijk te kunnen uitvoeren. • We doen een subsidieaanvraag Investeringskader Waddengebied en Waddenfonds voor een aantal concrete projecten voortvloeiend uit het IRO. • We sluiten een samenwerkingsovereenkomst voor het verkennen van mogelijke aanpassingen aan de noordelijke havendam en havenmond. De gemeente spant zich in om de haalbaarheid en financiering van eventuele vervolgfases te onderzoeken. Harlinger indicatoren programma 4 Toerisme Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Aantal overnachtingen B&B en verblijven | 23.875 | 27.459 | 21.205 | 21.205 Aantal overnachtingen in hotels | 56.490 | 46.966 | 47.254 | 47.254 Aantal overnachtingen campings en overig | 37.315 | 42.823 | 48.079 | 48.079 Totaal aantal overnachtingen | 117.680 | 117.248 | 116.538 | 116.538 Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026** Aantal riviercruises * | 45 | 55 | 75 | 80 Aantal zeecruises | 10 | 5 | 6 | 9 * De niet betalende hospitaalschepen zijn in deze telling niet meegenomen. ** Calls aangemeld tot en met juli 2026.

Economie Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Leegstaande | 18 | 19 | 18 | 22 winkelpanden in de binnenstad Algemene indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Harlingen | Harlingen | Harlingen | Gemeente<25.000 2022 | 2023 | 2024 | 2024 Functiemenging* | % | Meerdere | 48,5% | 48,3% | 48,4% | 49,9% 2024 Vestigingen (van | Aantal per 1000 | LISA 2024 | 174,8 | 183,2 | 190,3 | 195,4 bedrijven) | inwoners in de leeftijd van 15 t/m 65 jaar * Deze indicator weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen (0% is alleen werken en 100% is alleen wonen). 37 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 2.066 | 4.655 | 1.335 | 1.291 | 1.300 | 1.311 Baten | 1.220 | 3.310 | 376 | 376 | 376 | 376 Resultaat voor | -846 | -1.346 | -959 | -915 | -924 | -935 bestemming Onttrekking | 192 | 1.071 | 62 aan reserves Toevoeging aan | -60 reserves Mutaties reserves | 192 | 1.011 | 62 Resultaat na | -654 | -335 | -897 | -915 | -924 | -935 bestemming Kaderstellende beleidsnota’s Kansen verzilveren, een sociaaleconomisch actieprogramma voor Harlingen en Waadhoeke (SEAP) | (2021) Sociaal Economische Actieprogramma 2 - Uitvoeringsplan SEAP2 | 2024 Centrumvisie | 2024 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme | 2024 38 39 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen 39 PROGRAMMA 5 ONDERWIJS

40 Alle kinderen en jongeren moeten de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen met perspectief op een goede positie op de arbeidsmarkt. Goed onderwijs vormt de basis voor gelijke kansen, persoonlijke groei en een sterke samenleving. Onderwijs staat daarbij niet op zichzelf maar is verbonden met de buurt, sport, cultuur en het dagelijks leven van kinderen en jongeren. We kiezen dan ook voor een integrale benadering waarbij onderwijs een gezamenlijke opgave is van gemeente, scholen, ouders en maatschappelijke partners. Centraal daarbij staan het versterken van basisvaardigheden, ruimte voor talentontwikkeling en aandacht voor doorlopende ontwikkeling, van jong tot oud. Speerpunten 1 Kinderen van Harlingen in hun ontwikkeling ondersteunen door goed, gezond en passend onderwijs aan te bieden. 2 Bestrijden van laaggeletterdheid. Speerpunt 1 Kinderen van Harlingen in hun ontwikkeling ondersteunen door goed, gezond en passend onderwijs te bieden. Onderwijs in Harlingen zien wij als een brede maatschappelijke ontwikkelopgave. Naast het faciliteren van goed, gezond en passend onderwijs, zetten wij daarom in op het versterken van gelijke kansen en de brede ontwikkeling van kinderen en jongeren. Onderwijs staat daarbij nadrukkelijk in verbinding met andere domeinen als sport, cultuur en welzijn en de leefomgeving in wijken en dorpen.

Wij werken samen met scholen, kinderopvangorganisaties en maatschappelijke partners aan een doorgaande ontwikkellijn voor kinderen en jongeren. Daarbij staan vroegsignalering, preventie en een integrale benadering centraal. Initiatieven die bijdragen aan talentontwikkeling, participatie en het versterken van sociale vaardigheden ondersteunen we waar mogelijk en verbinden we aan bestaande voorzieningen en programma’s. Wij stimuleren de samenwerking tussen onderwijs en sociaal domein zodat kinderen en jongeren optimale begeleiding krijgen bij hun ontwikkeling en maatschappelijke participatie. Hierbij is ook aandacht voor de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het voorkomen van onderwijsachterstanden en voortijdig schoolverlaten. Met deze integrale benadering geven wij invulling aan de ambitie uit het bestuursakkoord om onderwijs te versterken als basis voor gelijke kansen, persoonlijke ontwikkeling en een sterke samenleving. Wat gaan we hier in 2027 voor doen? • We blijven het onderwijshuisvestingsprogramma uitvoeren om goede huisvesting voor de leerlingen in stand te houden. • We bieden optimale kansen aan kinderen met of zonder taal- en ontwikkelingsachterstanden. Hierbij werken we samen met ouders en onze ketenpartners. • We spelen in op de veranderende wetgeving rond inclusie en toegankelijk onderwijs.

• Jaarlijks wordt de inzet van de jeugdteammedewerker op de scholen geëvalueerd en aangepast waar nodig. • We bieden zwemonderwijs aan op de basisscholen in Harlingen. • De gemeente blijft samen met het onderwijs en jongerenwerk voorlichtings- en weerbaarheidscampagnes aanbieden die aansluiten bij de behoeftes van jongeren. • Samen met de scholen en lokale organisaties zetten we in op Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. Speerpunt 2 Bestrijden van laaggeletterdheid. Gemeente Harlingen heeft een hoog percentage laaggeletterden. Het zijn inwoners die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en/of het omgaan met een computer. We vinden het belangrijk dat deze inwoners herkend en geholpen worden in het DigiTaalHuis, de Bibliotheek of op andere locaties. Taal is tenslotte één van de basisvaardigheden voor meer zelfredzaamheid op het gebied van bijvoorbeeld werk en gezondheid. Bij de ondersteuning ligt het accent op activiteiten die positieve gezondheid stimuleren en de eigen kracht en het sociaal netwerk van inwoners versterken. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • | We blijven cursussen digitale vaardigheden en taaltrajecten aanbieden om de (basis)vaardigheden te verbeteren. • | We trainen professionals en vrijwilligers het herkennen en doorverwijzen van laaggeletterden. Hierdoor kunnen wij onze inwoners op de juiste leerplek faciliteren.

• | Met creatieve middelen willen we laaggeletterden bereiken. • | We blijven aandacht vragen voor deze doelgroep. Algemene indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Harlingen Harlingen | Harlingen | Gemeente < 2022 | 2023 | 2024 | 25.000 inw. 2024 Absoluut verzuim* | Aantal per 1000 leerlingen | DUO/Ingrado 2024 | 5,3 | 3,2 | 2,8 | 8,5 Relatief verzuim** | Aantal per 1000 leerlingen | DUO/Ingrado 2024 | 17 | 77 | 21 | 21 Vroegtijdige schoolverlaters | % deelnemers van het VO | DUO/Ingrado 2024 | 1,9% | 3,1% | 2,0% | 1,8% zonder startclassificatie | en MBO onderwijs * Het aantal leerlingen dat niet staat ingeschreven op een school. ** Het aantal leerplichten dat wel staat ingeschreven maar ongeoorloofd afwezig is.

41 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 2.548 | 3.176 | 3.007 | 2.995 | 2.995 | 2.995 Baten | 709 | 658 | 711 | 711 | 711 | 711 Resultaat voor bestemming | -1.839 | -2.518 | -2.296 | -2.284 | -2.284 | -2.284 Onttrekking | 942 | 1.432 | 1.058 | 1.046 | 1.046 | 1.046 aan reserves Toevoeging aan reserves | -1.209 | -1.225 | -1.241 | -1.257 | -1.273 | -1.289 Mutaties reserves | -267 | 207 | -183 | -211 | -227 | -243 Resultaat na bestemming | -2.106 | -2.311 | -2.479 | -2.495 | -2.511 | -2.527 Kaderstellende beleidsnota’s Verordening leerlingenvervoer | 2019 Integraal Huisvestingsplan | 2011 Verordening Onderwijshuisvesting | 2011 IKC-notitie 2014-2015 | 2014 42 43 PROGRAMMA 6 SPORT , CULTUUR EN RECREATIE

44 Sport en cultuur zijn essentieel voor het welbevinden van onze inwoners van jong tot oud. Sport stimuleert bewegen, werkt preventief voor de gezondheid en versterkt de sociale samenhang in verenigingen, wijken en dorpen. Daarnaast zijn sport en cultuur van belang voor onze economie. Sport, cultuur en recreatie vormen een wezenlijk onderdeel van het leven in stad en dorpen. Sport, cultuur en recreatie moeten toegankelijk zijn voor alle inwoners. Dat vraagt om goede basisvoorzieningen, ondersteuning van sport- en culturele organisaties en ruimte voor initiatieven voor talentontwikkeling en ontmoeting. Daarbij hebben we aandacht voor toegankelijkheid, betaalbaarheid en een gevarieerd aanbod voor jong en oud. Kunst, cultuur en erfgoed vormen samen het verhaal en de identiteit van Harlingen als maritieme stad aan het Wad. Wij zetten al deze kwaliteiten in als dragers van leefbaarheid, toerisme en economische ontwikkeling. Daarbij verbinden wij erfgoed, cultuur, evenementen en marketing via initiatieven zoals Expeditie Harlingen. Speerpunten 1 Versterken van het cultureel imago en klimaat voor de eigen inwoners en bezoekers. 2 Ondersteunen van kunst en cultuur in de openbare ruimte. 3 Besluitvorming over de clustering van binnen- en buitensport en deze zowel wat betreft de accommodaties als locaties multifunctioneel in te zetten.

4 Deelname aan sport en cultuur stimuleren, met name onder jongeren. 5 Actief aan de slag met erfgoed in Harlingen. 6 Het groener maken van de binnenstad. 7 Het organiseren van aansprekende evenementen in Harlingen. Speerpunt 1 Versterken van het cultureel imago en klimaat voor de eigen inwoners en bezoekers. Meer aandacht voor cultuur in een goed cultureel klimaat zorgt voor een prettige leefomgeving, een aantrekkelijk vestigingsklimaat, sociale cohesie en een economische impuls. Belangrijke voorwaarde hierbij is dat initiatiefnemers, kunstenaars en culturele instellingen goed op de hoogte zijn van elkaars activiteiten. Het goed informeren van inwoners over het aanbod versterkt het draagvlak voor kunst en cultuur. We willen dat de deelname aan culturele activiteiten de komende jaren toeneemt. Zowel passief als actief. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • Verder uitvoering geven aan de Cultuurnota 2022-2028. • We blijven netwerkbijeenkomsten organiseren voor het culturele veld. • Onderzoeken hoe het deelnemen aan cultuur, niet alleen als publiek, maar ook als mede-maker, vrijwilliger of organisator verder kunnen stimuleren. • De doorgaande leerlijn van culturele programma’s aan de kinderen en jongeren in het PO en VO in Harlingen werken we verder uit. • Actief bijdragen aan het onderzoeken van een mogelijk provinciaal cultuurakkoord.

• Met makers, kunstaanbieders en organisatoren komen we tot een gedragen culturele programmering met een breed bereik, verspreid over het jaar, in de stad en in de dorpen. • We zetten in op imagoversterkende, kwalitatieve culturele evenementen voor inwoners, bezoekers en toeristen. • Met oog op cultuurhub Willemshaven betrekken we cultuur sterk bij de ontwikkeling en uitvoering van grote projecten zoals het Visserij Ontwikkelplan (VOP) en Expeditie Harlingen. Speerpunt 2 Ondersteunen van kunst en cultuur in de openbare ruimte. Kunst en cultuur in de openbare ruimte dragen bij aan de aantrekkelijkheid van de stad. Daarnaast is het mogelijk om via kunst en cultuur het verhaal van Harlingen te laten zien en positieve kenmerken van de stad te benadrukken. Wat gaan we er in 2027 voor doen? | Speerpunt 4 • | We werken aan concreet beleid Kunst en Cultuur in de openbare ruimte. | Deelname aan sport en cultuur stimuleren, met name onder jongeren. • | Inzetten op zichtbaarheid van Fries Blauw in het straatbeeld. • | De Broken Jug en het daaraan gerelateerde Roel Sluiterfonds willen we | Sport en beweging zijn essentieel voor een gezonde en vitale samenleving en behouden. | dragen bij aan ontmoeting, inclusie en leefbaarheid.

Uit cijfers blijkt dat Harlingen • | We ondersteunen, verbinden, versterken culturele partijen en maken deze | op dit gebied achterblijft: 55% van de inwoners sport niet, tegenover 49% landelijk. zichtbaar. | Van de jongeren voldoet slechts 42% aan de beweegnorm. Dit is aanzienlijk lager • | Mogelijke locaties voor culturele programmering maken we online zichtbaar | dan het Fries gemiddelde van 55%. via een locatiemenu. | We zetten daarom in op een toegankelijk en betaalbaar sport- en cultuuraanbod • | Citydressing zetten we in om locaties en routes er naartoe goed zichtbaar te | voor alle inwoners, met speciale aandacht voor jongeren en kwetsbare groepen. maken. | Sport en cultuur verbinden we daarbij met gezondheid, onderwijs en het • | Verder uitvoering geven aan de Literaire Gedichtenroute Harlingen | sociaal domein zodat meer inwoners echt kunnen meedoen. Hiervoor blijven (beleidsnota Meertaligheid 2025-2028). | we investeren in sport- en beweegstimulering. Vanuit het Gezond en Actief • | We zetten ons in voor het behoud van de studio in Harlingen, eventueel | Leven Akkoord en Aanvullend Zorg en Actief Leven Akkoord stimuleren we meer als media huis. Hierbij betrekken we de Harlinger Courant (beleidsnota | bewegen bij inwoners en bevorderen we de vitaliteit van sportclubs. De focus ligt Meertaligheid 2025-2028).

| op jongeren van 12 tot 16 jaar met aandacht voor gelijke kansen en het wegnemen van drempels. Zo willen we bereiken dat meer inwoners sporten en bewegen en er Speerpunt 3 | een gevarieerd en passend sport- en cultuuraanbod komt. Besluitvorming over de clustering van binnen- en buitensport en deze zowel wat | Wat gaan we er in 2027 voor doen? betreft de accommodaties als locaties multifunctioneel in te zetten. • | Uitvoering geven aan het uitvoeringsplan Kadernota sport en bewegen 2026– Begin 2026 stemde de raad in met vervolgonderzoek naar clustering van | 2030. sportaccommodaties. Aan de hand van een volledig uitgewerkt Programma van | • | Voor het stimuleren van sporten, bewegen en een gezonde leefstijl stelt Eisen (PvE) met de ruimtelijke, functionele en financiële kaders gebruiken we om | TeamFRL een activiteitenplan op met concrete acties en speerpunten. de scenario’s voor besluitvorming uit te werken. | • | Vanuit de preventieaanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving werken we aan een gevarieerd, toegankelijk en laagdrempelig vrijetijdsaanbod voor Wat gaan we er in 2027 voor doen? | jongeren van 12 tot 18 jaar. • | Een van de mogelijkheden die we gaan onderzoeken is het aanbieden van een • | In gesprek met sportclubs bepalen we de uitgangspunten voor de | stimuleringspas aan alle jongeren van 12-16 jaar, zodat zij laagdrempelig kennis accommodaties.

| kunnen maken met het sport en cultuuraanbod in en buiten de gemeente en • | We doen onderzoek naar meerwaarde voor de wijk. | structureel deel kunnen nemen aan sport- en cultuur. • | Het vraagstuk van sportclustering bekijken we vanuit een breder perspectief | • | We versterken de verbinding tussen sport, cultuur, onderwijs en zorg. van gebiedsontwikkeling in Harlingen. | • | De samenwerking met zorgprofessionals zoals huisartsen, fysiotherapeuten, diëtisten versterken we zodat een goede doorverwijzing naar passend beweegaanbod tot stand komt. 45 46 Speerpunt 5 We gaan actief aan de slag met het erfgoed in Harlingen. Erfgoed is belangrijk voor de identiteit, leefbaarheid en aantrekkelijkheid van Harlingen. Wij werken aan het verankeren van cultureel erfgoed in de gemeente. Dat gebeurt onder meer door het opstellen van een erfgoedprogramma waarin we ons erfgoed opnemen. Daarbij hebben we aandacht voor toekomstbestendigheid, duurzaamheid, kennisopbouw en samenwerking. Via de provinciale werkgroep Erfgoed en Overheid versterken we onze verbinding met het bredere provinciale erfgoednetwerk. Dit biedt kansen voor het verbeteren van ons erfgoedbeleid. Naast de vele rijksmonumenten heeft Harlingen ook veel gemeentelijke monumenten. Met de subsidie voor gemeentelijk monumenten stimuleren we eigenaren goed zorg te dragen voor hun monument.

De overgang naar het Omgevingsplan vraagt om goede borging van de erfgoedwaarden. Dit is belangrijk voor ambtelijke toetsing van erfgoedwaarden maar zeker ook voor monumenteigenaren. De informatievoorziening aan hen over erfgoed en monumenten blijft daarom een aandachtspunt. Verder willen we de cultuurhistorische waarden van de gemeentelijke panden onderzoeken als basis voor goede monumentenzorg. Hiervoor investeren we in bouwhistorische onderzoeken. Het groene erfgoed krijgt extra aandacht door alle cultuurhistorische waarden van de algemene begraafplaats Harlingen in kaart te brengen en te vertalen in beleid en een beheerplan. Dit doen we daarna ook voor de andere begraafplaats en kerkhoven in onze gemeente. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • Erfgoedprogramma voor Harlingen concretiseren we in een uitvoeringsplan. • Uitvoering geven aan de subsidieregeling voor gemeentelijke monumenten. • We geven een vervolg aan het bepalen van de cultuurhistorische waarde van begraafplaatsen en kerkhoven in onze gemeente. • We faciliteren de open monumentendag Harlingen. • Erfgoed inbedden in de Omgevingsvisie en omzetten van het Omgevingsplan. • Goede contacten onderhouden we met de verschillende lokale erfgoedpartners. • We stellen beleid op voor kunst in de openbare ruimte. • We doen bouwhistorisch onderzoek naar een aantal gemeentelijke panden.

Speerpunt 6 Het groener maken van de binnenstad. In diverse straten in de binnenstad zijn al maatregelen genomen om bomen te behouden en te revitaliseren. Om het groene karakter te behouden vervangen we bomen met een te slechte conditie door jonge vitale bomen. Tijdens renovaties proberen we extra groen toe te voegen. Bijvoorbeeld door het vergroten van boomspiegels en het vervangen van verharding door groenvakken. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • De Grote Bredeplaats, Voorstraat en aanliggende stegen gaan we herinrichten en vergroenen. Dit doen we ook bij de Waddenpromenade. • We vergroenen de Willemshaven. • Zieke en slechte beplanting in diverse plantsoenvakken knappen we op. • We maken een plan voor het revitaliseren van de bomen aan de Noorderhaven en het vergroenen van de haven. Afgelopen jaar zijn alle bomen aan de zeezijde van de Noorderhaven gesnoeid. Hierbij is al het dode hout verwijderd. Komende jaren wordt de conditie nauwlettend gemonitord. Speerpunt 7 Het organiseren van aansprekende evenementen in Harlingen. Na de uitverkiezing tot Evenementenstad in 2025 bouwen we voort op de ingezette ontwikkeling. Harlingen heeft bewezen dat het een sterk en gevarieerd evenementenaanbod weet neer te zetten, met oog voor inwoners, kwaliteit en toekomstbestendigheid.

In 2027 versterken we de positie van Harlingen als evenementenstad onder andere door het Nationaal Congres Evenementen te organiseren. Tegelijkertijd verkennen we de mogelijkheden om een ander groot 47 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen landelijk congres naar Harlingen te halen. We blijven investeren in een transparant en uitlegbaar subsidiebeleid dat we doorlopend evalueren en waar nodig aanscherpen. Ook versterken we de samenwerking met organisatoren, onder andere via een jaarlijkse bijeenkomst gericht op kennisdeling, afstemming en het gezamenlijk verder ontwikkelen van het evenementenaanbod. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We geven uitvoering aan de evenementenvisie en borgen de ingezette koers. • We versterken de programmering door meer ruimte te bieden aan lokale verhalen en trots. • We stimuleren een duurzame ontwikkeling van het evenementenaanbod en ondersteunen nieuwe initiatieven op het gebied van planvorming, financiering, marketing en publiciteit. • We zorgen voor goed en vroegtijdig contact tussen initiatiefnemers en gemeente en intensiveren dit waar nodig. • We bewaken en verbeteren de kwaliteit en toegankelijkheid van het evenementenloket en het evenementenspreekuur. • We beoordelen aanvragen op basis van de subsidieregeling en de bijbehorende toetsingscriteria. • We evalueren het subsidiebeleid doorlopend en scherpen de regeling waar nodig aan.

• We organiseren jaarlijks een bijeenkomst voor evenementenorganisatoren ter versterking van samenwerking en kennisdeling. • We zetten in op het organiseren van het Nationaal Congres Evenementen in Harlingen. • We verkennen of het mogelijk is om een bovenregionaal congres naar Harlingen te halen. Harlinger indicatoren programma 6 Sport Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Subsidie aan sportverenigingen | €2,20 | €2,99 | €3,08 | €2,41 per inwoner Cultuur Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Bezoekers Hannemahuis | 16.010 | 14.661 | 11.425 | 11.500 Aantal uitleningen bibliotheek | 77.350 | 77.000 | 75.929 | 75.929 Algemene indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Harlingen | Harlingen | Harlingen | Gemeente < 2020 | 2022 | 2024 | 25.000 inw.

2024 Niet sporters | % | CBS/RIVM 2016- | 55,2% | 57,3% | 50,2% | 44,1% 2022 48 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 7.044 | 8.456 | 6.937 | 6.720 | 7.218 | 7.650 Baten | 1.363 | 1.031 | 953 | 953 | 953 | 953 Resultaat voor bestemming | -5.681 | -7.425 | -5.984 | -5.767 | -6.265 | -6.697 Onttrekking aan reserves | 1.366 | 2.296 | 815 | 444 | 1.021 | 1.050 Toevoeging aan reserves | -229 | -246 | -69 | -69 Mutaties reserves | 1.137 | 2.050 | 746 | 444 | 952 | 1.050 Resultaat na bestemming | -4.544 | -5.375 | -5.238 | -5.323 | -5.313 | -5.647 Kaderstellende beleidsnota’s Sportbeleid en activering en sportaccommodaties Kadernota Sport en Bewegen Harlingen 2026-2034 | 2017 Cultuur, musea, cultureel erfgoed en media Beleidsnotitie archeologie | 2015 Beleidsplan Hannemahuis 2021-2024 | 2021 Beleidsplan 2023-2026 Bibliotheken Noord Fryslân | 2023 Kunst- en cultuurvisie en uitvoeringsplan | 2022 Cultuurnota 2022-2028 | 2023 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Toeristische visie Harlingen | 2024 Groen Kwaliteitsvisie | 2017 49 50

51 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen 51 PROGRAMMA 7 SOCIAAL DOMEIN

52 We bouwen aan een gemeente waarin iedereen mee kan doen, bestaanszekerheid wordt versterkt en ondersteuning dichtbij, toegankelijk en passend is. We stimuleren inwoners om naar vermogen deel te nemen aan de samenleving en ondersteunen hen waar dat nodig is. De opgaven binnen het sociaal domein zijn complex en raken meerdere leefgebieden zoals werk, inkomen, gezondheid, wonen en participatie. Daarom werken we integraal en domeinoverstijgend. Het Gebiedsteam is daarbij een belangrijke schakel. We zetten in op preventie, vroegsignalering en het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners. Zo ondersteunen we inwoners tijdig en passend. Daarbij zetten we in op meer participatie, bij voorkeur via werk. Ook versterken we de bestaanszekerheid, voorkomen en pakken schulden aan en werken aan een inclusieve samenleving ook voor nieuwkomers. Dit doen we samen met inwoners, maatschappelijke partners, werkgevers en regionale organisaties. Speerpunten 1 Ieder kind mag zijn wie het is en hoe het is. Kinderen groeien op in gezondheid, welzijn en veiligheid met perspectief op een zelfstandig leven naar ieders mogelijkheden. 2 Doelstelling van de Wmo is dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen en dat zij goed mee kunnen doen in de maatschappij.

De ondersteuning van inwoners met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen vindt zo veel mogelijk plaats in de eigen vertrouwde leefomgeving. 3 We streven een inclusieve arbeidsmarkt na waarop iedereen meedoet. 4 Iedere statushouder doet actief mee en werkt aan een zelfstandig bestaan binnen onze gemeente. 5 Het versterken van bestaanszekerheid en aanpak van schulden. Programma 7 richt zich op het sociaal domein en geeft uitvoering aan de ambities uit het bestuursakkoord. We bouwen aan een gemeente waarin iedereen mee kan doen, bestaanszekerheid wordt versterkt en ondersteuning dichtbij, toegankelijk en passend is. We stimuleren inwoners om naar vermogen deel te nemen aan de samenleving en ondersteunen waar dat nodig is. De opgaven binnen het sociaal domein zijn complex en raken verschillende leefgebieden tegelijk, zoals werk, inkomen, gezondheid, wonen en participatie. Daarom werken we integraal en domeinoverstijgend, met het Gebiedsteam als belangrijke schakel. We zetten in op preventie, vroegsignalering en het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners. Zo ondersteunen we inwoners tijdig en passend. Daarbij zetten we in op meer participatie, bij voorkeur via werk. Ook versterken we de bestaanszekerheid, voorkomen en pakken we schulden aan en werken we aan een inclusieve samenleving waarin ook nieuwkomers actief kunnen meedoen.

Dit doen we samen met inwoners, maatschappelijke partners, werkgevers en regionale organisaties. In 2027 ligt de nadruk op het verder uitvoeren en versterken van bestaande beleidskaders, zoals het Strategisch Beleidskader Sociaal Domein en de uitgangspunten van de Participatiewet in Balans, en een betere sturing op kwaliteit en kosten. Speerpunt 1 Ieder kind mag zijn wie het is en hoe het is. Kinderen groeien op in gezondheid, welzijn en veiligheid, met perspectief op een zelfstandig leven naar ieders mogelijkheden. Jeugd en jeugdzorg is voor ons een brede maatschappelijke ontwikkelopgave. Behalve om hulp gaat het vooral om het versterken van de positie en kansen van kinderen en jongeren. Doel is dat jongeren in Harlingen volwaardig kunnen meedoen, zich optimaal ontwikkelen en toegroeien naar zelfstandigheid, ieder naar eigen mogelijkheden. Jongeren moeten zo de kans krijgen om op te groeien tot sociale, weerbare en gezonde burgers. Hun leefomgeving speelt daarbij een fundamentele rol. Daarom zetten wij in op het versterken van de sociale basis en de leefomgeving van jongeren. Dit doen wij door jeugdzorg te verbinden met onderwijs, sport, cultuur en welzijn en initiatieven te ondersteunen voor 53 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen talentontwikkeling, participatie en weerbaarheid. De integrale werkwijze van het Gebiedsteam vormt het fundament.

Preventie, vroegsignalering en samenwerking met partners staan hierbij centraal. Door jongeren en hun ouders actief te betrekken kunnen zij regie nemen en oplossingen duurzaam in hun dagelijks leven verankeren. Deze aanpak combineert passende ondersteuning met het versterken van de eigen kracht. Ouders worden zo vroeg mogelijk ondersteund en actief betrokken bij de hulp aan hun kind. Ook onderwijs is vanaf de start betrokken bij hulptrajecten. School is immers een belangrijke basis voor ontwikkeling en stabiliteit. De preventieaanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving versterkt deze beweging door preventie, zorg en onderwijs te verbinden en bewezen effectieve interventies in te zetten. De druk op de jeugdzorg blijft hoog. Daarom sluiten we aan bij de landelijke Hervormingsagenda Jeugd, die inzet op normaliseren, voorkomen van zwaardere hulp, tijdige ondersteuning en versterken van de positie van jeugdigen en ouders. Dit past bij de regionale koers van Sociaal Domein Fryslân. Hierin vormen stevige lokale teams het fundament van het jeugdstelsel en worden onnodige verwijzingen naar specialistische hulp voorkomen. Uit lokaal onderzoek blijkt dat de ketensamenwerking in Harlingen goed functioneert. Aanvullend daarop werken we nog aan een gedeelde visie en meer rolhelderheid. Dit krijgt ook vorm binnen de regionale inkoopstrategie.

Hierin staat de samenwerking tussen gemeenten, onderwijs, aanbieders van jeugdhulp, huisartsen en gecertificeerde instellingen centraal. Ouders worden zo vroeg mogelijk ondersteund en actief betrokken bij de hulp aan hun kind. De preventieaanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) versterkt deze beweging door preventie, zorg en onderwijs te verbinden en bewezen effectieve interventies in te zetten. De nieuwe regionale inkoop van specialistische jeugdhulp en verblijf (per 2028) brengt meer transparantie, duidelijkere producten en betere sturing op kwaliteit en kosten. Dit is nodig omdat het huidige model te weinig grip biedt en leidt tot onvoorspelbare uitgaven. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • Doorontwikkelen van het Gebiedsteam volgens het convenant “Stevige Sociale Teams”. • We intensiveren de integrale aanpak rondom jeugdigen en gezinnen. • De verbinding tussen onderwijs en zorg versterken we onder andere via schoolmaatschappelijk werk. • We blijven inzetten op normaliseren via Foar Fryske Bêrn. • We investeren in een kansrijke start (eerste 1000 dagen). • We participeren in de regionale voorbereiding op de inkoop 2028. • Verbeteren van toegang en acceptatie in de specialistische jeugdhulp. • Sturen op kosten en doelmatigheid.

54 Speerpunt 2 Doelstelling van de Wmo is dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen en dat zij goed mee kunnen doen in de maatschappij. De ondersteuning van inwoners met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen vindt zo veel mogelijk plaats in de eigen vertrouwde leefomgeving. Onderstaand schema laat zien hoe de sociale infrastructuur er in 2027 uit ziet, waaraan we prioriteit geven en welke samenwerkingspartners daarbij betrokken zijn. Wat de inzet in het voorliggend veld oplevert is niet altijd direct meetbaar omdat vaak onduidelijk is welke problemen preventie daadwerkelijk voorkomt. We evalueren en monitoren de resultaten zo veel mogelijk aan de hand van indicatoren zoals deelname aan activiteiten, bereik van voorzieningen, ervaren zelfredzaamheid, mantelzorgbelasting, eenzaamheid en veranderingen in het gebruik van Wmo-voorzieningen. De meeste Wmo-uitgaven komen voort uit wettelijke verplichtingen. Voor de gemeente gaat dat onder meer om huishoudelijke ondersteuning, begeleiding, respijtzorg, woningaanpassing, vervoer, beschermd wonen en ondersteuning van dak- en thuisloze inwoners. Ongeacht wat er gebeurt in het voorliggend veld kunnen inwoners die hiervoor in aanmerking komen volgens de wet een beroep doen op deze voorzieningen. Door de toenemende vergrijzing blijft de druk op de Wmo naar verwachting toenemen.

Met onze inzet op preventie en het voorliggend veld willen we deze groei waar mogelijk beperken en inwoners langer zelfstandig laten functioneren. Vanuit de woonzorgvisie is een projectplan opgesteld met KPI’s die we gebruiken bij de monitoring en verantwoording.

55 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Speerpunt 3 We streven een inclusieve arbeidsmarkt na waarop iedereen meedoet. We zetten ons in voor een inclusieve arbeidsmarkt waarop inwoners naar vermogen kunnen deelnemen. Werk heeft daarbij de voorkeur. Inwoners die ondersteuning nodig hebben, bieden we passende begeleiding naar werk of participatie. Daarbij werken we volgens de uitgangspunten van de Participatiewet in Balans: vertrouwen, eenvoud en maatwerk. Samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en regionale partners stimuleren we duurzame uitstroom naar werk. We ondersteunen inwoners bij het wegnemen van zaken die werk in de weg staan. Daarbij werken we integraal en domeinoverstijgend zodat ondersteuning op het gebied van werk, inkomen, zorg en participatie zo veel mogelijk op elkaar aansluit. Daarnaast werken we toe naar een toegankelijke sociale infrastructuur waarin inwoners passende ondersteuning kunnen krijgen bij werk en participatie. Inwoners voor wie betaald werk nog niet mogelijk is, bieden we mogelijkheden om zich te ontwikkelen en actief mee te doen in de samenleving. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We begeleiden inwoners naar werk en ondersteunen waar nodig bij het behouden van werk. • We werken met een actueel kandidatenbestand om inwoners sneller te koppelen aan werk- en ontwikkelkansen.

• We bieden maatwerk aan inwoners voor wie betaald werk nog niet haalbaar is, gericht op ontwikkeling en maatschappelijke participatie. • We versterken de samenwerking met werkgevers en regionale partners om meer inclusieve werkplekken te realiseren. • We ondersteunen jongeren bij een soepele overgang van school naar werk. • We implementeren de uitgangspunten van de Participatiewet in Balans, met aandacht voor vertrouwen, eenvoud en maatwerk. • We geven uitvoering aan de uitgangspunten van het Strategisch Beleidskader Sociaal Domein en werken aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur voor inwoners die ondersteuning nodig hebben bij werk en participatie. Speerpunt 4 Iedere statushouder doet actief mee en werkt aan een zelfstandig bestaan binnen onze gemeente. Iedere statushouder krijgt in onze gemeente de ruimte om een zelfstandig bestaan op te bouwen en volwaardig mee te doen in de samenleving. Wij zijn ervan overtuigd dat werk een belangrijke sleutel is tot succesvolle integratie. Het helpt nieuwkomers sneller de taal te leren en een netwerk op te bouwen. Ook biedt het kansen om sociale netwerken op te bouwen, zelfvertrouwen te vergroten en onderdeel te zijn van de samenleving. Wij vinden het belangrijk dat iedereen kan deelnemen. Daarom zetten we in op een persoonlijke aanpak en begeleiding op maat.

Op deze manier ondersteunen we statushouders bij het ontdekken en benutten van hun talenten. Door taalontwikkeling, participatie en persoonlijke groei met elkaar te verbinden, werken we aan een gemeente waarin iedereen kan meedoen. Niemand blijft achter. Wij werken vanuit de uitgangspunten van normaliseren en zelfredzaamheid. Ondersteuning wordt zo veel mogelijk georganiseerd dicht bij het normale leven, waarbij inwoners eerst worden geholpen vanuit hun eigen kracht en sociale omgeving en professionele ondersteuning wordt ingezet wanneer dat noodzakelijk is. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We streven ernaar om statushouders tijdig van passende huisvesting te voorzien, inclusief maatschappelijke begeleiding. • We werken nauw samen met ketenpartners om het inburgeringsproces vanaf het begin goed en efficiënt te laten verlopen. • We zetten in op vroege participatie, al vanaf het AZC, en zorgen voor een soepele overgang naar het inburgeringstraject. • We voeren regie op het volledige inburgeringstraject en bieden vanaf de start intensieve begeleiding. • We bieden verschillende leerroutes aan, zodat onderwijs en ontwikkeling aansluiten bij de mogelijkheden van de statushouder. • We stimuleren actieve deelname aan de module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) en het participatieverklaringstraject.

56 • We combineren vanaf het begin taalonderwijs met participatieactiviteiten om integratie te versnellen, met aandacht voor maatwerk en persoonlijke ontwikkeling. • We richten ons specifiek op jongeren met gerichte programma’s die aansluiten bij hun behoeften. • We ondersteunen statushouders bij het vergroten van hun financiële zelfredzaamheid. • Ook voor statushouders in de Z-route onderzoeken we kansen richting (betaald) werk naast participatie, voor diegenen bij wie dit haalbaar is. • Na afronding van de inburgering blijven we, waar nodig, ondersteuning bieden, bijvoorbeeld bij taalontwikkeling of bij het vinden van werk. Speerpunt 5 Versterken van bestaanszekerheid en aanpak schulden Bestaanszekerheid vormt een belangrijke basis voor gezondheid, participatie en welzijn. Daarom zetten wij in op het voorkomen van financiële problemen, tijdig signaleren van betalingsachterstanden en passende ondersteuning. Door vroegsignalering van schulden, preventie en een integrale aanpak vanuit het Gebiedsteam kunnen we inwoners eerder bereiken en ondersteunen. Hierbij kijken we niet alleen naar schulden, maar ook naar andere leefgebieden zoals gezondheid, wonen, werk, inkomen en participatie. Wij sluiten aan bij de landelijke afspraken rondom de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening.

Daarbij staat een toegankelijke, betrouwbare en effectieve dienstverlening centraal die inwoners perspectief biedt op duurzame financiële stabiliteit. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • De vernieuwde werkwijze schuldhulpverlening gaan we verder implementeren en borgen binnen de reguliere dienstverlening. • De regierol van het Gebiedsteam bij schuldhulpverlening voortzetten en versterken. • We zetten in op een laagdrempelige toegang tot ondersteuning voor inwoners met financiële zorgen. • De samenwerking binnen vroegsignalering willen we verder uitbreiden met woningcorporaties, zorgverzekeraars, energiebedrijven en andere partners. • De Basisdienstverlening Schuldhulpverlening gaan we verder implementeren en monitoren. • We zetten in op preventie, financiële weerbaarheid en het voorkomen van terugval. • Het ondersteuningsaanbod op het gebied van stabilisatie en nazorg verder ontwikkelen. • We werken samen met meerdere uitvoeringspartners bij schuldregelingen en financiële ondersteuning. • De resultaten van de vernieuwde aanpak gaan we monitoren en benutten voor verbetering van de dienstverlening.

Harlinger indicatoren Vergunninghouders Indicator | 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 | 2026 | 2026 taakstelling | werkelijk | taakstelling | werkelijk | taakstelling | werkelijk | taakstelling * | werkelijk* Aantal gehuisveste | 18 | 9 | 32 | 8 | 35 | 48 | 13 | 1 vergunninghouders * De taakstelling in de eerste helft van 2026 was 13 gehuisveste vergunninghouders. In 2025 was deze taakstelling al ingevuld doordat er 13 meer vergunninghouders zijn gehuisvest dan nodig was. Algemene indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Harlingen | Harlingen | Harlingen | Gemeente < 2023 | 2024 | 2025 | 25.000 inw.

2023/2024 Banen | Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 | meerdere 2024 | 781,9 | 782,8 | 786,1 | 719,4 – 65 jaar Jongeren met een delict voor de rechter | % 12 t/m 21 jarigen | CBS Jeugd 2023 | 1% | geen data | geen data | 1% Kinderen in uitkeringsgezin | % kinderen tot 18 jaar | CBS Jeugd 2024 | 6% | 6% | 6% | 3% Netto arbeidsparticipatie | % van de werkzame beroepsbevolking | CBS 2025 | 70% | 70,2% | 70,5% | 74% ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking Werkloze jongeren | Personen van 16 t/m 22 jaar die als | CBS 2024 | 2% | 2% | 1% | 1% werkzoekende staan ingeschreven bij UWV werkbedrijf Personen met een bijstandsuitkering | Aantal per 10.000 inwoners | CBS 2025 | 344,5 | 338,3 | 333,1 ** | 144,7 Lopende re-integratievoorzieningen | Aantal per 10.000 inwoners 15 – 64 jaar | CBS 2024 | 406,0 | 351,7 | geen data | 156,6 Jongeren met jeugdhulp | % van alle jongeren tot 18 jaar | CBS Jeugd 2025 | 12,9% | 13,2% | 12,7% | 13,1% Jongeren met jeugdbescherming | % van alle jongeren tot 18 jaar | CBS Jeugd 2025 | 1,5% | 1,1% | 1,2% | 0,9% Jongeren met jeugdreclassering | % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar | CBS Jeugd 2025 | geen data | 0,6% | 1% | 0,5% Cliënten met een maatwerk-arrangement | Aantal per 10.000 inwoners | CBS 2025 | 870 | 890 | 900 | 675 * Voorlopige cijfers. ** Het afwijkende cijfer t.o.v.

de kerngegevens wordt veroorzaakt doordat het CBS uitgaat van het aantal inwoners vanaf 15 jaar en niet werkt met een gemiddeld aantal bijstandsgerechtigden in een jaar, in tegenstelling tot de cijfers van de dienst SoZaWe. 57 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 34.604 | 36.739 | 37.909 | 38.578 | 39.633 | 40.705 Baten | 12.723 | 11.579 | 11.823 | 12.414 | 13.065 | 13.836 Resultaat voor bestemming | -21.881 | -25.160 | -26.086 | -26.164 | -26.568 | -26.869 Onttrekking | 184 | 434 | 177 | 73 | 17 | 17 aan reserves Toevoeging aan reserves Mutaties reserves | 184 | 434 | 177 | 73 | 17 | 17 Resultaat na bestemming | -21.697 | -24.726 | -25.909 | -26.091 | -26.551 | -26.852 58 Kaderstellende beleidsnota’s Algemeen Lokaal Strategisch Kader Sociaal Domein gemeente Harlingen | 2025 Regionaal Centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân | 2022 Wmo Lokaal Beleidsplan mantelzorgondersteuning gemeente Harlingen | 2026-2031 Uitvoeringsplan mantelzorgondersteuning gemeente Harlingen | 2026-2031 Beleidsregels maatschappelijke ondersteuning | 2026 Verordening maatschappelijke ondersteuning | 2026 Financieel besluit Maatschappelijke ondersteuning | 2026 Regionaal Toekomstvisie Beschermd Wonen en opvang voor 2018 en verder | 2018 Regioplan Beschermd Wonen | 2023 Brede Aanpak Dakloosheid

in Friesland | 2021 Regiovisie: ‘aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties | 2021 Fries actieplan 2019-2022: Een duurzame aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties | 2019-2022 Beleidsplan Aanpak Mensenhandel Fryslân | 2022 Jeugd Lokaal Beleidsregels Jeugd | 2023 Verordening Jeugd | 2023 Beleidsnotitie Opgroeien in Harlingen | 2021 Regionaal De Fryske Regiovisie Jeugdhulp 2023-2026: Mei-inoar foar ús bern | 2023 Hervormingsagenda Jeugd 2023 – 2018 | 2023 59 60

61 PROGRAMMA 8 VOLKSGEZOND- HEID EN MILIEU

62 We streven naar een vitale gemeente met kinderen die een goede start hebben en daar levenslang profijt van hebben, met actieve volwassenen die fit hun pensioen in gaan en met actieve, fitte ouderen die zo lang mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. De gezondheidsverschillen in de gemeente nemen af. Met ons beleid op het gebied van energietransitie en circulariteit werken we aan een gemeente die klaar is voor de toekomst en waarin er evenwicht is tussen ecologische, economische en sociale belangen. Speerpunten 1 Inwoners van Harlingen groeien kansrijk op, ontwikkelen zich tot gezonde volwassenen, worden vitaal oud en doen mee in de samenleving. 2 Een ideaal evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen (people, planet, profit) door in te zetten op de thema’s energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzame mobiliteit en sociale duurzaamheid 3 Een doelmatige, milieu-hygiënische, economische en duurzaam verantwoorde afvalinzameling. 4 Zorgdragen voor een efficiënte, effectieve en resultaatgerichte bedrijfsvoering en meewerken aan de toekomst van de FUMO 5 Doelbewust rioolbeheer. 6 Een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. 7 De REC een voortdurend punt van zorg en aandacht van de gemeente Harlingen te laten blijven in het belang van haar inwoners. Nieuwe ontwikkelingen Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA).

Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) versterkt de samenwerking tussen zorg, welzijn en overheid met meer focus op preventie, gezondheid en arbeidsbesparing. AZWA stimuleert regionale samenwerking, digitale innovaties en betere ondersteuning in de eerste lijn. Daarnaast legt het akkoord sterk de nadruk op het versterken van lokale en regionale verbindingen tussen zorg, welzijn en het sociaal domein. Hierdoor kunnen professionals domeinoverstijgend samenwerken en krijgen inwoners eerder passende ondersteuning. Binnen het AZWA hebben gemeenten een rol bij de verbinding tussen zorg, welzijn en het sociaal domein. Vanuit het AZWA moeten de gemeenten aan de slag met de volgende basisfunctionaliteiten: mentale gezondheid, vitaal ouder worden, leefstijl, kansrijk opgroeien en gezondheidsachterstanden verkleinen. Voor Harlingen betreft dit specifiek: • Regionale verbinding tussen zorg, welzijn en sociaal domein. • Preventie en vroegsignalering via lokale netwerken en GGD. • Uitvoering van de basisfunctionaliteiten binnen D5/D6. Dit gebeurt in Harlingen binnen de beschikbare specifieke middelen en bestaande budgetten. Als aanvullend structurele gemeentelijke middelen nodig zijn, dan leggen wij deze financiële inzet aan de raad voor. Speerpunt 1 Inwoners van Harlingen groeien kansrijk op, ontwikkelen zich tot gezonde volwassenen, worden vitaal oud en doen mee in de samenleving.

De nota Gezond en Vitaal Harlingen legt een stevige basis voor een gezonde, veerkrachtige en actieve gemeenschap. De landelijke akkoorden GALA, IZA en het AZWA sluiten hier goed op aan en versterken onze ambities uit Gezond en Vitaal Harlingen. In 2027 gaan we verder met de implementatie van de basisfunctionaliteiten en de aanvullende acties die van gemeenten worden gevraagd. Voor de vijf basisfunctionaliteiten betekent het volgende: Kansrijk opgroeien — door vroegsignalering en samenwerking tussen jeugd, onderwijs, zorg en welzijn, bouwen we aan een sterke sociale basis voor kinderen en jongeren. Mentale gezondheid — laagdrempelige ondersteuning en veerkrachtbevordering sluiten direct aan op het Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht. Leefstijl en gezondheid — inzet op bewegen, voeding, roken en alcohol draagt bij aan gezonde volwassenen. Vitaal ouder worden — met aandacht voor zelfstandigheid, valpreventie en sociale verbinding ondersteunen we inwoners om vitaal oud te worden. Gezondheidsachterstanden verminderen — door gerichte inzet in wijken waar de gezondheidskloof het grootst is, vergroten we de kans dat iedereen kan meedoen.

63 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Samen versterken deze onderdelen onze bestaande koers én helpen ons om inwoners van Harlingen kansrijk te laten opgroeien, gezond volwassen te worden, vitaal oud te blijven en volwaardig mee te doen in de samenleving. Daarmee werken we aan een vitale gemeente waarin gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven én van ons beleid. Met het oog hierop nemen we gezondheid op als vast onderdeel in de afweging in ruimtelijk beleid. Wij zetten in op een schone en veilige leefomgeving. Een groene, schone en goed ingerichte omgeving draagt bij aan welzijn, ontmoeting en veerkracht. Om te weten wat de effecten zijn van onze inzet monitoren we de voortgang via de GGDmonitors en evalueren we regelmatig pilots en werkwijzen. Op basis daarvan kunnen we zo nodig bijsturen. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We stellen een nieuwe lokale nota gezondheid op die voortbouwt op de eerdere nota en aansluit bij de doelen en opgaven vanuit het AZWA. • We versterken de basisfunctionaliteiten vanuit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en ontwikkelen deze verder door. • We breiden Welzijn op Recept uit door te onderzoeken hoe aanvullende eerstelijnszorgaanbieders (wijkverpleging, fysiotherapeuten, diëtisten, etc.) bij huisartsen kunnen aansluiten.

Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden of we de doelgroep kunnen uitbreiden met jeugd. We verkennen of de centrale zorg coördinator (overgewicht en obesitas volwassenen) een rol kan spelen bij Welzijn op Recept. • We zetten ons in voor een omgeving waarin een gezonde leefstijl voor kinderen en jongeren vanzelfsprekend is (JOGG). Samen met het onderwijs- en sportpartners zetten we stappen richting een gezondere omgeving en worden ouderavonden (OKO) georganiseerd waarin ouders worden geïnformeerd en ondersteund bij het creëren van een gezonde leefomgeving voor hun kinderen. • Om het alcohol- en middelengebruik onder jongeren terug te dringen creëren we een gezonde, positieve en veilige leefomgeving. • We geven uitvoering aan het Friese- en het lokale plan van aanpak suïcidepreventie, gericht op het versterken van preventie en het actief doorbreken van taboe op dit thema. • We bevorderen het mentaal welbevinden van inwoners. Waar mogelijk sluiten we aan bij de Wijkgerichte Aanpak Mentale Gezondheid. We verkennen de inzet van effectieve interventies zoals STORM en Join Us, ontwikkelen laagdrempelige steunpunten, voeren verkennende gesprekken, zetten zo mogelijk de integrale EPA-aanpak in en bieden waar nodig gezinshulp. • Met Sociaal Vitaal bereiken we sociaal kwetsbare ouderen.

We onderzoeken hoe we Sociaal Vitaal en de resultaten er van structureel kunnen borgen en hoe bestaande groepen na afronding van het traject kunnen worden gefaciliteerd om zelfstandig door te gaan. Hiermee versterken we de vitaliteit, sociale betrokkenheid en zelfredzaamheid van ouderen. • We blijven actief onderzoeken hoe we de samenwerking met huisartsen en andere eerstelijnszorgaanbieders kunnen intensiveren en hoe we de verbinding tussen het medische en het sociale domein verder kunnen versterken. Daarbij richten we ons op preventie en ondersteuning in de wijk voor jeugdigen en ook op samenwerking rondom vitaal ouder worden en langer thuis wonen. • We blijven inzetten op een integrale aanpak voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen. De uitleenbank ontwikkelt zich verder als laagdrempelige toegankelijke voorziening. Daarnaast versterken we de samenwerking binnen de coalitie Haven voor Groei en breiden we de koppeling met partners uit. • We onderzoeken hoe we met vroegsignalering inwoners met beginnende schulden eerder in beeld kunnen krijgen, omdat financiële problemen in de zwangerschap en vroege kindertijd een nadelige impact hebben op een kansrijke start. • We werken aan het terugdringen van gezondheidsverschillen via programma’s zoals Kansrijke Start en leefstijlinterventies, (kinder) GLI gericht op gezond gewicht.

Dit doen we binnen een lokale én provinciale ketenaanpak, in samenhang met de Friese Preventie Aanpak en de doelen uit het AZWA. • We zetten ons actief in voor de rookvrije generatie zodat kinderen die nu worden geboren rookvrij opgroeien. 64 Speerpunt 2 Een ideaal evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen (people, planet, profit) door in te zetten op de thema’s energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzame mobiliteit, en sociale duurzaamheid. De doelstelling “aardgasloos” en energieneutraal richting 2050, vraagt de komende jaren de nodige inspanning. Ons beleid sluit hiervoor aan op de (inter)nationale opgaven van de Rijksoverheid, de Provincie Fryslân en andere stakeholders. De reductie van CO2 staat voorop. We kiezen voor een realistische aanpak met inzet op besparen en duurzame opwekking van elektriciteit. Daarbij houden we rekening met netcongestie. Tot 2030 ligt het accent op isoleren en besparen. We stimuleren circulariteit en passen dit zelf toe. We willen naar een leefbare gemeente met meer groen. Dit met het oog op gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit etc. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We geven uitvoering aan het programma Duurzaam Harlingen. • Duurzaamheid gaan we verder verankeren in de diverse beleidsvelden en projecten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/bdbc26bf-a2c1-4bbd-9b4c-e056e26f8c33?agendaItemId=e67961b0-8034-4d3c-ad96-2b6a386142d4