03.1 Bijlage 1 - Programma Begroting 2027: Wat kost het uitvoeren van het akkoord Ambities aan Zee
Tekst van het document
Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Programmabegroting 2024 gemeente Harlingen Programmabegroting Programmabegroting 2027
2
3 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Terug naar deze inhoudsopgave? Dat kan op iedere pagina via dit icoon. PARAGRAFEN A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud kapitaalgoederen D. Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden partijen G. Grondbeleid H. Interbestuurlijk toezicht I. Wet open overheid FINANCIËLE BEGROTING Overzicht incidentele baten en lasten Overzicht van structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves Overzicht mutaties reserves 2027-2030 Meerjarig verloopoverzicht reserves 2027-2030 Meerjarig verloopoverzicht voorzieningen 2027-2030 Recapitulatiestaat Investeringsprogramma Overzicht kosten overhead Raadsbesluit BIJLAGE Overzicht gemeentelijke subsidies Overzicht baten en lasten per taakveld INHOUD Kerngegevens Aanbiedingsbrief Financieel perspectief PROGRAMMA’S 1. Bestuur en ondersteuning 2. Veiligheid 3. Verkeer, vervoer en waterstaat 4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing KERNGEGEVENS Omschrijving | 31 december | 31 december | 1 januari | Lengte van waterwegen | 6.000 | 6.000 | 6.000 2024 | 2025 | 2027 (werkelijk) | (werkelijk) | (begroot) C. FINANCIËLE STRUCTUUR A.
SOCIALE STRUCTUUR | Begrote lasten (incl.saldo) | 83.297.110 | 90.081.883 | 92.940.118 Aantal inwoners | 16.216 | 16.272 | 16.231* | Opbrengst OZB | 4.552.890 | 4.980.921 | 5.850.500 waarvan van 0 t/m 3 jaar | 550 | 491 | 500 | Algemene uitkering | 45.120.643 | 49.041.400 | 50.838.000 van 4 t/m 16 jaar | 2.050 | 2.047 | 2.012 | gemeentefonds van 17 t/m 64 jaar | 9.166 | 9.164 | 9.130 | Vaste schuld | 40.666.666 | 35.666.666 | 41.666.666 van 65 jaar en ouder | 4.450 | 4.570 | 4.589 | Reserves | 43.905.578 | 48.016.737 | 38.178.548 Voorzieningen | 7.369.839 | 6.281.314 | 6.019.384 Aantal periodieke | 446 | 431 | 409 | * Stand per 1 juli 2026 bijstandsgerechtigden | ** Met ingang van 2027 zijn garageboxen die bij woningen horen niet langer in het aantal woningen opgenomen. Hierdoor is het cijfer niet één-op-één vergelijkbaar met voorgaande Aantal inwoners werkzaam in | 65 | 69 | 72 | jaren. sociaal werkvoorzieningschap B. FYSIEKE STRUCTUUR Oppervlakte gemeente | 38.768 ha | 38.768 ha | 38.768 ha waarvan binnenwater | 170 ha. | 170 ha. | 170 ha. oppervlakte land | 2.496 ha. | 2.496 ha. | 2.496 ha. historische stads- of | (45 ha.) | (45 ha.) | (45 ha.) dorpskern buitenwater | 36.103 ha. | 36.103 ha. | 36.103 ha.
Aantal woningen | 8.327 | 8.298 | 8.087** waarvan in Harlingen | 7.822 | 7.795 | 7.584 in Midlum | 283 | 283 | 283 in Wijnaldum | 222 | 220 | 220 Aantal woonschepen | 17 | 17 | 17 4 AANBIEDINGSBRIEF | begroting zowel in 2027 als in 2030 structureel en reëel in evenwicht; de provincie beoordeelt dit in het kader van het financieel toezicht. Geachte leden van de raad, | De financiële positie wordt versterkt door €1 miljoen aan extra structurele begrotingsruimte uit aanvullende opbrengsten van de OZB en het lang parkeren. Voor u ligt de programmabegroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030. Dit is | Hierdoor kunnen wij investeren in de ambities uit het bestuursakkoord. de eerste begroting van het nieuwe college na de gemeenteraadsverkiezingen van | Dat is geen vanzelfsprekendheid. Veel gemeenten staan voor grote financiële maart 2026. De begroting vormt de financiële vertaling van het breed gedragen | uitdagingen als gevolg van het ravijnjaar en de toenemende druk op de bestuursakkoord Ambities aan zee, iedereen doet mee 2026-2030 | en geeft richting | gemeentefinanciën. Tegelijkertijd blijven onzekerheden rond de ontwikkeling van aan de uitvoering van het bestuursakkoord in de komende bestuursperiode. | het gemeentefonds en kostenstijgingen om zorgvuldige afwegingen vragen.
De begroting bouwt voort op de vastgestelde Kadernota 2027 en brengt de bestuurlijke keuzes, ambities en opgaven samen in een financieel verantwoord meerjarenperspectief. | Uitvoering van het bestuursakkoord De beleidswensen uit het bestuursakkoord zijn integraal verwerkt in de Wij leven in een tijd waarin de wereld voortdurend verandert. Internationale | programma’s en maken daarmee onderdeel uit van de uitvoering. De komende spanningen, economische onzekerheid, klimaatverandering, ontwikkelingen rond | jaren investeren wij onder meer in de ontwikkeling van de haven en havenmond, energie en grondstoffen en maatschappelijke vraagstukken zoals vergrijzing en | woningbouw en woonzorg, verkeersveiligheid en bereikbaarheid, economische woningnood hebben ook invloed op gemeenten. Tegelijkertijd staan gemeenten | ontwikkeling, sport en cultuur, duurzaamheid en klimaatadaptatie en een sterke landelijk onder druk door stijgende kosten, financiële onzekerheden en de | sociale basis voor onze inwoners. spanning tussen de taken die gemeenten uitvoeren en de middelen die daarvoor vanuit het Rijk beschikbaar zijn. | Hiermee werken wij aan een gemeente die aantrekkelijk blijft om te wonen, te Ook Harlingen merkt deze ontwikkelingen. Desondanks leggen wij een begroting | werken, te ondernemen en te recreëren.
Bijzondere aandacht gaat daarbij uit voor waarmee wij blijven investeren in de ontwikkeling van onze gemeente. | naar de ontwikkeling van de haven als economische motor van Harlingen, de woningbouwopgave, de kwaliteit van de leefomgeving en de bereikbaarheid van Begrotingsuitkomst | onze gemeente. De begroting 2027 is opgesteld op basis van de Meicirculaire 2026, de uitgangspunten uit de Kadernota 2027 en de afspraken uit het bestuursakkoord. | Samen bouwen aan Harlingen Daarbij is rekening gehouden met loon- en prijsontwikkelingen, investeringen, | De ambities uit deze begroting kunnen alleen worden gerealiseerd door de ontwikkeling van het gemeentefonds en de financiële gevolgen van nieuwe | samenwerking: met de raad, inwoners, ondernemers, maatschappelijke beleidskeuzes. | organisaties, verenigingen, medeoverheden en onze ambtelijke organisatie. Participatie, goede dienstverlening en betrokkenheid van inwoners blijven daarbij De in 2027 uitvoerbare en geprioriteerde ambities uit het bestuursakkoord zijn | belangrijke uitgangspunten. financieel verwerkt in de begroting. Een aantal aanvullende ambities vraagt bij de volgende kadernota nog om inhoudelijke prioritering en financiële dekking. De jaren 2027 en 2030 laten een structureel positief saldo zien van €176.000 en resp. €25.000. Dit geldt niet voor de meerjarenraming, 2028 en 2029 laten structurele tekorten zien.
Daarom zijn aanvullende structurele maatregelen nodig om het meerjarig financieel evenwicht te herstellen. Naar ons oordeel is de 5 6 Tot slot Met deze begroting geven wij uitvoering aan het bestuursakkoord en leggen wij voor 2027 een financieel sluitende basis. De structurele tekorten vanaf 2028 vragen om tijdige keuzes, prioritering en aanvullende structurele maatregelen. Ondanks landelijke financiële onzekerheden en toenemende maatschappelijke opgaven blijven wij investeren in kansen voor Harlingen. Dat doen wij zorgvuldig, realistisch en in samenwerking met raad, inwoners en maatschappelijke partners. Zo bouwen wij samen verder aan een sterke, leefbare, duurzame en ondernemende gemeente. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Harlingen FINANCIEEL PERSPECTIEF | Uitgangspunten meerjarenraming Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting Uitgangspunten begroting | 2027. Voor de jaren 2028-2030 zijn de ramingen geactualiseerd op basis van Bij de samenstelling van de begroting 2027 en meerjarenraming 2028 – 2030 zijn | bekende beleidsontwikkelingen, loon- en prijsontwikkelingen, kapitaallasten, onder andere de volgende algemene uitgangspunten gehanteerd: | belastingopbrengsten en de geraamde algemene uitkering.
De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de Spelregels Financiën uit het hoofdlijnenakkoord | ramingen van de primitieve begroting, waarbij rekening is gehouden met: Ambities aan zee, iedereen doet mee 2026-2030 en de Kadernota 2027 | • | stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten. Algemene uitkering | berekening op basis van de meicirculaire 2026 | • | ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds. gemeentefonds | • | lagere rentelasten in verband met vermindering boekwaarde door afschrijving. Salarissen | 1 juli 2026 (incl. de nieuwe cao afspraken) | • | de ramingen zijn gedaan op basis van lopende prijzen, hetgeen betekent Kapitaallasten | 1e jaar ½ jaar rente, 2e jaar volledige kapitaallast | dat met loon- en prijsstijgingen rekening is gehouden. Deze kostenstijgingen Investeringen | worden zowel gecompenseerd door uit het gemeentefonds te ontvangen salaris- en prijscompensatie als door de normale trendmatige aanpassingen (bij gebouwen wordt een restwaarde van 20% | van de eigen belastingopbrengsten. gehanteerd) Rentepercentage nieuwe | 2,5 % investeringen Belastingen, tarieven etc. | verhoging met geschatte inflatie van 2,1 % Afvalstoffenheffing, | 100% kostendekkend rioolrecht Onvoorzien structureel | €35.000 Voor onvoorziene structurele lasten is jaarlijks €35.000 geraamd.
Aanwending van deze post kan alleen indien voldaan wordt aan alle drie de 3 O’s: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar. Voor een volledige opsomming van uitgangspunten wordt verwezen naar de in de raadsvergadering van 20 mei 2026 vastgestelde Kadernota begroting 2027. Voor een nadere toelichting wordt eveneens verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen. De financiële ruimte is mede afhankelijk van de realisatie van €1 miljoen aan aanvullende structurele baten, de ontwikkeling van het gemeentefonds, de kosten in het sociaal domein, de uitwerking van landelijke Wmo-maatregelen en de financiële gevolgen van grote investeringsprojecten. Deze ontwikkelingen worden gevolgd via de P&C-cyclus en betrokken bij de actualisatie van de risico- inventarisatie en het weerstandsvermogen. 7 Ontwikkelingen meerjarig perspectief | van de jeugdzorg. De financiële effecten hiervan blijven voor Harlingen beperkt. In deze begroting is de meicirculaire 2026 verwerkt. In deze circulaire wordt | Alles afwegende verbetert de meicirculaire het financiële perspectief van de informatie gegeven over de hoogte van de uitkering uit het gemeentefonds voor de | gemeente, maar het vrij besteedbare voordeel is geringer dan het totaalbedrag komende 4 jaren. | suggereert doordat een substantieel deel van de middelen taakgebonden is.
Op het moment van samenstellen van de begroting was de septembercirculaire | Daarnaast blijven rondom de toekomstige Wmo-hervormingen nog onzekerheden 2026 nog niet verschenen. Deze is dus ook niet verwerkt in deze begroting. Bij de | bestaan die de komende jaren nader moeten worden uitgewerkt. 1e begrotingsaanpassing over 2027 in het voorjaar van 2027 zullen de (financiële) | In juli 2026 is de raad via een raadsinformatiebrief van de uitkomsten van de effecten van deze circulaire verwerkt worden. | Meicirculaire op de hoogte gesteld. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeente. De | Begrotingssaldo ontwikkeling ervan bepaalt daarom in belangrijke mate de financiële ruimte van de | Voor het provinciale toezicht is het van belang dat de begroting structureel en gemeenten. Bovendien dient de begroting reëel en structureel in evenwicht te zijn. | reëel in evenwicht is. Wanneer dat voor 2027 niet het geval zou zijn, moet uit de De toezichthouder (de provincie) stelt daarom dat de uitkomsten van op z’n minst | meerjarenraming aannemelijk blijken dat dit evenwicht uiterlijk in 2030 wordt de meicirculaire verwerkt moeten zijn in de (meerjaren)begroting. | hersteld.
Meicirculaire 2026 | Uit onderstaande tabel blijkt dat het verwachte begrotingssaldo vóór verwerking De Meicirculaire 2026 verhoogt de geraamde algemene uitkering voor | van de ontwikkelingen in alle jaren, met uitzondering van 2028 en 2029, positief Harlingen. Een deel van deze middelen houdt verband met nieuwe of bestaande | is. Na verwerking van de ontwikkelingen binnen de begroting 2027 en de taken en is daarom niet zonder meer beschikbaar voor vrij beleid. Dit betreft | meerjarenraming ontstaat echter een structureel positief saldo van €176.000 onder meer middelen voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE), participatie, | in 2027 en van €25.000 in 2030. In 2028 en 2029 zijn structurele tekorten van schuldhulpverlening, energiearmoede, opvangvoorzieningen en re-integratie van | respectievelijk €1.323.000 en €470.000. jongeren. | De begroting 2027 en 2030 zijn weliswaar structureel sluitend, maar de jaren Belangrijke ontwikkelingen betreffen daarnaast de hervormingen binnen de Wmo. | 2028 en 2029 nog niet. De uitkomsten van de Meicirculaire gemeentefonds 2026, Vanaf 2029 wordt huishoudelijke hulp (HH) grotendeels uit de Wmo gehaald.
Hier | het beperken van de uitgavengroei, het verhogen van inkomsten en de financiële tegenover staat een aanzienlijke uitname uit het gemeentefonds, aangevuld met | verwerking van het bestuursakkoord hebben bijgedragen aan het positieve saldo middelen voor een vangnetregeling. De Dienst heeft in haar ramingen van de | in 2027. Aanvullende maatregelen zijn nodig om ook in de jaren 2028 tot en uitgaven Wmo voor de gemeente Harlingen nog geen rekening gehouden met een | met 2029 structureel evenwicht te bereiken. Dit blijft een belangrijke opgave, afname van de kosten Wmo vanaf 2029 als gevolg van het schrappen van HH uit | mede gezien de aanhoudende inflatie, kostenstijgingen, onzekerheden rond de de Wmo. Ook is het nog onduidelijk hoe de vangnetregeling eruit komt te zien en | rijksbijdragen en de ontoereikende compensatie voor onder meer de jeugdzorg. wie hiervan gebruik kan maken. Als gevolg hiervan is het lastig inzichtelijk te maken wat de daadwerkelijke financiële gevolgen zijn van het nieuwe beleid. Daarom | Bij de Kadernota 2028 leggen wij concrete structurele maatregelen voor om zijn de verwachte lagere uitkering en de nog onzekere ontwikkeling van de Wmo- | het meerjarig evenwicht te herstellen. Totdat hierover besluitvorming heeft lasten vooralsnog budgetneutraal geraamd.
De stelpost wordt aangepast zodra de | plaatsgevonden, wordt nieuw structureel beleid uitsluitend voorgesteld wanneer wettelijke uitwerking, de vangnetregeling en de financiële gevolgen voor Harlingen | daarvoor structurele dekking beschikbaar is. voldoende betrouwbaar kunnen worden bepaald. Voor de jeugdzorg bevat de circulaire enkele neerwaartse bijstellingen, waaronder een tijdelijke uitname voor de compensatieregeling niet-beoogde jeugdzorgkosten en een structurele correctie van de zogenoemde ‘weeffout’ uit de decentralisatie 8 (bedragen x €1.000) | rentelasten worden geraamd. Doordat dit forse investeringen zijn, zijn ook de Ontwikkeling structureel begrotingsaldo 2027-2030 | kapitaallasten vanaf 2028 toegenomen. Dit vertaalt zich ook in het saldo. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Omdat de algemene uitkering over het algemeen een stijgende lijn kent door saldo begroting 2026 | 8 | 98 | 1.000 | 1.000accresontwikkeling, volgt na de dip in 2028 weer een lichte stijging. Hierdoor neemt het nadelig saldo in 2029 weer wat af en veroorzaakt in 2030 een kleine plus. aanpassingen nov.
2025 t/m mei 2026 | -128 | -128 | -128 | -128 | Algemene uitkering aanpassingen 1e viermaands 2026 | -290 | -995 | -1.255 | -624 | De algemene uitkering is het bedrag dat de gemeente jaarlijks van het Rijk bestuursakkoord | 1.118 | 119 | 119 | -108ontvangt uit het gemeentefonds en vrij kan besteden aan gemeentelijke taken. structureel saldo volgens kadernota 2027 | 709 | -906 | -263 | 67 | Door de herverdeling van het gemeentefonds zijn er gemeenten die financieel ontwikkelingen begroting 2027 en | -533 | -420 | -207 | -42 | voordeel hebben en gemeenten die financieel nadeel hebben. Sinds 2023 geldt meerjarenraming | daarom een geleidelijke invoering van het nieuwe verdeelmodel. De financiële structureel begrotingssaldo | 176 | -1.323 | -470 | 25 | gevolgen worden tijdelijk beperkt via een zogenoemde suppletie-uitkering, in afwachting van de definitieve nieuwe verdeling. Belangrijkste wijzigingen 2027 ten opzichte van de begroting 2026 Ten opzichte van de primitieve begroting 2026 bevat de begroting 2027 zowel | Harlingen is een voordeelgemeente. Daarom pakt de suppletie-uitkering voor autonome ontwikkelingen als nieuwe beleidskeuzes. De belangrijkste wijzigingen | Harlingen op dit moment negatief uit.
In de raming is daarom voorlopig structureel betreffen de verwerking van de meicirculaire 2026, loon- en prijsontwikkelingen, | rekening gehouden met een negatieve suppletie-uitkering van €1,7 miljoen. Deze gewijzigde kapitaallasten, aanvullende structurele opbrengsten uit de OZB en het | raming wordt geactualiseerd zodra het Rijk nadere besluiten neemt over het lang parkeren en de financiële vertaling van het bestuursakkoord 2026-2030. | verdeelmodel. Hiermee wordt het voor nu berekende voordeel per saldo nul. Het Rijk heeft de Toelichting meerjarig saldo | invoering van de nieuwe verdeling met twee jaar uitgesteld, van 2027 naar 2029. Het hoge nadelige saldo in 2028 wordt veroorzaakt door het (uitgestelde) | In deze begroting is de korting van €1,7 miljoen daarom voorlopig structureel, ravijnjaar. Het vorige kabinet kondigde een nieuwe financieringssystematiek | conform voorschriften gehandhaafd. en verdeelsleutel voor het gemeentefonds aan. In afwachting daarvan werd vanaf 2026 alvast een korting op het gemeentefonds doorgevoerd. Die nieuwe | Gemeenten mogen in hun begroting en meerjarenraming rekening houden met de systematiek is uiteindelijk echter nooit volledig ingevoerd terwijl de korting wel | verwachte ruimte onder het plafond van het btw-compensatiefonds (BCF). Omdat bleef staan.
Hierdoor zouden gemeenten vanaf 2026 minder middelen ontvangen, | deze ruimte jaarlijks kan veranderen, is afgesproken dat gemeenten niet meer wat leidde tot aanzienlijke financiële tekorten. Daarnaast vielen verschillende | mogen ramen dan de laatst gerealiseerde ruimte. Deze ruimte is bekendgemaakt in tijdelijke geldstromen, zoals extra middelen voor jeugdzorg weg. Aanvankelijk | de Meicirculaire gemeentefonds 2026. werd daarom gesproken over het zogenoemde ravijnjaar 2026. Door aanvullende | Voor de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030 wordt uitgegaan van compensatie vanuit het Rijk is dit financiële ravijn echter grotendeels verzacht en | de definitieve afrekening over 2025. De totale ruimte onder het BCF-plafond over doorgeschoven, waardoor de grootste financiële druk nu pas vanaf 2028 wordt | 2025 is verlaagd van €428 miljoen naar €216 miljoen. Voor Harlingen komt dit verwacht. Verder wordt het hoge nadelige saldo in 2028 veroorzaakt door de | uit op €263.000. In de raming van de algemene uitkering is structureel €250.000 kapitaallasten van investeringen die in 2027 worden gedaan zoals bijvoorbeeld de | opgenomen voor de verwachte ruimte onder het BCF-plafond. Dit bedrag blijft centrumvisie herinrichting binnenstad en fietspad Ludinga.
Deze kapitaallasten | binnen het volgens de Meicirculaire gemeentefonds 2026 maximaal toegestane worden in 2028 volledig geraamd in tegenstelling tot 2027 waarin alleen de | niveau en wordt jaarlijks geactualiseerd. 9 Uitkomst begroting 2027 / meerjarenraming 2028 – 2030 Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt: (bedragen X €1.000) Begrotingsjaar | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten (excl. reservemutaties en excl. | 90.204 | 91.370 | 93.062 | 95.157 begrotingssaldo) Baten (excl. reservemutaties en excl. | 87.899 | 88.249 | 90.672 | 92.993 begrotingssaldo) Geraamd saldo van baten en lasten | -2.305 | -3.121 | -2.390 | -2.164 Toevoegingen reserves (last) | 2.560 | 1.672 | 1.767 | 1.724 Onttrekkingen reserves (baat) | 5.041 | 3.470 | 3.687 | 3.913 Saldo toevoegingen en onttrekkingen | 2.481 | 1.798 | 1.920 | 2.189 aan reserves Incidentele lasten (incl. incidentele | 3.301 | 1.730 | 1.947 | 2.173 toevoegingen reserves) Incidentele baten (incl. incidentele | 3.301 | 1.730 | 1.947 | 2.173 onttrekkingen reserves) Saldo incidentele baten en lasten | 0 | 0 | 0 | 0 Structureel begrotingssaldo | 176 | -1.323 | -470 | 25 *Het negatieve saldo in 2028 en 2029 wordt gedekt uit de algemene investeringsreserve. Het positieve saldo in 2027 en in 2030 wordt toegevoegd aan de algemene investeringsreserve.
10 Overzicht baten en lasten Omschrijving | Lasten | Baten | Saldo 2027 | Saldo 2028 | Saldo 2029 | Saldo 2030 Programma 1 | 3.000.329 | 558.567 | -2.441.762 | -2.939.653 | -3.347.974 | -3.634.617 Programma 2 | 2.283.044 | 179.655 | -2.103.389 | -2.229.790 | -2.292.276 | -2.343.120 Programma 3 | 10.881.083 | 8.466.696 | -2.414.387 | -3.053.198 | -2.913.281 | -2.802.943 Programma 4 | 1.335.324 | 376.500 | -958.824 | -915.150 | -924.407 | -934.673 Programma 5 | 3.007.351 | 710.714 | -2.296.637 | -2.284.137 | -2.284.137 | -2.284.137 Programma 6 | 6.937.112 | 953.031 | -5.984.081 | -5.767.217 | -6.264.537 | -6.696.765 Programma 7 | 37.908.625 | 11.822.842 | -26.085.783 | -26.164.149 | -26.568.450 | -26.868.937 Programma 8 | 7.164.578 | 5.481.661 | -1.682.917 | -995.992 | -946.160 | -779.985 Programma 9 | 2.338.214 | 595.700 | -1.742.514 | -2.090.384 | -1.990.254 | -2.490.124 Algemene dekkingsmiddelen | 949.466 | 57.968.135 | 57.018.669 | 56.804.217 | 58.505.302 | 60.049.713 Overhead | 13.358.016 | 785.546 | -12.572.470 | -12.409.096 | -12.251.418 | -12.229.896 Onvoorzien | 92.595 | 0 | -92.595 | -127.595 | -162.595 | -197.595 Vennootschapsbelasting | 948.000 | 0 | -948.000 | -948.889 | -949.778 | -950.667 Subtotaal van baten en | 90.203.737 | 87.899.047 | -2.304.690 | -3.121.033 | -2.389.965 | -2.163.746 lasten Onttrekkingen reserves | 5.041.071 | 5.041.071 | 3.470.420 | 3.687.020
| 3.913.489 Toevoegingen reserves | 2.560.291 | -2.560.291 | -1.767.488 | -1.767.488 | -1.724.488 Totaal mutatie reserves | 2.560.291 | 5.041.071 | 2.480.780 | 1.797.932 | 1.919.532 | 2.189.001 Geraamd resultaat | 92.764.028 | 92.940.118 | 176.090 | -1.323.101 | -470.433 | 25.255 Waarvan incidentele baten | 3.300.803 | 3.300.803 | 0 | 0 | 0 | 0 en lasten (saldo) Totaal Structureel | 92.764.028 | 92.940.118 | 176.090 | -1.323.100 | -470.433 | 25.255 begrotingssaldo 11 12 Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. In de financiële begroting is het verplichte overzicht van incidentele baten en lasten opgenomen. Beleidswensen- differentiatie in projecten Op basis van de “Leidraad programma’s en projecten” heeft het college de beleidswensen in drie categorieën verdeeld namelijk: projecten (groot en klein) en regulier werk, afhankelijk van hun bestuurlijke, financiële en maatschappelijke impact: A-projecten (Groot, strategisch en bestuurlijk zwaar) Dit zijn projecten met een grote maatschappelijke impact, substantiële financiële omvang of verhoogde risico’s.
Vaak gaat het om nieuwe initiatieven of projecten die afwijken van bestaande kaders. Voor deze projecten wordt de raad actief in positie gebracht en vindt besluitvorming plaats over kaders en benodigde middelen. B-projecten (Klein, binnen kaders, programmatisch gestuurd) Dit betreft projecten die passen binnen vastgesteld beleid en de door de raad vastgestelde programmabegroting. De uitvoering ligt bij het college, met verantwoording aan de raad via de reguliere planning- en controlcyclus. C-regulier werk (operationele uitvoering) Dit zijn kleinere of routinematige projecten die onderdeel zijn van de reguliere bedrijfsvoering. De uitvoering vindt plaats binnen mandaat en bestaande budgetten, met verantwoording op hoofdlijnen via de planning- en controlcyclus. Beleidswensen bestuursakkoord (incidenteel) De nieuwe beleidswensen zijn in de begroting verwerkt. De raad besluit hierover bij de vaststelling van de begroting, voor zover de betreffende middelen en kredieten expliciet in het raadsbesluit worden geautoriseerd. Voor een toelichting verwijzen we u naar het overzicht incidentele baten en lasten in de financiële begroting. Voor wat betreft het onderscheid per type project wordt verwezen naar de toelichting differentiatie in projecten.
Voor de navolgende nieuwe wensen staan (incidentele) budgetten in de begroting: Omschrijving | Programma | Type | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 project Verkeersveiligheidscampagne | 3 | C | 10.000 Pilot (late trein Harlingen-Leeuwarden) | 3 | C | 40.000 Expeditie Harlingen | 4 | B | 100.000 | 100.000 Recreatieplas vml terrein de Koemen | 6 | A | 750.000 | 750.000 Stimuleringspas jongeren 12-16 jaar | 6 | C | 200.000 | 30.000 | 30.000 Omroep Zilt | 6 | C | 10.000 Jonge Makersfonds | 6 | C | 10.000 | 10.000 | 10.000 Aanleg bos | 6 | B | 72.000 Ontwikkelingen verleggen Havenmond | 3 | A onderzoeken* Evaluatie de Dienst | 7 | C | 50.000 Duurzaamheid, circulariteit | 8 | C | 100.000 | 200.000 | 200.000 Behoud functies Frisius en Noorderbreedte | 8 | A | 200.000 Opknappen Oosterpark | 9 | A | 500.000 | 500.000 | 1.000.000 Onderzoek vastgoedbeheer | 1 | B | 150.000 Procesbegeleider regionale samenwerking ** | 4 | C | 62.000 Totalen | 832.000 | 912.000 | 1.590.000 | 1.750.000 * krediet reeds in 2026 beschikbaar gesteld. ** toegevoegd, is niet uit bestuursakkoord. 13 Beleidswensen bestuursakkoord (structureel) De nieuwe beleidswensen zijn geïntegreerd in de begroting en de besluitvorming hierover is tegelijk met de vaststelling van de begroting. Voor wat betreft het onderscheid per type project wordt verwezen naar de toelichting differentiatie in projecten.
Voor de navolgende nieuwe wensen staan (structurele) budgetten in de begroting: Omschrijving | Programma | Investering* | Type | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 project Participatie | 1 | C | 15.000 | 15.000 | 15.000 Continuïteit (wettelijke taken) | 1 | C | 125.000 | 250.000 | 250.000 | 150.000 en doelbereiking organisatie Fietspad Achlum-Ludingaweg | 3 | 1.050.000 | B | 61.250 | 61.250 | 61.250 (aansluiting op Atjetille) Uitvoering beleidskader | 3 | A | 350.000 | 350.000 | 350.000 haven (Port of Harlingen) Parkeren P1, P2 en P3 | 1 | 2.500.000 | A | 162.500 | 162.500 | 162.500 Voetpad Ludinga Oost | 1 | 47.800 | B | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 Brug it Spoarpad | 1 | 34.339 | C | 3.000 | 3.000 | 3.000 | 3.000 Verhogen onderhoudsniveau | 3 | B | 100.000 | 100.000 | 100.000 wegen (trottoirs/paden) Kop Westerzeedijk | 1 | P.M. | A Recreatieplas voormalig de | 6 | A | 60.000 | 60.000 | 60.000 Koemen Clusteren sportvoorzieningen | 6 | 12.000.000 | A | 400.000 Instandhouding | 6 | C | 25.000 | 25.000 | 25.000 speeltoestellen Nieuwbouw gemeentewerf | 1 | B | 100.000 | 100.000 | 100.000 herindexering Totalen | 15.632.139 | 132.000 | 1.130.750 | 1.130.750 | 1.430.750 *van de investeringen die zijn aangemerkt als type a en b zijn de lasten gereserveerd maar nog niet geautoriseerd.
14 Extra structurele dekking vanuit bestuursakkoord | De belangrijkste mutatie in de kolom ‘onttrekking’ aan de bestemmingsreserves betreffen de beschikking over de reserve monumentenstichting, de reserve beheerplannen damwanden zoet/bruggen en de reserve sociaal domein. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 De dekkingsreserves worden jaarlijks aangewend voor het dekken van een deel OZB | 450.000 | 450.000 | 450.000 | 450.000 | van de uitgaven in de exploitatiebegroting. Dit betreft de afschrijvingen, de onderwijshuisvesting en de zwembad ’t Derde Haad. Lang parkeren | 550.000 | 550.000 | 550.000 | 550.000 | De mutaties voorzieningen betreffen voornamelijk het groot onderhoud van de Totaal extra ruimte | 1.000.000 | 1.000.000 | 1.000.000 | 1.000.000 | kapitaalgoederen en de voorziening pensioenen wethouders en oud wethouders.
in de begroting Reserves en voorzieningen Bij de samenstelling van de begroting zijn de reserves en voorzieningen als volgt geraamd: Omschrijving | Saldo | Toevoeging | Onttrekking | Saldo 01-01-2027 | 31-12-2027 Algemene reserves | 13.597.132 | 1.020.893 | 2.072.248 | 12.545.777 Bestemmingsreserves | 8.407.218 | 474.658 | 1.209.555 | 7.672.321 Dekkingsreserves | 16.174.198 | 1.240.830 | 1.740.268 | 15.674.760 Voorzieningen | 6.019.384 | 1.160.930 | 2.159.634 | 5.020.680 Totaal | 44.197.932 | 3.897.311 | 7.181.705 | 40.913.538 De algemene reserves bestaan uit (geraamde stand per 1 januari 2027): 1. | de algemene reserve weerstandsvermogen | € 5.000.000 2. | de algemene investeringsreserve | € 8.597.132 De omvang van de algemene reserve weerstandsvermogen wordt beoordeeld in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing aan de hand van de geactualiseerde risico-inventarisatie en de beschikbare capaciteit. In de kolom ‘onttrekking’ zijn de onttrekkingen over de algemene investeringsreserve voor o.a. nieuwe projecten opgenomen. De belangrijkste mutaties in de kolom ‘toevoeging’ bij de bestemmingsreserves betreft de jaarlijkse dotaties aan de reserve monumentenstichting en de beheerplannen damwanden zoet/bruggen. Bij de dekkingsreserve betreft dit de reserve onderwijshuisvesting.
15 Investeringen In de begroting 2027 en meerjarenraming 2028 – 2030 reserveren we gelden voor diverse projecten en (vervangings-) investeringen. Achter in deze begroting vindt u een volledig (gecomprimeerd) overzicht van het investeringsprogramma. Omschrijving | Investering | structureel | uitvoering Materieel reiniging, tractie, onderhoud | 369.775 | 57.446 | 2027 t/m 2028 Materieel groenvoorziening | 535.663 | 84.448 | 2027 t/m 2028 Riolering (GRP) | 570.000 | 26.454 | 2027 t/m 2030 Optimaliseren openbare toiletvoorziening | 75.000 | 4.785 | 2027 Geluidsinstallatie raadszaal | 49.282 | 6.358 | 2028 Auto binnendienst | 30.448 | 5.838 | 2027 Aanschaf 6 elektrische bedrijfsauto’s | 185.000 | 34.536 | 2027 Herinrichtingswerkzaamheden binnenstad | 2.900.000 | 186.180 | 2027 uitvoering centrumvisie Fietspad Achlumerdijk-Ludingaweg | 1.050.000 | 61.250 | 2028 Toekomstige Schuilstraat en omgeving | 211.400 | 15.537 | 2027 Brug ’t Spoarpaad | 34.339 | 3.000 | 2027 Vervangen lichtmasten | 150.000 | 13.550 | 2027 Vernieuwen toeristische bewegwijzering | 80.000 | 9.840 | 2027 Voetpad Ludinga-Oost | 47.800 | 4.000 | 2027 Biodiversiteit | 92.959 | 12.084 | 2029 Leeswijzer De begroting bevat per programma de beleidsdoelen, voorgenomen activiteiten, beleidsindicatoren en financiële middelen. De raad autoriseert de baten en lasten op programmaniveau.
In het investeringsprogramma wordt afzonderlijk aangegeven welke investeringskredieten de raad met de vaststelling van deze begroting autoriseert en voor welke investeringen uitsluitend toekomstige kapitaallasten zijn geraamd. Voor die laatste categorie wordt pas na afzonderlijke kredietverlening door de raad een verplichting aangegaan. De begroting bestaat uit een beleidsbegroting en een financiële begroting. Per programma worden de maatschappelijke doelen, voorgenomen activiteiten, beleidsindicatoren, baten en lasten weergegeven. Daarnaast bevat de begroting de verplichte paragrafen en financiële overzichten. 16 PROGRAMMA 1 BESTUUR EN ONDERSTEUNING
18 PROGRAMMA 1 BESTUUR EN ONDERSTEUNING Als gemeente willen we dicht bij onze inwoners staan. Dat komt terug in onze dienstverlening en de manier waarop wij de samenleving bij onze plannen betrekken. In onze dienstverlening zijn we betrouwbaar en dienstbaar. Onze communicatie is begrijpelijk. We doen wat we beloven. Door het betrekken van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij beleid en plannen maken we optimaal gebruik van de kennis in onze samenleving. In de participatie geven we ruimte aan verschillende geluiden. Waar mogelijk zetten we digitale middelen in. Participatie gebeurt vroegtijdig en volgens heldere afspraken. Daarbij koppelen we terug wat we met ieders inbreng hebben gedaan. Speerpunten 1 Toegankelijkheid en goede dienstverlening als essentiële voorwaarden voor vertrouwen in de lokale overheid. 2 Burgerparticipatie Speerpunt 1 Toegankelijkheid en goede dienstverlening als essentiële voorwaarden voor vertrouwen in de lokale overheid. Met onze dienstverlening spelen we zo goed mogelijk in op complexe vragen. Hiervoor werken we aan de kennis van onze medewerkers. We trainen en faciliteren hen om de juiste informatie snel te vinden en deze informatie te blijven aanvullen en actualiseren. Het werken op afspraak zorgt voor voldoende voorbereidingstijd.
We benutten de kansen op digitale innovatie om onze dienstverlening sneller en kwalitatief beter te maken. We investeren daarom in de digitale volwassenheid van onze organisatie. Innovatie stelt ons in staat aanvraagprocessen voor bijvoorbeeld vergunningen verder te digitaliseren en te vereenvoudigen. Inwoners en ondernemers kunnen deze processen daardoor sneller en gemakkelijker doorlopen. Door datagericht werken signaleren we patronen en knelpunten in onze dienstverlening vroegtijdig zodat we waar nodig tijdig kunnen bijsturen. Om de regeldruk voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te verminderen, maken we het doen van aanvragen eenvoudiger. We willen herhaalverkeer voorkomen, bijvoorbeeld bij het aanvragen van parkeervergunningen. Ook kijken we met de beleidsafdelingen waar regeldruk verlaagd kan worden. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We richten een beheerde kennisbank voor het KCC in met actuele, begrijpelijke en gestructureerde informatie per beleidsdomein. • We monitoren de meest gestelde vragen en gebruiken deze informatie voor verbeteringen op onze mediakanalen of het aanpassen van beleid. • We werken verder aan de digitalisering van aanvraagprocessen. Hiervoor werken we samen met inwoners en ondernemers aan toegankelijke e-formulieren. Speerpunt 2 Burgerparticipatie.
We zetten in op het versterken van burgerparticipatie door inwoners, ondernemers en partners vroegtijdig te betrekken bij plannen en initiatieven. Daarbij maken we duidelijk wat er met hun inbreng is gedaan. Bij politiek of maatschappelijk ingrijpende trajecten doet het college vooraf aan de raad een voorstel voor de participatiekaders inclusief de mate van invloed. De organisatie geeft verder vorm aan een participatiegerichte gemeente met heldere kaders en duidelijke werkwijzen. Specifieke aandacht gaat uit naar het betrekken van jongeren bij initiatieven, onder andere in samenwerking met stichting Tienskip. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • | We communiceren op tijd, helder en toegankelijk op welke manier participatie plaatsvindt voor betrokkenen. • | Het participatieplatform (Samen Harlingen) zetten we actief in om informatie te delen met betrokkenen en vooral om informatie op te halen.
Harlinger indicatoren programma 1 Privacy Indicator | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Aantal gemelde datalekken | 7 | 9 | 9 | 6 *stand per 30 juni 2026 Algemene indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Rekening | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 Formatie | Fte per 1.000 | Eigen | €11,69 | €12,05 | €12,68 inwoners | gegevens Bezetting | Fte per 1.000 | Eigen | €11,56 | €11,19 | €11,58 inwoners | gegevens Apparaatskosten | Kosten per | Eigen | €1.559,45 | €1.417,15 | €1.562,85 inwoner | begroting Externe inhuur | Kosten als % van | Eigen | 27,47% | 20.56% | 18,54%* totale loonsom | begroting | €4.546.527* | €3.650.000 | €3.715.800 + totale kosten inhuur externen Overhead | % van totale lasten | Eigen | 13,29% | 13,87% | 13,53% begroting *In de raming van 2027 is rekening gehouden met de inhuur voor projecten. Ook is hierbij rekening gehouden met niet ingevulde vacatureruimte.
19 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 23.979 | 17.326 | 18.348 | 18.733 | 19.034 | 19.349 Baten | 57.720 | 58.284 | 59.312 | 59.112 | 60.827 | 62.386 Resultaat voor | 33.741 | 40.958 | 40.964 | 40.379 | 41.794 | 43.037 bestemming Onttrekking | 1.342 | 574 | 1.144 | 23 | 19 | 16 aan reserves Toevoeging aan | -99 | -1.550 | -845 reserves Mutaties reserves | 1.243 | -976 | 299 | 23 | 19 | 16 Resultaat na | 34.984 | 39.982 | 41.263 | 40.402 | 41.813 | 43.053 bestemming Kwaliteitshandvest 2017 | 2017 Kaderstellende beleidsnota’s | Informatiebeleidsplan | 2017 Archiefverordening | 2013 Bestuur Verordening op de Rekenkamer Harlingen | 2024 | Financiën Participatiecode | 2022 | Controleverordening | 2023 Participatieverordening | 2025 | Treasurystatuut | 2010 Reglement van orde van de raad 2023 | 2024 | Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015 | 2015 Akkoord op hoofdlijnen 2026-2030 | 2026 Financiële verordening gemeente Harlingen | 2025 Uitvoeringsprogramma Akkoord op Hoofdlijnen 2026- 2030 | 2026 | Harlingen, pragmatisch in control | 2025 Verordening Auditcommissie Harlingen 2012 | 2013 Organisatiebesluit gemeente Harlingen 2023 | 2023 | PROGRAMMA 2 VEILIGHEID Dienstverlening | Harlingen moet een veilige gemeente zijn waar inwoners zich overal beschermd Visie op de
dienstverlening ”Op weg naar 2025 gemeente Harlingen” | 2017 | en prettig voelen. Een veilige leefomgeving vergroot vertrouwen, leefbaarheid 20 PROGRAMMA 2 VEILIGHEID
22 en economische kracht. Bij veiligheid gaat het behalve om handhaving om zichtbaarheid, samenwerking en preventie. De aanwezigheid van onze zeehaven vraagt om specifieke maatregelen om ondermijning tegen te gaan. Voor een veilige gemeente zoeken we de samenwerking met inwoners, ondernemers en ketenpartners. We hebben aandacht voor fysieke en sociale veiligheid in dorpen, wijken en buurten én online weerbaarheid zodat iedereen met een veilig gevoel kan deelnemen aan de maatschappij. Speerpunten 1 Een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken en recreëren in Harlingen. Speerpunt 1 Een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken en recreëren in Harlingen. Een veilige leefomgeving versterkt vertrouwen, leefbaarheid en economische kracht. Veiligheid vraagt om samenwerking tussen gemeente, inwoners, ondernemers en ketenpartners. Daarbij is aandacht voor fysieke, sociale én online weerbaarheid. Ook willen we weerbaar zijn tegen verstoringen en crises. De wettelijke verantwoordelijkheden van de burgemeester op het gebied van openbare orde en veiligheid zijn de afgelopen jaren uitgebreid. Het gaat hierbij onder meer om de aanpak van ondermijning, ernstige (jeugd) overlast en personen met onbegrepen gedrag. Tegelijkertijd kampt de politie met tekorten en krijgen de gemeentelijke boa’s er taken bij.
De politie krijgt meer meldingen over mensen met onbegrepen gedrag en multiproblematiek. Dit is een landelijk beeld. Tussen Gebiedsteam, politie, Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg Noord Nederland en Woningbouwvereniging is sprake van afstemming. Waar mogelijk ondernemen ze gezamenlijk actie. Voor sommige situaties is het desondanks lastig om een oplossing te vinden. We zijn daarom bezig met een traject om te komen tot Skaeve Huse. Dit is een aparte woonvorm voor inwoners die zorg mijden en voor veel overlast zorgen. Vanuit het programma Grip op Onbegrip proberen we in Fries verband de onderlinge lijnen korter te maken. Binnen de Regio Deal Noardwest-Fryslân voeren wij projecten uit tegen ondermijning. Naast bestaande projecten zoals het online jongerenwerk, starten ook nieuwe initiatieven. Dit is bijvoorbeeld het project Schoolveiligheid voor het trainen en toerusten van scholen en ketenpartners. Hiermee kunnen zij signalen van (ondermijnende) criminaliteit onder jongeren beter herkennen en aanpakken. Daarnaast zijn er projecten die voortvloeien uit het onderzoek naar ondermijning in het Regio Deal-gebied. Het gaat onder andere om het Interventieteam. Hierbij versterken we het team handhaving met meer operationele middelen en extra inzet van boa’s. De aanpak van ondermijnende criminaliteit in de Harlinger havens gaat door.
De eerste maatregelen zoals het afsluiten van een aantal openbare kades, zijn inmiddels gerealiseerd. In samenwerking met bedrijven in het havengebied onderzoeken we aanvullende maatregelen om de veiligheid verder te versterken. Daarnaast zijn er weer voorlichtings- en trainingsactiviteiten voor verschillende doelgroepen in het havengebied. De samenwerking met partners in het Noordelijk kust- en havengebied rond toezicht en handhaving zetten we voort. Tot slot blijft Harlingen actief deelnemen aan het landelijke Platform Ondermijning Kleine Zeehavens. Dit Platform werkt aan een gezamenlijke aanpak van ondermijning om de weerbaarheid van kleine zeehavens te versterken en verplaatsing van criminele activiteiten tegen te gaan. Uitvoeringsplan In het uitvoeringsplan Integrale Veiligheid 2026-2027 vertalen we de prioriteiten uit het Integrale Veiligheidsplan en bovengenoemde ontwikkelingen in een concrete aanpak en acties. Ook de uitkomsten en aanbevelingen van het onderzoek naar ondermijnende criminaliteit krijgen een plek in dit plan. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • | Uitvoeren van acties en prioriteiten uit het Uitvoeringsplan 2026-2027. • | Projecten uit de Regio Deal uitvoeren: o.a. schoolveiligheid, online jongerenwerk, een interventieteam, rioolwateronderzoek en acties voorvloeiende uit het aanvullend onderzoek ondermijning. • | Bibob-beleid gaan we verder implementeren.
• | Handhavingsarrangement politie en boa’s evalueren en zo nodig aanpassen. • | Samenwerking toezicht havens en kustgebied continueren. • | Deelname aan het platform ondermijning kleine zeehavens continueren. Algemene Indicatoren Indicator | Eenheid | Bron | Harlingen | Harlingen | Harlingen | Gemeente 2023 | 2024 | 2025 | < 25.000 2025 Verwijzingen Halt | Aantal per 1000 | Bureau | 7 | 15 | 11 | 9 jongeren (12 t/m | Halt 2025 18 jr) Winkeldiefstallen | Aantal per 1.000 | CBS 2025 | 1,5 | 1,2 | 1,5 | 0,9 inwoners Geweldsmisdrijven | Aantal per 1.000 | CBS 2025 | 3,1 | 2,2 | 3,1 | 2,8 inwoners Diefstallen uit woning | Aantal per 1.000 | CBS 2025 | 0,9 | 0,3 | 0,6 | 1,1 inwoners Vernielingen en beschadigingen | Aantal per 1.000 | CBS 2025 | 5,6 | 6,2 | 4,0 | 3,5 (in de openbare ruimte) | inwoners 23 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 2.246 | 2.888 | 2.283 | 2.310 | 2.372 | 2.423 Baten | 184 | 641 | 180 | 80 | 80 | 80 Resultaat voor bestemming | -2.062 | -2.247 | -2.103 | -2.230 | -2.293 | -2.343 Onttrekking | 35 | 246 aan reserves Toevoeging aan reserves | -51 Mutaties reserves | -16 | 246 Resultaat na bestemming | -2.078 | -2.001 | -2.103 | -2.230 | -2.293 | -2.343 Kaderstellende beleidsnota’s Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 | 2023 Gemeenschappelijke regeling
Veiligheidsregio Fryslân | 2024 Preventie en handhavingsplan alcohol | 2023 Plan van aanpak drugs | 2022 Beleidsregels Wet Bibob | 2023 Beleidsregels wet aanpak woonoverlast | 2024 APV | 2023 Coffeeshopbeleid | 2019 Uitvoeringskader evenementen | 2023 Terrassenbeleid | 2019 Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland | 2023 Evenementenvisie Harlingen | 2024 24 25 PROGRAMMA 3 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT
26 PROGRAMMA 3 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT Voor inwoners, ondernemers en bezoekers moet Harlingen veilig, bereikbaar en goed verbonden blijven. Verkeer, vervoer en waterstaat zijn belangrijk voor veilig reizen naar school of werk, een evenwichtig parkeerbeleid, een goed functionerende haven en betrouwbare verbindingen over weg, water en spoor. We zetten in op veilige routes in het verkeer, met nadruk op fietspaden en schoolroutes. De verkeersveiligheid in wijken en op drukke verbindingen krijgt hierbij extra aandacht zodat iedereen zich veilig kan verplaatsen. Ook goede verlichting en overzicht in de openbare ruimte zijn essentieel. Het nieuwe beleidskader voor de commerciële haven brengt noodzakelijke keuzes met zich mee met mogelijk financiële en organisatorische consequenties. Voorop staat dat we werken aan een bereikbare en toekomstbestendige haven. Speerpunten 1 Een veilige verkeersafwikkeling voor alle weggebruikers 2 Een goede bereikbaarheid van de stad en dorpen. 3 Een evenwichtig en gebruiksvriendelijk parkeeraanbod, dat aansluit bij wonen, werken, winkelen en recreëren en de leefbaarheid in de gemeente waarborgt. 4 Een economisch sterke haven die gericht is op de toekomst Speerpunt 1 Een veilige verkeersafwikkeling voor alle gebruikers. Het is belangrijk dat de stad, dorpen en buitengebieden goed bereikbaar, veilig en leefbaar zijn.
We zetten ons daarom in voor het verder verbeteren van de verkeersveiligheid. Waar nodig voeren we achterstallig onderhoud uit aan wegen. We gaan aan de slag met de risicolocaties uit het ‘Strategisch Plan Verkeersveiligheid gemeente Harlingen (SPV)’. Hiervoor ontvingen we in 2025 Rijkssubsidie. Tot slot gebruiken we het budget ‘klein verkeersleed’ om snel en adequaat te reageren op meldingen en klachten over de infrastructuur. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We voeren maatregelen uit het SPV uit, waaronder de aanleg van een kruispuntplateau op het kruispunt van de Rijksweg en de tweede, nieuw aan te leggen, ontsluiting van Oostpoort. • We bereiden de aanleg voor van een vrijliggend fietspad tussen Achlum en Atjetille langs de Ludingaweg. • We voeren regulier onderhoud uit aan wegen, fietspaden en voetpaden en pakken waar nodig achterstallig onderhoud aan. • We zetten het budget Klein Verkeersleed in voor het oplossen van knelpunten en meldingen uit de openbare ruimte. Speerpunt 2 Een goede bereikbaarheid van de stad en dorpen. Een goede bereikbaarheid van de stad, dorpen en haven is belangrijk voor inwoners, ondernemers en bezoekers. We richten ons op het behouden en verbeteren van de verbindingen over weg, water en spoor. Daarbij werken we aan een aantrekkelijk en toegankelijk openbaar vervoernetwerk.
Dat gebeurt samen met de provincie Fryslân, vervoerders en omliggende gemeenten. Ook onderzoeken we met een pilot de mogelijkheid van een extra late zaterdagavondtrein tussen Harlingen Haven en Leeuwarden. Verder houden we aandacht voor een goede bereikbaarheid van het centrum en de haven. Samen met ondernemers werken we aan een efficiënte en toekomstbestendige bevoorrading van de binnenstad. We zetten in op een bereikbaarheid die functioneel is en bijdraagt aan de kwaliteit en leefbaarheid van stad en dorpen. We kijken nadrukkelijk naar de samenhang tussen verschillende vormen van mobiliteit en zoeken slimme en duurzame oplossingen die passen bij de schaal van Harlingen. Daarmee bereiden we ons voor op toekomstige keuzes in de verdere ontwikkeling van een toegankelijk en toekomstgericht mobiliteitssysteem. 27 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen Wat gaan we er in 2027 voor doen? We voeren overleg met de provincie Fryslân, vervoerders en regionale partners over het verbeteren van de bereikbaarheid van Harlingen. • We onderzoeken of er een late zaterdagavondtrein tussen Harlingen Haven en Leeuwarden kan komen. • We zetten ons in voor het behoud en waar mogelijk de verbetering van trein- en busverbindingen. • We onderzoeken of openstelling van de Koningsbrug haalbaar is.
• We geven uitvoering aan de Centrumvisie Harlingen, door onder andere de Grote Bredeplaats opnieuw in te richten. • Samen met ondernemers werken we aan een efficiënte en toekomstbestendige bevoorrading van het centrum. Speerpunt 3 Een evenwichtig en gebruiksvriendelijk parkeerbeleid, dat aansluit bij wonen, werken, winkelen en recreëren en de leefbaarheid in de gemeente waarborgt. Een goed functionerend parkeersysteem is van belang voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van Harlingen. We willen dat het parkeeraanbod aansluit bij de behoeften van inwoners, ondernemers, werknemers en bezoekers. Daarvoor gebruiken we de inzichten uit het parkeeronderzoek en de monitoring van parkeerdata om het parkeerbeleid waar nodig verder te verbeteren. We optimaliseren het gebruik van de gemeentelijke parkeervoorzieningen. Het gaat onder andere om het lang parkeren, het voormalige Aldi-terrein, het parkeerterrein van de Bruine Vloot en de parkeergarage Waddenpromenade. Daarnaast werken we aan een goede ontsluiting van het eilandparkeren en een doelmatig beheer van de parkeervoorzieningen. Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We monitoren en analyseren parkeerdata om het parkeerbeleid waar nodig bij te sturen. • We werken verder aan de ontwikkeling van het in 2026 vastgestelde parkeerbeleid. • We optimaliseren het gebruik van gemeentelijke parkeervoorzieningen voor lang parkeren.
• We werken verder aan de verbetering van de ontsluiting van het eilandparkeren. • We werken verder aan de renovatie van de parkeergarage Waddenpromenade. Speerpunt 4 Een economisch sterke haven die gericht is op de toekomst. Als enige Friese zeehaven is de haven van Harlingen van groot belang voor de economie en werkgelegenheid in de regio. In 2027 werken we verder aan de uitvoering van het beleidskader voor de commerciële haven. We geven invulling aan de rol van de gemeente als aandeelhouder van de Port of Harlingen. Daarbij hebben we aandacht voor de duurzame ontwikkeling van de haven, de versterking van haar economische positie, de bereikbaarheid via de Waddenzee en de verbinding met het Friese achterland. We werken toe naar een positionering van de haven. Daarbij benaderen wij bereikbaarheid, leefbaarheid en economische ontwikkeling in samenhang. Zo leggen we de basis voor strategische keuzes over de verdere ontwikkeling van de haven op de langere termijn. We blijven in gesprek met Port of Harlingen over beheer en onderhoud van de haveninfrastructuur. Het is van belang dat damwanden en kades veilig, betrouwbaar en toekomstbestendig blijven. 28 Wat gaan we er in 2027 voor doen? • We geven uitvoering aan het beleidskader voor de commerciële haven. • We geven invulling aan onze rol als aandeelhouder van Port of Harlingen.
Dit doen we met focus op de gemeentelijke belangen, continuïteit, doelrealisatie en financiële beheersing. • We monitoren het beheer en onderhoud van de haveninfrastructuur en de voorzieningen in de haven. • Samen met andere overheden en organisaties werken we aan de versterking van het Friese havennetwerk. • We zetten in op het borgen van de bereikbaarheid van de Haven van Harlingen via de Waddenzee. Harlinger indicatoren programma 3 Wegen Indicator omschrijving 2023 2024 2025 2026 Onderhoudsniveau wegen Het bedrag aan achterstallig onderhoud per m2 areaal € 2,31 € 2,47 € 2,52 € 2,94 Financiën X €1000 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 9.858 | 13.062 | 10.881 | 11.520 | 11.380 | 11.270 Baten | 9.067 | 8.533 | 8.467 | 8.467 | 8.467 | 8.467 Resultaat voor | -791 | -4.529 | -2.414 | -3.053 | -2.913 | -2.803 bestemming Onttrekking | 1.692 | 5.360 | 1.146 | 996 | 884 | 785 aan reserves Toevoeging aan | -2.488 | -3.445 | -406 | -416 | -426 | -436 reserves Mutaties | -796 | 1.915 | 740 | 580 | 458 | 349 reserves Resultaat na | -1.587 | -2.614 | -1.674 | -2.473 | -2.455 | -2.454 bestemming 29 Kaderstellende beleidsnota’s Verkeer en vervoer Gladheidsbestrijdingsplan gemeente Harlingen | 2022-2023 Mobiliteitsvisie | 2020 Beheerplan openbare verlichting | 2025 - 2029 Beheerplan Wegen | 2025 - 2029
Beheerplan Bruggen en Duikers | 2025 - 2029 Beheerplan kades en walbeschoeiingen | 2025 - 2029 Beheerplan gebouwen | 2025 - 2029 Parkeren Parkeerverordening | 2024 Evaluatie langparkeren | 2024 Recreatieve havens en economische haven Havenverordening | 2012 Havenvisie 2022-2032 | 2022 Ruimtelijk programma van Eisen Toegangspoort Harlingen | 2013 Haveninrichtingsplan Harlingen | 2013 Cope rapport haven Harlingen | 2013 Havenplan Nieuwe Willemshaven | 2014 Cruise Port Harlingen | 2014 Beheerplan Baggeren binnenwateren Harlingen | 2025 - 2039 Havenbeheerplan | 2025 - 2029 Havenvisie Port of Harlingen | 2019 Riolering Gemeentelijk Rioleringsplan | 2024 - 2028 Fries Bestuursakkoord waterketen (FBWK3) | 2021 - 2025 30 31 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen 31 PROGRAMMA 4 ECONOMIE
32 De economische ontwikkeling van Harlingen benaderen wij integraal. Haven, binnenstad, toerisme en bedrijventerreinen vormen de gezamenlijke basis voor een sterk en toekomstbestendig economisch profiel. Met deze benadering gaan groei, kwaliteit en duurzaamheid hand in hand en ontwikkelt Harlingen zich verder als sterke, herkenbare en verbonden haven- en vestigingsstad. Wij bouwen voort op de unieke positie van Harlingen als maritieme stad en versterken de samenhang tussen economische functies. Hierdoor kunnen ze elkaar onderling versterken en positief bijdragen aan werkgelegenheid, vestigingsklimaat en leefbaarheid. Ondernemerschap staat centraal. Wij werken samen met ondernemers, onderwijs en regionale partners aan een economie die inspeelt op grote transities zoals verduurzaming, digitalisering en veranderingen op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd bewaken wij de balans tussen economische ontwikkeling en leefbaarheid door aandacht te houden voor de kwaliteit van de binnenstad, de beleefbaarheid van de openbare ruimte en de draagkracht voor bewoners en bezoekers. Speerpunten 1 Een goed vestigingsklimaat voor bedrijven. 2 Bevordering toerisme. 3 Samenwerking in het Waddengebied. 4 Versterken van het Friese havennetwerk. 5 Programma Harlingen concreet vervolg geven aan samenwerking. Speerpunt 1 Een goed vestigingsklimaat voor bedrijven.
Het beheer van het ondernemersfonds is in handen van een stichting die zich verder ontwikkelt in haar rol en positie. Mogelijk willen ook ondernemers op de bedrijventerreinen Koningsbuurt en Hermes zich verder organiseren en aansluiten bij het fonds en de stichting. We houden het fonds in stand en ondersteunen het waar nodig. Onze uitvoering van het beleidskader voor de commerciële haven is gericht op een goed vestigingsklimaat in de haven nu en in de toekomst. We nemen actief deel aan het EuropaPact Fryslân. Daarbij zetten we in op het benutten van Europese subsidies en het versterken van de internationale positionering van Harlingen. We betrekken ondernemers actief bij het maken van beleid, gemeentelijke plannen en actuele ontwikkelingen. De binnenstad houden we levendig met initiatieven en voorzieningen. Het ondernemersfonds is daarbij een belangrijk instrument om initiatieven vanuit de binnenstad te financieren. De centrumvisie van Harlingen richt zich op een optimale ruimtelijk-functionele invulling van het kernwinkelgebied. Doel is het versterken van de lokale economie, leefbaarheid en uitstraling van het centrum. Dat doen we met een autoluwe Voorstraat en een autovrije Grote Bredeplaats. Tegelijkertijd werken we aan het vergroenen en verbeteren van de verblijfskwaliteit.
Dat laatste bereiken we door de stegen te vergroenen, het fietsparkeren in het centrum te organiseren en de verlichting in het centrum te verbeteren. We starten de werkzaamheden voor de herinrichting van het centrum. Communicatie met ondernemers en bezoekers van het centrum is hierbij essentieel. Naast de kwaliteitsverbetering van de straten is er aandacht voor zaken als het terrassenbeleid, de functies en uitstraling in het kernwinkelgebied, behoud en versterking van de stadsidentiteit en de programmering in de binnenstad tijdens autovrije momenten. Het versterken van het centrummanagement is een belangrijke randvoorwaarde voor het organiserend vermogen in de binnenstad. Met het citymarketingplan 2023-2030 ‘De Harlinger Aanpak’ zetten we Harlingen neer als fijne plek om te ondernemen en te werken. Onze citymarketing sluit aan bij gebiedsgerichte processen en draagt bij aan de promotie van het centrum. Met het domein Wonen verkennen we hoe we Harlingen ook kunnen positioneren als aantrekkelijke plaats om te wonen. Bedrijventerrein Oostpoort 3 is gereed en wordt door de Exploitatiemaatschappij in 2027 uitgegeven. Er zijn meerdere initiatieven en geïnteresseerde partijen in beeld. Voor 2027 verwachten we dat een deel hiervan daadwerkelijk tot vestiging komt.
Het STEC rapport “Toekomstbestendige werklocaties in Harlingen” is ons programma voor de ontwikkeling van onze bedrijventerreinen. Dit programma komt in samenwerking met de Port of Harlingen tot stand. Het programma zal inzicht geven in welke bedrijven zich in Harlingen willen vestigen, hun omvang en benodigde voorzieningen. De visie geeft inzicht in de lange termijnkeuzes 33 Programmabegroting 2027 gemeente Harlingen voor Harlingen en de ruimtelijke consequenties daarvan, zoals mogelijke uitbreidingslocaties en waar wel of geen ontwikkelkansen liggen. Met dit onderzoek hebben we scherp wat we als gemeente willen en welke richting we op willen met onze bedrijventerreinen en economie. De raad wordt bij kaderstellende keuzes afzonderlijk in positie gebracht. We benutten deze inzichten om in te spelen op ontwikkelingen, uitdagingen en kansen die op ons afkomen. Het rapport vormt essentiële input voor ons toekomstbeeld en de Omgevingsvisie. Kaderstellende keuzes leggen wij bijtijds aan de raad voor. Samen met Rijk en regio werken we aan de Regio Deal voor Noardwest-Fryslân. De gemeenten Harlingen, Waadhoeke, Leeuwarden, de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân trekken hierbij gezamenlijk op met onderwijs en bedrijfsleven. De Regio Deal geeft een impuls aan het woon- en vestigingsklimaat in Noardwest- Fryslân en vergroot hier de levenskwaliteit en welvaart.
De drie hoofdlijnen van de deal zijn: een vitale economie, kwaliteit van leven en natuur in balans. In 2027 werken we aan de verschillende businesscases. Sommige zijn al in uitvoering, andere zijn nog in voorbereiding. Met het Sociaal Economisch Actieprogramma (SEAP III) werken we samen met de gemeenten Waadhoeke en Leeuwarden, ondernemers en onderwijs aan een sterkere sociaaleconomische structuur van Noordwest-Friesland. Het SEAP III richt zich op drie programmalijnen: innovatie en ondernemerschap, onderwijs en arbeidsmarkt en het versterken van het woon- en vestigingsklimaat. Binnen deze lijnen werken we aan businesscases waaronder MKB-dienstverlening, innovatietafels en het versterken van het organiserend vermogen op bedrijventerreinen. Een belangrijk speerpunt is het ondersteunen van ondernemers bij grote transities. We zetten in op het versterken van samenwerking en uitvoeringskracht binnen het MKB. Ondernemers kunnen zo beter inspelen op deze veranderingen. Wij blijven ondernemers, starters en kleine zelfstandigen ondersteunen via het ondernemers- en startersprogramma. Daarbij werken we intensief samen met regionale partners, waaronder de gemeente Waadhoeke en uitvoerende partijen binnen het SEAP . Wat gaan we er in 2027 voor doen? • De lidmaatschappen, contacten en overleggen met de ondernemersvereniging in Harlingen zetten we voort.
• Intensief contact onderhouden met ons bedrijfsleven. • We geven uitvoering aan het beleidskader voor de commerciële haven en werken zo aan een duurzaam vestigingsklimaat in de haven. • Citymarketing zetten we in om het vestigingsklimaat en de werkgelegenheid te versterken. • Er komt een centrummanager om het organiserend vermogen van de ondernemers te ondersteunen. • De verblijfskwaliteit van het kernwinkelgebied willen we verhogen met groen en betere verlichting. • Bestaande en nieuwe bedrijven ondersteunen bij verplaatsing en uitbreiding. • We anticiperen op toekomstige ontwikkelingen, uitdagingen en kansen. • Samen met het Rijk en de regio werken aan de Regio Deal Noordwest-Friesland (NWF). • Doorwerken aan het SEAP via Regio Deal programmalijn 1 veerkrachtige economie met de onderdelen ‘Hands on Valley’ en ‘Leven lang leren’. Speerpunt 2 Bevordering toerisme. Harlingen is een sterke toeristische bestemming met haar ligging aan het UNESCO Werelderfgoed Waddenzee, de levendige zeehaven en de monumentale binnenstad. Toerisme draagt bij aan de lokale economie, het voorzieningenniveau en de leefbaarheid voor inwoners. We werken aan een toekomstbestendige toeristische sector. Daarbij ligt de nadruk op kwaliteit, spreiding van bezoekers en het versterken van een jaarrond aantrekkelijk aanbod.