Stedin - jaarverslag 2021.pdf

41

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

vernieuwd en aangescherpt. Er zijn twee CES'en in ons werkgebied. Rotterdam-Moerdijk en Schelde-Deltaregio. Daarnaast is er de niet-regiogebonden CES van de decentrale industrie. CES Rotterdam - Moerdijk De CES Rotterdam-Moerdijk is geschreven door een werkgroep bestaande uit het Havenbedrijf Rotterdam, Deltalinqs, provincie Zuid-Holland, Havenbedrijf Moerdijk en Stedin. In deze CES zijn zes kernprojecten geïdentificeerd, waaronder het verzwaren van het elektriciteitsnet volgens het masterplan (zie het kader). In het Programma Infrastructuur Duurzame Industrie van het ministerie van EZK wordt beoordeeld of deze projecten meegaan in het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat, om zo de uitvoering te versnellen. CES Schelde- Deltaregio Het industriecluster Schelde-Deltaregio strekt zich over de grens uit tot Oost-Vlaanderen en heeft haar eigen samenwerkingsverband: Smart Delta Resources (SDR). Het SDR bestaat uit Dow, Trinseo, Yara, Zeeland Refinery, PZEM, Lamb Weston/Meijer, Ørsted, ArcelorMittal, North Sea Port en Provincie Zeeland. Stedin Groep werkt hier samen met SDR en netbeheerders Enexis, TenneT en Gasunie.

Zon-op-dak in Haven Vlissingen Verbrugge Terminals heeft samen met Kieszon in de haven van Vlissingen het grootste zon-op-dakproject ter wereld gerealiseerd. Op de terminaldaken van Verbrugge zijn 140.000 panelen gelegd, goed voor 50MW. Dat is 7% van de Zeeuwse RES-doelstelling voor zonne-energie. Om die aansluiting mogelijk te maken, is er een boring uitgevoerd van 50 meter diep over een lengte van 1,5 kilometer onder de havens door. Het project is aangesloten op het vernieuwde hoofdverdeelstation in de haven.

Decentrale industrie Ook voor de industrie die buiten het HIC ligt, komt een CES. (“Cluster zes - de decentrale industrie ”). De toekomstige energie-infrastructuurbehoefte voor deze bedrijven is lastiger te bepalen, juist door hun decentrale karakter. Voor deze bedrijven is meer ‘maatwerk’ nodig. Via webinars heeft

42 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Stedin samen met de andere netbeheerders gewerkt aan een betere samenwerking met en bewustwording bij de bedrijven over wat er komt kijken bij hun transitieplannen. Uit de eerste CES van cluster zes verwachten we geen informatie die direct tot aanpassingen van onze investeringsplannen leidt. In 2022 volgt een verdere analyse om een goede langetermijnvoorspelling te maken van de infrastructuurbehoefte van deze bedrijven. Data Safe House Een belangrijke voorwaarde voor een goede CES is betrouwbare technische en planningsdata over aankomende industriële projecten en ontwikkelingen. Een “data safe house” (DSH) biedt een vertrouwelijke en veilige omgeving voor de uitwisseling van data over voorgenomen investeringen. Stedin heeft in 2021 samen met Deltalinqs, Havenbedrijf Rotterdam en het ministerie van EZK een haalbaarheidsstudie succesvol uitgevoerd voor het ontwikkelen van een DSH. Met een groep van 5 industriële partijen en drie netbeheerders is verder gewerkt aan het juridisch kader, het bestuur en de inrichting van het DSH. Eind 2021 is het DSH live gegaan. Nu kunnen we zien of deze constructie leidt tot hogere voorspelbaarheid en planbaarheid van de infrastructuurbehoefte. Als het DSH succesvol blijkt, kan dit tot landelijke toepassing leiden.

Uitbreiding Maasvlakte: Station Yangtzekanaal en aanleg NoordRing 66 kV De enorme groei van de klantvraag (zowel opwek als belasting) op de Maasvlakte is de aanleiding om de capaciteit uit te breiden. Met de beoogde 66 kVNoordring fase 1 en de bouw van een 66 /25/23 kVstation nabij het Yangtzekanaal kunnen we nieuwe klanten aansluiten. De noordzijde van de Maasvlakte (het bestaande Stedin Station Maasvlakte) halen we ook naar dit nieuwe station Yangtzekanaal. Hierdoor ontstaat er weer ruimte op het bestaande hoogspanningsstation om initiatieven op aan te sluiten. In de volgende fase van de Noordring sluiten we een compressorstation voor CO2-opslag aan .Fase 3 van de Noordring hebben we ook al ontworpen, die leggen we aan zodra de klantvraag concreter is.

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Investeringen in onze netten Als gevolg van de energietransitie en het opvolgen van de afspraken in het klimaatakkoord groeit het elektriciteitsverbruik enorm. Niet het hele elektriciteitsnet is er klaar voor om die toename op te vangen. Om de betrouwbaarheid van de netten ook in de toekomst te borgen, is het van belang te investeren in het verzwaren van netten. Ook zetten we meer in op innovatieve, slimme oplossingen in samenwerking met de markt.

Investeringen in 2021 De investeringen die we in 2021 in onze netten hebben gedaan, zijn onderdeel van het investeringsplan 2020 - 2022. Hierin staan de uitbreidings- en vervangingsinvesteringen voor de elektriciteits- en gasnetten. In 2021 hebben we hierop de volgende resultaten gehaald. Vanaf 2017 is ons investeringsniveau sterk gestegen. In 2021 investeerden we in totaal € 687 miljoen waarvan € 668 miljoen in onze gereguleerde netten. De totale investeringen waren daarmee € 67 miljoen hoger dan in 2020.

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

‘Stedin Groep heeft € 687 miljoen geïnvesteerd in klant- en netgedreven activiteiten, slimme meters en overige activiteiten.’ Klantgedreven investeringen De klantgedreven investeringen in 2021 waren € 268 miljoen. Dat is in lijn met begroot en € 4 miljoen lager dan in 2020. Dit zijn de investeringen die we doen op verzoek van klanten. Op alle terreinen waren de investeringen onverminderd hoog door het hoge volume nieuwbouw, de groei op het vlak van verduurzaming en de werkzaamheden op aanvraag van overheden. Wij verwachten dat de klantgedreven investeringen in de komende jaren substantieel stijgen, mede gedreven door het tempo van de energietransitie. Daarnaast is er meer maatschappelijke en economische onzekerheid ontstaan als gevolg van (inter)nationale ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de energieprijzen. Hierdoor is het plannen en bijsturen van investeringen uitdagender en nog belangrijker dan voorheen. Netgedreven investeringen Netgedreven investeringen zijn de investeringen die we doen om de capaciteit en kwaliteit van het huidige net te borgen en verbeteren. In 2021 hebben we € 351 miljoen netgedreven investeringen gedaan. Dat is in lijn met begroot en €75 miljoen hoger dan in 2020. Een deel van de geplande

351

248

272 276

254 258

235

268

201 195

77

69

75 47

29

59

48 24

2017: € 494 mln

2018: € 607 mln

2019: € 646 mln

2020: € 620 mln

36

32

2021: € 687 mln

Investeringen in onze netten (in € mln) Klantgedreven

Netgedreven

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Slimme meters

Overige

43

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

netgedreven investeringen liep vertraging op door planningswijzigingen vanuit de klant en/of de omgeving (bijvoorbeeld door langerdurende vergunningstrajecten dan verwacht). Er zijn meer dan circa 27.600 primaire gasaansluitingen (doelstelling 2021: 25.250 stuks, realisatie 2020: 22.000 stuks), 108 gasstations (doelstelling: 117 stuks) en ruim 193 kilometer ‘brosse’ leidingen vervangen (doelstelling 2021: 186 kilometer, realisatie 2020: 139 km). Voor wat betreft elektra hebben we 27 middenspanningsinstallaties vervangen (doelstelling: 31 stuks). Daarnaast zijn er veel hoogspanningsprojecten (95 % gerealiseerd) en midden- en laagspanningsprojecten (76% gerealiseerd). Het gaat hierbij om het vervangen van stations en netten die gericht zijn op de leveringsbetrouwbaarheid en de energietransitie, zoals het vergroten van de netcapaciteit. Slimme meters Onze investeringen in slimme meters waren in 2021 € 36 miljoen. Dat is € 12 miljoen lager dan in 2020. In 2021 werd de langetermijndoelstelling van slimme meters in 80% van de huishoudens in ons verzorgingsgebied gehaald. De aanvullende opdracht vanuit het Ministerie van Economische Zaken is vertraagd en zorgde, naast Covid-19 en de koude winter, voor minder vervangingen.

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

2. Uitbreiden capaciteit station Middelharnis, Goeree Overflakkee Op Goeree-Overflakkee, ook wel Energy Island genoemd, wordt veel energie duurzaam opgewekt. De capaciteit van de windparken is vanaf begin 2022 zo’n 225 MW. Ook is er een aantal zonneparken, met een totale capaciteit van zo’n 200 MW. Om deze grote hoeveelheden stroom te kunnen verwerken, is Stedin in 2010 gestart met een enorme uitbreiding van het hoogspanningsstation in Middelharnis. Gefaseerd plaatsen we zes grote transformatoren, vier 50 kV schakelinstallaties en twee 13 kV schakelinstallaties. Ook zijn er twee 150 kV verbindingen aangelegd naar het havengebied van Rotterdam. Deze twee extra verbindingen zijn nodig voor het geval dat er meer energie wordt opgewekt dan verbruikt. Dat kan in de zomer om enorme volumes gaan, oplopend tot 390 MW. In 2021 hebben we de 2e fase afgerond, en de laatste fase ronden we medio 2023 af.

Overige activa De overige investeringen waren in 2021 € 32 miljoen en zijn met € 8 miljoen toegenomen ten opzichte van 2020. Deze stijging heeft onder andere betrekking op investeringen in IT en in ons pand aan de Anthony Fokkerstraat in Goes.

Vier in 2021 gerealiseerde investeringen uitgelicht: 1. Uitbreiden capaciteit station Sorbonnelaan Utrecht Het Utrechtse Science Park breidt steeds meer uit. Naast de hogescholen, de universiteit, onderzoeksinstituten en ziekenhuis het UMC vestigt het RIVM er zich binnenkort ook. Vanwege de uitbreidingen was een 3e transformator nodig in het station Utrecht Sorbonnelaan. Deze transformator levert een extra 25 MW. Hiervoor moesten we ook installaties in het voedende station in Nieuwegein vervangen, om zo extra vermogen te creëren. Daarnaast hebben we het tracé bij Amelisweerd verbreed. Het project is gestart in 2017 en we hebben het in 2021 afgerond.

44 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

3. Vlissingen Oost2 Eén van de puzzelstukjes in RES Zeeland is het duurzame project Vlissingen-Oost. Hier ontwikkelen we ‘stopcontacten’ voor projecten van decentrale opwek door zon en wind. De vraag naar duurzame energie is hier erg groot: de opdracht voor Enduris is 80 MW. Aan de noordzijde van de Vlissingse haven was er onvoldoende netcapaciteit beschikbaar. Voor een oplossing was creativiteit nodig. In plaats van het voormalige Thermphos hoogspanningsstation af te breken, hebben we ervoor gekozen om deze juist een ‘tweede leven’ te geven en de capaciteit ervan te verviervoudigen.

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

4. Nieuw hoofdverdeelstation Merwedehaven in Dordrecht Een aantal jaar geleden zijn we project IJsselmonde C2 gestart met een masterplan voor de noordkant van Dordrecht en Zwijndrecht. Zo maken we de elektriciteitsvoorziening voor dit gebied robuust en toekomstvast. Zo zijn er voor de toekomst goede uitbreidingsmogelijkheden voor nieuwe (duurzame opwek) aansluitingen gecreëerd. IJsselmonde C2 is het tweede en laatste deel in de uitvoering. In dit project is er een nieuw hoofdverdeelstation gekomen aan de Kerkeplaat in Dordrecht. Hier is het 50/13 kV-station vervangen en zijn in een nieuw gebouw twee nieuwe 50 kV-installaties en twee nieuwe 13 kV-installaties gerealiseerd. Het is nu qua capaciteit het grootste hoofdverdeelstation in Stedin-gebied.

Van lange naar middellange en korte termijninvesteringsplannen Om te begrijpen hoe de vraag naar energie zich gaat ontwikkelen, moeten we een helder beeld hebben van de benodigde energie-infrastructuur op de lange, middellange en korte termijn. Voor de lange termijn maken we per regio een masterplan. Deze zijn richtinggevend voor ons Strategisch Investeringsplan 2021-2036 wat vervolgens weer de basis is voor het investeringsplan 2022-2024.

Van masterplan 2050 tot investeringsplan 2022-2024 Voor 15 deelgebieden ontwerpen we een bouwplaat van ons elektriciteitsnet in 2050; inclusief daarbij behorende tussenstappen. Dit stelt ons in staat om op tijd vergunningsprocedures in gang te zetten en voorspelbaar te zijn naar onze omgeving. In 2021 zijn onder andere voor de regio’s Gouda, Rotterdam Zuid, Veenendaal en Driebergen de masterplannen voltooid, waardoor nu 9 van de 15 masterplannen afgerond zijn. Komend jaar verwachten we de resterende masterplannen af te ronden, zodat we voor ons gehele werkgebied een bouwplaat voor 2050 hebben liggen. In een masterplan gebruiken we scenario’s voor de te verwachten transportvraag. Vervolgens ontwikkelen we alternatieve netontwerpen. De scenario’s kunnen erg uiteenlopen. Om tot robuuste investeringen te komen worden de alternatieven vergeleken op basis van het ‘minimale spijt’-principe. Dit helpt ons om in situaties met grote onzekerheid desinvesteringen te voorkomen. Het netontwerp dat onze voorkeur heeft vormt input voor het Strategisch Investeringsplan (SIP) 2021 - 2036 waarin investeringen gedetailleerder worden uitgewerkt en in de tijd

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

worden geplaatst. Aan de hand van het SIP beoordelen we in hoeverre we de investeringsdoelstellingen kunnen financieren en uitvoeren. Het investeringsplan 2022 - 2024 is gebaseerd op het SIP. Op 1 november 2021 is het concept-investeringsplan 2022 gepubliceerd voor consultatie door onze klanten en stakeholders. Het investeringsplan beschrijft hoe wij de komende 3 jaar zorgen voor voldoende capaciteit voor het transport van elektriciteit en gas en hoe dit transport veilig gebeurt. Daarnaast biedt het plan inzicht in de geplande investeringen voor de komende tien jaar. De beschikbare inzichten vanuit onder andere de RES zijn opgenomen in de scenario’s. Daarnaast is bij het opstellen van het plan gebruik gemaakt van actuele klantinformatie en erkende landelijke en regionale beschikbare bronnen, zoals doorrekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving, SDE+-aanvragen en publieke en private projectontwikkelingen. Het plan was 4 weken lang in te zien voor consultatie. Zo kon op de voorgenomen investeringen gereageerd worden. In totaal zijn er 87 zienswijzen ingediend. De ingediende zienswijzen en onze reacties hierop zijn toegevoegd aan het investeringsplan. Vervolgens is het plan begin januari 2022 ingediend bij de Autoriteit Consument & Markt ter toetsing. De verwachting is dat het investeringsplan in april 2022 definitief wordt vastgesteld.

Geplande investeringen Op www.stedin.net/investeringsplan leest u over onze geplande investeringen in Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland. We geven de investeringen weer voor elektriciteitstations en verbindingen (≥ 25 kV) en voor gas (≥ 8bar) die in de periode 2022 – 2031 worden uitgevoerd en afgerond. Via deze link is op een interactieve kaart van ons werkgebied te zien aan welke projecten we op het gebied van elektriciteit, gas windof zonne-energie in 2022 werken.

Fit for 55 en onze investeringsplannen De Europese Commissie streeft naar een 55% netto-reductie van de uitstoot van broeikasgas in 2030 ten opzichte van 1990. Dit in plaats van de eerder vastgestelde 49% die in het klimaatakkoord staat. Het Fit for 55-pakket moet vertaald worden naar landelijke impact. De impact van Fit for 55 is voor de energie-infrastructuur van Stedin op dit moment nog niet in te schatten, veel politieke en beleidskeuzes moeten immers nog worden bepaald en uitgewerkt. Zoals de manier waarop de 55%-doelstelling moet worden ingevuld: met CO²opslag, een hogere doelstelling voor duurzame opwek op land of met extra windmolens op zee. Het is daarom voorbarig om

45

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

aannames hierover in onze investeringsplannen te verwerken.

Klantvraagvoorspelling als basis voor investeringsplan Klantvraagvoorspelling gaat over het in beeld brengen van alle mogelijk toekomstige vraag naar aansluitingen en netcapaciteit (zowel afname als teruglevering). Deze informatie is belangrijk voor onze investeringsbeslissingen en helpt ons om tijdig knelpunten te signaleren en met de klant in gesprek te gaan over timing, locatie en vermogen. Een grote vraag kan al veel impact hebben op bijvoorbeeld een hoogspanningsstation, maar ook op de laagspanningskabels die we nodig hebben om nieuwbouwwoningen aan te sluiten. De gesprekken met onze klanten leiden ertoe dat we de klantvraag beter kunnen voorspellen. Aan de andere kant zien we dat de klantvraag complex en grillig is. Die kan plotseling veranderen door bijvoorbeeld stijgende energieprijzen of nieuwe subsidies. Dat maakt de planbaarheid van benodigde investeringen moeilijk. Door inzichten over aantallen, realisatiekansen en regionale ontwikkelingen binnen verschillende RES-thema’s (bijvoorbeeld woningbouw, duurzame opwek en mobiliteit) naast elkaar te leggen, kunnen we gebieden identificeren waar er meer gevraagd gaat worden van ons net.

Congestie Ondanks onze maatregelen neemt de krapte op het elektriciteitsnet toe. Het elektriciteitsverbruik en -opwek stijgen sneller dan dat we het net kunnen uitbreiden. Dit komt onder meer doordat de klantvraag zich sneller ontwikkelt dan we op dit moment kunnen bijhouden. Als we congestie voorzien, plannen we – voor zo ver nog niet gedaan - de benodigde uitbreidingsinvestering en doen we bij de ACM een vooraankondiging van verwachte structurele congestie. Daarnaast maken we daarvan melding op onze website en op die van TenneT. Daarna starten we een onderzoek naar de mogelijkheden om congestiemanagement uit te voeren. Als uit het onderzoek blijkt dat congestiemanagement mogelijk is, is dit een tijdelijke maatregel die naast de investering in netcapaciteit komt en niet in de plaats daarvan. Congestiemanagement voeren we uit in de periode totdat het net is verzwaard. Voor het eerst hebben we nu ook in het werkgebied van Stedin congestie moeten afkondigen in het elektriciteitsnet. Andere netbeheerders hebben dit al eerder moeten doen.

46 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Enduris heeft overigens in 2020 congestie afgekondigd in het gebied Schouwen-Duiveland en Tholen.

Veel voorkomende termen in dit hoofdstuk: • Netcapaciteit en transportcapaciteit zijn synoniem en staan voor ruimte op het net. • Transportschaarste is krapte op het landelijke en regionale elektriciteitsnet. • Congestie treedt op als een netwerk onvoldoende capaciteit heeft om alle opgewekte en afgenomen elektriciteit te transporteren. • Bij congestiemanagement wordt met prijsmechanismen en marktwerking de vraag en het aanbod van energie gestuurd. We spreken dan over flexibiliteit.

Congestiemanagement niet mogelijk Na onderzoek binnen Stedin en Enduris blijkt dat de uitvoering van congestiemanagement in de huidige congestiegebieden niet mogelijk is. Eén criterium is dat de congestie binnen de huidige regels niet mag worden opgelost door zonen wind-productie af te regelen. Niet-regelbare bronnen zijn volgens de huidige Netcode namelijk uitgesloten van deelname aan congestiemanagement. En dat is nu juist in de congestiegebieden in Middelharnis, Dordtse Kil en op Schouwen-Duivenland het geval: congestie wordt veroorzaakt door duurzame opwek en er zijn onvoldoende andere mogelijkheden om deze duurzaam opgewekte energie op de juiste momenten te gebruiken. Daarnaast kan de oorzaak van de congestie liggen aan de beschikbare netcapaciteit in het bovenliggende net van TenneT, zoals bijvoorbeeld nu in de provincie Utrecht speelt. In Utrecht kunnen grootverbruikers daardoor niet aanvullend terugleveren. Nieuwe initiatieven zoals wind- of zonneparken en zon-op-dak-projecten die een grootverbruikaansluiting nodig hebben, kunnen wel een nieuwe aansluiting aanvragen maar of zij kunnen terugleveren moet blijken uit onderzoek naar de mogelijkheden van congestiemanagement. Om deze congestie op te heffen, zijn verzwaringen in het hoogspanningsnet van TenneT nodig.

Nieuwe code voor congestiemanagement In 2021 hebben we samen met de netbeheerders een voorstel voor congestiemanagement gedaan aan de ACM. De insteek van dit voorstel is om ook in periodes van krapte zoveel mogelijk klanten te kunnen aansluiten op het net en om meer ruimte te bieden voor flexibiliteit om de krapte op te lossen. Belangrijk daarbij zijn netveiligheid en betaalbaarheid. De ACM heeft het voorstel beoordeeld en een voorgenomen

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

besluit congestiemanagement gepubliceerd. Stedin heeft vervolgens met de gezamenlijke netbeheerders een zienswijze ingediend. Naar verwachting publiceert de ACM in de loop van 2022 de definitieve code congestiemanagement.

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Impact van de congestie De congestie geldt in alle gebieden alleen voor grootverbruikers met een aansluiting groter dan 3x80 ampère (per gebied kan de bovengrens verschillen) die opgewekte elektriciteit willen terugleveren. Zo’n aansluiting is nodig voor bijvoorbeeld een bedrijfsdak met meer dan 200 zonnepanelen of voor een kleine windturbine. Elektriciteit afnemen is voor deze klanten geen probleem. Consumenten kunnen zonnepanelen blijven plaatsen en elektriciteit terugleveren. Voor hen geldt de congestie voor terugleveren niet. Op dit moment zijn er nog geen redenen om te twijfelen aan de haalbaarheid van de ambities in de RES. Wel wordt het belang van integrale samenwerking tussen gemeenten, provincies en netbeheerders hierdoor groter.

Hoogspanningsstation Middelharnis

De congestiegebieden in Stedin- en Enduris-gebied Dordtse Kil Op de bedrijventerreinen Dordtse Kil III en IV hebben we naar verwachting in 2025 weer transportcapaciteit voor teruglevering van elektriciteit beschikbaar. Dan is ons nieuwe, modulair gebouwde 50/13 kV station gereed. Deze netuitbreiding volgt op de bouw en uitbreiding van meerdere verdeelstations de afgelopen 7 jaar. Het gaat om € 50 miljoen aan investeringen. Meer informatie op www.stedin.net/dordtsekil. Provincie Utrecht In oktober 2021 hebben we in de provincie Utrecht congestie afgekondigd vanwege de transportbeperking die TenneT ons oplegt door capaciteitstekort in het hoogspanningsnet. Parallel aan de netversterkingen die TenneT uitvoert, verzwaren wij ons net volgens ons investeringsplan. Tussen 2026 en 2029 komt hierdoor capaciteit voor teruglevering beschikbaar, tenzij congestiemanagement eerder uitkomst biedt. TenneT voert het onderzoek naar congestiemanagement uit, waarin de haalbaarheid van het schuiven van vraag en aanbod van elektriciteit in de tijd wordt getoetst. Meer informatie op www.stedin.net/utrecht Middelharnis In Middelharnis 50/13 kV wordt op piekmomenten bijna drie keer zoveel elektriciteit opgewekt als dat er op piekmomenten wordt gebruikt. Hierdoor moeten we veel opgewekte elektriciteit van het eiland af transporteren.

De afgelopen 10 jaar is hier al voor ruim € 100 miljoen in geïnvesteerd en de komende jaren plaatsen we extra transformatoren die een investering van 6,8 miljoen vergen. Naar verwachting is er vanaf eind 2023 weer ruimte voor nieuwe teruglevering. Meer informatie op www.stedin.net/middelharnis. Zeeland: Schouwen-Duiveland en Tholen In het najaar van 2020 is structurele congestie afgeroepen op Schouwen-Duiveland en Tholen. Om de congestie op de eilanden op te heffen, moet de transportcapaciteit van het elektriciteitsnetwerk uitgebreid worden. Voor die uitbreiding zijn nieuwe hoogspanningsstations nodig op Schouwen-Duiveland, Tholen en in de buurt van Bergen op Zoom. In 2021 zijn Enduris en TenneT een omgevingsdialoog gestart met bewoners en gemeenten om tot een locatie voor de nieuwe stations te komen. Naar verwachting kunnen we de congestie eind 2025 opheffen. Meer informatie op www.stedin.net

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

47

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Transportschaarste voorkomen Alle netbeheerders ervaren in meer of mindere mate transportschaarste. Samen werken we aan oplossingen. Oplossingen die gericht zijn op het maximaal benutten van het bestaande energienet. Maar ook oplossingen die bijdragen aan het verminderen van stroompieken of die zich richten op de versnelde realisatie van nieuwe infrastructuur. Slechts enkele van die oplossingen, kunnen we al volledig benutten. Het kost tijd om van bewezen toepasbaarheid naar implementatie te komen, onder meer omdat vaak wijzigingen in wet- en regelgeving nodig zijn. Stedin ervaart in diverse pilots hoe de oplossingen het beste in de praktijk toegepast kunnen worden. De oplossingen zijn ieder in een andere fase, maar de gemene deler is dat we nu praktijkervaring opdoen om die later te ontwikkelen naar producten en diensten aan klanten. We bieden drie standaard oplossingen aan als nieuwe dienst/product.

1. Storingsreserve loslaten Om meer ruimte te realiseren voor klantaanvragen voor decentrale opwek, geeft Stedin in steeds meer gebieden de storingsreserve op. Met deze 'spitsstrook' voorkomen of beperken we de duur van een onderbreking in grote gebieden door het energietransport om te leiden bij storing of onderhoud. In overvolle netten ligt overbelasting op de loer. Daarom ontwikkelen we Distributed Energy Resourcesturing, een besturingstechniek waarin we samen met klanten die elektriciteit opwekken hun productievermogen bij calamiteiten of werkzaamheden tijdelijk kunnen afschakelen. Aan de andere kant wordt door het inzetten van dit instrument het net zwaarder belast, waardoor de netcomponenten sneller slijten. Kosten van onderhoud en vervanging zullen hierdoor stijgen. Pilot met stuurbox voor klanten Bij grootverbruikklanten die terugleveren, plaatsen we een stuurbox. Hierdoor wordt het mogelijk hen tijdelijk uit te schakelen als het net overbelast lijkt te raken of in geval van werkzaamheden of een storing. Voor de periode dat de klant niet kan terugleveren, krijgt die automatisch een vergoeding (de Non Firm Aansluit- en Transportovereenkomst). Op deze manier kunnen klanten zo veel mogelijk terugleveren, terwijl wij de continuïteit van de energievoorziening waarborgen.

De verwachting is dat dit uiteindelijk op landelijk niveau georganiseerd gaat worden in nauwe samenwerking met TenneT. Voor nu rollen we binnen het veranderprogramma System Operator de besturingstechniek uit en bedienen deze handmatig vanuit ons besturingscentrum. Uiteindelijk komt er een geautomatiseerde oplossing die overbelasting

48 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

detecteert en automatisch ingrijpt. We noemen dit “active network management”. We doen dit nu in Dordtse Kil en Middelharnis.

Pilot: Non Firm Aansluit- en Transportovereenkomst Stedin Groep ontwikkelt voor congestiegebieden de ‘Non Firm Aansluit- en Transportovereenkomst’. Met die overeenkomst kunnen we klanten wel aansluiten in congestiegebieden, maar ze hebben geen garantie dat ze altijd elektriciteit op ons net kunnen terugleveren en/of van ons net kunnen afnemen. Met de klant maken we afspraken dat de productie-installatie minder of niet teruglevert als het net overbelast dreigt te worden. De Non Firm Aansluit- en Transportovereenkomst is een pilot in ons congestiegebied Schouwen-Duiveland en Tholen in Zeeland.

2. Cable pooling Bij cable pooling kunnen we op één aansluiting zowel zon- als windopwek op één kabel combineren. Dit is wettelijk toegestaan sinds juli 2020. Dit is van belang, want de totale capaciteit van een aansluiting wordt bij opwekinstallaties voor zon (12%) en wind (28%) maar beperkt benut. Het waait immers niet altijd en er is niet constant zon. Toch moet de aansluiting piekbelasting aankunnen. Bij cable pooling regelen we op piekmomenten, als de capaciteit van de aansluiting te klein is, het zonne- of windpark terug. Zo wordt de hoeveelheid verloren energie beperkt. Het rendement op een aansluiting kunnen we hiermee verhogen naar 39%, er zijn minder aansluitingen nodig en we kunnen meer opwekvermogen kwijt op het net. Op de grens van Zeeland met Noord-Brabant komt bijvoorbeeld een zonnepark van 40 MVA. Het maakt gebruik van de aansluiting van een bestaand windpark. Door de aansluiting te delen, benutten we ons net beter.

3. Flexibiliteitsoplossingen Door de toenemende transportschaarste is er meer behoefte aan flexibiliteitsoplossingen met instrumenten als tijdelijke maatregel totdat een netuitbreiding is uitgevoerd of om pieken in vraag en aanbod lokaal op te vangen. Dit doen we onder andere door marktpartijen, zakelijke klanten, gemeenten en woningbouwcoöperaties te betrekken en een rol te geven in het (flexibele) energiesysteem en dus bij (toekomstige) vraagstukken over transportschaarste. Hiermee kunnen we meer grip krijgen op het aantal pieken als gevolg van de toenemende duurzame opwek en elektrificatie. In 2022 toetsen we met de markt of we pieken kunnen verlagen door het opzetten van flexmarkten.

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

GOPACS Het GOPACS platform is een gezamenlijk initiatief van de regionale en landelijke netbeheerders dat bedoeld is om (lokale) knelpunten op te lossen. Deze oplossing is gebaseerd op lokale flexibiliteitsmarkten, waarbij deelnemende partijen aangeven tegen welke prijs zij bereid zijn meer of minder elektriciteit te verbruiken of terug te leveren. Zodra er een knelpunt op het net dreigt, doet de netbeheerder een oproep om flexibel vermogen te bieden. In het afgelopen jaar was een duidelijke toename te zien van deelnemers op het platform. Er zijn inmiddels meer dan 800 zakelijke klanten op het platform, waarvan ruim 150 in het werkgebied van Stedin. Samen hebben zij ruim 140 GWh aan flexibiliteit geleverd voor de netbeheerders met een waarde van ruim € 45 miljoen. Zuidplaspolder In 2020 zijn we gestart met flexibiliteit in de Zuidplaspolder. Hiermee is de belasting van het transformatorstation beperkt op piekmomenten die we met name in de winter zien. We hebben hiervoor een contract gesloten met een AgroEnergy en Tenergy. In de periode december 2020 t/m maart 2021 hebben we in totaal op 25 momenten flexibiliteit uitgevraagd, waarbij in totaal 52MWh aan flexibiliteit is geleverd. In deze eerste periode hebben we positieve ervaringen opgedaan in de samenwerking, het beleggen van taken

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

en verantwoordelijkheden en de wijze waarop marktpartijen en de netbeheerder elkaar helpen, met respect voor elkaars belangen. Daarnaast hebben we ervaring opgedaan met het dagelijks voorspellen van de netbelasting en congestie in het gebied en het afhandelen hiervan. Het proefproject loopt door tot 2024, wanneer het nieuwe hoogspanningsstation in samenwerking met TenneT en Alliander en de netuitbreiding wordt opgeleverd.

Europese wetgeving Een belangrijk deel van het 3e pakket Europese codes voor de elektriciteitsmarkt is in 2021 geïmplementeerd. Het doel is het waarborgen van de leveringszekerheid op Europees niveau. De Europese codes hebben direct of indirect gevolgen voor Stedin en onze klanten. Zo moeten klanten met een zonne- of windmolenpark, die dus terugleveren aan het net, aantonen dat hun installatie aan Europese eisen voldoet. Stedin moet vatstellen of dit klopt en dit registreren voordat de aansluiting kan worden gerealiseerd. Stedin moet verder voldoen aan nieuwe eisen rond samenwerking over de landsgrenzen heen, bedrijfsvoering van elektriciteitsvoorzieningssystemen, het stabiel houden van het net en aan nieuwe verbruiks- en productie-installaties.

49

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Slimme netten, datatechnologie en innovatie Om de energietransitie mogelijk te maken, hebben we slimme netten nodig die inzicht geven in de status van het net. Deze data vormen samen met de klantvraag belangrijke informatie om goede voorspellingen te maken waar in de toekomst mogelijk knelpunten kunnen ontstaan in ons net. Tegelijkertijd werken we met partners aan innovatieve oplossingen die de energietransitie kunnen versnellen. Om onze netten slim te kunnen besturen, plaatsen we slimme sensoren. Deze stellen ons in staat om op afstand metingen uit te voeren en – afhankelijk van de specifieke sensor – op afstand of zelfstandig te schakelen.

Laagspanning - de slimme meter Op het laagspanningsnet worden van oudsher geen metingen uitgevoerd om de kwaliteit en capaciteit te bewaken. Doordat consumenten steeds vaker zelf elektriciteit opwekken verandert het gebruik van het laagspanningsnet. Meer inzicht is daarom noodzakelijk. De slimme meter, die nu in 82,4% van de huishoudens in ons werkgebied is geplaatst, begint hier een belangrijke rol in te spelen. In 2021 hebben de regionale netbeheerders voor het gebruik van data een Gedragscode opgesteld. Die stelt dat we de slimme meter mogen inzetten om spanningskwaliteit te monitoren. Een capaciteitstekort uit zich in laagspanningsnetten door een te hoge of een te lage spanning. Met de slimme meter kunnen we tot op aansluitingniveau controleren of we voldoen aan de spanningsgrenzen uit de Netcode. In 2021 hebben we ook een start gemaakt met storingslokalisatie door slimme meters. Door van een afstand te bepalen welke klanten getroffen zijn, kunnen we de juiste monteur op pad sturen en tijdig opschalen.

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Aan de privacy en security van de slimme meterinfrastructuur worden hoge eisen gesteld. Tweejaarlijks vindt voor alle netbeheerders een uitvoerige externe audit plaats en wordt getoetst of de privacy en security aan de vereiste kwaliteitscriteria voldoet. In 2021 is deze audit weer uitgevoerd. Op basis van de uitkomsten wordt waar nodig bijgestuurd.

Doorontwikkeling slimme meters Een aantal generaties slimme meters is vanaf 2025 aan vervanging toe. Samen met de andere netbeheerders in Nederland bepalen we aan welke eisen de volgende generatie meters moet voldoen.

Mijlpaal plaatsing slimme meters Na 6 jaar hard werken was het zover: alle kleinverbruikklanten in ons verzorgingsgebied hebben we een slimme meter aangeboden en bij minimaal 80% van daarvan is de slimme meter daadwerkelijk geplaatst. Een enorme mijlpaal. Eind 2021 is 82,4% van het aantal slimme meters geplaatst. Dat vertaalt zich in 109.743 plaatsingen van slimme meters in 2021. Totaal aantal huishoudens in Stedin werkgebied: 2.364.670 / met slimme meter: 1.948.419.

Beschikbaarheid slimme meter data Door nieuwe wetgeving moeten we data nu voor 24 maanden opslaan. Het uitlezen van data via slimme meters is met 40% toegenomen door het opvragen van standen voor de opbouw van gegevens. Voorheen werden alleen standen opgevraagd naar aanleiding van een verzoek van een energieleverancier. Ondanks deze toename blijven we in staat om op een veilige, betrouwbare en efficiënte manier slimmemeterdata beschikbaar te stellen aan marktpartijen. Ook hebben we het plaatsingsproces van de slimme meter tijdens de installatie op locatie verbeterd. Tijdens het plaatsen kan een monteur meteen controleren of de meter daadwerkelijk communiceert. Door deze nieuwe werkwijze is de uitval van meters na plaatsing met 2% gedaald.

50 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Aanbieden en plaatsen resterende slimme meters: Nieuwe opdracht ministerie van EZK Het vorige kabinet heeft in het regeerakkoord afgesproken de salderingsregeling af te bouwen. Hiervoor is een wetsvoorstel voorbereid dat controversieel is verklaard na de val van het kabinet. De wet wordt weer in behandeling genomen nu er een nieuw kabinet is. Tot de ingang van de wet hebben we een nieuwe opdracht gekregen van het ministerie van EZK voor het aanbieden en plaatsen van een slimme meter bij de 416.251 klanten in ons werkgebied waar nog geen slimme

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

meter hangt. Door het ontbreken van de wet en de bijbehorende handhavingsmogelijkheid door Agentschap Telecom is het lastiger om de consument te bewegen een slimme meter te laten plaatsen. Met EZK zijn we intensief in gesprek om de impact van de vertraagde wetgeving op onze organisatie (mensen en meters) te bepalen.

Wat is de salderingsregeling? Met de bestaande regeling trekken consumenten teruggeleverde stroom af van de stroom die ze van de leverancier afnemen. Dit heet salderen. Als consument betaal je alleen de netto afgenomen stroom. Deze regeling heeft als doel om het plaatsen van zonnepanelen te stimuleren. Deze regeling is zo succesvol, dat er inmiddels sprake is van overstimulering. Om dit probleem aan te pakken, is het de wens van het huidige kabinet om deze regeling af te bouwen. De wetswijziging 'Afbouw salderingsregeling' is ingediend bij de Tweede Kamer. In het wetsvoorstel staat de eis dat een consument moet beschikken over een meter die afname en teruglevering meet. De consument mag zo’n meter dus niet meer weigeren.

Uitfaseren Toonfrequent signaal Op 1 juli 2021 stopten de regionale netbeheerders met het uitzenden van de Toonfrequent (TF)-signalen. De zendsystemen die de TF-signalen uitsturen zijn sterk verouderd en aan vervanging toe. Er zijn modernere technieken waar we gebruik van kunnen maken, zoals de slimme meter. Via de TF-signalen schakelde de traditionele elektriciteitsmeter tussen piek- en daltarief en werd de openbare verlichting aan- en uitgezet. Daarnaast waren er bepaalde elektrische boilers die schakelden met TF. Stedin stopte het TF-signaal voor de tariefschakeling in fases: tussen 1 juli en 1 november 2021. Zonder slimme meter kun je nu geen gebruik meer maken van het piek- en daltarief. Stedin heeft haar klanten hierover geïnformeerd. Een deel van deze klanten hebben we per abuis een verkeerde brief gestuurd. Deze fout hebben we gecorrigeerd en we betreuren het dat deze groep klanten in eerste instantie foutieve informatie heeft ontvangen.

Connectiviteit voor het uitlezen van slimme meters In 2021 hebben we 17.089 nieuwe slimme LTE-meters geplaatst. Deze communiceren nu nog via het GPRS-signaal maar schakelen naar verwachting in 2022 om naar de LTEcommunicatie technologie. Deze LTE-meters komen in plaats van de slimme meters die via GPRS communiceren. De GPRS 2G-technologie wordt immers binnen een aantal jaren uitgefaseerd. De onderhandelingen met de telecomproviders over

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

het gebruik van het GPRS-netwerk lopen door, in samenwerking met andere netbeheerders. De LTE-meters worden geplaatst op plekken waar het CDMA-netwerk minder dekking heeft. Door voor meerdere communicatietechnieken te kiezen, verbetert onze datadienstverlening. In 2022 herverdeelt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) de 450Mhz-frequentieband. Deze band gebruiken Stedin, Alliander en Westland Infra voor de verbinding van ongeveer de helft van de slimme meters met CDMA-technologie. EZK wil de band splitsen in twee delen: het ene deel is voor netbeheerders voor de bestaande CDMAmeters. Het tweede deel wordt herverdeeld door EZK. Hiermee is de continuïteit van de bestaande CDMA-meters geborgd. Stedin bereidt zich samen met Alliander voor op deze herverdeling.

Middenspanning Beschikbare netinformatie inzetten voor de energietransitie Als system operator moeten we actueel inzicht hebben in de kwaliteit en capaciteit van het distributienet. De energietransitie maakt immers dat wij onze netten snel moeten kunnen doorrekenen om bijvoorbeeld tijdig en gericht te kunnen verzwaren. Daarom plaatsen we slimme sensoren in onze netten zoals de Smart Grid Terminals en vanaf volgend jaar de opvolger hiervan de DA-box. Voor de DA-box is de aanbesteding afgerond. In 2022 starten we met het plaatsen van de eerste DA-boxen. In 2023 rollen we ze in grotere volumes uit.

Hoogspanning De belangrijkste onderdelen van transport- en distributiestations zijn uitgerust met slimme apparatuur die de essentiële componenten beveiligt, de conditie van het onderstation op afstand monitort en (het onderstation) op afstand bedient. Elk jaar voeren we vijftien tot twintig grote stationsautomatiseringsprojecten uit.

Stedin Telecom Netwerk Vanaf oktober 2018 neemt Stedin stapsgewijs in het hele Stedin-gebied een nieuw glasvezelnetwerk (Stedin Telecom Netwerk) in gebruik. Dit moderne telecomnetwerk legt een dataverbinding naar alle automatiseringssystemen in transportstations en de grotere middenspanningverdeelstations in ons gebied. Hiermee krijgen we beter zicht op de werking van het energienet en leggen we het fundament voor het slimmer besturen ervan. Inmiddels hebben we dit volledig gerealiseerd in Den Haag en in grote delen van

51

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Rotterdam, Dordrecht en Utrecht. In de loop van 2022 ronden we dit project af.

IT-strategie In 2021 hebben we een aantal kernsystemen opgewaardeerd. Daarmee leveren we een bijdrage aan onze strategische initiatieven. Om als system operator te werken, hebben we bijvoorbeeld de 'Forecastmanager' geïmplementeerd. Die verhoogt het voorspellend inzicht in de energiestromen. Klantgericht werken is eenvoudiger nu we alle klantinformatie in één systeem vastleggen en zicht hebben op de status van producten en diensten. Ook hebben we het fundament gelegd voor een verdere versimpeling en automatisering van bedrijfsprocessen en innovatievere gebruikservaringen via apps. Tot slot hebben we ons ITlandschap wendbaarder gemaakt door steeds meer met Application Programming Interfaces (API's) te werken. API's zorgen ervoor dat systemen en applicaties met elkaar kunnen communiceren.

52 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Datagovernance Om te voldoen aan de eisen voor de ISO-27001 certificering is een nieuw data- en documentclassificatiebeleid ingevoerd. Medewerkers hebben een e-learning gevolgd en een toets afgelegd. Classificatie wordt ook standaard afgedwongen in de Microsoft365-producten. Hierdoor kan vertrouwelijke informatie beter beschermd worden. Om data beter vindbaar te maken - een randvoorwaarde om meer waarde uit data te halen - investeren we in het vastleggen van metadata. Dit jaar zijn de belangrijkste strategische en wettelijk verplichte rapportages opgenomen in het metadata systeem. Hierbij is de route die data aflegt van bronsysteem tot rapportage vastgelegd. Ook zijn definities en verantwoordelijkheden beschreven. Dit ondersteunt de eigenaren van de rapportages bij het waarborgen van de kwaliteit van de rapportages.

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

In gesprek met

Guido Frenken & David Peters Hoe gaan we de enorme opdracht van de energietransitie goed en slim oppakken? Het is een van de belangrijkste vraagstukken voor Guido Frenken, Global Head of Innovation & Digital van technisch dienstverlener EQUANS (onderdeel van ENGIE), en Stedin Chief Transition Officer David Peters. Natuurlijk stond 2021 nog altijd in het teken van corona. ‘Vooral het intermenselijke aspect is belangrijker dan ooit', zegt Guido. ‘Het afgelopen jaar heeft laten zien hoe belangrijk de sociale contacten voor ons als mens zijn. Ook zien we dat de energietransitie top of mind is. Als je het nieuws kijkt, zit er altijd wel een duurzaamheidsonderwerp tussen. Dat is echt een enorme verandering in één of twee jaar tijd.’ De energietransitie is in alle heftigheid losgebarsten’, beaamt David. ‘En juist nu is het erg belangrijk om in gesprek te blijven. Veel mensen denken dat de energietransitie gaat over techniek en digitaliseren. Dat is ook belangrijk, maar de echte versnelling komt door het gedrag van mensen. Door de digitalisering, gecombineerd met corona, is het een risico dat ieder in zijn eigen wereld blijft hangen. Zeker als het ingewikkeld wordt, kun je je makkelijker verschuilen. En dat is nu juist niet wat we nu nodig hebben.’

Transitie gaat om gedrag Een belangrijk onderdeel van de transitie is volgens Guido de boodschap dat de energietransitie niet pijnloos gaat zijn. ‘Uiteindelijk gaat een transitie om ander gedrag en om veranderingen die geld kosten. Om de pijn te verzachten, is het belangrijk om de juiste keuzes te maken, in oplossingen te denken en het gevoel te creëren dat als we het samen doen we dit kunnen.’ Doen we dat nu? Guido: ‘Nee, helaas. We zitten vast in patronen uit het verleden. Vooral in de besluitvorming is dat een groot probleem. Het kan bijvoorbeeld tot zeven jaar duren voordat je een vergunning hebt. Als je dan investeert, verbrand je door de wachttijd

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

alleen al veel geld. Geld dat ook naar een ander doel had kunnen gaan.’

Risico: ja of nee? ‘Een systeemtransitie kun je niet besturen’, zegt David. ‘Het is steeds schipperen. Wanneer neem je het risico wel om te investeren of een project te starten en wanneer niet? En risico nemen is niet iets wat we nu graag doen.’ Guido voegt toe: ‘Een goed voorbeeld is de warmtetransitie in Delft. Iedereen wil hier stappen zetten – wat op zich al uniek is – en er is een valide business case. Toch zit er een enorme vertraging in het proces, doordat alle hokjes moeten worden aangevinkt. Maar de hokjes maken niets uit voor het eindresultaat. Kan dat niet anders, denk ik dan bij mezelf?’ De transitie vraagt om doorzettingsvermogen, zegt David. ‘Maar het betekent ook dat we uit het bestaande moeten stappen en gewoon moeten zeggen: we doen het. Dat is lastig, zeker voor mensen in publieke functies. Die worden keihard beoordeeld op sociale media. Zij moeten echt een olifantenhuid hebben. Ik heb veel respect voor hen. Misschien is het een idee om meer te rouleren tussen bedrijfsleven en overheid, om over en weer meer begrip te kweken.’

Netten slim gebruiken Ook als het gaat om het slim gebruik van de netten, is het zaak om steeds te kijken hoe we elkaar kunnen helpen en hoe we het net effectief kunnen gebruiken. ‘Daar valt nog een wereld te winnen, zeker als we data nog handiger kunnen inzetten’, zegt David. ‘En wat als we hier ook veel meer denken vanuit co-creatie?’ vult Guido aan. ‘Nu geldt voor de netbeheerder toch snel: “Gij zult aanleggen.” Ik zou willen dat we bij de netbeheerder kunnen binnenstappen en zeggen: dit is een maatschappelijke case: hoe kunnen we dit samen fixen?' David: ‘En wanneer we samen goed worden in die oplossingen, creëren we bovendien als Nederland een waardevol exportproduct!’

53

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

3. Duurzame bedrijfsvoering We werken aan veilige omstandigheden voor onze klanten, medewerkers en omgeving. Met vakbekwame en vitale medewerkers nu en straks creëren we een sterk bedrijf. En met onze duurzaamheidsstrategie werken we aan een positieve impact voor mens en milieu. Daarbij houden we in het oog dat de energietransitie betaalbaar blijft. Strategische KPI's

Toelichting

2020

2021

Target 2022

Veiligheid en security RIF

Recordable Incident Frequency: het aantal arbeidsongevallen met verzuim, vervangend werk of medische behandeling per 200.000 gewerkte uren.

0,70

0,76

≤ 0,90

LTIR

Lost Time Injury Rate: het aantal arbeidsongevallen met verzuim per miljoen gewerkte uren.

0,40

0,54

≤ 1,90

Goed werkgeverschap Betrokkenheid

Betrokkenheid is de mate waarin medewerkers zich verbonden voelen met de organisatie.

8,1

7,8

≥ 7,7

Bevlogenheid

Bevlogenheid is de mate van bezieling die medewerkers ervaren in het werk.

8,0

7,6

≥ 7,5

-28%

-45%

-36%

43,0%

45,6%

≥ 40%

12,0%

11,3%

12,0%

Impact op mens en milieu Reductie CO2uitstoot

Percentage reductie CO2-uitstoot bedrijfsvoering in tonnen Stedin t.o.v. 2018 (excl. gasnetverliezen)

Financieel, economische prestaties Solvabiliteit

Verhouding eigen vermogen ten opzichte van totaal vermogen (zie begrippenlijst voor definitie)

FFO/ De ratio FFO / nettoschuldpositie betreft de mate waarin de Nettoschuldpositie nettoschuldpositie kan worden afgelost uit de kasstroom uit operationele activiteiten (zie begrippenlijst voor definitie)

Veiligheid en security Werken aan de energie-infrastructuur brengt risico met zich mee. Daarom is en blijft veiligheid onze prioriteit en investeert Stedin Groep in kennis, vakmanschap, veiligheidsmaatregelen en een goede veiligheidscultuur. Tegelijkertijd wordt in tijden van digitalisering ook de dataveiligheid, privacy en cybersecurity belangrijker. Op een effectieve manier werken we aan deze veiligheidsaspecten en dus aan de continuïteit van de energielevering. Zo borgen we de veiligheid van onze klanten, medewerkers, aannemers en ingehuurde krachten.

Veiligheidsbewustzijn Bij het veilig uitvoeren van onze werkzaamheden hebben we oog voor alle betrokkenen: eigen en ingeleend personeel,

54 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

medewerkers van ketenpartners en onderaannemers, en voor de klanten en de omgeving. Voor een veilig resultaat is nauwe samenwerking met alle betrokkenen essentieel. Het naleven van veiligheidsvoorschriften vereist voortdurende aandacht. We laten onze medewerkers dan ook veiligheidsopleidingen volgen en zij herhalen die periodiek. Onze medewerkers hebben de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen en goed gereedschap dat we tijdens de jaarlijkse Terughaalactie controleren en keuren. Stedin Netbeheer is via een externe audit als geheel gecertificeerd voor trede 4 van de Veiligheidsladder. Dit is een norm om het veiligheidsbewustzijn (houding, gedrag en cultuur) continu onder de aandacht te brengen en te verbeteren. Om dit veiligheidsbewustzijn structureel hoog te houden, zijn we een paar jaar geleden gestart met een bedrijfsbreed HRO-programma (High Reliability

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Organization). HRO vormt de basis voor een duurzame veiligheidscultuur op de korte en langere termijn. Daarnaast draagt het programma bij aan betrouwbaarheid en voorspelbaarheid in de ketenprocessen (ín één keer goed’). DNWG Operations is in 2021 gecertificeerd voor trede 3 van de Veiligheidsladder. Het streven is dat de organisatie in Zeeland in 2022 doorgroeit naar trede 4. HRO heeft 5 kenmerken: Ik denk vooruit- Ik durf (door) te vragen- Ik ben alert op het onverwachte - Ik ben oplossingsgericht - Ik sta open voor expertise van collega’s. In 2021 hebben we verder gewerkt aan de HRO-fase: inslijten. De hierbij horende activiteiten zijn gericht op het op peil houden van de bewustwording door continu en individueel te leren. Naast bewustwording is houding en gedrag belangrijk voor de veiligheid en kwaliteit. We hebben in hier ook in 2021 ruime aandacht aan besteed door onze medewerkers regelmatig te trainen. In april hebben we onze tweejaarlijkse zogenoemde Gas-dagen gehouden, bedoeld voor alle gasmonteurs. In het programma zijn we ingegaan op de dagelijkse actualiteit en op het gebruik van ons gasnet voor andere gassen dan aardgas. In 2022 organiseren we de Edagen voor monteurs die met elektriciteit werken.

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Uitreiking Gouden Veiligheidsschoenen De Stedin Gouden Veiligheidsschoen reiken we jaarlijks uit als waardering voor collega’s die zich gedurende lange tijd en/of op zeer bijzondere wijze hebben ingezet voor het verbeteren van de fysieke of sociale veiligheid in de werkomgeving. Ze zijn een voorbeeld voor de organisatie. De prijs is zowel een waardering voor de persoon/personen in kwestie als een middel om de inzet voor (sociale) veiligheid te promoten en het veiligheidsbewustzijn te verhogen. De Gouden (Sociale) Veiligheidsschoen ging naar Mariëlle Vellinga en Theo Veenbrink, Arif Baran, Djilali Mohammed, Jonathan Geldof, René de Bonte en Bert Schouten.

Veiligheid in de keten Ook onze ketenpartners spelen een belangrijke rol op het gebied van veiligheid. We willen ook bij hen een breed draagvlak creëren voor certificering volgens de Veiligheidsladder. Houding en gedrag gekoppeld aan kwaliteit en veiligheid is een speerpunt. In 2021 hebben we 2.638 werkplekaudits uitgevoerd. Onze rapporten zetten wij in een beveiligd portal, zodat onze aannemers direct toegang hebben tot onze bevindingen. We bezoeken hen elk kwartaal om de resultaten te bespreken. Daarbij kijken we naar hun managementsysteem en hun aanwijzingenbeleid, getoetst in het kader van de BEI en VIAG. Incidenten en ongevallen onderzoeken en bespreken we. Veiligheidsissues en -beleid komen aan de orde tijdens een jaarlijkse rondgang op directieniveau.

Voorkomen van arbeidsongevallen Onze inzet is om arbeidsongevallen te voorkomen. We werken aan een veilige en gezonde werkomgeving en het minimaliseren van risico’s. Onder arbeidsongevallen verstaan we dodelijke ongevallen, ongevallen met verzuim, met vervangend werk of een medische behandeling. In 2021 hebben we onze doelstelling gehaald om beneden de 34 ongevallen te blijven. We zijn uitgekomen op 28 ongevallen.

Jaarlijks reiken we de Stedin Safety Award uit aan onze ketenpartner die het afgelopen jaar het best heeft gepresteerd op het gebied van veiligheid en kwaliteit. In mei is de Stedin Safety Award uitgereikt aan de Van Gelder Groep.

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

55

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Soort ongevallen voor Stedin Groep

Veerkrachtig vooruit

Over ons

2017

2018

2019

2020

2021

0

0

0

0

0

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

4,88

Aantal dodelijke ongevallen Aantal ongevallen met verzuim (verzuim > 1 dag, LTI) Aantal ongevallen met vervangend werk (RWC)

37

24

17

3

4

3,00

2017

2018

2,19

2019

0,40

0,54

2020

2021

LTIR 5

8

11

15

17

Aantal ongevallen met medische behandeling zonder verzuim (MTC)

7

8

11

8

7

Totaal

49

40

39

26

28

De coronacrisis heeft met name begin 2021 een positief effect gehad op de veiligheidsratio’s. De lagere verkeersintensiteit en de tijdelijk verminderde klantcontacten speelden hierbij een rol.

Oorzaak ongevallen We monitoren onze veiligheidsprestaties op de ratio's: RIF = Recordable Incident Frequency: aantal dodelijke ongevallen en arbeidsongevallen met verzuim, vervangend werk of medische behandeling per 200.000 gewerkte uren.

Als we kijken naar de oorzaak van arbeidsongevallen, dan blijken de meeste direct gerelateerd te zijn aan het werk. Bijvoorbeeld door in aanraking te komen met onder spanning staande delen of door brand- en snijwonden. Er is ook een groot deel te wijten aan stoten, vallen en struikelen.

LTIR = Lost Time Injury Rate: aantal arbeidsongevallen met verzuim per miljoen gewerkte uren.

Door de vele verkeersbewegingen bij de uitrol van slimme meters was het aantal verkeersincidenten aanvankelijk groot. Vaak met alleen blikschade, maar soms ook met letsel tot gevolg. In 2020 zijn we gestart met trainingen voor alle monteurs om het bewustzijn in het verkeer te vergroten. Dit hebben we in 2021 voortgezet. Mede hierdoor en door minder verkeersbewegingen door de coronacrisis, is het aantal verkeersgerelateerde incidenten substantieel lager.

RIF De RIF is uitgekomen op 0,76. De target was maximaal 0,90.

1,29

1,00

2017

2018

1,00

2019

0,70

2020

0,76

2021

RIF

LTIR De LTIR is uitgekomen op 0,54. De streefwaarde bedroeg maximaal 1,95.

56 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

Oorzaak ongevallen

2017

2018

2019

2020

2021

In het werk

23

20

17

14

15

Vallen, struikelen, uitglijden

16

9

11

11

10

Deelname aan het verkeer

10

11

11

1

3

Totaal aantal ongevallen

49

40

39

26

28

Oorzaken arbeidsongevallen met verzuim Oorzaak LTIR

2017

2018

2019

2020

2021

In het werk

1,71

1,25

0,77

0,13

0,27

Vallen, struikelen, uitglijden

1,98

1,00

0,52

0,27

0,135

Deelname aan het verkeer

1,19

0,75

0,90

0,00

0,135

LTIR totaal

4,88

3,00

2,19

0,40

0,54

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Aantal arbeidsongevallen met verzuim (incl. aannemers) De grafiek toont het aantal arbeidsongevallen met verzuim voor Stedin Groep en haar aannemers. De afgelopen vijf jaren laten een dalende trend zien. Wij denken dat dit ook te maken heeft met onze inzet om het veiligheidsbewustzijn te verhogen, binnen onze organisatie en bij onze ketenpartners. Ook hebben we erop ingezet om tijdelijk vervangend werk te regelen om verzuim als gevolg van ongevallen terug te dringen en medewerkers bij het werk betrokken te houden.

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Totaal aantal arbeidsongevallen (incl. aannemers) De volgende grafiek toont het totaal aantal arbeidsongevallen: dit is de som van het aantal arbeidsongevallen met en zonder verzuim voor Stedin Groep en haar aannemers.

9 5

4

8 49

4 40

10

39 26

28

2020

2021

2 37

2017

3

Stedin Groep

24 17 3 3 2017

2018 Stedin Groep

2018

2019

2020

Aannemers

6 4 2021

Aannemers

Aantal arbeidsongevallen zonder verzuim (incl. aannemers) De volgende grafiek toont het aantal arbeidsongevallen zonder verzuim voor Stedin Groep en haar aannemers.

Ongeval/incidentratio De grafiek geeft de zogenoemde ongeval/incident ratio weer voor Stedin Groep. Dit is de ratio tussen het aantal ongevallen met verzuim en het aantal arbeidsongevallen. 0,755

2017 4 1

2019

1

0,600

2018

0,436

2019

0,115

0,143

2020

2021

Ongeval / Incident ratio

3 1

22

23

24

2019

2020

2021

16 12

2017

2018 Stedin Groep

Aannemers

Jaarverslag 2021 | Stedin Groep

57

Inhoudsopgave

Waardecreatie als basis

Veerkrachtig vooruit

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Milieu en gezondheid

Energietransitie

Het voldoen aan alle milieueisen en het hanteren van de juiste milieuvoorschriften in de diverse situaties blijkt niet eenvoudig. In 2020 zijn we gestart met de ontwikkeling van een database die als routekaart dient voor de uitvoerende afdelingen. In 2021 is hier een vervolg aan gegeven door ervaringen en verwijzingen beschikbaar te stellen om zo een praktisch handvat te geven bij het herkennen, voorkomen en corrigeren van milieu-issues.

Alternatieve energiebronnen zoals wind- en zonne-energie, biogas en waterstof krijgen een steeds grotere betekenis. Uit oogpunt van veiligheid levert dit nieuwe kansen en uitdagingen op. We verduurzamen onze energiesystemen en ontwikkelen nieuwe technieken, waarbij we gebruik maken van testlocaties. Voor het werken met aardgas bestaan de nodige veiligheidsvoorschriften, voor waterstof zijn die er nog niet. In samenspraak met Netbeheer Nederland ontwikkelen we voorschriften en regelgeving op het gebied van waterstof.

Daarnaast spelen we in op wet- en regelgeving rond schadelijke of milieuverontreinigende stoffen zoals bijvoorbeeld asbest. Deze hebben, naast risico’s voor het milieu, ook risico’s voor de gezondheid.

Crisisorganisatie Het omgaan met de coronacrisis heeft bewezen dat we met het vernieuwde CrisisManagementPlan (CMP) de juiste weg zijn ingeslagen. In 2021 is Stedin gecertificeerd voor het gebruik van LCMS (Landelijk Crisis Management Systeem) waarmee relevante partijen tijdens een crisis centraal actuele informatie uitwisselen (Netcentrisch werken). Inmiddels is het LCMS door het Ministerie van Justitie en Veiligheid aangemerkt als Landelijke Voorziening voor Crisisbeheersing.

Security Ook in 2021 zijn we geconfronteerd met inbraken en (koper)diefstallen uit bedrijfswagens en bedrijfsruimtes. We hebben verregaande preventieve maatregelen genomen ter beveiliging van onze vitale infrastructuur. We werken hierbij nauw samen met politie en beveiligingsdiensten. Fraude en een toename van agressie, bedreigingen en geweld richting onze medewerkers heeft de nodige aandacht opgeëist. Van deze gevallen doen we altijd aangifte. Onze medewerkers zijn getraind in de-escalatie in de richting van agressieve klanten.

Energiediefstal en veiligheid De crisisorganisatie verbeteren we verder door het blijven opleiden van informatiecoördinatoren en crisismanagers. We actualiseren onze kennis en ervaring ook door deelname aan (nationale) oefeningen met andere crisisorganisaties.

Stedin en de coronacrisis in 2021

Helaas hebben we dagelijks te maken met diefstal van gas en elektra voor criminele doeleinden of eigen geldelijk gewin. In de sector werken we nauw samen met de andere netbeheerders om diefstal en fraude eenduidig aan te pakken en om onze schade te verhalen. Hierbij is het van belang om samen met de politie, gemeenten en het OM op te trekken.

Waar 2020 in het teken stond van ontdekken hoe om te gaan met deze crisis, was 2021 meer ‘business as usual’. We zien dat collega’s het thuiswerken knap hebben volgehouden. Voor veel bleek thuiswerken ook een uitkomst. Dit heeft onder meer geleid tot Stedin@Work, ons nieuwe werkconcept (zie het hoofdstuk ‘Vakbekwame medewerkers’).

Energiediefstal treffen we vaak aan bij hennepkwekerijen. Criminelen verdienen veel geld aan de illegale hennepteelt. Doordat de gebruikte apparatuur veel stroom vraagt, tappen de criminelen energie af buiten de meter. In 2021 zijn in het werkgebied van Stedin en Enduris 11 woningbranden veroorzaakt door hennepkwekerijen met illegale afname van stroom.