Stedin - jaarverslag 2021.pdf
Tekst van het document
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
23
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Jaarlijkse uitvalduur elektriciteit (in minuten)
16
20
17
26
24
19
27
20
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Oorzaken uitvalduur gas (in procenten)
21
Veroudering, corrosie: 25%
4
25
Toename inwendig defect: 16%
34 Stedin Groep
2019
2020
3
Veroudering, slijtage: 22%
22
Beveiliging: 2%
2
Inwendig defect: 31% Graafwerkzaamheden: 31%
31
Werking van de bodem: 3%
31
Overige: 12%
Werking van de bodem: 8%
16 8
Oorzaken uitvalduur elektriciteit (in procenten)
12
Graafwerkzaamheden: 14%
Nederlands gemiddelde 2018
2017 2021
Jaarrekening
Inwendig defect: 34%
14
Overige: 4%
Voor gas is het aantal oorzaken van uitvalduur redelijk stabiel gebleven ten opzichte van vorig jaar. Er is een verbetering te zien bij de categorie 'overige'. Het aantal graafschades is licht gestegen (2020: 13,5%). Het percentage ligt lager dan bij elektriciteit, omdat het gasnet 40 cm dieper ligt dan het elektriciteitsnet. Op deze diepte vinden minder graafwerkzaamheden plaats.
Leveringsbetrouwbaarheid (in procenten) De leveringsbetrouwbaarheid is iets gestegen ten opzichte van vorig jaar. We zijn trots dat onze netten tot de beste van de wereld behoren.
We hebben dit jaar de oorzaken van storingen beter geregistreerd. Hierdoor is het percentage in de categorie ‘overige’ gedaald ten opzichte van vorig jaar (2020: 24%). Vooral door de toename van het aantal graafwerkzaamheden is het percentage storingen dat werd veroorzaakt door dergelijke werkzaamheden bijna verdubbeld in vergelijking met vorig jaar (2020: 16%).
99,9969
99,9962
99,9951
99,9964
Leveringsbetrouwbaarheid 2017 2021
Jaarlijkse uitvalduur gas (in seconden)
99,9968
2018
2019
2020
87 69 40
61 26
51
62
29
Stedin Groep 2017 2021
64
Nederlands gemiddelde 2018
2019
24 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
2020
Snelle storingsdetectie De beschikbaarheid van data en het slim besturen van onze netten zijn de basis voor het voorspellen, plannen en oplossen van storingen. Zo kunnen we sneller het type storing bepalen en in kortere tijd verhelpen. Die tijdswinst boeken we bijvoorbeeld door de storing al tijdens de aanrijtijd van de monteur te analyseren. Ook helpt het beter kunnen voorspellen van storingen bij het tijdig en helder informeren van onze klanten.
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
De oorzaken en het voorkomen van storingen Veroudering netten De gemiddelde leeftijd van het Stedin-net neemt toe en dat is en blijft een belangrijk aandachtspunt. De materialen in onze elektriciteits- en gasnetten willen wij zo lang mogelijk gebruiken en we vervangen alleen dat wat echt nodig is. Zo houden we de maatschappelijke kosten voor de energievoorziening zo laag mogelijk. Veiligheid en betrouwbaarheid houden we daarbij vanzelfsprekend nauwlettend in de gaten. Met behulp van data en het voorspellen van faalcurves maken we steeds betere keuzes en nemen we tijdig maatregelen. Dat noemen we 'risicogebaseerd vervangen'. In de komende jaren zijn gerichte interventies nodig om ons net ook op de lange termijn goed en veilig te houden. We moeten dus niet alleen investeren in de energietransitie, maar óók in de kwaliteit van onze netten voor de langere termijn. Storingslokalisatie In Rotterdam en Den Haag duren laagspanningsstoringen langer dan gemiddeld in ons verzorgingsgebied. Daarom hebben we een pilot gedaan waarbij slimme meters in Rotterdam en Den Haag tijdens een laagspanningsstoring worden ‘gepingd’. De meter geeft dan aan of hij bereikbaar is en zo weten wij of deze aansluiting een storing heeft. Voor het oplossen van een storing is het voor de netbeheerder belangrijk om van tevoren te bepalen hoe groot de storing is en op welk netvlak deze zich bevindt.
Met die informatie kunnen we de juiste aantallen monteurs met de juiste vaardigheden en aanwijzing naar de storing sturen. Storingen worden hierdoor sneller opgelost.
Eurovisie Songfestival en Formule 1 Dit jaar vonden het Eurovisie Songfestival én de Formule 1 plaats in ons verzorgingsgebied: twee grootschalige evenementen met miljoenen kijkers wereldwijd. Omwille van continue bedrijfsvoering en een ongestoord verloop stellen we voor dit soort grootschalige evenementen crisisteams samen. We nemen maatregelen om eventuele storingen te voorkomen, zoals het uitstellen van onderhouds- en graafwerkzaamheden in de omgeving van het evenement. Ook hebben we tijdens het evenement een verhoogde staat van paraatheid. Zowel het Eurovisie Songfestival als de Formule 1 is vlekkeloos verlopen.
Graafwerkzaamheden In 2021 is het aantal werkzaamheden in de ondergrond toegenomen met 10%. Als gevolg daarvan neemt ook het
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
aantal schades aan onze netten toe. De directe herstelkosten hiervan zijn in Stedin-werkgebied zo'n € 4 tot 5 miljoen per jaar. Deze kosten zijn voor een groot deel te verhalen op de veroorzaker van de graafschade. Het is goed om het stijgende aantal graafschades in de juiste context te plaatsen. De energietransitie, woningbouw, wegenbouw en de snelle uitrol van glasvezelnetten brengen met zich mee dat er steeds vaker gegraven moet worden. Waar meer gegraven wordt, is de kans op schade groter. De ondergrond in onze drukke regio's is immers vol. Gelukkig zijn wij in staat om de toename van het aantal schades te beperken: De 10% stijging van het aantal graafwerkzaamheden heeft Stedin 5% meer graafschades opgeleverd. Dat toont aan dat de maatregelen die we nemen om risico’s op graafschade te reduceren resultaat hebben. Deze maatregelen nemen we om graafschade te voorkomen: • We sluiten convenanten met telecombedrijven en gemeenten rond het aanleggen van glasvezelnetten. Ook is er intensievere begeleiding vanuit Stedin met werkbezoeken en instructies voor uitvoerende medewerkers. Hierdoor lukte het om het relatieve aandeel van schades door de aanleg van glasvezelnetten met een kwart te verlagen, tot circa 20% van het aantal graafschades. • De campagne 'Veilig graven' is ook in 2021 voortgezet.
De campagne had opnieuw een positief effect: in het voorjaar zagen we een daling van ruim 10% van graafschades door particulieren. • In het Kabel- en Leidingoverleg werken we samen met alle organisaties die in de ondergrond werken om een gezamenlijk kader te scheppen om het aantal graafschades terug te dringen. Ook werkt Stedin al een aantal jaren volgens de richtlijn die is opgesteld ter voorkoming van graafschades (CROW 50).
Storing met grote impact in 2021 Een storing kan om verschillende redenen grote impact hebben. Het kan gaan om een groot aantal klanten, maar ook om een klant met kritische processen die niet stil mogen vallen. In 2021 hebben we 1 storing met grote impact gehad. Op dinsdag 12 oktober was er een complexe middenspanningsstoring in de gemeente Stichtse Vecht. 5.420 klanten zaten zonder stroom. De storing duurde ruim 13 uur. De oorzaak was een defecte kabel. Door een telefonie-/datastoring bij de provider kwam dat signaal niet goed door, waardoor we informatie niet konden uitlezen en het moeilijk was om te lokaliseren waar
25
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
de stroomstoring zich bevond. De stroomstoring leidde op sommige plekken tot ergernis en overlast, bijvoorbeeld bij woonzorgcentrum Merenhoef in Maarssen. Daar was extra personeel ingezet om alle bewoners goed te kunnen helpen. De getroffen klanten die langer dan vier uur zonder stroom zaten, krijgen van ons een compensatie voor de stroomstoring.
Onderhoud en vervanging Slim, risicogebaseerd onderhoud Datagedreven risicogebaseerd onderhoud staat in een hoge versnelling. Hierbij zetten we data in om te bepalen waar onderhoud echt nodig is en waar niet en welke assets aan vervanging toe zijn. Dit levert naast een kwaliteitsverbetering ook jaarlijks besparingen op. Een paar voorbeelden van de manier waarop we data inzetten voor onderhoud: • Ondergrondse oliedrukkabels monitoren we op dit moment met analoge manometers op olielekkages. Het gaat hierbij om ongeveer 80 verbindingen van in totaal 800 km. Sluimerende lekkages worden door deze meters niet op tijd gesignaleerd. Met de introductie van de digitale druksensor met draadloze communicatiemogelijkheden is het mogelijk om de oliedruk continu te monitoren en sluimerende lekkages op tijd te signaleren. Hiermee kan milieuverontreiniging voorkomen worden. • In het gasnet is Stedin ook bezig met digitaliseringsmogelijkheden om slimmer te werken. In de gasstations hebben we een pilot lopen om de informatie uit klepstanden en in- en uitlaatdruk op te halen. Naast de mogelijkheid om de energievoorziening vast te stellen, geeft het ook aan waar de beveiligingen mogelijk
Noodweer in Leersum Op vrijdag 18 juni 2021 kreeg Leersum het flink te verduren tijdens extreem noodweer. Hulpdiensten moesten uitrukken en ook Stedin kreeg een melding. Stedin-storingsmonteurs verhielpen op verschillende locaties in het dorp storingen. Gedurende de avond en nacht bleek dat er vijf gasstoringen waren. Ook waren de nodige elektraleidingen en lichtmasten kapot door omgewaaide bomen. Daarom werd vroeg in de avond uit voorzorg besloten om de spanning van het Openbare Verlichtingen-net te halen. Hierdoor moesten hulpdiensten op veel plekken in het donker of met noodverlichting verder werken. In de loop van de dag erna waren de grootste problemen opgelost.
26 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
uitgevallen zijn. Hiermee is het mogelijk om gericht onze monteurs op pad te sturen en de effectiviteit te verhogen. • Vermogenstransformatoren regelen de trapstand naar een ander spanningsniveau of de kwaliteit van de elektriciteitsvoorziening. Het aantal schakelingen van de trapstand bepaalt de onderhoudscyclus van de transformator. Deze transformatoren zijn uitgerust met een analoge meter voor de registratie van het aantal schakelingen. Met een eenvoudige IT-oplossing bepalen we de registratie van deze schakelhandelingen nauwkeuriger en op afstand. Dit bespaart niet alleen capaciteit bij het ophalen van de gegevens, maar draagt ook bij aan een effectievere onderhoudscyclus en een langere levensduur. Ook voor het op het juiste niveau houden van onze assets zijn aanzienlijke investeringen nodig. In het hoofdstuk 'Financieel, economische prestaties' leest u hier meer over. Versneld vervangen brosse leidingen Voor 2030 moeten we brosse gasleidingen (grijs gietijzer en asbestcement) vervangen. Stedin heeft deze deadline vervroegd naar 2028. Voor 2021 was het vervangen van 180 km brosse leidingen gepland. Deze doelstelling is met het vervangen van 188 km brosse leidingen gerealiseerd. Ongeveer 60% van de brosse leidingen is nu vervangen, er ligt nog 1.222 km van deze leidingen in ons werkgebied.
In Zeeland is - met de vervanging van 5 km in 2021 - 90% van het aantal kilometer brosse leidingen vervangen.
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
Planning gasvervanging binnenstad van Delft Net als in veel andere steden staat Stedin in Delft voor een enorme vervangingsopgave van brosse leidingen. We moeten in Delft 16 km gasleiding vervangen. Daarnaast wil de gemeente drainage aanleggen, kades onderhouden en tientallen kilometers aan wegen, riolering en waterleidingen vervangen. Daarom hebben Stedin, de gemeente Delft en Evides met behulp van het platform SynergieNL de verschillende behoeftes samengebracht. De binnenstad van Delft is in clusters verdeeld. Per cluster is gekeken waar we werkzaamheden kunnen combineren en wat het meest urgent is. Het resultaat: we realiseren de planning voor 2028 en inwoners van Delft ervaren minder overlast.
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
27
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Betaalbare en efficiënte dienstverlening Wij vinden het van belang dat de energietransitie tegen de laagst maatschappelijke kosten wordt gerealiseerd. Dit betekent ook dat wij zelf continu onderzoeken hoe we efficiënter kunnen werken.
Efficiency In 2018 is een vijfjarig efficiencyprogramma ingezet dat moet leiden tot een structurele besparing op onze uitgaven. De initiële doelstelling was om € 150 miljoen in 2022 te realiseren. In 2020 hebben we de doelstelling opgehoogd naar € 180 miljoen, te realiseren in 2025. Over 2018 tot en met 2021 hebben we € 143 miljoen aan besparingen gerealiseerd. We liggen hiermee goed op koers om eind 2025 het totale besparingsniveau van €180 miljoen te realiseren. We kijken niet alleen naar besparingen op bedrijfskosten, maar ook kritisch of investeringen echt nodig zijn. Meer over onze investeringsplannen en de gerealiseerde investeringen leest u in 'Investeringen in onze netten'. Een groot deel van de efficiencyverbetering realiseren we met de resultaten op onze strategische initiatieven. We zetten in op slimmer werken, meer gebruik maken van digitalisering en meer in ketens samenwerken met klanten, leveranciers en nutspartijen. We hebben dit jaar met name ingezet op het efficiënt voorkomen en verhelpen van storingen. Daarnaast zien we positieve resultaten in onze efficiency door de stapsgewijze integratie van DNWG in Stedin Groep. De samenvoeging en digitalisering van bedrijfsondersteunende activiteiten leveren ook belangrijke besparingen op. We werken steeds efficiënter, maar de omvang van ons werk neemt ook toe.
Als gevolg daarvan stegen, ten opzichte van 2020, de kosten in absolute zin met € 55 miljoen naar € 1.155 miljoen.
Multidisciplinair werken Het samenwerken in de ondergrond met bijvoorbeeld drinkwaterbedrijven heeft veel voordelen; we voeren onze werkzaamheden efficiënter uit, realiseren besparingen, benutten schaars personeel beter en verminderen de overlast voor omwonenden. Door samen te plannen, bijvoorbeeld door het gelijktijdig vervangen van zowel gas- als waterleidingen, hebben we in 2021 een kostenreductie van ongeveer 7% bereikt ten opzichte van 'solo'-projecten. Met steeds meer gemeenten sluiten we convenanten voor multidisciplinair werken. Bijvoorbeeld in Rotterdam, waar wij met de gemeente en waterbedrijf Evides samen onze projecten plannen en uitvoeren. In 2021 ging het om 19 projecten. Op
28 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
deze 19 projecten levert dit een kostenreductie op van ruim 2% van de totale uitgaven. De prognose voor te behalen voordelen door multidisciplinair werken was € 2 miljoen. Er is dit jaar ruim € 3 miljoen gerealiseerd. Een verdere besparing volgt de komende jaren door de gezamenlijke contracten die we hebben en naar verwachting vanaf 2023 door de inzet van ‘ontdubbeld’ werken in de ondergrond waarin we de rollen en taken anders gaan verdelen.
Werk ontdubbelen Volgens de wet is dat ontdubbelen nu nog niet mogelijk. Medewerkers van Stedin mogen namelijk geen werkzaamheden uitvoeren voor derden zoals een drinkwaterbedrijf. Om dit voor het multidisciplinair werken in de ondergrond toch mogelijk te maken, is een complexe juridische constructie nodig. Daarom zijn we samen met de drinkwaterbedrijven in gesprek met politiek en ministeries. In overleg met onze toezichthouders proberen we te realiseren dat wij vanuit maatschappelijk belang zonder complexe en kostbare constructies de werkzaamheden ontdubbelen.
In Stedin-gebied werken we aan het verder vormgeven van multidisciplinair werken. Dit doen we bijvoorbeeld met het uitzetten van aanbestedingen ter voorbereiding van de samenwerking met de drinkwaterbedrijven Dunea, Vitens en Oasen. Hier kunnen we nog niet 'ontdubbeld' werken. Dat ontdubbeld werken doen we nu al wel in de samenwerking met Evides; in Zeeland en straks ook in de Regio Rijnmond. Hierover leest u meer in de paragraaf 'Niet gereguleerde activiteiten'.
Slim vervangen van kabels Bij vervanging van delen van het net kijken we niet alleen naar de kwaliteit van het net, maar houden we ook rekening met de toekomstige capaciteitsbehoefte. Slim vervangen betekent dat Stedin haar 10 kV-kabels die aan vervanging toe zijn waar mogelijk vervangt door 20 kV-kabels.
Betere afstemming hoeveelheid werk voor storingen In 2021 hebben we voor het oplossen en voorkomen van storingen gewerkt aan het optimaal afstemmen van vraag en aanbod van werk. We zetten data en digitale middelen in om snel actie te kunnen ondernemen op onderbrekingen. Storingen vertonen een duidelijk tijdspatroon (seizoen, week, dagen, uren). Deze data gebruiken we om storingswerk te voorspellen. Op dit moment kijken we 4 tot 18 maanden
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
vooruit. Hierdoor hebben we eerder trends in beeld waarop we kunnen anticiperen.
Netontwerp Automatisering Nieuwbouwwijken Met computeralgoritmen hebben we netontwerpen van nieuwbouwwijken geautomatiseerd. Zo'n netontwerp laat zien waar de kabels in de grond moeten lopen naar de aansluitingen. Nu zijn Stedin engineers in staat om deze ontwerpen zo'n drie keer sneller op te leveren. Daarnaast maakt het algoritme ook efficiëntere ontwerpen. Dat levert een potentiële besparing op van naar schatting 15.000 meter gelegde kabel per jaar.
Betaalbare energie door het faciliteren van de energiemarkt Stedin is vooral bekend door de werkzaamheden aan het energienetwerk. Achter deze zichtbare wereld verwerken we een enorme hoeveelheid gegevens correct en tijdig in onze systemen. Informatie over de capaciteit van aansluitingen, metergegevens en het ‘rond rekenen’ van alle energiestromen over ons netwerk. De klant krijgt een factuur van de energieleverancier waar ook de kosten voor het netbeheer bij zijn inbegrepen. De energieleverancier betaalt Stedin vervolgens maandelijks voor het gebruik van ons netwerk. We zorgen voor goed werkende processen tegen maatschappelijk verantwoorde kosten. Zo kunnen klanten zorgeloos wisselen van energieleverancier, hebben zij inzicht in hun energieverbruik en is het eenvoudig om energie terug te leveren.
Strategie
Resultaten
Governance
Energieprijzen Hoge energieprijzen zetten de liquiditeit van marktpartijen zoals energieleveranciers onder druk. Er zijn landelijk afspraken gemaakt over hoe om te gaan met een marktpartij die zijn klanten geen energie meer kan leveren. Hier wordt strak op gemonitord en indien nodig direct op geacteerd. Vanuit onze rol monitoren we de maandelijkse betalingen van
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Jaarrekening
marktpartijen aan Stedin. In 2021 hebben we 3 keer een melding gedaan bij de ACM over door Stedin gederfde inkomsten. We zorgen ervoor dat de gederfde inkomsten van de failliete partij op een correcte manier in de toekomstige tarieven worden verrekend. Ook zorgen we dat de administratie wordt gedaan voor alle klanten die na een faillissement bij een andere energieleverancier terecht komen. In 2021 ging het om ongeveer 43.000 klanten van met name Welkom Energie, KEN/Anodey, Fenor en Sepa Green Energy.
Virtueel 1 netbeheerder Stedin heeft in een goede samenwerking met andere netbeheerders geïnvesteerd. Onder het motto van ‘virtueel 1 netbeheerder’ stemmen we processen op elkaar af, zodat marktpartijen op steeds meer dezelfde kwaliteit kunnen rekenen. Elk jaar meten we de tevredenheid van de vele spelers in de sector. In de jaarlijkse meting van de tevredenheid van marktpartijen over de netbeheerders trok Stedin in 2021 de stijgende lijn door. De markt beoordeelde de dienstverlening met een 7,3 en ook de Customer Effort Score (klantgemak) verbeterde sterk. Stedin Groep neemt daarmee ten opzichte van de overige netbeheerders een mooie tweede plaats in. 62
75
13 gemak (target: 65%)
Marktfacilitering: feiten en cijfers 2021 • Data verwerkt van 4,5 miljoen aansluitingen. • Transportkosten in rekening gebracht bij onze klanten: Omzet van € 1.104 miljoen in 2021. • Maandelijkse validatie van verbruik op ruim 45.000 grootverbruik en zakelijke aansluitingen. • Switches (naar een andere energieleverancier) van klanten op 685.196 aansluitingen verwerkt. • Controles op 20.529 GWh getransporteerde hoeveelheid elektriciteit en 4.907 miljoen m3 gas in 2021.
Verslag RvC
9
ongemak (target: 10%)
Klantgemak en klantongemak marktpartijen in % 2020
2021
C-ARM Een belangrijke stap binnen de nationale marktfacilitering vormde het uitvoeren van dataprocessen in één centraal systeem: C-ARM (Centralisatie Allocatie, Reconciliatie en Meetdata). In november 2021 werd dit programma tot winnaar uitgeroepen van de Computable Awards in de categorie ‘grootzakelijke ICT- projecten’. Een prestigieuze blijk van waardering voor de goede samenwerking tussen de 7 regionale netbeheerders en EDSN (Energie Data Services Nederland). C-ARM wordt de komende jaren verder geoptimaliseerd onder de noemer Allocatie 2.0. Dit gebeurt in afstemming tussen de netbeheerders en samen met marktpartijen zoals de energieleveranciers.
29
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Klanttevredenheid We willen een betrouwbare partner zijn voor klanten. Daarom is de kwaliteit van onze dienstverlening en de tevredenheid van klanten belangrijk.
Klantgemak Stedin overall gemak ongemak (target: (target: 75%) 15%)
Klantgemak overall 2021
75%
14%
Klantgemak drukken we uit in de Customer Effort Score. De score op klantgemak is in 2021 uitgekomen op onze ambitie: 75% van de klanten ervaart (veel) gemak. Klanten zijn met name positief over de plaatsing van de slimme meter en over onze aanpak om storingen te verhelpen. De monteur heeft grote invloed op de klantervaring. Vriendelijkheid en deskundigheid zijn veelgehoorde termen in de feedback van klanten. Als het gaat om ongemak, geeft 14% van de klanten aan de dienstverlening als (zeer) moeizaam te ervaren. Hoewel we de target hiermee precies halen, is het nog niet in lijn met onze ambitie: wij willen onder de 10% uitkomen. Belangrijkste oorzaak van deze score is de informatievoorziening en de lange doorlooptijd van aansluitingen. Onze klanten vinden dat wij hen onvoldoende op de hoogte houden van de status en eventuele wijzigingen rondom gemaakte afspraken.
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
verlichten van aansluitingen, direct met de klant de uitvoeringsafspraak inplannen. De klant heeft deze manier van werken goed gewaardeerd met een gemakscore over de maand december van 68% (deze was in januari nog 36%). Vanwege de piek in aanvragen voor het verwijderen van gasaansluitingen en daarbij het verzwaren van de elektraaansluiting hebben we het jaar afgesloten met een gemiddeld Klantgemakscore van 58%. Daarmee hebben we onze doelstelling van minimaal 59% net niet gehaald. De Klantongemakscore is verbeterd van 35% in januari 2021 naar 19% in december 2021. Onze doelstelling was om in 2021 hooguit op een gemiddelde van 31% uit te komen. We hebben het jaar afgesloten met een gemiddelde score van 28%. Daarmee hebben we onze doelstelling behaald. Klantgemak en realisatie aansluitingen kleinverbruik binnen 18 weken 88 58
85
85
84
90
90
55
2018
2019
2020
2021
Realisatie aansluittermijn binnen 18 weken in procenten Resultaat
Target (of hoger)
Klantgemak aansluitingen gemak ongemak (target: (target: 59%) 31%)
Klantgemak aansluitingen 2021
58%
28%
Het moment waarop klanten de afspraak voor uitvoering maken, is voor veel van hen bepalend voor het ervaren van gemak of ongemak. Alles draait om duidelijkheid. Wanneer een afspraak snel wordt gemaakt, weten klanten waar ze aan toe zijn en ervaren ze gemak. Het uitblijven van een afspraak wordt door klanten ervaren als ongemak. Aan deze behoefte aan duidelijkheid is in 2021 gewerkt op het terrein van aansluitingen. Hiervoor moesten we de doorlooptijd en het inplannen van de uitvoering van aansluitingen na goedkeuring op een offerte flink verbeteren. Daarom zijn we halverwege dit jaar gestart met een pilot, waarbij we bij goedgekeurde offertes voor het verzwaren en
30 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Stijging aantal aanvragen voor verzwaren en verlichten kleinverbruik Het verzwaren van een elektriciteitsaansluiting is nodig als een klant bijvoorbeeld veel zonnepanelen krijgt. In 2021 steeg het aantal aanvragen voor het verzwaren en verlichten van kleinverbruikaansluitingen met 23% naar 19.207 (2020: 14.730). Dat vereiste een effectievere manier van werken. Daarom zijn we dit jaar gestart met het robotiseren en
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
automatiseren van alle repeterende handelingen in het proces. Hierdoor zijn we er in 2021 in geslaagd om 35,7% van dit soort aansluitingen binnen vier weken te realiseren (2020: 14,5%).
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
Klantgemak slimme meter gemak ongemak (target: (target: 86%) 5%)
Klantgemak slimme meter 2021
85%
6%
19.207
14.730
2020
2021 4.477 stijging
Resultaat
We zien het effect van de verbeteringen die we hebben doorgevoerd ook op de andere kleinverbruikproducten, zoals het verplaatsen, aanleggen en verwijderen van aansluitingen. Overall is voor 90,3% van de kleinverbruikaansluitingen een doorlooptijd van 18 weken gerealiseerd. Daarmee hebben we onze doelstelling van 90% voor 2021 gehaald. Stijging aantal aanvragen voor verzwaren en verlichten grootverbruik De impact van Covid-19 op het mkb en de horeca zagen wij terug in het aantal aanvragen voor verzwaringen in het grootverbruik. We hadden een stijging verwacht gelijk aan die van de kleinverbruikaanvragen, maar die bleef uit. Het aantal aanvragen is vrij constant, maar het percentage verzwaringen vanuit een duurzame gedachte stijgt. In 2020 betrof dit ongeveer een vierde van het aantal aanvragen, in 2021 iets meer dan een derde. Met het online zetten van een tool die de kosten van een verzwaring op maat weergeeft, hebben we veel onnodige aanvragen voorkomen.
85% van alle klanten geeft aan dat het plaatsen van de slimme meter gemakkelijk ging, 6% ervaarde ongemak. Het percentage klanten dat gemak ervaarde is hetzelfde als in 2020 en het aantal klanten dat ongemak ervaarde is gestegen met 1%.
Digitaliseren helpt monteur en klant Klanten kunnen tijdens het online inplannen van de afspraak een aantal extra gegevens aanleveren, zoals bijvoorbeeld een foto of een tekstuele toelichting. Met deze extra informatie bepalen we vooraf hoe complex het is om de slimme meter te plaatsen. Zo is de kans nog groter dat we de opdracht in één keer goed uitvoeren.
Stimuleren actief gebruik Klanten worden op verschillende manieren geïnformeerd over de mogelijkheden van de slimme meters en energieverbruiksmanagers. Na plaatsing van de slimme meter ontvangen klanten een e-mail waarin we verwijzen naar de website over energieverbruiksmanagers van Milieu Centraal. Ook op de Stedin website staat informatie over het krijgen van inzicht in het energieverbruik. Op de pagina “Slimme meter en energie besparen” leggen we de mogelijkheden van energieverbruiksmanagers uitgebreid uit.
Klantgemak bij oplossen meterkaststoringen gemak ongemak (target: (target: 80%) 10%)
3.450
3.150
Klantgemak meterkaststoringen 2021 2020
2021 300 stijging
Resultaat
82%
9%
82% van de klanten geeft aan gemak te hebben ervaren bij het oplossen van een meterkaststoring. 9% ervaarde ongemak. Hiermee zijn beide targets behaald. Ook hier is de monteur bepalend voor het gemak dat klanten ervaren. Met name de snelheid waarmee de monteur de storing verhelpt, ervaren klanten als zeer positief. Ook het contact met de Centrale Storingsreceptie draagt flink bij aan het ervaren van gemak.
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
31
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Klantgemak Enduris gemak ongemak (target: (target: 75%) 15%)
Klantgemak overall 2021
80%
9%
gemak ongemak (target: (target: 59%) 31%)
Klantgemak aansluitingen 2021
66%
19%
gemak ongemak (target: (target: geen) geen)
Klantgemak slimme meter 2021
91%
2%
gemak ongemak (target: (target: 80%) 10%)
Klantgemak meterkaststoringen 2021
84%
8%
Enduris is in 2020 begonnen met het uitvoeren van dezelfde Klantgemak-onderzoeken als Stedin. Enduris brengt klantgemak in kaart rond het aanleggen, wijzigen of verwijderen
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
van een aansluiting, de slimme meter en het oplossen van een meterkaststoring. Enduris scoorde in 2021 goed op klantgemak en is, met scores van 80% gemak en 9% ongemak, ruim boven de doelstelling. Ook bij Enduris heeft het werk van de monteur en de storingsreceptie een positieve invloed op het ervaren klantgemak. Voor wat betreft het aanleggen, wijzigen of verwijderen van een aansluiting in 2021 heeft 66% van de klanten aangegeven gemak te hebben ervaren, en heeft 19% aangegeven ongemak te hebben ervaren. Er is een dalende trend zichtbaar in het ervaren klantgemak. Dit komt vooral door het vele werk als gevolg van de energietransitie. Uit het onderzoek blijkt dat een ‘nazorg’-telefoongesprek een positief effect heeft op het ervaren klantgemak. Enduris heeft het afgelopen jaar grote stappen gezet op het gebied van het aansluiten van grootverbruikklanten. 100% van de grootverbruik klanten zijn tijdig aangesloten (binnen 18 weken of op wensdatum). Dit heeft geleid tot een zeer hoge klanttevredenheid: gemiddeld een 8 of hoger.
Hoe verbeteren we klantgemak verder Moeiteloos zakendoen Onze ambitie voor 2025 is dat onze klanten een excellente dienstverlening ervaren. Onze klanten geven aan dat ze ons excellent vinden, als zij moeiteloos zaken kunnen doen met ons. Om onze belofte na te komen, kijken we vanuit de positie van de klant naar hun beleving van het proces. De methode die we hiervoor gebruiken is 'klantreizen'. Een klantreis is een optelsom van alle ervaringen van een klant tijdens directe en indirecte contactmomenten met Stedin. Diens perceptie achterhalen we onder andere via enquêtes en door in gesprek te gaan. Contactmomenten die een klant niet als ‘gemakkelijk’ ervaart, verbeteren we. Deze verbetering toetsen we bij klanten, voordat we die breed uitrollen. In 2021 optimaliseerden we in totaal 14 klantreizen, waaronder bij een geplande onderbreking en een korte stroomstoring. Onze optimalisaties leiden tot meer klantgemak en minder contact. We informeren klanten proactief zodat ze zelf geen informatie op hoeven te halen. Dat gaat voor hen moeiteloos en dat leidt tot minder vragen en onduidelijkheden. Eén klantbeeld In 2021 hebben we alle relevante klantgegevens op 1 centrale plaats gezet, zodat we de klant optimaal kunnen bedienen. Dit betreft naast contactgegevens ook alle communicatie die we met de klant hebben. De koppeling met 'Mijn Omgeving' op onze website is daarvoor erg belangrijk.
Hier kunnen klanten zelf wijzigingen aanbrengen in hun gegevens.
32 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
In gesprek met
Annette Ottolini & Trudy Onland Om veerkrachtig vooruit te komen is slim samenwerken essentieel. Alleen zo kunnen we onze maatschappelijke taak uitvoeren en tegelijkertijd schaarste op allerlei vlakken te lijf gaan. Annette Ottolini, algemeen directeur van Evides waterbedrijf, en Trudy Onland, COO van Stedin, spreken met elkaar over hoe je samenwerking in vitale infrastructuur goed vormgeeft én waar de uitdagingen zijn.
willen ontzorgen. Dat betekent dat we efficiënt werken, en dat de kwaliteit en de veiligheid steeds hoog in het vaandel staan. De samenwerking verloopt goed en er worden mooie stappen gezet die door klanten enorm worden gewaardeerd.' Voor Trudy, die sinds halverwege 2021 aan boord is bij Stedin, is de samenwerking in Zeeland ook een goed voorbeeld. ‘Klanten willen niet steeds een open straat, maar gewoon de auto voor de deur kunnen parkeren.’
Wie het waterbedrijf en het netbeheer bij elkaar zet, treft twee organisaties die veel gelijkenissen hebben: beide beheren essentiële nutsvoorzieningen, beide hebben een duidelijke positie en rol vanwege wetgeving en beide komen vergelijkbare uitdagingen tegen. Zoals Annette zegt: ‘Stroom is geen water, maar water stroomt wel.’ De gezamenlijke uitdaging ligt op het gebied van schaarste. We zien een tekort aan personeel, nog meer drukte in de ondergrond en schaarste van materialen. En gezien de bedrijven elkaar in de ondergrond tegenkomen, is het om die reden niet meer dan logisch om samen te werken. Dat is efficiënt en dient het maatschappelijk belang. Maar samenwerking komt ook met interessante vraagstukken.
In de samenwerking tussen Stedin en Evides helpt het volgens Annette dat de medewerkers ‘dezelfde taal’ spreken: ‘Beide organisaties werken met professionele mensen. We zijn ook vergelijkbare bedrijven. Zo is de kijk op veiligheid bijvoorbeeld hetzelfde. Dit zorgt ervoor dat je al snel vertrouwd met elkaar kunt werken.’ ‘Bloedgroepgestechel’ is inderdaad het laatste wat we nodig hebben, vult Trudy aan. 'Daarom is het belangrijk dat we in elkaars keuken kunnen kijken. En dat moet een open keuken zijn. Het is oké als onze belangen niet altijd hetzelfde zijn, maar laten we daar open over zijn. Dat creëert helderheid.’
Lichtend voorbeeld: samenwerking in Zeeland
Regels rond samenwerking
Op de vraag hoe Annette de samenwerking het afgelopen jaar heeft ervaren, noemt ze als eerste de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) voor Zeeland die Evides en DNWG/ Stedin eind 2020 tekenden. Al jaren werken de twee partijen er samen in de ondergrond, maar voorheen was in Zeeland DNWG opdrachtnemer van Evides. Met de nieuwe SOK veranderde dit in een gelijkwaardige samenwerking. ‘Die verandering vroeg om veel afstemming. Uiteraard hebben we steeds in het oog gehouden dat we de Zeeuwse klanten
De wetgeving maakt samenwerking tussen verschillende partijen onder de grond soms lastig. ‘Ja, het is complex’, zegt Annette. ‘maar we hebben een (juridische) oplossing gevonden, zodat het mogelijk is om samen te werken.’ Trudy vindt de huidige wetgeving vooral ‘jammer’. ‘Omdat we nu soms onnodig ingewikkelde constructies moeten bedenken om dezelfde mensen slim gecombineerd werk te laten doen. Dat zou in een krappe arbeidsmarkt eigenlijk niet nodig moeten zijn.’
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Dezelfde taal
33
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
2. Energietransitie mogelijk maken De energietransitie mogelijk maken: dat is een langetermijnontwikkeling. De verandering is complex en vraagt veel, ook doordat de verwachtingen zoals Strategische KPI's
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
geformuleerd in Fit for 55 naar boven worden bijgesteld. We boeken ook veel vooruitgang. We versnellen door samenwerking, beschikken over steeds betere netinformatie en onze netten zijn weer toekomstbestendiger. Ons doel - een betaalbare energietransitie - zorgt ervoor dat we veerkrachtig blijven.
Toelichting
2020
2021
Target 2022
Stakeholderdialoog en omgeving Stabiliteit van klantvraagvoorspellingen*
De mate waarin de voorspelde klantvraagontwikkeling gelijk is aan eerdere voorspellingen.
-
-
70%
Nauwkeurigheid van klantvraagvoorspellingen*
De mate waarin de voorspelde klantvraag, bekend bij Stedin, overeenkomt met de uiteindelijke klantvraag.
-
-
70%
Investeringen in onze netten Investeringen in onze netten (in € mln)
Het aantal euro's dat we jaarlijks investeren in onze netten.
620
Uitvoering strategisch investeringsplan*
De mate waarin de voorgenomen investeringen (capaciteitsuitbreidingen en/of vervangingsinvesteringen) gerealiseerd zijn.
-
Nieuwe capaciteit bijgeplaatst (MVA)**
De hoeveelheid nieuwe capaciteit in mega-volt-ampère die in het net is bijgeplaatst.
-
687
-
719
E: 100% G: 100% 496
n.t.b.
Slimme netten, datatechnologie en innovatie % netten realtime doorgerekend*
Het percentage van het net dat direct en zonder enige vertraging doorgerekend kan worden.
Dataverstrekking slimme meter P4
Het tijdig en volledig ter beschikking stellen van slimme meter data voor energiediensten en marktprocessen.
-
97%
90% 97%
97%
* Nieuwe KPI in 2022 ** Nieuwe KPI in 2021
1. Gebouwde omgeving Stakeholderdialoog en omgeving Als netbeheerder hebben we een centrale rol in de energieketen en dus in de energietransitie. Daarom is de dialoog en samenwerking met onze stakeholders essentieel. Door met klanten het gesprek te voeren, weten we welke klantvraag op ons afkomt. We vertellen over de resultaten gegroepeerd naar de volgende drie onderwerpen: gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie.
34 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Het verduurzamen van de gebouwde omgeving is een complexe puzzel die niet alleen technische uitdagingen biedt, maar ook een sociale transitie is. Door bij te dragen aan de Regionale Energiestrategieën, Transitievisies Warmte en Proeftuinen voor aardgasvrije wijken is Stedin actief betrokken. Ook werken we hard aan het realiseren van innovaties zoals het verwarmen van woningen met duurzame gassen zoals waterstof.
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Regionale Energiestrategieën (RES) Groei in energieopwek zette in 2021 onverminderd door Ook in 2021 heeft de stijging van de hoeveelheid duurzaam opgewekte energie doorgezet. Alleen al op daken van woningen, is het vermogen van zonnepanelen met maar liefst 28% gegroeid. Dergelijke stormachtige groeicijfers vertegenwoordigen goed de snelheid en de omvang van de veranderingen in het energiesysteem. De groei vindt op alle plekken in het net plaats en vraagt op verschillende plekken in het net om verschillende oplossingen. Vanuit de afspraken uit het Klimaatakkoord op het gebied van elektriciteit en gebouwde omgeving ontwikkelt elke regio een RES. In 2021 hebben de 14 RES-regio’s waarin Stedin en Enduris betrokken zijn hun plannen nader vormgegeven samen met onder andere provincie, gemeenten en waterschappen. Van de 11,3 TWh die we in totaal tot 2030 in ons verzorgingsgebied moeten aansluiten, is ongeveer 33% al gerealiseerd, 18% zit in de ‘pijplijn’ en ongeveer de helft (49%) is nog ambitie en moet nog worden uitgewerkt. Dat is een enorme opgave. Dienstverlening aan RES-regio’s Stedin neemt actief deel aan overleggen in RES-regio’s. Daarbij brengen we kennis in over de opbouw van het net en laten we met kansenkaarten zien waar het huidige net nog extra opwek kan faciliteren.
Het doel is om het bestaande net zo goed mogelijk te benutten en netuitbreidingen te kunnen plannen en voorbereiden. Voor alle RES-regio’s hebben we netimpactanalyses uitgevoerd. Daarmee stellen we voor het voorgestelde scenario vast hoeveel ruimte, tijd en investeringen nodig zijn om de netuitbreidingen te realiseren. Daarnaast werken we aan een sterke (bestuurlijke) relatie die nu en in de toekomst helpt bij het versneld realiseren van netuitbreidingen.
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
energiestrategie. Regio’s kiezen vanwege de ruimtevraag en draagvlak veelal voor een groot aandeel opwek uit zon (71% van het in de RES'en opgenomen vermogen), met name zonop-dak, en relatief weinig voor windenergie (29%). De consequentie hiervan is dat extra energie-infrastructuur nodig is. Samenwerking met omgeving nóg belangrijker In de volgende fase gaat Stedin samenwerken met de RESregio’s aan uitvoeringsplannen voor de RES 1.0. Daarbij gaat het om het verder bepalen op welke plekken duurzame opwek plaatsvindt, waar opslag en transport (zowel bovenals ondergronds) en warmte wordt ingepast in de omgeving, het borgen hiervan in de Omgevingswet en het met elkaar afstemmen van planningen, opweklocaties en de planning van uitbreidingen van energie-infrastructuur. Dit vraagt om participatie in een vroegtijdig stadium, waarbij we rekening houden met de betaalbaarheid en met voldoende draagvlak.
Innovatie: energiegemeenschappen We werken in meerdere proeftuinen samen met energiegemeenschappen. Van huishoudens tot industrieterreinen. Initiatieven als Hoog Dalem in Gorinchem, Coöperatie Sterk op Stroom in Den Haag, Eemnes en Greenparc in Bleiswijk hebben een gemeenschappelijk doel: zo veel mogelijk lokaal opgewekte duurzame energie lokaal consumeren. Stedin werkt hier graag aan mee, want iedere kilowattuur die lokaal wordt geconsumeerd draagt bij aan het terugbrengen van de maatschappelijke uitgaven. Zowel leden van de energiegemeenschap als Stedin werken aan het slim afstemmen van energieverbruik en -opwek. Het gebruiken van blockchain technologie helpt om lokaal opgewekte energie ook lokaal te consumeren.
RES 1.0 opgeleverd Op 1 juli 2021 hebben de RES-regio’s hun eerste energiestrategie opgeleverd aan het Rijk: de RES 1.0. Uit de analyse van de RES 1.0 door netbeheerders blijkt dat het afgesproken Nederlandse klimaatdoel van 35 terawattuur (TWh) duurzame opwek op land haalbaar is, mits alle partijen nu samen de RES-opgaven concretiseren en uitvoeringsprogramma's opstellen voor het aanpassen, ruimtelijk inpassen en realiseren van infrastructuur. Optimaal benutten van onze netten In de RES-regio’s is het zo efficient mogelijk benutten van de netten uitdagend. Dit is een belangrijk onderdeel van de
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
35
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Spanningskwaliteit: een groeiend aandachtspunt Met name in de laagspanningsnetten in buitengebieden en dorpen kan de toename van zonnepanelen leiden tot een te hoge spanning op kabels. Het aantal klanten dat hier problemen mee ervaart neemt toe. Ze merken bijvoorbeeld dat omvormers van zonnepanelen afschakelen waardoor ze een gedeelte van de opbrengst van hun zonnepanelen mislopen. Bij veel energieverbruik kan juist een te lage spanning ontstaan. Dan kan apparatuur om veiligheidsredenen uitvallen. Klanten kunnen problemen met de spanningshuishouding bij ons melden, maar niet alle klanten zijn zich hier bewust van.
Pilot in Hoeksche Waard In 2021 heeft een pilot plaatsgevonden waarbij data van de slimme meter gebruikt is om vast te stellen of de spanning te hoog of te laag is. Deze pilot was succesvol. De pilot gaf een veel vollediger beeld van de spanningsproblematiek dan op basis van de meldingen van klanten. Door dit inzicht zijn we beter in staat om passende oplossingen te bepalen en in te plannen (bijvoorbeeld door deze te combineren met andere werkzaamheden). In 2022 zetten we in op verdere opschaling en gebruik van deze gegevens. Daarvoor moet nog wel duidelijk worden of we de gegevens van de slimme meter voor dit doel mogen gebruiken en hoe we ermee moeten omgaan zodat de privacy van klanten geborgd is.
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
netbeheerder Capturam, voor het gebied van netbeheerder Westland Infra, aangesloten bij het Openingsbod. In mei introduceerden we de Gebiedsanalysetool. Die hanteert dezelfde methodiek als het Openingsbod, maar met een nieuwe gebiedsindeling als basis. Een algoritme groepeert vergelijkbare panden waardoor clusters ontstaan die kleiner zijn dan buurten. Dit biedt meer concrete handvatten aan gemeenten. Zij verwachten dat de Gebiedsanalysetool een belangrijke rol zal spelen in de vervolgfase van de Transitievisies Warmte: de wijkuitvoeringsplannen. Quickscan Netimpact Stedin geeft gemeenten en gebouweigenaren zoals woningbouwcorporaties inzicht in de impact van plannen op het elektriciteitsnet. Zo maken we met de Quickscan Netimpact globaal inzichtelijk of plannen direct kunnen doorgaan, of dat Stedin eerst werkzaamheden moet uitvoeren. Wanneer we aan de slag moeten, geven we een indicatie van de verwachte doorlooptijd en benodigde ruimte voor distributiestations. Tegelijkertijd geven de plannen Stedin steeds beter inzicht in de ontwikkeling van de warmtetransitie. Hiermee kunnen we onze investeringsprognose verfijnen, en toetsen of onze verwachtingen aansluiten bij wat er gebeurt in de praktijk.
Warmtetransitie Alternatieven voor bestaande bouw Het leeuwendeel van de 99 gemeenten in ons werkgebied hebben eind 2021 een transitievisie warmte opgeleverd. Hierin beschrijven ze hoe ze de overstap naar duurzaam en aardgasvrij verwarmen en koken willen realiseren binnen hun gemeente. Onze gebiedsregisseurs en accountmanagers hebben gemeenten actief ondersteund bij het maken van keuzes. Zij blijven dit doen in het vervolgtraject rond wijkuitvoeringsplannen, waar ze de keuzes definitief maken. In totaal gaat het om 3.500 wijken in ons verzorgingsgebied. Openingsbod en Stedin Gebiedsanalysetool Wij helpen met het Openingsbod en de Stedin Gebiedsanalysetool om te bepalen in welke buurten of gebouwenclusters het slim is om te starten met de warmtetransitie. In het Openingsbod doen we dit door drie gerenommeerde modellen (Vesta Mais, CEGOIA en het Energietransitiemodel) over elkaar heen te leggen en naar verschillende energietoekomsten te kijken. Naast Stedin en Enduris is in 2021 ook
36 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Proeftuinen Aardgasvrije Wijken De overheid stimuleert het verduurzamen van de gebouwde omgeving met verschillende subsidies en programma’s. 7 van de 27 proeftuinen in de eerste ronde van het Programma Aardgasvrije wijken liggen in het Stedin-gebied, en van de 19 in de tweede ronde zijn dat er 3 (Goeree-Overflakkee, Rotterdam en Pijnacker-Nootdorp). Stedin is bij alle proeftuinen actief betrokken. Elke wijk kent een eigen dynamiek en fase van planvorming en beweegt op zijn eigen tempo. Hybride warmtepompen Naast de proeftuinen is er aandacht voor individuele routes richting aardgasvrije woningen. Huiseigenaren en woningbouwcoöperaties maken dan een eigen afweging om
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
woningen aardgasvrij te maken door te isoleren en het plaatsen van een (hybride) warmtepomp. Stedin ondersteunt deze routes door samen met Techniek Nederland, Natuur & Milieu en de Nederlandse Vereniging van Duurzame Energie deel te nemen aan de Coalitie Hybride Route, die als doel heeft om 100.000 hybride warmtepompen per jaar te plaatsen. Aardgasvrije woningen Het aantal gasverwijderingen voor verduurzaming in het werkgebied van Stedin is in 2021 met 170% gegroeid naar 12.003 (2020: 4.448/2021: 12.484 incl. DNWG). In 2021 is 90% (2020:89%) van de aangevraagde aansluitingen voor nieuwbouwwoningen in ons werkgebied aardgasvrij. Collectievendesk Bij de Collectievendesk kunnen energiecollectieven terecht met vragen over subsidieregelingen, terugleveraansluitingen en meters. In 2021 heeft Stedin 26 projecten van energiecollectieven en 7 van VvE's aangesloten en hiervoor teruglevering op het net gerealiseerd (2020: 20). In Zeeland waren dat er 8 (2020: 14).
Innovatie: Ruimtelijke uitdaging in Utrecht Tot 2050 moeten we alleen al in de stad Utrecht zo’n 1.000 nieuwe distributiestations plaatsen. Het inpassen van al deze stations in de beperkte bestaande openbare ruimte is een complexe uitdaging. Stedin en de gemeente Utrecht hebben in een “innovatieversneller” deze uitdaging beetgepakt. Dit heeft ertoe geleid dat we in de aanbesteding voor toekomstige distributieruimtes “inpassing in de ruimte” veel nadrukkelijker meenemen. Denk aan kleurstelling om een uniform aanzicht te creëren. Maar we bouwen ook compacter en hebben de mogelijkheid om bijvoorbeeld voor de gevel van een station dezelfde bakstenen te gebruiken als gebruikelijk in de wijk waarin het station wordt geplaatst.
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
Stad aan ‘t Haringvliet In 2021 heeft Stedin samen met partners het onderzoek voortgezet naar de mogelijkheden om met ingang van 2025 in Stad aan ’t Haringvliet niet meer met aardgas maar met waterstof te verwarmen, gebruikmakend van het bestaande aardgasnet. Met de landelijke overheid is een Green Deal gesloten om beleidshobbels weg te nemen. Met diverse relevante stakeholders is een brede nationale coalitie gesmeed waaruit een systeemontwerp is voortgekomen dat veiligheid en leveringszekerheid afdoende borgt. Ombouwproeven Na de succesvolle ombouwproef in Uithoorn, waarbij het bestaande gasnet en 14 woningen tijdelijk omgezet zijn van aardgas naar waterstof, zijn we in 2021 gestart met de voorbereidingen van een vervolgproject: de ombouw van een zogenaamde inspiratiewoning in Stad aan ’t Haringvliet. Deze gaat van aardgas naar waterstof. De demonstratie is begin 2022. Samenwerkingsverbanden: The Green Village en HyDelta Sinds begin 2021 staat het gasnet op The Green Village in Delft op waterstofdruk. We hebben kleine tests en validatieproeven uitgevoerd om uit te vinden hoe waterstof en het gasnet zich gedragen in een statische situatie. HyDelta is een landelijk onderzoeksprogramma gericht op de veilige toepassing van waterstof in de bestaande gasinfrastructuur. Deelnemende partijen zijn DNV, Gasunie, Kiwa, New Energy Coalition, Netbeheer Nederland, TKI Nieuw Gas en TNO.
De eerste resultaten zijn in 2021 opgeleverd en zijn positief. Energiesysteem De activiteiten die Stedin ontplooit met waterstof zijn geheel in lijn met de aanbevelingen uit de onlangs uitgebrachte Integrale Infrastructuurverkenning 2030-2050 (II3050). Hierin wordt het energiesysteem integraal bekeken en geen enkele energiedrager uitgesloten.
Innovatie: waterstof Ons gasnetwerk is van grote maatschappelijke en economische waarde. Het verwarmen van woningen met duurzame gassen zoals waterstof kan in de toekomst een goed alternatief zijn naast volledig elektrisch verwarmen en warmtenetten. Zo geven wij ons gasnetwerk een tweede leven. Om waterstof als volwaardig alternatief in te zetten, is het belangrijk om nu kennis en ervaring op te doen met de distributie van waterstof. Dat doen we in de volgende projecten.
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
37
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
Missie H2: Nederland waterstofland In augustus 2019 trad Stedin Groep toe tot Missie H2, een coalitie van 7 partijen met als doel waterstof in Nederland te promoten. Dit deed Missie H2 door sponsoring van TeamNL tijdens de olympische spelen in Tokio met de boodschap: Samen maken wij Nederland Waterstofland. Wij willen met de deelname meer bekendheid realiseren voor de rol die het gasnet in de energietransitie kan blijven spelen. Uit onderzoek door diverse bureaus blijkt dat door deze campagne de bekendheid met Missie H2 is toegenomen van 6% naar 21%. De bekendheid met waterstof ging omhoog van 9% naar 16%. Ook is de bekendheid met waterstofgebruik in industrie en gebouwde omgeving toegenomen (van 51% naar 72% voor gebouwde omgeving).
38 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
2. Mobiliteit Het afgelopen jaar is het aantal elektrische voertuigen in Nederland met 40% gegroeid naar 381.815. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er in 2030 in Nederland 1,7 miljoen laadpalen moeten zijn gerealiseerd voor 1,9 miljoen elektrische personenauto’s. Dat illustreert de opgave waar we als netbeheerders de komende jaren voor staan.
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
benodigde netcapaciteit op bedrijventerreinen en langs goederencorridors.
Groei aantal aansluitingen kleinverbruik voor laadinfrastructuur
Innovatie: slim laden Slim laden houdt in dat een elektrische auto zoveel mogelijk wordt opgeladen op tijden dat er voldoende duurzame energie beschikbaar is tegen de laagste prijs. Zo zorgen we ervoor dat het elektriciteitsnetwerk in balans blijft en voorkomen we onder meer dat we nog meer elektriciteit verbruiken tijdens piekperiodes.
De groei van het aantal kleinverbruikaansluitingen voor laadinfrastructuur is vanaf eind 2020 met 39% toegenomen naar 2.791. In tegenstelling tot voorgaande jaren is hierin voor de jaren 2019, 2020 en 2021 ook de groei bij Enduris meegenomen. Wij rapporteren over de groei van het aantal kleinverbruikaansluitingen omdat Stedin, als netbeheerder, de infrastructuur voor de aansluiting verzorgt. Wij hebben geen exact inzicht in het aantal laadpunten dat op een aansluiting wordt gerealiseerd.
In vijf verschillende proeftuinen in de regio Utrecht is het systeem getest en doorontwikkeld. Zo is een duurzaam energiesysteem op wijkniveau gecreëerd. Lokaal opgewekte energie wordt opgeslagen in elektrische (deel)auto’s. Via een slimme laadpaal kan de energie op een later moment worden teruggeleverd aan de wijk. Inmiddels zijn meer dan 800 van deze slimme laadpalen geplaatst.
2.791
2.012
Slim laden heeft de toekomst en is cruciaal voor het optimaal laten werken van het energienetwerk. Lees hier de position paper Houd de energietransitie betaalbaar - maak slim laden de norm.
1.421 891
852
919
2016
2017
2018
591
2015
2019
2020
2021
Groei aantal KV aansluitingen voor laadinfrastru…
Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) De NAL is een meerjarig uitvoeringsprogramma dat voortkomt uit het Klimaatakkoord. Dit betreft laadpunten op de eigen oprit en bij bedrijven en (semi)publieke laadpunten en snelladers. Het programma omvat ook de installatie van laadinfrastructuur voor de logistieke sector. Om te voorkomen dat er piekbelastingen ontstaan op het laagspanningsnet, zijn slimme oplossingen nodig die mede door de NAL worden ontwikkeld. Slim laden heeft in meerdere proeftuinen en systeempilots bewezen goed te werken. De volgende stap is een landelijk uniform marktmodel dat netbeheerders ondersteunen met nieuwe, (semi)variabele kleinverbruikerstarieven. Door de invoering van zeroemissiezones moet ook de logistieke sector elektrificeren. Stedin doet samen met ElaadNL onderzoek naar de daarvoor
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Prognoseproces laadinfrastructuur voor netimpact Regionale overheden maken op basis van afspraken over laadinfrastructuur in het Klimaatakkoord en de NAL plannen voor laadinfrastructuur in hun regio/gemeente. De netbeheerders hebben inzicht in deze plannen nodig (wat, waar, wanneer) om de impact ervan op het elektriciteitsnet te bepalen en de benodigde netcapaciteit en investeringen vast te stellen. De NAL-regio is verantwoordelijk om prognoses aan de netbeheerders te leveren. Vervolgens
39
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
rekenen de netbeheerders deze prognoses tegelijkertijd door met die van de RES en wordt er een impactrapportage per NAL-regio opgesteld met de specifieke impact van laadinfrastructuur. De eerste rapportage is in 2021 afgerond en delen we begin 2022 met de regio’s.
Aansluitspecificaties en keuring Nieuwe publieke laadpalen met een geïntegreerde netaansluiting moeten voldoen aan netbeheerderseisen: de laadpalen moeten in staat zijn om slim te kunnen laden. Dit jaar is een geactualiseerde versie van deze specificaties geïmplementeerd. Er zijn verschillende nieuwe laadpalen gekeurd en veilig bevonden. De grootste vooruitgang in de nieuwe aansluitspecificaties is dat er nu een onderbouwing gevraagd wordt voor de toegankelijkheid van de slimme meter in laadpalen. Daarnaast is de door de netbeheerders gezamenlijk uitgeschreven aanbesteding van de compacte aansluitkast dit jaar gegund. Met dit innovatieve product kan de aansluittijd in de openbare ruimte met 50% gereduceerd worden. Volgend jaar komt deze aansluitkast in alle kleinverbruikobjecten in de openbare ruimte.
40 Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
Aanbestedingen gemeente Rotterdam De groei van het aantal aansluitingen van publieke laadpalen is groot: van 18.000 e-rijders zonder oprit in 2020 naar 135.000 in 2030. De uitdaging is groot: het betekent voor de gemeente Rotterdam in 2021 al een verhoging van het aantal plaatsingen van laadpalen van 60% (van 800 plaatsingen in 2020 naar 1.300 in 2021). De gemeente Rotterdam heeft een nieuwe aanbesteding gedaan voor deze duizenden openbare laadpalen. Daaraan doen 29 andere Zuid-Hollandse gemeenten mee. ENGIE plaatst de laadpalen op basis van de verwachte vraag, en niet alleen na een concrete aanvraag. Daarmee willen de gemeenten doorlooptijden verkorten. Snelheid is ook geboden, omdat de markt voor tweedehands elektrische auto’s opkomt, waarbij gebruikers meteen over een auto beschikken en dus meteen willen laden. Stedin is vanaf het begin bij deze aanbesteding betrokken. Dat heeft ertoe geleid dat in de aanbesteding de belangen van Stedin zijn meegenomen. Alle laadpalen worden bijvoorbeeld geschikt voor slim laden en de toepassing ervan wordt in afstemming met o.a. Stedin vormgegeven. Dit betekent dat op bepaalde momenten en (kritieke) locaties rekening wordt gehouden met de beschikbare capaciteit van het net. Hiermee voorkomen we onnodige investeringen en benutten we het net efficiënt.
Inhoudsopgave
Waardecreatie als basis
Veerkrachtig vooruit
Over ons
3. Industrie Om de klimaatdoelen voor de industrie te behalen, moet de benodigde energie-infrastructuur tijdig beschikbaar zijn. Binnen het Stedin verzorgingsgebied ligt de meest energieintensieve regio van Nederland – de haven van Rotterdam. Maar ook daarbuiten zit veel industrie waarvoor nieuwe infrastructuur noodzakelijk is om hun transitieplannen waar te maken.
Haven en Industrieel Complex Rotterdam (HIC) Het industriële cluster Rotterdam – Moerdijk is momenteel verantwoordelijk voor 17% van de CO2-uitstoot van Nederland. In 2030 wordt, zoals aangegeven in het ‘clusterplan Industriecluster Rotterdam-Moerdijk’, een jaarlijkse CO2reductie verwacht van ± 2,5 Mt als gevolg van elektrificatie in de industrie. Om deze elektrificatie mogelijk te maken werkt Stedin nauw samen met de verschillende stakeholders binnen het Haven en Industrieel Complex (HIC). Een voorbeeld daarvan is de Werkgroep Energie Infrastructuur. Het Havenbedrijf Rotterdam, Stedin, Deltalinqs, TenneT, Gasunie, Provincie Zuid-Holland, Gemeente Rotterdam en het Institute for Sustainable Process Technology (ISPT) kaarten effectief belemmeringen aan op het gebied van infrastructuurontwikkeling. Hiervoor zijn overzichten en instrumenten ontwikkeld die tot een betere afstemming tussen industrie en netwerkbedrijven TenneT, Gasunie en Stedin leiden.
Project Gridmaster: Ontwikkelen van adaptieve investeringsstrategieën Dit project heeft als doel om modellen en methoden te koppelen waarmee we in staat zijn de vele onzekerheden binnen de transitie van de industrie te verkennen. Het project geeft inzicht in mogelijke transitiepaden, de benodigde infrastructuur en bijpassende investeringsstrategieën. Partijen hebben in 2020 de samenwerkingsovereenkomst getekend en zijn in 2021 gestart met de uitvoering van dit project. Deelnemende partijen zijn Stedin, TenneT, Gasunie, Havenbedrijf Rotterdam, Provincie Zuid-Holland, Gemeente Rotterdam, SmartPort, TU Delft, Siemens, Quintel en TNO. De scenario’s zijn uitgebreid ten opzichte van die uit het masterplan, waarmee meer mogelijkheden worden verkend voor uitbreidingen in elektriciteits-, aardgas-, warmte- en waterstofnetten. De eerste passende investeringstrajecten zijn uit de computermodellen gerold en beoordeeld door de experts. En dat is de opmaat voor volledig geautomatiseerde berekeningen, waardoor ook Stedin solide en toekomstgerichte investeringen kan gaan doen.
Jaarverslag 2021 | Stedin Groep
Strategie
Resultaten
Governance
Verslag RvC
Jaarrekening
Masterplan: een haven vol nieuwe energie – huidige ontwikkelingen In 2019 heeft Stedin samen met het Havenbedrijf Rotterdam & TenneT het masterplan “een haven vol nieuwe energie” opgeleverd. Dit masterplan heeft een aantal toekomstige knelpunten geïdentificeerd in het elektriciteitsnet, op basis van toekomstscenario’s ontwikkeld met het Wuppertal Institut. Inmiddels zijn er onder andere op basis van dit masterplan zes grote investeringen in het net in voorbereiding of uitvoering, waaronder een volledig nieuw station in Europoort.
Project Energiemix Studie In de Energiemix Studie brengen we de potentiële veranderingen in kaart van het energie- en grondstoffensysteem van ongeveer 30 bedrijven in het HIC. In 2021 is de laatste fase van dit project uitgevoerd door TNO en Deltalinqs in opdracht van Stedin en het Havenbedrijf Rotterdam. De resultaten van de studie bestaan uit een “business as usual” transitiepad tot 2030 en drie transitiepaden voor de periode daarna; CCS (CO2-afvang en -opslag), waterstof en elektrificatie. In alle 4 de scenario’s voorzien we een forse toename van de elektriciteitsvraag. In de tweede helft van 2021 heeft de provincie Zuid-Holland opdracht gegeven om een model te ontwikkelen dat de resultaten van de Energiemix Studie gebruikt. Dit model geeft inzicht in de impact en timing van de transitiepaden voor de (benodigde) energie-infrastructuur in de haven. De resultaten van dit model kunnen Stedin helpen om toekomstige knelpunten te identificeren.
Cluster Energie Strategieën & Data Safehouse In 2021 zijn de eerste Cluster Energie Strategieën (CES) geschreven. In de CES’en delen onze industriepartners de verwachte toekomstige energiebehoefte van hun transitieplannen. Deze helpen ons weer bij het plannen van de infrastructuur. De CES’en worden in 2022 en verder steeds