9a Stedin GroepJaarverslag 2023.pdf
Tekst van het document
Ook die extra aansluitingen komen op het laagspanningsnet. De omvang van de opgave wordt dus alleen maar groter. Netbeheerders, overheden, marktpartijen, klanten; in het nieuwe energiesysteem heeft iedereen zijn rol. We moeten naar de hoogste versnelling om van een van de grootste verbouwingen van Nederland een succes te maken.
Op 18 oktober presenteerde demissionair minister Rob Jetten in een kamerbrief daarom een stevig pakket aan maatregelen om netcongestie op het laagspanningsnet zoveel mogelijk te beperken. Dit betekent onder andere dat netbeheerders afspraken maken met bedrijven om tegen een vergoeding op piekmomenten minder elektriciteit te verbruiken of te produceren. Deze maatregelen concentreren zich op vier sporen: sneller bouwen, beter benutten van bestaande netten, meer inzet op flexibel gebruik en slim laden en slim verduurzamen in de gebouwde omgeving. Stedin is actief betrokken geweest bij op het opstellen van deze maatregelen, die goed aansluiten op onze strategie. De energietransitie in Nederland is hiermee in een nieuwe fase terechtgekomen. Een fase waarin sneller bouwen en beter benutten van het elektriciteitsnet nog belangrijker is geworden voor de verduurzaming en de economische groei van Nederland. Om met de woorden van de demissionair klimaatminister te spreken is het elektriciteitsnet ‘de kurk waar de energietransitie op drijft en tegelijkertijd de flessenhals’. Stedin zet – samen met alle netbeheerders - alles in het werk om die flessenhals zo snel mogelijk te verbreden maar dat kunnen we niet alleen. Alleen samen kunnen we de energietransitie voor elkaar krijgen.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 28
Voortgang energietransitie Nederland bevindt zich volop in de overgangsfase van een fossiel energiesysteem (gecentraliseerde grootschalige opwek van energie uit steenkool, olie en aardgas) naar een systeem van schone, duurzame en decentraal opgewekte energie. De klimaatambities van 55% CO2reductie in 2030 en de daarmee gepaard gaande transitie stelt nieuwe eisen aan ons energiesysteem en vraagt een andere rol van ons als netbeheerder.
Voortgang energietransitie in beeld De infographic 'Voortgang energietransitie in Stedin gebied tot en met 2030' op de volgende pagina, brengt de opgave van de energietransitie in ons verzorgingsgebied in beeld en laat zien waar we staan in de realisatie van de ambitieuze doelstellingen. We laten hiermee zien hoeveel duurzame energie wij verwachten te moeten aansluiten op ons elektriciteitsnet, welke ontwikkelingen op gebied van duurzamer wonen, werken en vervoer invloed hebben op de klantvraag en daarmee op onze investeringen richting 2030 én hoeveel we daarvan gerealiseerd hebben sinds 2022. In 2023 hebben we doorgerekend wat de aangepaste klimaatambities (55% CO2-reductie) betekenen voor de investeringsopgave van Stedin. We zien daarin een forse toename ten opzichte van eerdere doorrekeningen. De wijzigingen in onze opgave hebben we verwerkt in de kolom 'Investeringen' in de infographic.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 29
Omvang opgave en voortgang energietransitie in Stedin gebied t/m 2030 Duurzame energie Wind op land
Waterstof
Wonen, werken & vervoer
Investeringen Stedin
Woningen aardgasvrij *
Transportstations
1.6 GWp
66%
n.n.b.
NL: 9 GWp
Zon op dak en veld 9,6 GWp
n.n.b.
NL: 40 GWp
Warmte
Batterijen
589.000
45 nieuw
90 uitbreiding
11%
27%
7%
12%
NL: 895.000
NL: 2,3 mln
Elektrische bussen
All electric of hybride
Middenspanningsruimtes
222.000
1.350
6.000
22%
60%
12%
NL: 810.000
NL: 4.700
Huishoudens met een warmtepomp
Elektrische trucks
KM kabels
460.000
5.160
12.000
26%
21%
6%
13%
NL: 12 GWp
NL: 1.7 mln
NL: 24.000
0,3 GWp
n.n.b.
215.000
Nieuwbouwwoningen aansluiten *
Groen gas
42%
Elektrische auto’s
verwachte opgave opgesteld vermogen t/m 2030
verwachte opgave in aantallen in 2030
verwachte additionele opgave in aantallen 2022 t/m 2030
realisatie t/m 2023
realisatie t/m 2023
realisatie 2022 t/m 2023
De genoemde cijfers voor 2030 zijn gebaseerd op de meest recente toekomstscenario’s van Netbeheer Nederland, Elaad, de Klimaatmonitor van het CBS en vanuit ons investerings portfolio 2023. De scenario’s van Netbeheer Nederland en Elaad en ons investeringsportfolio zijn gebaseerd op een klimaatambitie van -55% CO2-uitstoot. Deze worden periodiek bijgesteld op basis van (externe) ontwikkelingen waardoor deze cijfers jaarlijks kunnen wijzigen.
* Prognose 2030 en realisatie cijfers 2022 zijn bijgesteld t.o.v. jaarverslag 2022 o.b.v. nieuwe inzichten
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 30
Duurzame energie
Wonen, werken en vervoer
De verwachte opgave en de impact die de energietransitie op Stedin heeft, is continu in beweging. We verbeteren en actualiseren de infographic dan ook continu. We zien een systeem ontstaan waarin verschillende energiedragers gezamenlijk leiden tot een duurzaam energielandschap. Naast de elektrificatie via wind en zon dragen warmte, waterstof, groen gas en batterijen elk op hun eigen manier bij aan het duurzame energiesysteem. Deze laatste vier hebben we dan ook toegevoegd aan de infographic. We vullen de infographic in de toekomst aan met de verwachtingen over omvang en realisatie van deze en mogelijk nieuwe energiedragers.
De aangescherpte klimaatdoelstellingen en de hieruit volgende verwachte stijging van de klantvraag vanuit wonen, werken en vervoer zijn in 2023 doorgerekend in onze investeringsplannen. Een illustratie van de impact hiervan op ons werkpakket ziet u onder de kolom 'Investeringen Stedin' in de infographic op de vorige pagina. Over deze investeringen leest u meer in de volgende paragraaf.
Warmte, waterstof en groen gas
We moeten veel meer, en veel sneller bouwen. Maar dat gaat op dit moment nog niet snel genoeg. Daarom heeft Stedin een strategie ontwikkeld met volledige focus op sneller bouwen, beter benutten en goed beheren van onze netten. 2023 is het eerste jaar waarin we volgens deze nieuwe strategie hebben gewerkt. Welke resultaten dat tot nu toe heeft opgeleverd ten opzichte van onze doelstellingen, staat in het hoofdstuk ‘Alles op verder versnellen’.
Voor de verwarming van bestaande woningen stappen we steeds meer af van het gebruik van aardgas. Een goed alternatief voor verwarming van woningen is in veel gevallen het plaatsen van (deels) elektrische warmtepompen. Om de vraag naar capaciteit op het elektriciteitsnet te verlagen wordt echter ook steeds meer gekeken naar duurzame alternatieven zoals groen gas en waterstof. Waterstof wordt momenteel vooral gebruikt als grondstof voor de industrie. De verwachting, gebaseerd op bijvoorbeeld aanbevelingen uit de Integrale Infrastructuurverkenning 2030-2050 (II3050), is dat waterstof ook als energiedrager een rol kan gaan spelen, bijvoorbeeld in de gebouwde omgeving. Meerdere analyses, waaronder het Openingsbod van Stedin en de Startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), laten zien dat verwarming met een duurzaam gas in sommige buurten maatschappelijk het goedkoopste alternatief is voor aardgas. Daarom moeten we ervoor zorgen dat ons gasnet op orde blijft. Dat doen we door voldoende te investeren in onderhoud en vervanging en ook hier te werken aan digitalisering van het net. Daarnaast bereiden we ons voor op de groei en verduurzaming van collectieve warmtesystemen. Dit in reactie op het wetsvoorstel Wet collectieve warmte (Wcw).
Investeringen
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 31
File op het stroomnet: congestie Netcongestie is te vergelijken met file, maar dan op het stroomnet. Bij congestie is de volledige capaciteit van het stroomnet bereikt of voorzien we dat het stroomnet deze grens gaat bereiken voordat we de benodigde uitbreiding kunnen realiseren. Congestie kan voorkomen bij zowel afname (gebruik) als teruglevering (opwek) van stroom. Het betekent dat we nieuwe klanten of bestaande klanten geen (additionele) transportcapaciteit kunnen bieden. Op dit moment hebben alleen grootverbruikers te maken met het feit dat er geen nieuwe transportcapaciteit wordt toegekend. Wel hebben huishoudens vaker te maken met spanningsproblemen. In 2023 is het aantal congestiegebieden toegenomen in zowel het hoogspanningsnet van TenneT als in het regionale elektriciteitsnet van Stedin. Onderstaand overzicht van de congestiegebieden betreft een stand van zaken op 31 december 2023: op dat moment was er sprake van 22 congestiegebieden (inclusief Tennet). Tussen 31 december 2023 en het moment van publicatie van dit jaarverslag zijn er nieuwe congestiegebieden bijgekomen. Voor de recentste situatie verwijzen we daarom naar de website van Stedin.
4
16 20 1
6 19
9 8 11 10 5
7
18 17 15 14
13 2 12
21 22 3
Congestiegebieden Stedin Congestiegebieden TenneT Congestiegebieden TenneT hele provincie
TenneT Haven Rotterdam & Goerree Overflakkee 2 Provincie Utrecht 3 Provincie Zeeland 4 Heemstede 1
Stedin 5 Zuidplas - 2e Tochtweg 6 Waddinxveen 7 Woerden 8 Berkel en Rodenrijs - Noordeinde 9 Pijnacker - de Boezem 10 Bleiswijk – Bergschenhoek 11 Berkel en Rodenrijs – Kleihoogt/Centrum Noord
12 Alblasserwaard-Oost, Vijfheerenlanden
West Betuwe-Noordwest 13 Oudenrijn 14 Amersfoort 15 Bilthoven 16 Mijdrecht 17 Maarssenbroek 18 Baarn 19 Waarder en Driebruggen 20 Den Haag Centrum-Noordwest,
Scheveningen en Duindorp 21 Dordtse Kil III en IV 22 Tholen en Schouwen-Duivenland (Noordring)
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 32
Congestiegebieden TenneT in Stedin gebied De congestiegebieden op het landelijke hoogspanningsnet van TenneT in Stedin's werkgebied zijn: de Rotterdamse haven en omliggende regio's, de provincies Noord-Holland, Zeeland en Utrecht.
Congestiegebieden Stedin Naast congestie op het hoogspanningsnet van Tennet lopen we ook steeds vaker tegen de grenzen van ons eigen regionale net aan. In 2023 heeft Stedin voor het eigen regionale netwerk zestien nieuwe congestiegebieden aangekondigd, aanvullend op de twee gebieden waarvoor we al eerder congestie hadden aangekondigd. Op het moment dat zich een tekort aan transportcapaciteit in het elektriciteitsnet voordoet, of het nu in het Tennet hoogspanningsnet is of in ons regionale net, kondigen we als netbeheerder congestie aan bij de toezichthouder, de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Dit kan zowel congestie in afname als congestie in teruglevering zijn, of een combinatie van beide. De congestie kunnen we meestal alleen oplossen met netverzwaring. En dat kost, zoals al eerder aangegeven, tijd. Tegelijkertijd onderzoeken we na de aankondiging van congestie daarom ook altijd de mogelijkheden voor congestiemanagement, bijvoorbeeld op Tholen SchouwenDuivenland (zie kader). Daarnaast werken we voortdurend aan technische oplossingen en oplossingen op het gebied van flex. Daarover staat meer in het hoofdstuk 'Benutten'.
Congestiemanagement Tholen en Schouwen-Duivenland (Noordring) In 2023 heeft Stedin nader onderzoek én uitvraag gedaan om te kijken of er – op vrijwillige basis – flexibel elektriciteitsvermogen inzetbaar is om meer ruimte op het net van Tholen en Schouwen-Duivenland te creëren.
Naar aanleiding van deze oproep hebben we met drie klanten in de Noordring een contract gesloten voor de inzet van ‘flexvermogen’ voor de teruglevering van energie. De beperkte ruimte die daarmee is vrijgekomen, is volledig nodig om de groei van teruglevering door consumenten te faciliteren. Zodoende kan de wachtlijst voor grootverbruik klanten die duurzame stroom willen terugleveren (nog) niet worden ingelopen. Omdat er meer flexibel vermogen nodig is, zet Stedin in 2024 vervolgstappen. Daarnaast werken we samen met TenneT hard aan het verzwaren van het elektriciteitsnet op Schouwen-Duiveland en Tholen. Er worden de komende jaren onder andere extra stations gebouwd in Zierikzee en Tholen, die beide gekoppeld worden aan een nieuw hoogspanningsstation van TenneT in Halsteren. TenneT heeft in november 2023 aangekondigd dat de extra stations in september 2028 in bedrijf kunnen worden genomen.
Wachtlijst Vanwege congestie staan eind 2023 zo'n 1.100 bedrijven en instellingen op onze wachtlijst om aangesloten te worden. In Utrecht staan een ruime 800 klanten op de wachtlijst, in Zuid-Holland zo'n 160, in Zeeland zo'n 125 en in Noord-Holland 4. Bij 32 % van de bedrijven op de wachtlijst gaat het om teruglevering en bij 68 % om afname van elektriciteit met een totaal vermogen van ongeveer 650MW. In ons werkgebied hebben we een leveringsbetrouwbaarheid van 99,9961%. De klanten die op een wachtlijst staan hebben echter een leveringsbetrouwbaardheid van 0%. Zij krijgen namelijk niet de aansluiting die zij nodig hebben of kunnen de elektriciteit die zij (willen) produceren niet kwijt op ons net. Het spijt ons zeer dat wij hen geen nieuwe transportcapaciteit kunnen bieden. We doen er dan ook alles aan om congestie te voorkomen, sneller te bouwen en onze netten zo goed mogelijk te benutten. Welke resultaten we hier in 2023 op hebben behaald, leest u in het hoofdstuk 'Alles op verder versnellen'.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 33
IN GESPREK MET
David Peters en Huib van Essen De uitdagingen op het elektriciteitsnet vragen om nauwe samenwerking met gemeentes, provincies en ander regionale stakeholders. Daarom werden begin 2023 op provincieniveau Energy Boards opgericht. Als plannen eerder op tafel komen, kunnen processen en vergunningen versnellen. Alles met als doel het net zo snel mogelijk uit te breiden en beter te benutten. CTO David Peters gaat in gesprek met Huib van Essen, gedeputeerde van de provincie Utrecht, over hoe we samen werken aan oplossingen voor het overvolle stroomnet. Huib: “In 2023 zijn we met de neus op de feiten gedrukt wat betreft de impact van een overvol stroomnet. En het was het jaar waarin de provincie Utrecht en Stedin een samenwerking hebben uitgebouwd, bijvoorbeeld in de Energy Board, om te kijken welke stappen we kunnen nemen om het overvolle stroomnet het hoofd te bieden. Het aantal overleggen dat ik dit jaar met Stedin (en TenneT) heb gehad was het veelvoud van alle jaren ervoor.”
Pioniersrol voor Energy Board
“Je kunt alleen maar versnellen door het gewoon te doen en te experimenteren” David Peters, CTO Stedin Groep
David: “Die samenwerking is inderdaad essentieel om tot oplossingen te komen, daarom is het zo fijn dat die zo goed is. De Energy Board in Utrecht is begin 2023 gestart en heeft een pioniersrol gespeeld voor hoe we dit in Nederland willen doen. Dat komt omdat we de uitdagingen niet uit de weg gaan of ontkennen, niet met de vinger wijzen, maar echt samen de schouders eronder zetten. Ik heb ook gemerkt dat het een zegen is, Huib, dat jij zowel energie
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 34
als ruimtelijke ordening in je portefeuille hebt. Want ruimte vinden voor energie-infrastructuur is een enorme opgave. Huib: “De problemen worden door een goede samenwerking niet kleiner, maar het zoeken naar oplossingen gaat wel makkelijker.” David: “Neem bijvoorbeeld prioriteren. De huidige regels op basis van wie het eerst komt, het eerst maalt, werken niet meer. Samen praten we over hoe het anders kan, door te kijken wat de maatschappelijke impact is wanneer we een bepaalde klant wel of niet aansluiten.” Huib: “Het is belangrijk dat maatschappelijk prioriteren er komt, maar het blijkt taai om dat samen vorm te geven. De mogelijkheden zijn nog beperkt.” David: “Dat komt omdat prioriteren geen capaciteit oplevert. We zijn als land niet goed in dit soort dingen. Dat zie ik bijvoorbeeld ook als we pilots willen doen. Dan moeten mensen elkaar gunnen om iemand anders’ projecten te doen. Het gaat dan al snel de kant op van een win-verlies-discussie. Daarom hebben we spelregels nodig. Op dit moment zijn de mogelijkheden vanuit de ACM om klantaansluitingen te prioriteren beperkt en ingewikkeld.”
'Overheden of netbeheerders?' Huib: “We hebben inderdaad meer ruimte nodig in de regels om dat te kunnen doen. Zeker nu we qua beschikbare capaciteit in de min zitten in Utrecht. En het moet helder zijn wie er verantwoordelijk voor is. Zijn dat overheden of netbeheerders? Dat moet op korte termijn duidelijk worden.” David: “In Nederland hebben we de neiging om het helemaal dicht te regelen. Dat is bij prioriteren ook zo. Het liefst komt er een computermodel waar een antwoord uit rolt wie wel of geen aansluiting krijgt, maar dan is er helemaal geen bewegingsruimte meer. Terwijl dat juist wel belangrijk is. Als we alles gaan dichtregelen in deze fase, gaat het allemaal langer duren. Je kunt alleen maar versnellen door het gewoon te doen en te experimenteren. Dan kan het zijn dat we af en toe wat collateral damage moeten accepteren, maar het alternatief, dat we stranden in allerlei discussies en er ondertussen niets gebeurt, kunnen we ons niet permitteren. Laten we gewoon aan de gang gaan.”
“In 2023 zijn we met de neus op de feiten gedrukt wat betreft de impact van een overvol stroomnet” Huib van Essen, gedeputeerde Provincie Utrecht
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 35
“Een ander punt waarop we proberen te versnellen is de verdeling van ruimte”, zegt David. “Daarin hebben we ook stappen gezet.” Huib: “Door de samenwerking in de Energy Board staan beperkingen qua netcapaciteit eerder op ons netvlies. Tot nu toe was energie-infrastructuur geen ruimtelijke afweging. Dat moet het nadrukkelijk wél worden; zijn eigenlijk al. Dat zijn we daarom aan het organiseren. Zo willen we bijvoorbeeld een soort energietoets opnemen in onze verordening.” David: “Dit soort afwegingen vinden plaats op plekken waar onze ruimtelijke ordeningsexperts niet aanwezig zijn. Die opereren meer in het tactische domein waar het gaat over het verkrijgen van grond voor onze infrastructuur. De bredere afwegingen die komen kijken bij het verdelen van ruimte, daar zit de lange termijnversnelling. Dat jij twee petten op hebt, helpt daarin enorm.” David: “Als we vooruitkijken naar 2024 en daarna, wat verwacht je dan?”
'Met angst en beven' Huib: “Het zit niet zo in mijn aard, maar ik ben best wel somber als het gaat om ontwikkelingen rond het stroomnet het komende jaar. Het is een heel zorgelijke situatie waarin we zitten. Ik kijk wel met angst en beven naar dit jaar. Lukt het ons om toch voldoende oplossend vermogen te vinden? Op dit moment wordt woningbouw in onze provincie al geraakt en de kans is groter dat het nog erger wordt. Dat gaat natuurlijk terecht veel commotie opleveren.”
David: “We voelen natuurlijk dat er slecht nieuws aankomt. Er zullen nieuwe plekken bijkomen waar het elektriciteitsnet vol is en klanten op de wachtlijst komen. Daar houd ik mentaal rekening mee. En ook met vragen als: ‘moeten we anders gaan prioriteren?’, ‘vinden we voldoende flexibiliteit?’ en ‘gaan we de kleinverbruiker harder raken?’ Tegelijkertijd verwacht ik ook doorbraken aan de ruimtelijke ordeningskant en versnellingen die we daar met elkaar in weten te faciliteren. Lukt het ons bijvoorbeeld om hoogspanningsstation Breukelen-Kortrijk uit te breiden en daarmee ruimte te creëren voor de hele provincie? Ik verwacht dat we in 2024 en de jaren erna echt wel dingen te incasseren hebben, maar ook dat we zaadjes kunnen oogsten die we samen hebben geplant.” Huib: “Ja, als Breukelen-Kortrijk een middel blijkt om dingen vlot te trekken, is het misschien niet acceptabel dat dat nog jaren duurt. Dan kunnen we gaan kijken of we dat niet naar voren moeten halen. Ik denk dat de urgentie ons in een andere dynamiek dwingt en dat we rigoureuzere keuzes moeten maken.”
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 36
Alles op verder versnellen
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 37
We zorgen voor netcapaciteit: bouwen Om iedereen toegang te kunnen geven tot het net richten we ons op de uitbreiding van ons elektriciteitsnet. Hiermee komen we de groeiende vraag naar netcapaciteit tegemoet. De pijler ‘bouwen’ is in onze strategie een van onze drie prioriteiten. Deze pijler richt zich op twee zaken: ervoor zorgen dat we onze projecten sneller kunnen uitvoeren én zorgen dat we nog eerder kunnen beginnen met de uitvoering van onze projecten.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 38
Bouwen KPI's
Toelichting
Eenheid
Resultaat 2022
Target 2023
Resultaat 2023
Target 2024
Investeringen in onze netten
Het aantal euro's dat we jaarlijks investeren in onze netten.
€ mln
712
825
832
960
Uitvoering Netgedreven Scope - E Scope - G
De mate waarin het geplande werk (capaciteitsuitbreidingen en/of vervangingsinvesteringen) is gerealiseerd.
%
93 96
100 100
99 110
100 100
Additioneel transportvermogen
De netto hoeveelheid netcapaciteit in mega-volt-ampère die in het rapportage jaar additioneel aan het totaal vermogen is toegevoegd.
MVA
437
425
513
500
Sneller bouwen
Ook in 2023 hebben we volop geïnvesteerd om meer netcapaciteit te creëren. We zetten alles op alles om congestie te voorkomen of zo snel mogelijk op te lossen. Dat doen we bijvoorbeeld door sneller te bouwen. In 2023 hebben we in totaal € 832 miljoen geïnvesteerd, € 120 miljoen meer dan in 2022 en een absoluut recordniveau. Met dat geld hebben we onder andere veel transportcapaciteit aan ons net toegevoegd. In 2023 hebben we ruim 500 MVA additioneel vermogen in ons net bijgeplaatst, genoeg om bijvoorbeeld alle woningen in Rotterdam in één keer van elektriciteit te voorzien. Het grootste deel (circa 75%) hebben we bijgeplaatst voor grootschalige industrie, denk aan grote klantaansluitingen in de haven. De overige 25% is nodig voor nieuwbouwwoningen, verduurzaming van bestaande bouw, groei mobiliteit, facilitering van uitbreiding binnen het MKB en natuurlijke groei. Al met al een heel mooi resultaat. Tegelijkertijd constateren we dat een groot deel van onze projecten langdurig en meerjarig zijn: van start tot realisatie gemiddeld vijf tot tien jaar. Van het werk dat we nu doen en de acties die we nu inzetten om te versnellen plukken we dus in veel gevallen pas over enkele jaren de vruchten.
Gelukkig zien we ook nu al resultaten, zo is in 2023 het eerste knelpunt opgelost met een structurele netuitbreiding: op Goeree-Overflakkee rondom Middelharnis is weer capaciteit beschikbaar (zie kader).
Regio Middelharnis heeft weer capaciteit Na een congestieperiode van 2,5 jaar is in de regio Middelharnis op GoereeOverflakkee weer netcapaciteit beschikbaar voor het grootschalig terugleveren van opgewekte stroom. Dit komt doordat Stedin begin november vorig jaar extra transformatoren en schakelinstallaties in bedrijf heeft genomen waardoor 35 MW aan vermogen beschikbaar is. Stedin heeft de 35 grootverbruikklanten (8,4 MW) op de wachtlijst benaderd om afspraken te maken over hun verzoek om transportvermogen. Nieuwe aanvragen vanuit Goeree-Overflakkee om (meer) stroom af te nemen blijft Stedin op een wachtlijst plaatsen. Dit is het gevolg van congestie op het 150kV transportnet van de landelijke netbeheerder TenneT in de Rotterdamse haven en omliggende regio’s zoals Goeree-Overflakkee en Voorne Putten sinds november 2022.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 39
Investeringen in onze netten We verdelen onze investeringen in drie categorieën: klantgedreven investeringen (investeringen op verzoek van klanten of overheden), netgedreven investeringen (investeringen om de capaciteit van het net te vergroten of de kwaliteit van het net op peil te houden) en metergedreven investeringen (investeringen in slimme meters). In alle categorieën zien we in 2023 een sterke groei ten opzichte van vorig jaar, maar met name bij onze netgedreven investeringen. Dit is in lijn met de steeds groter wordende opgave om capaciteit bij te plaatsen.
2019: € 646 mln 2022: € 712 mln 254 272 268 252 285
2020: € 620 mln 2023: €832 mln 258 276
351
410
2021: € 687 mln
Metergedreven investeringen
490
75
Klantgedreven
Netgedreven
geplande netgedreven investeringen liep vertraging op door de omgeving (bijvoorbeeld door langer durende vergunningstrajecten of om ecologische redenen) of schaarste van materiaal bij leveranciers. Met de vrijgekomen capaciteit hebben we dit jaar diverse andere projecten kunnen versnellen om zo de vertragingen zoveel als mogelijk te beperken. Daarmee hebben we uiteindelijk onze doelstelling op het waarmaken van de netgedreven scope van elektriciteit zo goed als gerealiseerd (99% van de 100%). De doelstelling op de uitvoering van de netgedreven scope van het gasnet (met name bestaande uit brossanering) hebben we dit jaar ook behaald (110% van de 100%). We hebben dit jaar 212 kilometer brosse gasleidingen vervangen of verwijderd en daarmee liggen we op schema om vóór 2028 alle brosse leidingen uit ons gasnet te hebben verwijderd. Met het verwijderen van brosse leidingen leveren we een bijdrage aan de reductie van CO2-uitstoot.
48
36
34
41
Slimme meters
59
24
32
16
16
Overige
Onze investeringen in slimme meters waren in 2023 € 41 miljoen. Dat is € 7 miljoen hoger dan in 2022. Ook hier verwachtten we meer te doen. Echter, in afwachting van goedkeuring van het wetsvoorstel rondom het afschaffen van de salderingsregeling en de impact daarop op de verdere uitrol van de slimme meter, zijn diverse werkzaamheden uitgesteld. Op dit moment heeft 87% (2022: 84,7%) van de huishoudens in Stedin gebied een slimme meter.
Klantgedreven investeringen
Overige investeringen
De klantgedreven investeringen vinden plaats op verzoek van klanten en overheden. Klantgedreven investeringen bedroegen in 2023 € 285 miljoen en waren daarmee € 33 miljoen (13%) hoger dan in 2022. We verwachtten een nog grotere stijging in klantaanvragen voor netwerkuitbreiding, met name in de woningbouw, maar deze stijging is in 2023 achterwege gebleven vanwege de haperende huizenmarkt. De benodigde klantgedreven investeringen blijven in de komende jaren hoog, gedreven door economische ontwikkelingen en (het tempo van) de energietransitie.
De overige investeringen waren in 2023 € 16 miljoen (gelijk aan 2022), waarvan € 10 miljoen in IT en het telecommunicatienetwerk. In het steeds complexer en flexibeler wordende energiesysteem is het noodzakelijk om (continu) inzicht te hebben in de status van ons (elektriciteits)netwerk. Voor onze bedrijfsvoering is Telecom daarom een onmisbare asset die strategisch uitgebouwd en beheerd wordt.
Netgedreven investeringen De netgedreven investeringen zijn de investeringen die wij doen om de capaciteit van het net te vergroten en de kwaliteit van het huidige net te borgen. Hieronder vallen het vervangen en verzwaren van stations en netten. In 2023 hebben we voor € 490 miljoen netgedreven investeringen gedaan. Dat is € 80 miljoen meer dan in 2022. Een deel van de
Investeringen in aantallen Om de betrouwbaarheid van de netten ook in de toekomst te borgen en dus congestie voor te zijn óf te verminderen plaatsen wij onder andere extra vermogen bij, bouwen we middenspanningsruimtes en leggen we kilometers nieuwe kabel aan. Middenspanningsruimtes zijn een van de belangrijkste schakels voor de energievoorziening van onze klanten. In deze ruimtes wordt middenspanning omgezet in laagspanning. Vervolgens
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 40
worden de laagspanningsdistributienetten gevoed, die er uiteindelijk voor zorgen dat de elektriciteit bij de aangesloten kleinverbruikers terecht komt. In 2023 bouwden we 266 van deze ruimtes; bijna net zo veel als in 2022. Enerzijds zijn we trots op dit resultaat; anderzijds beseffen we ons dat we echt verdere stappen moeten zetten om de ingeschatte opgave in 2030 (in totaal zo’n 6.000 stuks) waar te kunnen maken. Datzelfde geldt voor het aantal kilometers kabel. Dit jaar legden we 892 kilometer kabel aan, ruim 20% meer dan in 2022. De totale opgave tot 2030 is echter zo’n 12.000 kilometer. Ook hier zullen we dus vol moeten blijven inzetten op sneller bouwen.
Samenwerking met aannemers Door nog intensiever samen te werken met aannemers, en ook een deel van onze werkzaamheden bij de aannemers neer te leggen, kunnen we effectiever en daarmee sneller werken. Dit noemen we ‘opschuiven in de keten’. Afspraken rondom deze manier van werken hebben we in 2023 uitgewerkt en vastgelegd in zogenaamde ‘infracontracten’, zodat deze begin 2024 kunnen starten. Deze contracten maken ons klaar voor de toekomst. De prijsstructuur is vereenvoudigd om de administratieve last te verlagen. We hebben met de gecontracteerde aannemers de werkafspraken gezamenlijk, in detail, vooraf uitgewerkt zodat hierover geen onduidelijkheid is tijdens de uitvoering van projecten. Tot slot geeft de langdurige relatie zowel Stedin als de aannemers de mogelijkheid te investeren in medewerkers, innovatie, procesverbetering en efficiëntie, zodat we samen nog meer werk kunnen verzetten. De contracten zijn mede gegund op basis van prestaties van aannemers om CO2-uitstoot te verminderen en biodiversiteit te bevorderen.
Deze langdurige contracten met aannemers zijn we samen met drinkwaterbedrijven (Evides, Oasen, Vitens en Dunea) aangegaan. Dit maakt het mogelijk om zowel solowerk uit te kunnen laten voeren (puur gericht op het elektriciteits- en/of het gasnet) onder deze infracontracten, als ook gezamenlijk werk met de waterbedrijven (dus inclusief werk aan de drinkwaterleidingen), het zogenaamde multidisciplinair werken (zie kader).
Multidisciplinair werken Een deel van ons werk voeren we gezamenlijk uit met drinkwaterbedrijven en dat biedt veel voordelen: de grond hoeft maar één keer open, het geeft minder overlast, het bespaart geld, we kunnen personeel optimaal inzetten en het draagt bij aan de maakbaarheid van ons werk. In 2023 hebben we in het hele Stedin gebied de contractuele structuur opgezet om multidisciplinair te kunnen werken. De daadwerkelijke manier waarop we multidisciplinair werken, verschilt per regio.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 41
Medewerkers behouden We zijn er van overtuigd dat (werk)ervaring en (werk)plezier essentieel zijn om effectief en veilig te werken. We hebben daarom geïnvesteerd in het behoud van onze medewerkers. Onder andere door transparante en logische doorgroeimogelijkheden en loopbaanpaden voor kritische functies aan te bieden. Verder hebben we ervoor gezorgd dat onze medewerkers fit en vitaal blijven en hebben we de capaciteit van onze technische opleidingen vergroot. Daarnaast hebben we een succesvol programma voor zij-instromers en bieden we participatiebanen aan binnen Stedin. Lees hier meer over in het hoofdstuk 'Onze medewerkers'.
Slim en innovatief werken Om sneller te kunnen bouwen kijken we verder dan de (huidige) standaardoplossingen en technologieën. We zetten vol in op digitale innovatie en nieuwe technologieën. Binnen Stedin werken we met een technology radar, waarbij nieuwe trends in de gaten worden gehouden. We maken onderscheid in technologieën die onderzocht, getest en opgeschaald kunnen worden. Artificial Intelligence Artificial Intelligence (AI) is een belangrijke ontwikkeling die al veel impact heeft, maar waarvan we nog veel meer verwachten. Verschillende afdelingen binnen Stedin houden zich gericht bezig met het onderzoeken van kansen, het testen en het opschalen van AI-gerelateerde cases. In 2023 is onder andere gewerkt aan de inzet van AI om de effectiviteit van medewerkers te vergroten, klanten beter te bedienen, het netontwerp te automatiseren, het retourproces met beeldherkenning te versnellen en voorspellende modellen te genereren voor transport en het tijdig vervangen van assets. We hebben een Community of Practice opgezet om medewerkers mee te nemen in mogelijkheden en risico’s op het gebied van AI en kennis en vaardigheden te vergroten. De verwachting is dat in het eerste kwartaal van 2024 de definitieve tekst van de Europese AI Act bekend wordt. Dit geeft ons kaders voor de inzet van AI. Hier gaan we onze AI activiteiten op toetsen en het beleid waar nodig op aanpassen.
Tot die tijd hebben we als organisatie zelf richtlijnen opgesteld op het gebied van privacy en security, waar onze AI activiteiten aan moeten voldoen.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 42
Hololens Ook digitale tools voor (operationele) medewerkers worden steeds belangrijker. Een voorbeeld hiervan is de Hololens. De Hololens is een mixed reality bril die werkelijke beelden combineert met 3D-beelden. Met deze bril kun je op een veilige manier op afstand meekijken met werkzaamheden, waarbij het vier-ogenprincipe gewaarborgd blijft. Dit kan bij de juiste processen veel tijd schelen. Ook kan de Hololens gebruikt worden om een beeld te krijgen van hoe een nieuw te bouwen station in de omgeving past. Dit kan de afstemming met gemeenten en buurtbewoners en het verkrijgen van vergunningen versnellen. In 2023 zijn meerdere pilots uitgevoerd met de Hololens en in 2024 worden succesvolle pilots verder opgeschaald. Drones en grondradars Met de toenemende drukte in de ondergrond wordt het inzicht in de ondergrond een steeds belangrijker thema. Ook hier kunnen nieuwe tools en technologieën een grote rol spelen. Zo zetten we drones en grondradars (in combinatie met AI modellen) in om kabels en leidingen onder de dichte grond te detecteren. Bij een open sleuf testen we of we met de zogenaamde ‘lidar technologie’ snel en gedetailleerd onze kabels en leidingen kunnen inmeten en visualiseren. In 2023 vond een pilot in samenwerking met de gemeente Den Haag plaats om deze verschillende technologieën te testen.
In 2024 kijken we hoe we dergelijke technieken kunnen toevoegen aan bestaande tools en processen.
Van 'mof naar stekker' Het werkpakket voor Stedin is enorm, maar wordt letterlijk ook steeds zwaarder. Kabels worden steeds dikker en daarmee lastiger te hanteren. Invoeren en verbinden van kabels kost daardoor steeds meer tijd, is belastend voor de monteurs en leidt tot veiligheids- en kwaliteitsrisico’s. We zoeken daarom naar innovaties. Een van de ideeën – tot stand gekomen in een zogeheten ‘innovatiehub’ in samenwerking met andere netbeheerders is – de ‘stekkeroplossing’. Het handmatig maken van verbindingen, de zogenaamde ‘mof’, in het veld, bij weer en wind kost tijd. Hoe mooi zou het zijn als we zo’n verbinding in een fabriek, onder ideale en gecontroleerde condities, kunnen maken en testen zodat we in het veld alleen nog maar een stekker nodig hebben? Dit idee werken we nu verder uit. In 2024 verwachten we hier de eerste resultaten van.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 43
Eerder beginnen KPI's
Toelichting
Eenheid
Resultaat 2022
Target 2023
Resultaat 2023
Target 2024
Samenwerking afspraken gemeenten
Het percentage gemeenten waarmee gezamenlijke uitdaging is doorleefd en formele samenwerkingsafspraken distributienet zijn besproken
%
-
90
100
-
Bestemmingsplannen onherroepelijk
Aantal bestemminsplannen onherroepelijk in 2023 voor transportnet-uitbreidingen met een ruimtelijk component.
#
-
8
12
10
Eerder beginnen
Een belangrijk deel van onze projecten duurt van start tot realisatie gemiddeld vijf tot tien jaar. Daarbij duurt de voorbereiding van projecten vaak langer dan de daadwerkelijke bouw van een station zelf. Bestemmingsplanwijzigingen en processen om grondposities en bijbehorende vergunningen te verkrijgen duren vaak lang. Om sneller te kunnen bouwen richten we ons daarom ook op het versnellen van deze procedures. Zo kunnen we immers eerder beginnen. Dit doen we door de afstemming en samenwerking met (lokale) overheden te versterken en ons regionaal stakeholdermanagement te professionaliseren.
Samenwerken met overheden De plannen en de ruimtelijke inpassing van onze infrastructuur moeten we tijdig borgen in de plannen van (lokale) overheden. We hebben het afgelopen jaar daarom veel geïnvesteerd in de samenwerking met (lokale) overheden, het doorleven van plannen en het maken van samenwerkingsafspraken over het distributienet per gemeente en/of regio. We hebben onze organisatie deels ingericht naar regio's én geïnvesteerd in het strategisch en tactisch aankopen van grond. We hebben in 2023 conform ons plan met alle gemeenten in het Stedin gebied gesproken over hun plannen en afspraken gemaakt over ruimtelijke inpassing. Daarnaast is het ons gelukt om voor twaalf uitbreidingen van ons transportnet met een ruimtelijke component een onherroepelijk bestemmingsplan te verzorgen.
De Buurtaanpak Met de Buurtaanpak zorgen we er samen met onze gemeenten voor dat we het elektriciteitsnet in buurten in één keer toekomstbestendig maken, zodat gemeenten en bewoners hun verduurzamingsplannen kunnen realiseren. Eerder beginnen staat hierin centraal: eerder inzicht, eerder afspraken maken, eerder keuzes maken en eerder nieuwe stations plaatsen en kabels leggen. In 2023 hebben we gesprekken gevoerd met alle gemeenten in ons verzorgingsgebied (waar ons distributienet moet worden uitgebreid) over wat de Buurtaanpak betekent voor hun gemeente. We maken afspraken en leggen dit vast in een samenwerkingsovereenkomst. Deze vormt de basis voor een meerjarige samenwerking om samen te versnellen in de uitbreiding van het distributienetwerk per gemeente.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 44
Wat hebben we geleerd over bouwen? Door niet alleen eerder te beginnen, maar ook onze bouwprocessen kritisch onder de loep te nemen, vergroten we onze snelheid en effectiviteit. We verminderen het aantal te nemen stappen en gaan meer in ketens samenwerken. We zetten verder in op een effectieve samenwerking met aannemers en de drinkwaterbedrijven en maken gebruik van slimme en innovatieve oplossingen. Dit alles om te versnellen in de uitvoering van onze bouwopgave. Maar nog steeds duren projecten jaren en we realiseren ons dat er soms grenzen zijn aan hoe snel we kunnen opschalen. Met alleen bouwen redden we het niet. Ook moeten we onze bestaande netten optimaal benutten. De stappen die we daar in 2023 in hebben gezet leest u in het volgende hoofdstuk ‘Benutten’.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 45
IN GESPREK MET
Trudy Onland en Vinnie Veth Om aan de groeiende vraag naar elektriciteit te voldoen, moeten onze elektriciteitsnetten de komende jaren in omvang 2,5 keer zo groot worden. Dat is een enorme opgave, want om daar te komen moeten we veel meer en veel sneller bouwen. De noodzaak om meer mensen aan te trekken is groot. Maar ook netbeheerders kampen, net als de hele maatschappij, met een tekort aan (technisch) personeel. Daarom leiden we via de Stedin Bedrijfsschool ook steeds vaker nieuwe monteurs op die uit een heel ander vakgebied komen. COO Trudy Onland praat over het succes van dit zij-instromerstraject met oud-kok Vinnie Veth, die de opleiding tot monteur laagspanning volgde. “Ik maakte als kok lange dagen en het salaris was ook niet best. Ik was ook op zoek naar een nieuwe uitdaging en zo kwam Stedin op mijn pad”, zegt Vinnie. Stedin was hem niet helemaal vreemd, want vader Mattin werkte al bij Stedin als teamleider bij Instandhouding. Trudy: “Dat is toch mooi! En inmiddels ben je ook alweer doorgestroomd?” Vinnie: “Klopt. Ik heb eerst twee jaar de opleiding gedaan tot monteur laagspanning via het zij-instromerstraject. Nu werk ik als bedrijfsvoerder laagspanning. Eigenlijk per toeval. Ik had het namelijk onwijs naar mijn zin als monteur. Ik had al contact met collega’s van het Bedrijfsvoeringcentrum en dat leek me ook interessant. Ik ben gaan praten en kon eigenlijk meteen beginnen.”
“Als mensen niet in eerste instantie voor techniek kiezen, is het heel fijn dat ze dat in tweede, derde of vierde instantie wél doen” Trudy Onland, COO Stedin Groep
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 46
“De ontwikkelmogelijkheden waar iedereen het altijd over heeft, zijn er hier bij Stedin echt”, zegt Vinnie. “Bij veel bedrijven krijg je dat wel te horen, maar hier gebeurt het ook daadwerkelijk. Als je een opleiding aanvraagt bij je teamleider wordt het meestal ook direct goedgekeurd.”
Zij-instromers weten wat ze willen Vinnie: “Waarom vind jij zij-instromen zo belangrijk?” Trudy: “We zien helaas dat jongeren in hun schoolkeuze niet massaal voor de techniek gaan. Dat zag ik ook bij mijn neefje, bijvoorbeeld. Hij wilde installateur worden, ging naar een open dag en zag daar een kantine vol geïnteresseerden. Maar uiteindelijk zat hij alleen op de opleiding. Bleken ze voor de sportopleiding te zijn gegaan.” “En dat terwijl het een heel mooi vak is waarin je je kunt blijven ontwikkelen, zoals je zelf ook aangeeft. Als mensen niet in eerste instantie voor techniek kiezen, is het heel fijn dat ze dat in tweede, derde of vierde instantie wél doen. Collega’s die via het zij-instromerstraject bij ons komen werken – en dat zijn er sinds 2015 al ruim 350 – weten vaak al wat ze wel en niet willen. Ze kunnen, denk ik, bewuster kiezen dan wanneer je net van school komt. Dat maakt het zij-instromerstraject zo nuttig en belangrijk.”
Een record aan nieuwe collega's 2023 was op veel fronten een bewogen jaar voor Stedin, ook wat betreft de werving van nieuw personeel. In totaal verwelkomde Stedin 562 nieuwe collega's. Een record. En dat kan ook niet anders, want we hebben meer werk te doen dan ooit tevoren. Trudy: “Door de hoge energieprijzen en doordat mensen massaal overstappen op warmtepompen, zonnepanelen en elektrische auto’s, neemt de druk op het elektriciteitsnet opeens heel erg toe. Onze processen zijn nog niet op die explosieve vraag aangepast. Waar dat tot voor kort prima liep en een klein stukje van ons totale werk was, is het nu ineens een van onze grootste opgaven.” “Dat herken ik”, zegt Vinnie. “Er zijn veel ontwikkelingen en daardoor lopen we soms wat achter de feiten aan. We kunnen bijvoorbeeld veel meer uit de data van slimme meters halen dan we nu doen. We zijn er druk mee bezig om dat te optimaliseren.”
“Zij-instromen heeft me veel gebracht. Meer dan ik dacht, ook in het dagelijks leven” Vinnie Veth, Bedrijfsvoerder Stedin
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 47
“Je merkt dat we meer hebben te doen dan simpelweg meer werken”, geeft Trudy aan. “De processen moeten robuuster worden. We hebben 2023 gebruikt om te kijken hoe we dat gaan doen. Op laagspanningsniveau betekent dat bijvoorbeeld wijk voor wijk het net verzwaren, zodat we meer werk in kortere tijd kunnen doen.”
“Daar sluit ik me bij aan”, zegt Vinnie. “Ik hoop dat we ons verder gaan ontwikkelen en de energietransitie vooruit helpen. Dat we meer kunnen gaan voorspellen, bijvoorbeeld op het laagspanningsnet. Je ziet namelijk dat de problemen op het middenspanningsnet ook overslaan op het laagspanningsnet. Wij proberen dat vroegtijdig te zien en voor te zijn.”
“Je ziet die groei nog niet altijd direct terug in onze resultaten, maar achter de schermen is heel hard gewerkt om de komende jaren te kunnen versnellen", vervolgt Trudy. "Het was daarom best een taai jaar. We kwamen erachter dat we nog stappen moesten zetten, maar we hebben de koe bij de horens gevat en zijn er echt mee aan de slag gegaan. In alle transparantie en met elkaar. Juist doordat we stappen durfden te zetten, is dat ongemak nu weg.”
Trudy: “Leuk om je zo gepassioneerd te horen vertellen over je werk bij Stedin.” Vinnie: “Ja, het zij-instromen heeft me veel gebracht. Meer dan ik dacht, ook in het dagelijks leven. Ik ben veel handiger geworden. Daardoor kon ik bij mijn verhuizing heel veel zelf doen; de elektra vervangen, het toilet vernieuwen, tegelen... Omdat je leert om schoon, netjes en veilig te werken, neemt je zelfvertrouwen en zekerheid toe.”
Vinnie: “Je merkt dat inderdaad overal: Stedin-breed. Dat iedereen er een stapje bij heeft gezet.”
'We stonden nog nooit zo goed opgesteld als nu' Trudy: “Dat maakt 2023 een bijzonder jaar. Ik heb ook echt heel veel zin in komend jaar. We zijn nog niet waar we willen zijn, maar ik denk dat we nog nooit zo goed opgesteld stonden als nu. Ik verheug me erop hoe dat door gaat werken de komende jaren.”
En dat is niet alles. De jonge vader heeft nu meer tijd voor zijn gezin, heeft een beter salaris en uitdagend werk. “Ik zie mezelf zeker nog jaren bij Stedin werken. Dus ik zou zeggen: als je twijfelt, niet doen. Kom vooral bij Stedin werken en volg het zij-instromerstraject."
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 48
We maximaliseren het gebruik van onze netten: benutten In het nieuwe energiesysteem speelt iedereen een rol: de landelijke en regionale politiek, consumenten, het bedrijfsleven en de industrie. We moeten allemaal anders met energie omgaan dan we gewend zijn. Door de huidige netcapaciteit optimaal te benutten, creëren we ruimte op het net voor de groeiende klantvraag. We zoeken met klanten en stakeholders oplossingen om (tijdelijke) capaciteitsknelpunten in ons net te beperken of voorkomen. Bijvoorbeeld met de mogelijkheden die onze klanten hebben om flexibel om te gaan met hun energieteruglevering en -consumptie. In 2023 hebben we hier de eerste flexibiliteitscontracten voor afgesloten.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 49
KPI's
Toelichting
Eenheid
Resultaat 2022
Target 2023
Resultaat 2023
Target 2024
Flexibel gecontracteerd vermogen (MW)
Het totaal vermogen van klanten in MW die operationeel flex aanbieden en een bilateraal contract met Stedin hebben afgesloten.
MW
5
45
52
500
Digitaal bemeten MS-ruimtes (# cumulatief)1
Aantal MS-ruimtes dat voorzien is van een digitale meetinrichting die aangesloten is op de centrale omgeving en heeft gecommuniceerd.
#/%
5.000
5.970
5.365
27%
Optimaal benutten
1 Deze KPI is in 2023 geïntroduceerd en werd uitgedrukt in aantallen. Doelstelling voor 2024 is uitgedrukt in % om zo uiteindelijk in 2031 de 100% te bereiken.
In 2023 richtten de activiteiten vanuit het optimaal benutten van ons net zich op het zo goed als mogelijk voorspellen van de klantvraag en het verbeteren van het inzicht in, en monitoring en besturing van ons net, het uitwerken en inzetten van technische oplossingen, flexibiliteitsoplossingen en gedragsoplossingen om het gebruik van de aanwezige capaciteit te maximaliseren, en het uitvoeren, verbeteren en schaalbaar maken van onze processen voor congestiemanagement.
Voorspellen en sturen klantvraag Om meer congestiegebieden in ons werkgebied te voorkomen, is het belangrijk om de klantvraag zo goed als mogelijk te kunnen voorspellen. Als we zien dat de grenzen van ons net op een specifieke locatie in zicht komen, kunnen we met de klanten die op zoek zijn naar (uitbreiding van) hun transportcapaciteit proactief naar alternatieven zoeken. Samen met klanten zoeken we in dat geval naar de best passende oplossingen, afhankelijk van de lokale situatie en het soort aansluiting. Ook publiceren we capaciteitskaarten zodat klanten die zoeken naar een locatie om zich te vestigen zien waar nog capaciteit beschikbaar is.
We willen goed inzicht hebben in de huidige belasting en spanningskwaliteit van ons net. Daarom zijn we, op het middenspanningsnet, in 2023 onder andere verder gegaan met de uitrol, ontwikkeling en het testen van de derde generatie digitalisering in middenspanningsruimtes: de ‘DA-3 boxen’. Met deze digitale meetinrichting krijgen we beter inzicht in de belasting, spanningskwaliteit en omgevingscondities (onder andere luchtvochtigheid en temperatuur) van middenspanningsstations. Ons doel is om binnen zeven jaar ruim 22.000 middenspanningsruimtes van deze slimme technologie te voorzien. De uitrol van DA3 verloopt tot nu toe helaas langzamer dan gedacht, omdat de implementatie veel vraagt van mensen, processen en systemen. Begin 2024 zijn de eerste DA-3 boxen geïnstalleerd en zijn we begonnen om in stappen op te schalen om ons doel in 2031 te behalen. Intussen onderzoeken we continu hoe we kunnen versnellen en of we eerder klaar kunnen zijn dan 2031.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 50
Technische oplossingen
Cable pooling
De ‘spitsstrook’ op
Bij cable pooling sluiten we zowel zon- als windopwek aan op één aansluiting. Hierdoor kunnen we beter gebruik maken van de elektriciteitskabel, omdat het doorgaans niet waait als de zon schijnt en vice versa. De totale capaciteit van een aansluiting bij opwekinstallaties wordt maar beperkt benut. Toch moet de aansluiting piekbelasting aankunnen. Bij cable pooling regelen de klanten op piekmomenten, als het bijvoorbeeld toch waait én tegelijkertijd de zon schijnt, zelf de opwek van het zonne- of windpark terug zodat de elektriciteitskabel niet overbelast wordt. Met deze oplossing verhogen we het rendement op een aansluiting, er zijn minder aansluitingen nodig en we kunnen meer opwekvermogen kwijt op het net.
Vaak is het elektriciteitsnet uitgerust met een storingsreserve. Als een stroomkabel kapot gaat, hebben we een reservekabel die we inzetten om zo de storing aan de originele stroomkabel veilig en snel te verhelpen. Deze storingsreserve wordt ook wel de ’spitsstrook’ van het energienet genoemd. Hiermee voorkomen of beperken we de duur van een onderbreking in grote gebieden door het energietransport om te leiden bij storing of onderhoud.
Cable pooling biedt eigenlijk alleen maar voordelen voor de klant omdat hij direct kan worden aangesloten. Én het is mooi voor Stedin. Als we cable pooling toepassen op slechts 1% van onze grootverbruikklanten (ongeveer 200) besparen we – volgens de meest voorzichtige berekeningen – al gauw een jaar aan graafwerkzaamheden. Cable pooling heeft dus veel potentie.
Met technische maatregelen proberen we meer capaciteit uit de bestaande infrastructuur te halen. Dat kan bijvoorbeeld door apparatuur zwaarder te belasten waar dat veilig kan, de storingsreserve los te laten of door zowel zon- als windopwek aan te sluiten op één aansluiting: een soort van carpooling dus, maar dan voor stroom.
De stap die we nu in sommige gebieden zetten, is dat we de spitsstrook óók gebruiken als er geen storing is. Daarmee creëren we extra transportcapaciteit; met name voor duurzame opwek van energie door zon- en windparken. Als er een storing optreedt, hebben we dan alleen geen ‘reserve’ meer. Daarom hebben we afspraken gemaakt met de zon- en windparken die gebruik maken van de spitsstrook. In geval van storing mogen we hen tijdelijk afschakelen of het beschikbare vermogen tijdelijk (deels) terugregelen. Dit noemen we opweksturing. Om dat op afstand te kunnen doen hebben we een stuurbox ontwikkeld. Met een stuurbox sturen we opwekvermogen (van de zon- en windparken) en kunnen we deze grote opwekkers tijdelijk afremmen in hun productie. In 2023 zijn de eerste veldtesten uitgevoerd en in 2024 gaan we door met het uitwerken van deze oplossing. Meer over deze oplossing leest u op onze website.
Extra capaciteit door cable pooling In 2023 hebben we drie cable poolingprojecten in Zeeland gerealiseerd: op de provinciegrens bij Woensdrecht, in Borssele en in Koegorspolder bij Terneuzen (zie kader). In totaal hebben wij hierdoor ruim 80MWp extra aan kunnen sluiten op bestaande aansluitingen.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 51
Cable pooling in Koegorspolder In de Koegorspolder in Zeeland loopt een test met de cable pooling. Daar heeft een windmolenpark capaciteitsruimte en hebben we een batterij van een tweede klant op dezelfde kabel aangesloten. Als het veel waait, wekken de windmolens veel stroom op en is het voor de batterij-exploitant hét moment om in te kopen, omdat stroom dan goedkoop is. Het ‘overschot’ aan stroom op de kabel wordt dan lokaal afgenomen voordat het ons net belast. Als het niet waait, is het voor de klant met de batterij juist interessant om stroom te leveren aan het net, omdat het dan meer opbrengt. Juist op dat moment is er ruimte op de aansluiting omdat het windmolenpark de aansluiting niet belast. Een win-win dus. Deze pilot maakt gebruik van de voorgestelde verruiming van cable pooling op de bestaande Elektriciteitswet. Hierdoor kunnen wij zon, wind, én opslag op één aansluiting combineren. In de Eerste Kamer wordt hier op 13 februari over gestemd. Samen met Netbeheer Nederland hebben we in de Tweede Kamer gepleit om een verdere verruiming van cable pooling op te nemen in de nieuwe Energiewet, om ook combinaties met verbruik mogelijk te maken.
Inzet batterijen Batterijen zijn belangrijk in de energietransitie en bieden een mogelijkheid om optimaal gebruik te maken van ons net. In 2023 zijn ongeveer 65 aanvragen voor batterijen binnengekomen met een totaal vermogen van 1.300 MW, bovenop de 50 aanvragen van totaal 900 MW uit 2022. Deze opgave is enorm en het is voor Stedin niet mogelijk om deze vermogens zomaar in te passen. We sluiten alleen batterijen aan als het past en als batterij exploitanten afspraken willen maken over het netneutraal inzetten van batterijen. Dus alleen als ze meewerken om de overvolle netten te ontlasten.
Flexoplossingen Naast technische oplossingen zoeken we naar nog meer alternatieven om het elektriciteitsnet optimaal te benutten. Bijvoorbeeld door afspraken te maken met klanten om afnamecapaciteit te reduceren op piekmomenten of actief capaciteit op het net in te zetten om het net in balans te houden. Dit noemen we flexibel (regel)vermogen en is onderdeel van congestiemanagement. De afspraken die we maken met klanten leggen we vast in flexcontracten. Met de in 2023 afgesloten flexcontracten hebben we onze target van 45MW beschikbaar regelvermogen gerealiseerd. We zien echter dat dit niet genoeg is en hebben daarom een ambitieus target van 500MW voor 2024 vastgesteld. Een flexcontract moet voldoende aantrekkelijk zijn voor deelnemers, zodat zij er niet op achteruit gaan. Tegelijkertijd begrenzen wij het bedrag aan vergoedingen dat wij bereid zijn te betalen en kiezen we voor 'op kosten gebaseerde vergoedingen' voor de inzet van flexibel regelvermogen (zie kader). Dit betekent bijvoorbeeld dat een klant voor het terugregelen van vermogen op een zonnepark een vergoeding van Stedin ontvangt die vergelijkbaar is aan de omzet die de klant zou hebben gehad op de 'day ahead markt' uit de verkoop van energie die de klant anders had opgewekt.
Flexibel regelvermogen in Middelharnis en Noordring In zowel congestiegebied Middelharnis als Noordring is dit jaar veelvuldig congestie regelvermogen ingezet. In beide gebieden zijn het windparken die op verzoek van Stedin op specifieke momenten minder energie hebben ingevoed. Op deze wijze is de netbelasting binnen de grenzen van wat toelaatbaar is voor het net gebleven en hebben zich daar geen uitvalsituaties voorgedaan tengevolge van overbelasting.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 52
We beschikken over steeds meer oplossingen om de markt te kunnen bedienen. Daarin zijn grofweg twee oplossingsrichtingen te onderscheiden: het 'capaciteitsbeperkend contract' (CBC) dat voor de komende 24 uur (day ahead) wordt ingezet en 'redispatch' waarmee we de vraag naar transportvermogen proberen te verlagen door extra capaciteit in te kopen op bepaalde momenten van de dag (intraday).
Capaciteitsbeperkende contracten In deze contracten worden afspraken over de inzet van flexibiliteit voor meerdere jaren vastgelegd. Er zijn meerdere contractvormen: • Capaciteitssturende contracten – Grote batterijsystemen zijn belangrijk om de energietransitie mogelijk te maken. Batterijsystemen helpen door op piekmomenten energie te leveren of af te nemen. Ze kunnen echter ook extra netcongestie veroorzaken. Capaciteitssturende contracten zorgen ervoor dat batterijen dit ongewenste gedrag niet gaan vertonen. In 2023 hebben we de eerste zes contracten getekend met aanbieders van grootschalige batterijsystemen, met een totaal vermogen van 18 MW. Hieronder zijn batterijen bij zonen windparken, maar ook stand-alone batterijen. • Groepscapaciteitsmanagement – Bedrijven in congestiegebieden kunnen elkaar helpen door elektriciteit uit te wisselen zonder ons net te belasten. Zo kan een bedrijf met een groot zonnedak bijvoorbeeld elektriciteit leveren aan een koelbedrijf met uitbreidingsplannen. In congestiegebieden is het niet mogelijk voor grootverbruikers om een grotere aansluiting aan te vragen, maar via een samenwerking en slimme sturing kunnen plannen toch doorgang vinden. Stedin is in Tholen gestart met een eerste pilot voor bedrijven (zie kader Energyhub). • Statische capaciteitsbeperkende contracten – Het elektriciteitsnet is niet altijd volledig benut.
Door capaciteit vrij te geven in bepaalde tijdsblokken lukt het Stedin om klanten die daar op kunnen anticiperen toch ruimte te geven op het net. In 2023 past Stedin deze contractvorm op beperkte schaal toe in een aantal pilotsituaties (zie kader Schoolvoorbeeld).
Schoolvoorbeeld Voor de opening van de nieuwe middelbare school Het Element in Amersfoort was er onvoldoende capaciteit op het net om de school van elektriciteit te voorzien. De opening kwam hierdoor in de knel. Door samen met Stedin naar oplossingen te zoeken, kon de school toch op het gewenste moment open. De school onderzocht wanneer zij de meeste stroom verbruiken: tussen 8.00 en 16.00 uur. Met Stedin staat nu de afspraak dat de school tussen 16.00 uur en 20.00 uur minder elektriciteit verbruikt: het moment waarop huishoudens over het algemeen veel stroom verbruiken.
Redispatch Waar capaciteitsbeperkende contracten een dag vooruit kijken kan Stedin met redispatch contracten bijsturen op de dag zelf. Een redispatch contract is meestal een tijdelijk contract om in een congestiegebied overbelasting van het netwerk te voorkomen. Voor het aanbieden en afhandelen van deze contracten maakt Stedin gebruik van het platform GOPACS (Grid Operators Platform for Congestion). Stedin plaatst de congestiesituatie als order in GOPACS. Deelnemers met een aansluiting in het congestiegebied kunnen reageren door een order te plaatsen op een bij GOPACS aangesloten energiehandelsplatform. Het gebruik van GOPACS is bij Stedin nog in de opbouwfase. We verwachten dat we GOPACS steeds vaker gaan inzetten.
Introductie
Waar we nu staan
Alles op verder versnellen
Organisatie en bestuur
Jaarrekening 2023
Overige gegevens
Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 53
PRAKTIJKVOORBEELD
Energyhub Tholen matcht capaciteit en verbruik In Tholen ligt een bedrijventerrein waar een groep bedrijven hard werkt aan verduurzaming en slim omgaan met energie om het net zo optimaal mogelijk te benutten. Het terrein ligt binnen het congestiegebied Noordring, waar zowel opwekals afnamecongestie is. In september 2023 heeft Stedin een groepscapaciteitsovereenkomst getekend met deze groep bedrijven die samenwerkt als een ‘energyhub’. Dit is de eerste keer dat Stedin zo’n overeenkomst aangaat met een energyhub (e-hub). Het is zelfs de eerste e-hub die een netbeheerder op deze manier, met een overeenkomst die opschaalbaar wordt, contracteert.