9a Stedin GroepJaarverslag 2023.pdf

Verder versnellen Jaarverslag 2023

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie

Inhoudsopgave Introductie

3

Over ons 2023 in cijfers Voorwoord van de CEO Jaaroverzicht 2023 Strategie: iedereen toegang tot het net Waardecreatiemodel Stakeholders en materialiteit

4 7 9 10 12 16 17

Waar we nu staan

19

Ontwikkelingen in samenleving en energiemarkt 2023: een bewogen jaar Gevolgen voor energiemarkt en Stedin Voortgang energietransitie File op het stroomnet: congestie

20 21 23 28 31

Alles op verder versnellen

36

We zorgen voor netcapaciteit: bouwen Bouwen Eerder beginnen We maximaliseren het gebruik van onze netten: benutten Voorspellen en sturen klantvraag Technische oplossingen Flexoplossingen Gedragsoplossingen We zorgen voor netkwaliteit: beheren Leveringsbetrouwbaarheid van elektriciteit

37 38 43 48 49 50 51 54 57 58

Leveringsbetrouwbaarheid van gas Overige prestaties Dienstverlening en effectiviteit Marktfacilitering Duurzame gassen & alternatieve warmte Maatschappelijke prestaties Randvoorwaarden Financieel gezond Onze medewerkers Veiligheid & Cybersecurity

60 62 63 66 68 72 84 85 89 100

Enkelvoudige balans Toelichting op de enkelvoudige jaarrekening

210 212

Overige gegevens

217

Statutaire winstbestemming Bijzondere aandelen Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Assurance rapport niet-financiële informatie

218 219 220 228

Aanvullende informatie

231

Organisatie en bestuur

110

Governance Corporate Governance Risicomanagement In control-verklaring Verslag van de raad van commissarissen Personalia raad van commissarissen Personalia raad van bestuur Remuneratierapportage over 2023

111 112 120 132 133 139 140 141

Jaarrekening 2023

143

Geconsolideerde winst-en-verliesrekening Geconsolideerd overzicht totaalresultaat Geconsolideerde balans Geconsolideerd kasstroomoverzicht Geconsolideerd mutatieoverzicht groepsvermogen Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening Enkelvoudige winst-en-verliesrekening

144 145 146 148 149 151 209

Verslaggevingsbeleid Vijfjarenoverzicht Materiële vaste activa naar activiteiten Materiële niet-financiële informatie Sustainable Development Goals Impactmodel Risico's door klimaatverandering SWOT-ANALYSE Stakeholders en interactie met onze omgeving Proces dubbele materialiteitsanalyse Connectiviteitstabel GRI Index Begrippenlijst Disclaimer Colofon

232 234 237 238 242 244 246 249 250 255 258 269 279 284 285

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 3

Introductie

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 4

Over ons Stedin Groep in de energieketen

Ons verzorgingsgebied

Met onze gas- en elektriciteitsnetten zijn we een vitale schakel voor economische activiteiten in ons werkgebied. We werken samen met andere partijen die onderdeel zijn van de energieketen. Dit zijn producenten van elektriciteit en gas, de landelijke distributeurs van elektriciteit en gas TenneT en Gasunie, onze leveranciers, de andere regionale netbeheerders en de organisaties die toezien op de betrouwbaarheid, betaalbaarheid, veiligheid en duurzaamheid van onze energievoorziening. Stedin Groep is een semipublieke organisatie: een naamloze vennootschap waarvan de aandelen in handen zijn van overheden, namelijk 42 gemeenten en de Nederlandse staat.

We beheren en onderhouden de energienetten in het grootste deel van Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland. Binnen ons gebied wonen zo'n 5,5 miljoen mensen. Drie van de vier grootste steden van Nederland vallen eronder, plus de Rotterdamse en Zeeuwse haven- en industriegebieden en de glastuinbouw. Ook hoort een deel van Noord-Holland en Friesland bij ons werkgebied. Stedin Groep opereert en is gevestigd in Nederland. Ons hoofdkantoor is gevestigd aan de Blaak 8, 3011 TA in Rotterdam.

Energieketen Toezichthouders

Landelijke energie-opwek

Landelijke energiedistributie TenneT hoogspanningsnet

Gasunie gastransportnet

Regionale energiedistributie

Particuliere & zakelijke klanten Regionale opwek en teruglevering

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 5

Onze activiteiten Stedin Groep concentreert zich op alle activiteiten die samenhangen met het aanleggen, beheren en onderhouden van energienetten. Daarnaast faciliteert Stedin Groep de energiemarkt. Stedin Groep bestaat uit verschillende bedrijfsonderdelen: netbeheerder Stedin opereert in de gereguleerde markt, infrapartners NetVerder en DNWG voeren niet-gereguleerde activiteiten uit. Stedin Netbeheer, NetVerder en DNWG zijn separate dochtervennootschappen van Stedin Holding. De niet-gereguleerde activiteiten droegen in 2023 voor 1,6% bij aan de omzet (2022: 2,6%).

Hoe we zijn georganiseerd

Stedin Netbeheer Stedin Netbeheer heeft als netbeheerder de maatschappelijke taak om haar ruim 2,3 miljoen klanten toegang te verlenen tot een veilige, betrouwbare en betaalbare energievoorziening. Stedin Netbeheer opereert naast vijf andere regionale netbeheerders in de gereguleerde markt. Bij Stedin Netbeheer werken ultimo 2023 5.471 medewerkers. Dit zijn 4.465 interne medewerkers (man: 3.607; vrouw: 858), en 1.006 externe medewerkers (man: 795; vrouw: 211).

NetVerder NetVerder draagt bij aan de energietransitie met de ontwikkeling, realisatie en onderhoud van energie-infrastructuren voor warmte, stoom en biogas. Ook verdiept NetVerder zich in onafhankelijk transport en distributie van andere nieuwe energievormen en –dragers. NetVerder is een zelfstandig onderdeel van Stedin Groep. Bij NetVerder werken 18 medewerkers. Dit zijn 12 interne medewerkers (man: 9; vrouw: 3), en 6 externe medewerkers (man: 6, vrouw: 0).

DNWG Infra DNWG Infra (opererend onder de naam DNWG) onderhoudt en beheert de elektriciteits- en gasnetten van Stedin Netbeheer en het waternet van Evides in Zeeland en Goeree. In 2023 is besloten om de uitvoering van de storings- & onderhoudswerkzaamheden water die worden uitgevoerd in samenwerking met Evides te beëindigen. 2024 zal gebruikt worden als transitiejaar zodat Evides deze activiteiten volledig zelfstandig kan gaan uitvoeren. Bij DNWG Infra werken ultimo 2023 348 medewerkers. Dit zijn 307 interne medewerkers (man: 255; vrouw: 52), en 41 externe medewerkers (man: 36, vrouw: 5).

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 6

Joint arrangements Voor specifieke activiteiten vormen we joint arrangements met andere partijen.

Utility Connect Utility Connect B.V. is een joint arrangement met netwerkgroep Alliander. Utility Connect leest met een eigen draadloos telecommunicatienetwerk meetgegevens van slimme meters uit en communiceert met smart-grid toepassingen. Hiermee kunnen we meetgegevens aanleveren aan marktpartijen en energiestoringen verkorten en voorkomen.

TensZ TensZ B.V. is de gezamenlijke organisatie van TenneT en Stedin voor beheer en onderhoud van hoogspanningsnetten. Beide partijen zijn voor 50% aandeelhouder.

Stichting Zeeuwse Publieke Belangen De Stichting Zeeuwse Publieke Belangen is een samenwerking tussen de Provincie Zeeland, de Zeeuwse gemeenten en Stedin Groep. De stichting is in 2017 opgericht om de afspraken in het kader van de verkoop van DNWG aan Stedin Groep over onder andere werkgelegenheid, energievoorziening en energietransitie te borgen. Om de energietransitie in Zeeland te stimuleren stelt de stichting budget beschikbaar. Een overzicht van de initiatieven is te vinden op de site van de stichting.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 7

2023 in cijfers Door forse investeringen te doen werkt Stedin in nauwe samenwerking met stakeholders aan het mogelijk maken van de energietransitie. Dit doen we door veilig sneller te bouwen, het huidige net flexibeler te benutten én het net goed te beheren. Dit alles voor een betrouwbare energievoorziening voor onze klanten. Hierbij hebben we oog voor onze medewerkers zodat zij graag bij ons werken, zich kunnen ontwikkelen en zich veilig voelen bij een maatschappelijk betrokken en financieel gezond Stedin. Door zo duurzaam mogelijk te werken aan een nieuw energiesysteem gebaseerd op decentraal opgewekte duurzame energie, dragen we bij aan (inter)nationale doelstellingen om CO2-uitstoot te reduceren. Dit doen we door én de uitstoot van onze eigen bedrijfsvoering te minimaliseren én onze klanten in staat te stellen hun CO2-uitstoot te reduceren. Voor nadere duiding van onderstaande cijfers en hoe deze cijfers samenhangen met onze strategie, materiële onderwerpen, strategische risico’s en kansen verwijzen wij naar de connectiviteitstabel.

Bouwen

513 MVA Investeringen

Additioneel vermogen

Investeringen

Benutten

€ 832m

22

Congestie­­gebieden

266

Additionele MS-ruimtes

52 MW Flexibel vermogen

Klantgemak consument

Leveringsbetrouwbaarheid E

99,9961%

Uitvoer gepland onderhoud E

Cultuurwaarde ‘Vooruit’

98%

5.520 FTE

0,24 LTIR

Dataverstrekking slimme meter

1,9% Participatiebanen Financieel

14%

Beheren

91%

Additioneel gelegde kabels

7,3

Maatschappelijk betrokken

Klanten

79%

892 km

Medewerkers

96%

99,9999%

Leveringsbetrouwbaarheid G

Uitvoer gepland onderhoud G

212 km

Sanering brosse leidingen

FFO/Net debt

CO2 uitstoot

100%

Vergroening E netverliezen

45,4% Solvabiliteit

419.777 ton*

CO2-equivalent uitstoot * Dit cijfer betreft de totale uitstoot CO2 scope 1, 2 en 3 inclusief de 100% vergroening van onze E netverliezen. Lees hier meer over in het hoofdstuk ‘Maatschappelijke prestaties’

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 8

“Om onze netcapaciteit te vergroten en de kwaliteit van onze netten hoog te houden, investeerden we ruim 15% meer dan vorig jaar” Koen Bogers, CEO Stedin Groep

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 9

Voorwoord van de CEO 2023 was het eerste jaar van de strategie Bouwen, Benutten, Beheren. Het leeft binnen Stedin. Je hoort het overal terug. De strategie is helder, benadrukt prioriteiten en maakt het eenvoudiger om te kunnen sturen. Maar de weerbarstige praktijk – zoals versnelling energietransitie, geopolitieke ontwikkelingen en schaarste in materialen en technici – maakt de opgave waar we voor staan niet eenvoudiger. Hoewel we qua opschaling veel stappen hebben gezet, is het ons vorig jaar niet gelukt om toename van congestie te voorkomen. Consumenten en bedrijven stappen massaal over op duurzame energie en dat kan het huidige elektriciteitsnet niet aan. Verder versnellen van de uitbreiding - en het optimaal benutten van het bestaande elektriciteitsnet heeft daarom onze hoogste prioriteit. Daarnaast moeten we naar het totale energiesysteem kijken. Duurzame gassen kunnen het elektriciteitsnet ontlasten omdat distributie (of levering) hiervan via het bestaande gasnet kan plaatsvinden. Om onze netcapaciteit te vergroten en de kwaliteit van onze netten hoog te houden, investeerden we met € 832 miljoen, ruim 15% meer dan vorig jaar. Dat was geen eenvoudige

“We zijn er trots op dat onze aandeelhouders unaniem akkoord zijn gegaan met de toetreding van de Rijksoverheid als aandeelhouder van Stedin Groep.”

opgave, omdat sommige trajecten complexer bleken te zijn of langer duurden dan gedacht. Om sneller te kunnen bouwen spraken we met bijna alle gemeenten in ons verzorgingsgebied over hun verduurzamingsplannen en vergunningstrajecten. We startten meerdere projecten tegelijk op en werkten intensiever samen met andere partijen. Zo sloten we langdurige nieuwe contracten af met onze aannemers met afspraken voor een nog betere samenwerking. Ondanks alle inspanningen om te versnellen, duurt het nog jaren voordat de benodigde extra capaciteit er is. Daarom werkten we in 2023 ook verder aan verschillende oplossingen om het bestaande net beter te benutten. Bijvoorbeeld door de klantvraag beter te voorspellen en flexcontracten aan te bieden. Wat betreft het flexibel gebruiken van duurzame energie is er meer bewustwording nodig en scherpere keuzes. Van alle capaciteit die we op het net tot 2030 bijbouwen, gaat in sommige gebieden 25% op aan laadpalen. Door laden in de avondpiek in te perken komt meer ruimte beschikbaar en kunnen we meer woningen aansluiten. Als Stedin staan we voor een opgave die we niet alleen kunnen oplossen. Er ligt een gezamenlijke verantwoordelijkheid van netbeheerders, politiek, bedrijfsleven en burgers. We zijn er trots op dat onze aandeelhouders in december unaniem akkoord zijn gegaan met de toetreding van de Rijksoverheid als aandeelhouder van Stedin Groep.

Een prachtig resultaat na een lang en intensief traject waarbij ik soms echt wel even wakker heb gelegen en me afvroeg of het allemaal zou lukken. Het extra vermogen dat de Staat met zich meebrengt hebben we hard nodig om te blijven investeren in de uitbreidingen en verzwaringen van het elektriciteitsnet. In 2023 hebben we onze ESG-strategie herijkt. Hoewel we al oog hadden voor de sociale aspecten en governance en we ons werk al zo duurzaam mogelijk uitvoerden - met de laagst mogelijk CO2-uitstoot - moet deze nieuwe strategie nog meer bijdragen aan een integrale blik op duurzaamheid. Bij Stedin kennen we een sterke drive om goed te doen voor de klant en het liefst zo snel mogelijk. Maar dit mag nooit ten koste gaan van veiligheid. Op dat gebied hebben we in 2023 de balans gelukkig steeds beter weten te vinden. Bijvoorbeeld door elkaar nog meer aan te spreken op veilig handelen. Dat we dat doen, maakt me trots. Trots op alle medewerkers, zowel buiten als op kantoor. Want alleen samen kunnen we verder versnellen.

Namens de raad van bestuur, Koen Bogers

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 10

Jaaroverzicht 2023 1e kwartaal 27 januari - Eind januari werd duidelijk dat het vermogen van zonnepanelen het jaar daarvoor de grootste groei kende tot dan toe. 107.264 huishoudens lieten in 2022 voor een vermogen van 484 megawattpiek nieuwe zonnepanelen installeren op het elektriciteitsnet van Stedin. Inmiddels weten we ook de cijfers over 2023 en zien we dat de groei in 2023 heeft doorgezet. In 2023 zijn bij 145.000 huishoudens zonnepanelen geïnstalleerd voor een vermogen van 599 megawattpiek. 6 maart - Enexis, Stedin en Liander hebben samen met leverancier Connectens een compacte aansluitmodule (CAM) ontwikkeld voor onbemande objecten als laadpalen, reclamezuilen en straatverlichting. Monteurs kunnen de CAM drie keer sneller monteren zodat meer tijd overblijft voor ander werk dat nodig is om de energietransitie te versnellen.

2e kwartaal 30 mei – De aandeelhouders van Stedin Groep hebben drs. D.G. (Doede) Vierstra RC op 26 mei herbenoemd als voorzitter van de raad van commissarissen. 19 juni - Stedin lanceert de campagne ‘Zonwassen’ om mensen er bewust van te maken om elektriciteit te gebruiken in het ritme van de natuur. Zo blijft het stroomnet beter in balans. Onderdeel van de campagne is de ‘Zonnerette’, een pop-up wasserette waar mensen gratis hun was kunnen doen, zolang er voldoende zonne-energie beschikbaar is.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 11

26 juni - Met het Open Innovatie WarmteNet in fieldlab The Green Village op TU Delft Campus bieden Stedin Groep, Alliander en Enexis Groep bedrijven de ruimte om in een bewoonde en regelluwe omgeving warmte-innovaties te testen en onderzoeken met warmtenetten uit te zoeken.

3e kwartaal 4 juli - Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) heeft uitspraak gedaan over beroepen van netbeheerders (regionale netbeheerders, TenneT en GTS) tegen de methodebesluiten van de ACM. Volgens het CBb moet de ACM de methodebesluiten op een aantal punten aanpassen, waaronder de manier waarop de productiviteit van regionale netbeheerders wordt ingeschat. 19 juli - Het hoogspanningsnet in de provincie Zeeland zit nagenoeg aan de maximale capaciteit voor grootverbruikers. In totaal ligt hier een aanvraag van 3,5 gigawatt aan extra vermogen. TenneT heeft hierop melding gedaan bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM), waardoor aanvragen groter dan 3x80 ampère op een wachtlijst worden geplaatst. 26 september - In Tholen is een pilot gestart om de ruimte op het lokale elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken. Er werd een ‘groepscapaciteitsovereenkomst’ getekend tussen energy hub REC Tholen en netbeheerder Stedin. Het is de eerste e-hub die een netbeheerder op deze manier, met een overeenkomst die opschaalbaar wordt, contracteert.

4e kwartaal 18 oktober - Het kabinet kondigt maatregelen aan om het elektriciteitsnet meer te kunnen ontlasten en beter te benutten. Dat is nodig omdat in zowel het Rotterdamse havengebied en omliggende gemeenten op de eilanden Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee als in de provincies Utrecht, Zeeland en Noord-Holland sprake is van krapte op het elektriciteitsnet. Dat blijkt uit onderzoek van TenneT. De verwachting is dat tussen 2027 en 2029 meer capaciteit beschikbaar komt.

31 oktober - ACM heeft brede steun ontvangen op het voorstel om het verlenen van voorrang aan projecten die bijdragen aan belangrijke maatschappelijke doelen vast te leggen in een wettelijke regeling. Netbeheerders krijgen met dit voorstel de mogelijkheid om af te wijken van het gebruikelijke principe ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’ bij het geven van toegang tot het elektriciteitsnet. 1 december - In de regio Middelharnis op het eiland Goeree-Overflakkee is sinds 2,5 jaar weer ruimte voor nieuwe initiatieven die grootschalig duurzaam opgewekte stroom willen terugleveren aan het elektriciteitsnet. Dit komt doordat Stedin begin november dit jaar extra transformatoren en schakelinstallaties in bedrijf heeft genomen waardoor 35 MW aan vermogen beschikbaar is. 8 december - De aandeelhouders van Stedin Groep zijn op de algemene aandeelhoudersvergadering van 8 december unaniem akkoord gegaan met de toetreding van de Nederlandse Staat (de Staat) als aandeelhouder van het netwerkbedrijf. Met dit besluit versterkt de Staat het eigen vermogen van Stedin met € 500 miljoen en wordt daarmee voor 11,9% aandeelhouder. Hiermee kunnen we blijven investeren in de uitbreidingen en verzwaring van het elektriciteitsnet.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 12

Strategie: iedereen toegang tot het net Iedereen in ons verzorgingsgebied toegang geven tot het net. Om dat mogelijk te maken moeten we onze netcapaciteit uitbreiden en de kwaliteit van ons net hoog houden. Dat is onze maatschappelijke opdracht én de kern van onze nieuwe strategie voor de periode 2023-2027. Dat doen we door te bouwen, te benutten en te beheren. In dit jaarverslag rapporteren we aan de hand van deze drie pijlers. De energietransitie is één van de grootste uitdagingen waar Nederland ooit voor heeft gestaan. De energieproductie verduurzaamt in rap tempo en het verbruik van elektriciteit groeit enorm. Tegelijkertijd houden we de kwaliteit van ons energienet hoog en maken we het gasnetwerk gereed voor de distributie van duurzame gassen, ook dit is onderdeel van de energietransitie.

Nieuw energiesysteem Nederland beweegt van een fossiel naar een duurzaam energiesysteem. Van centraal opgewekte energie bij een energiecentrale naar decentraal opgewekte energie met zonnepanelen of met windmolens op zee. Daarmee wordt de vanzelfsprekendheid van energie anders en moet heel Nederland de duurzame energie zoveel mogelijk gebruiken dichtbij de plaats en op het moment waarop het wordt opgewekt. Met slimme technieken houden we het energiesysteem in balans, ook als de zon even niet schijnt en de wind even niet waait. Al die nieuwe energie brengen wij via onze netten naar onze klanten. Want dat is wat wij doen: samen werk maken van een leefwereld vol nieuwe energie. We dragen bij aan de Nederlandse duurzaamheidsambities en werken aan het energiesysteem van de toekomst: een ongekend grote opgave! Dit doen we met oog voor de leefwereld om ons heen.

Voor het energiesysteem van de toekomst is een goed functionerend net nodig. Een net met voldoende capaciteit én een net met hoge kwaliteit. Hier ligt de komende jaren onze focus. We gaan sneller bouwen, de netten beter benutten en we blijven ze betrouwbaar beheren. Alles wat we doen, stellen we in dienst hiervan.

We zorgen voor netcapaciteit • Bouwen: we leggen nog meer kabels en leidingen en bouwen extra stations. Zo kunnen we onze klanten aansluiten op ons energienet. Ook nieuwe afnemers én opwekkers. • Benutten: alleen bouwen is niet genoeg. We gaan het net beter benutten door vraag en aanbod van energie goed op elkaar af te stemmen en de beschikbare netcapaciteit zo slim mogelijk in te zetten. Zo raakt het net minder snel vol.

We zorgen voor netkwaliteit • Beheren: we willen onze prestaties hoog houden. Dat doen we onder andere door de kwaliteit van ons energienet te borgen. Een betrouwbare en veilige energievoorziening staat voorop.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 13

Dat doen we samen Kiezen voor het één, gaat soms ten koste van het ander. Dat is met het focussen op onze netten ook zo. Tegelijkertijd biedt het ook kansen. Kansen voor innovatie, bijvoorbeeld. We ontdekken nieuwe manieren om sneller en effectiever te bouwen. We ontwikkelen slimme flexoplossingen en omarmen digitalisering. Hier draagt iedereen binnen Stedin aan bij, maar ook onze omgeving. Veel klanten en energieondernemers willen helpen met het goed benutten van ons net, zoals tuinders, klanten met regelbare zonne- en windparken, en klanten met grootschalige opslagcapaciteit. Er zijn ook genoeg kansen voor bedrijven die met ons meedenken om versneld het net uit te breiden, door co-creatie met bijvoorbeeld water- en infra-bedrijven.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 14

Op weg naar een ESG-gedreven organisatie hebben we eind 2023 onze ESG-strategie herijkt. Voor deze nieuwe ESG-strategie hebben we ambitieuze doelen op het gebied van Milieu (Environmental), Sociaal (Social) en Bestuurlijk (Governmental) geformuleerd. Voor de periode 2024-2030 hebben we hier € 150 miljoen voor gereserveerd.

Biodiversiteit We zetten ons in om biodiversiteit te versterken. Daarbij zien we dat we vooral in de leveranciersketen significante impact hebben op de biodiversiteit. Dat gaan we in 2024 verder onderzoeken, waarbij we verwachten dat veel van onze maatregelen voor CO2-reductie en circulariteit ook positief effect hebben op de biodiversiteit in de keten. Daarnaast blijven we werken aan biodiversiteit op- en rond onze eigen stations.

Environmental: groen & duurzaam

Social: ontwikkeling, veilig & inclusief

We versnellen de energietransitie door sneller te bouwen en het bestaande net beter te benutten. We dragen hiermee bij aan de verduurzaming in Nederland, maar het rechtvaardigt niet volledig dat Stedin zelf een negatieve impact heeft met haar bedrijfsvoering. We zoeken daarom naar oplossingen om enerzijds de energietransitie te versnellen en tegelijkertijd een minder negatieve – of zelfs positieve – impact te hebben op onze omgeving met onze bedrijfsvoering. Daar waar een dilemma optreedt maken we scherpe beleidskeuzes. De realisatie van de energietransitie gaat voor. Dat willen we zo duurzaam mogelijk doen, maar wel in die volgorde. De meerwaarde voor de maatschappij van de realisatie van de energietransitie is nu eenmaal groter dan de duurzaamheidswinst die in onze bedrijfsvoering gerealiseerd kan worden.

We willen een afspiegeling zijn van de wereld waarin we werken en de diversiteit in de maatschappij terugzien bij onze medewerkers. Daarom zorgen we voor een werkplek waar iedereen zichzelf kan zijn, medewerkers ruimte hebben om zich te blijven ontwikkelen, is veilig (samen)werken eerste prioriteit en doen we er alles aan om de fysieke en mentale fitheid van onze medewerkers te vergroten.

Met oog voor onze leefwereld

Klimaatmitigatie Onze oude ambitie was om op weg te zijn richting een klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2030, waarbij we van plan waren om (eventueel) gebruik te maken van CO2-compensatie. Inmiddels zijn we geen voorstander meer van CO2-compensatie, omdat het principe discutabel is en de focus wordt weggehaald bij de oorzaken van het probleem. De nieuwe ambitie richt zich daarom op reductie van CO2-equivalenten. Circulariteit en afvalmanagement Voor ons betekent circulariteit dat we met name het gebruik van primaire grondstoffen zoveel mogelijk willen reduceren. Om dat te doen verschuiven we het accent in onze herijkte strategie naar de ontwerpfase. Dáár hebben we de meeste invloed om het gebruik van primaire grondstoffen te verminderen. De grootste winst valt te behalen in de categorieën kabels en beton voor gebouwen. Herinzet en afvalmanagement blijven ook belangrijk.

Goed werkgeverschap Voor goed werkgeverschap bouwen we verder vanuit een stevige basis. We richten ons op de volgende materiële thema’s: • Opleiden, leren en ontwikkelen • Veiligheid en gezondheid • Diversiteit en inclusie

Governance: integer & transparant We doen ons werk op een integere en transparante manier. Samen met onze stakeholders werken we aan duurzame waardecreatie voor de langere termijn. We nemen onze verantwoordelijkheid voor een duurzame en eerlijke manier van werken, ook in samenwerking met onze ketenpartners. We zorgen ervoor dat we de geldende wet- en regelgeving en geldende gedragsnormen voortdurend naleven. Een nieuw onderdeel voor Stedin onder goed bestuur is ketenverantwoordelijkheid. Omdat hier nog nieuwe wetgeving op moet komen, wordt dit onderdeel nog verder uitgewerkt. Lees op de website meer over onze ESG-strategie en de stappen die we daarin gaan zetten.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 15

CSRD De Corporate Sustainability Directive (CSRD), waar Stedin vanaf boekjaar 2024 aan moet voldoen, schrijft voor dat grote ondernemingen verplicht moeten rapporteren over hun duurzaamheidsprestaties. Hieronder valt het rapporteren over thema's waar wij met onze bedrijfsactiviteiten de meeste impact op milieu en maatschappij hebben, en vice versa aan de hand van bindende rapportagestandaarden, de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). In aanloop naar deze verplichtingen en omdat wij het als maatschappelijk bedrijf belangrijk vinden transparant te zijn over onze duurzaamheidsprestaties, hebben we stappen gezet voor wat betreft het aanpassen van onze governance en reporting organisatie; onze (dubbele) materialiteitsanalyse en hebben wij een selectie van niet-financiële cijfers waarmee we reflecteren op 2023 van assurance laten voorzien door onze externe accountant. In 2024 zetten we de verdere benodigde stappen om volledig te voldoen aan de CSRD.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 16

Waardecreatiemodel Input

Bedrijfsmodel

Output

Impact op materiële thema’s

Financiering

Missie

Bouwen

Toegang tot energie en leverings­betrouwbaarheid

We zetten ons groepsvermogen en rentedragende schulden in

Samen werk maken van een leefwereld vol nieuwe energie

Productiemiddelen

Visie

We zetten productiemiddelen en ingekochte middelen uit onze leveranciersketen in waaronder ons vastgoed en wagenpark

Kennis

We maken gebruik van innovatieve kennis, datatechnologie en cybersecurity

Medewerkers

De inzet van onze mede­werkers, hun competenties, capaciteiten en ervaring en motivatie om te innoveren

De energietransitie mogelijk maken door het sneller bouwen, optimaal benutten en goed beheren van de netten

Strategie Onze ambitie is ‘iedereen toegang tot het net’

Grondstoffen en energie

De grondstoffen, energie en geproduceerde middelen die wij gebruiken

Onze klanten kunnen rekenen op een betrouwbare, betaalbare en veilige energievoorziening

Klant- en stakeholder­beleving

Benutten

22 Congestiegebieden 98% Dataverstrekking slimme meter 52 MW flexibel vermogen

Bouwen | meer kabels, meer leidingen, meer stations Benutten | het uiterste uit ons netwerk halen Beheren | de kwaliteit van ons netwerk hoog houden

Klanten en stakeholders zijn in staat om lange termijn­(duurzaamheids-) plannen te ontwikkelen

Goed werkgeverschap

Onze medewerkers kunnen hun werk op een goede en duurzame manier uitvoeren

Klimaatmitigatie en adaptie​

Reductie van CO2-uitstoot (eigen én in de waardeketen) in lijn met klimaatakkoord Parijs

Biodiversiteit in de keten Beheren

Stakeholderdialogen

In dialoog met publieke en private stakeholders werken we samen en stellen we onze materiële thema’s vast

513 MVA additioneel vermogen 266 Additionele MS-ruimtes 892 Additionele km kabels

Overige doelen Dienstverlening & effectiviteit - Marktfacilitering ­Duurzaamheid - Duurzame gassen & alternatieve warmte Randvoorwaarden Financieel gezond - Medewerkers, leiderschap & cultuur ICT & verandercapaciteit - Veiligheid & cybersecurity

91% Uitvoer gepland onderhoud E 96% Uitvoer gepland onderhoud G 212 Kilometers sanering brosse leidingen

Uitbreiding van de variatie van organismen op het land en in het water

Circulair materiaalgebruik en ­afval­management ​

Verminderde uitputting van grondstoffen door minder gebruik primaire materialen

Bedrijfsethiek, integriteit en goed bestuur​​ We maken ethisch verantwoorde keuzes en handelen integer

Mondiale impact:

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 17

Stakeholders en materialiteit De uitdagingen die bij de energietranisitie horen, raken niet alleen Stedin, maar ook onze stakeholders. Op basis van de mate waarin onze stakeholders positieve of negatieve impact ervaren, hebben wij geanalyseerd welke thema's voor hen van materieel belang zijn in hun relatie met Stedin. Om deze thema's vast te stellen hebben wij in 2023, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de CSRD in 2024, voor de eerste keer een dubbele materialiteitsanalyse uitgevoerd. Een gedetailleerde beschrijving van hoe we deze analyse hebben uitgevoerd inclusief de belangrijkste overwegingen staat in de aanvullende informatie. In 2024 gaan we de dubbele materialiteitsanalyse aanvullen met onder andere een assessment van de waardeketen en een explicietere confirmatie met onze belangrijkste externe stakeholders. De dubbele materialiteitsanalyse geeft inzicht in thema's waarmee Stedin de meeste positieve en negatieve impact heeft op de samenleving (zgn. inside-out analyse ten behoeve van impact materialiteit) en welke onderwerpen (potentieel) van buitenaf de meeste impact hebben op de bedrijfsvoering van Stedin (zgn. outside-in analyse ten behoeve van de financiële materialiteit), rekening houdend met de daarbij behorende financiële risico’s en kansen.

De uitkomst van onze impactmetingen op de maatschappij en leefomgeving over 2022 zijn mede input geweest voor de dubbele materialiteitsanalyse. We starten hiermee de transitie van meten naar sturen op brede maatschappelijke lange termijn impact. Het bepalen van deze thema's helpt Stedin focus aan te brengen in haar strategie op die onderwerpen waar de impact op en van Stedin het grootst is, om zo positieve impacts te versterken en negatieve impacts te verminderen en te sturen op langetermijnwaardecreatie. Denk bijvoorbeeld aan de positieve impact op het welzijn van consumenten doordat zij betrouwbare toegang hebben tot energie (materieel thema 'Toegang tot energie en leveringsbetrouwbaarheid'). Dit is ook een van de strategische pijlers van Stedin. Of bijvoorbeeld het verkleinen van onze negatieve impact op klimaat door te sturen op het verkleinen van onze CO2-uitstoot wat gerelateerd is aan het materieel thema 'Klimaat mitigatie en adaptatie' en de nieuwe ESG strategie van Stedin. In ons Waardecreatiemodel vindt u de relatie van de materiële thema's met ons bedrijfsmodel, onze resultaten, de langetermijnimpact en de Sustainable Development Goals van de VN. In de connectiviteitstabel vindt u de samenhang tussen materiële thema's, strategische speerpunten, risico's en kansen en KPI's.

In de paragraaf 'Stakeholders en interactie met onze omgeving' besteden we meer aandacht aan onze stakeholderrelaties. De tabel op de volgende pagina geeft inzicht in onze materiële thema's en koppeling met langetermijnwaardecreatie.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 18

Materiële thema's: uitkomsten dubbele materialiteit Thema's en subthema's

Langetermijnwaardecreatie

Toegang tot energie en leveringsbetrouwbaarheid a. Investeren in veilige en toekomstvaste infrastructuur ten behoeve van de energietransitie b. Financiële en economische prestaties c. Cyber-, gegevens- en informatiebeveiliging

Energie is beschikbaar voor al onze klanten met hoge betrouwbaarheid en tegen maatschappelijk acceptabele kosten. Klanten krijgen een betrouwbare energievoorziening, die zowel fysiek, digitaal als sociaal veilig wordt geleverd.

Klant- en stakeholderbeleving

Klanten en stakeholders zijn in staat om langetermijnplannen te ontwikkelen, o.a. voor verduurzaming, uitbreiding of gebiedsontwikkeling. Stedin maakt dit mogelijk door transparant te communiceren over werkzaamheden en netinformatie beschikbaar te stellen.

Goed werkgeverschap a. Gezondheid en veiligheid b. Opleiden, leren en ontwikkelen c. Diversiteit en inclusiviteit

Onze medewerkers zijn in staat om op een goede en duurzame wijze bij te dragen aan de werkzaamheden van Stedin. Dit wordt mogelijk gemaakt door fysiek en sociaal veilige en inclusieve omstandigheden, de middelen en mogelijkheden om te leren en ontwikkelen, ondersteund door een divers medewerkersbestand.

Klimaatmitigatie en -adaptatie

Vermindering van klimaatverandering door een gereduceerde uitstoot van broeikasgassen (eigen emissies en in de waardeketen) in lijn met het klimaatakkoord van Parijs (1,5 graad scenario). Daarnaast houdt Stedin bij aanleg van nieuwe assets rekening met klimaatrisico's.

Biodiversiteit in de keten

Uitbreiding van de variatie van organismen op het land en in het water. De grootste impact ligt in Stedin's waardeketen door verminderd gebruik van energie en verminderd delven en verwerken van grondstoffen.

Circulair materiaalgebruik en afvalmanagement

Verminderde uitputting van grondstoffen door verlaagd gebruik van primaire (virgin) materialen voor onze assets. Daarnaast vergroten we het hergebruik van assets en verbeteren we recycling van grondstoffen.

Bedrijfsethiek, integriteit en goed bestuur

Als publieke organisatie maakt Stedin ethisch verantwoorde keuzes en behandelt klanten en stakeholders met integriteit. Wet- en regelgeving wordt nageleefd en er wordt meegewerkt aan fraudebestrijding.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 19

Waar we nu staan

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 20

Ontwikkelingen in samenleving en energiemarkt Diverse ontwikkelingen hebben invloed op Stedin Groep. We beschrijven de trends, de ontwikkelingen en vraagstukken in de wereld om ons heen. Deze hebben immers invloed op onze strategie 2023 – 2027 en hoe wij deze uitvoeren.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 21

2023: een bewogen jaar De energietransitie krijgt steeds verder vorm. De enorme verbouwing van het energiesysteem, waarbij fossiele brandstoffen plaatsmaken voor duurzame bronnen is echt op stoom en dat hebben we gemerkt dit jaar. Het is te veel om alle ontwikkelingen en gebeurtenissen in 2023 te benoemen. In dit jaarverslag gaan we daarom in op de ontwikkelingen die de meeste invloed hadden op onze activiteiten en wat de impact ervan was op onze opgave. Geopolitieke ontwikkelingen Door het wegvallen van de gaslevering uit Rusland schoten de gasprijzen in 2022 omhoog. Gelukkig zijn de gasprijzen in 2023 weer betaalbaarder geworden dankzij de invoering van een prijsplafond. Gedurende het jaar zijn de gasprijzen verder gedaald. De afhankelijkheid van andere landen voor onze energievoorziening heeft een aanzienlijke impact op de betrouwbaarheid van energielevering en de aanpak van het klimaatprobleem. Europese landen reageren hier verschillend op. Zo blijft Frankrijk inzetten op kernenergie, terwijl Duitsland tijdelijk terugkeerde naar het gebruik van kolencentrales. Tegelijkertijd hebben we in Nederland een aanzienlijke groei gezien in het gebruik van wind- en zonne-energie. Deze verschillen weerspiegelen het (politieke) spanningsveld binnen de energietransitie tussen het waarborgen van energievoorziening en het behalen van klimaatdoelstellingen.

De keuzes die daarbij worden gemaakt, hebben direct impact op de omvang van onze opgave, zoals weergegeven in onze infographic later in dit hoofdstuk.

en fysieke ruimte. Stedin verwelkomt het NPE, omdat het structurerende keuzes bevat die duidelijkheid bieden op zowel korte als lange termijn. Het plan geeft inzicht in hoe Nederland de afgesproken energiedoelstellingen gaat realiseren en welke investeringen de komende tijd nodig zijn.

Politieke ontwikkelingen In juli 2023 is het kabinet Rutte IV gevallen en daarmee demissionair geworden. Het merendeel van de onderwerpen gerelateerd aan de energietransitie is door de Tweede Kamer in een stemming in september niet controversieel verklaard. In november waren de verkiezingen, waardoor politieke verhoudingen zijn veranderd. De nieuwe Tweede Kamer is op 6 december 2023 geïnstalleerd. Zij heeft ten aanzien van klimaat geen lopende wetstrajecten controversieel verklaard. De voortgang en eventuele verandering in het klimaat- en energiebeleid is afhankelijk van de opstelling van de nieuwe Tweede Kamer en de uiteindelijke regeringscoalitie. Dit moet de komende periode blijken.

Salderingsregeling In 2023 speelden wind- en zonne-energie een prominente rol. Stedin telde in 2023 1,7 miljoen nieuwe zonnepanelen op woningen. Zonnepanelen zijn een enorm succes in Nederland. In een paar jaar tijd is Nederland uitgegroeid tot een wereldwijde koploper wat betreft zonnestroom per hoofd van de bevolking. Dat succes komt onder andere door de salderingsregeling, waar de consument de teruggeleverde zonnestroom rechtstreeks van zijn verbruik mag aftrekken. Salderen zorgt echter steeds vaker voor verborgen kosten, waarmee salderen onbedoeld heeft geleid tot ongelijkheid tussen huishoudens met en zonder zonnepanelen. Daarom wil het kabinet de salderingsregeling van 2025 tot 2031 afbouwen. Inmiddels is duidelijk dat het voorstel in zijn huidige vorm geen politiek draagvlak heeft. Daarmee is afschaffing voorlopig van de baan.

Nationaal Plan Energiesysteem (NPE)

Energiewet

De publicatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) - dat eind 2023 gepubliceerd werd – gaf een duidelijke ontwikkelrichting voor het energiesysteem tot 2050. Met het NPE maakt het kabinet richtinggevende keuzes die de basis leggen voor de ontwikkeling van dit energiesysteem: maximaal aanbod, energiebesparing, slim inzetten van energie en infrastructuur, internationale samenwerking en samen sturen. Op die manier wordt zoveel mogelijk zekerheid geboden en wordt zo goed mogelijk gebruik gemaakt van schaarse duurzame energie, arbeidscapaciteit

De Energiewet ligt momenteel ter behandeling in de Tweede Kamer. Deze nieuwe Energiewet vervangt de Elektriciteitswet 1998 en Gaswet en is onmisbaar nu de energietransitie zorgt voor revolutionaire veranderingen in ons energiesysteem. Door de val van het kabinet in 2023 loopt deze wet vertraging op en kunnen netbeheerders minder snel aan de slag met het creëren van meer ruimte op de volle stroomnetten en ook de verduurzaming van wijken komt minder goed van de grond.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 22

Omgevingswet

Klimaatambities

Voor de energietransitie zijn veel en soms grote aanpassingen nodig die om ruimtelijke aanpassingen vragen. Hierover communiceren wij met onze stakeholders om maatschappelijk draagvlak te creëren. Waar dat tot nu toe vrijblijvend was, wordt participatie met de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet op 1 januari 2024 verplicht. De Omgevingswet gaat over de ruimte waarin mensen wonen, werken en ontspannen. Deze nieuwe wet voegt oude wetten samen en bevat regels voor wat er buiten te zien, horen en ruiken is. Voor Stedin stond 2023 in het teken van voorbereiding op de inwerkingtreding van deze nieuwe wet.

Eind 2022 presenteerde minister Jetten de aangescherpte klimaatdoelstellingen. De emissiereductie van 49% naar 55% in 2030 ten opzichte van 1990 hebben we in 2023 doorgerekend naar het werkpakket van Stedin. Deze doorrekening is zichtbaar in de infographic ‘Voortgang energietransitie' en resulteerde in een forse toename van het werkpakket van Stedin. In het investeringsplan dat Stedin eind 2023 presenteerde is deze toename ook zichtbaar. Daarbij hebben netbeheerders aangegeven dat zij verwachten dat 75% van dit werkpakket maakbaar is.

Stikstof De Raad van State heeft op 2 november 2022 bepaald dat de bouwvrijstelling in strijd is met het Europees recht. Het schrappen van deze bouwvrijstelling leidt tot mogelijke vertraging van onze projecten, bijvoorbeeld voor het bouwen van verdeelstations of het aanleggen van kabels. Stedin pleit samen met Netbeheer Nederland bij het Rijk en de Tweede Kamer voor onder andere prioriteit voor netbeheerders bij de uitgifte van stikstofruimte. In aansluiting op een kamerbrief van 18 oktober 2023 van demissionair minister Jetten zijn de ministeries LNV en EZK in overleg gegaan met de provincies over vergunningverlening rondom stikstofruimte. Hiervoor hebben wij als netbeheerders input geleverd. Daarnaast heeft de demissionair minister onderzocht dat het mogelijk is om de stikstof-vergunningverlening voor energie-infrastructuur te versnellen. Nieuw aangelegde energie-infrastructuur zorgt namelijk voor structurele stikstofreductie. LNV en EZK verkennen momenteel de juridische haalbaarheid van een programma onder de Omgevingswet om hier handen en voeten aan te geven. In de tussentijd werken we met Netbeheer Nederland en Nederlandse Vereniging Duurzame Energie aan een stikstofcoalitie om aandacht te vragen voor dit onderwerp.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 23

Gevolgen voor energiemarkt en Stedin Om de klimaatdoelstellingen te halen is Stedin – samen met de andere netbeheerders - bezig met de grootste verbouwing van het energiesysteem ooit. Terwijl we dat doen moet de veiligheid en betrouwbaarheid van ons net hoog blijven. Leveringsbetrouwbaarheid, betaalbaarheid, maar ook duurzaamheid staan onder druk. Tegelijkertijd heeft de inpassing van het nieuwe energiesysteem in de samenleving grote gevolgen. Daarom is een nauwe samenwerking met overheden, energiebedrijven, en een goede relatie met onze klanten belangrijker dan ooit.

Schaarste in ruimte, materialen en technici Voor alle regionale netbeheerders is er veel werk aan de winkel, zo blijkt uit de in november gepubliceerde Nationale Uitvoeringsagenda. Voor de energietransitie verwachten we met elkaar tot 2050 zo'n 50.000 middenspanningsruimtes te bouwen en leggen we 2,5 keer de aarde rond aan kabels.

Ruimte is beperkt Uitbreidingen van het net hebben ruimte nodig. Maar beschikbare grond en ruimte zijn schaars en het is lastig om vergunningen tijdig te verkrijgen. Lokale overheden spelen een belangrijke rol in het vrijmaken van ruimte voor essentiële infrastructuur. Alleen al voor alle hoogspanningsstations en middenspanningsruimtes van Stedin hebben we ruim 50 voetbalvelden aan ruimte nodig in ons verzorgingsgebied. En dan hebben we het nog niet eens over alle ruimte die nodig is onder de grond. Op zee, aan de kust, langs iedere snelweg, aan de rand van iedere stad, in iedere wijk, in iedere buurt: overal zijn werkzaamheden nodig aan de netten. In de vorm van het verzwaren en uitbreiden van het elektriciteitsnet, het aanleggen van een warmtenet of het ombouwen of verwijderen van gasaansluitingen. Stedin zet zich

hier onder andere voor in door strategisch grond aan te kopen. Maar gaat ook in gesprek met alle gemeenten over de inpassing van stations in de wijken. Meer hierover is te lezen in het hoofdstuk ‘Bouwen’.

Schaarste aan materialen Een wereldwijde groei in de vraag naar grondstoffen, met een stijgende behoefte aan materialen zoals kobalt, koper en aluminium, leidt tot grotere risico's op leveringsproblemen. Op Europees niveau is recentelijk een voorlopig akkoord bereikt over een verordening die de aanvoer van kritieke grondstoffen naar de EU moet vergroten. Dit akkoord, dat gericht is op het versterken van Europa's strategische autonomie, toont de noodzaak van een gecoördineerde aanpak op zowel nationaal als internationaal niveau om de uitdagingen van de energietransitie aan te gaan. Het lukt Stedin tot nu toe nog om voldoende materialen in te kopen en voorraden op te bouwen. Deze voorraden brengen ook weer logistieke uitdagingen met zich mee. Stedin werkte dit jaar dan ook aan een efficiënter distributieproces waarbij het makkelijker is om de materialen op tijd naar de monteurs buiten te krijgen.

Tekort aan personeel Een tekort aan technisch personeel is een van die andere uitdagingen in de energietransitie. De versnelde uitbreiding van het elektriciteitsnet vereist een toename in gespecialiseerd en gekwalificeerd technisch personeel. Om dit tekort aan te pakken, ligt de focus op drie pijlers: het stimuleren van de interesse in technische beroepen, het verhogen van de productiviteit en het aantrekken van talent. Een voorbeeld van een productiviteitsinnovatie is de ontwikkeling van compactere en efficiëntere aansluitmodules voor laadpalen. Dit vereist minder specialistische kennis, zodat laadpalen sneller kunnen worden aangesloten. Maar ook werken we aan het opleiden van meer mensen, niet alleen van school maar ook zij-instromers. Lees in dit kader het Interview van onze COO met Vinnie Veth, een voormalig kok die nu bij Stedin werkt als bedrijfsvoerder laagspanning.

Betaalbaarheid energietransitie Om de energietransitie mogelijk te maken, de benodigde woningbouw te kunnen realiseren en de groeiende economie te ondersteunen, breiden netbeheerders het elektriciteitsnet massaal uit. Met het stroomnet dat volloopt, vraagt ook het in balans houden van het net veel van

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 24

de netbeheerders. Dit alles kost veel geld. De gezamenlijke netbeheerders berekenen dat de rekening hiervan van 2024 tot en met 2030 oploopt tot € 60 miljard voor het toekomstbestendig maken van het gas- en elektriciteitsnetwerk. De eerste effecten hiervan zijn al te zien in de energienota. De kosten voor het netbeheer op de energierekening stegen het afgelopen jaar voor een huishouden in het verzorgingsgebied van Stedin met € 7,40 per maand naar in totaal € 650 op jaarbasis. En dat zal niet de laatste prijsstijging zijn, zoals bleek uit een studie van PWC in opdracht van de netbeheerders (Stedin, Enexis, Alliander, TenneT en GTS). Omdat de kosten voor het elektriciteitsnet harder stijgen dan het aantal aansluitingen, nemen de netbeheerkosten per aansluiting tot en met 2030 naar verwachting toe met gemiddeld zo’n 70% (exclusief inflatie). Voor gasaansluitingen geldt dat het gasverbruik daalt, maar door toenemende verwijderingskosten en een minder snelle daling van piekcapaciteiten nemen de kosten niet af. Als gevolg hiervan stijgen komende jaren de netbeheerkosten voor zowel de elektriciteits- als gasaansluitingen, waarvan de laatste in beperkte mate. Dat het nieuwe energiesysteem geld kost is evident, desondanks doen we er alles aan om de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden. In de eerste plaats kan er veel geld worden bespaard als we het bestaande netwerk beter benutten.

We roepen zowel bedrijven als huishoudens daarom ook op om in piekuren het net minder te belasten. Daarnaast pleiten we voor het afschaffen van de salderingsregeling. Deze regeling zorgt voor steeds groter wordende pieken in ons netwerk. Ook roepen we op om snelheid te maken met de uitrol van grootschalige warmtenetten en gebruik van waterstof. Door te sturen op optimalisering van het gehele energiesysteem, voorkomen we dat de opwek- en afnamepieken allemaal moeten worden opgevangen in het elektriciteitsnet. Daarnaast opereren we zelf zo efficiënt mogelijk met onder andere effectiviteitsprogramma's en intensieve samenwerking in de sector.

Bouwen kost tijd De grootte van de opgave is dus enorm, maar in het huidige tempo lopen we tegen de grenzen van de maakbaarheid aan. De vraag neemt sneller toe dan we momenteel kunnen bouwen en daar merken we allemaal de gevolgen van. Stedin zet vol in op bouwen en uitbreiden van netcapaciteit. We richten ons op het structureel versnellen van bestemmingsplanwijzigingen, grondposities en vergunningen voor de benodigde infrastructuuruitbreidingen. Lees hier meer over in ons hoofdstuk ‘De stappen die we hebben gezet’. Daarnaast werken we samen met

onze collega's in de sector om samen deze infra-verbouwing te versnellen. Ondanks al deze inspanningen duren bouwtrajecten en processen lang en is de toename van de vraag naar transportcapaciteit niet bij te benen.

Overvol stroomnet De vraag naar transportcapaciteit stijgt op specifieke momenten harder dan de huidige capaciteit en infrastructuur nu aankunnen en dan we kunnen bijbouwen. Vraag en aanbod in opwek en afname zijn daardoor niet altijd meer met elkaar in balans en kunnen leiden tot capaciteitsen spanningsproblemen.

Capaciteitsproblemen Als er sprake is van een (verwacht) tekort aan transportcapaciteit is het net 'vol'. Dit noemen we congestie. In grote delen van Nederland is de grens van de capaciteit van het hoogspanningsnet van TenneT in zicht of al bereikt. Naast congestie op het hoogspanningsnet van Tennet lopen we ook steeds vaker tegen de grenzen van ons eigen regionale net aan. Meer over onze congestiegebieden leest u in 'File op het stroomnet: congestie'. Hoe we met congestie omgaan leest u in het hoofdstuk 'Benutten.'

Spanningsproblemen Een overvol stroomnet kan ook tot gevolg hebben dat de spanning in ons net op momenten te hoog of juist te laag wordt. Als het bijvoorbeeld én waait én de zon schijnt, kan de spanning te hoog oplopen. Op dat soort momenten kunnen bijvoorbeeld omvormers van zonnepanelen zich, voor de veiligheid, automatisch uitschakelen. Andersom kan er ook een te lage spanning ontstaan op ons net. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer op een bepaald moment heel veel elektriciteit tegelijk wordt gevraagd, zoals op momenten waarop iedereen 's avonds tegelijkertijd de elektrische auto oplaadt. Een te lage spanning is bijvoorbeeld merkbaar wanneer lampen ineens gaan knipperen. Hoe wij hier op inspelen staat in hoofdstuk ‘Benutten’.

Energietransitie sneller dan verwacht De eerder genoemde geopolitieke ontwikkelingen hebben voor Nederland vooral een sterke toename in het gebruik van zonne- en windenergie tot gevolg. Deze toename bracht echter

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 25

ook uitdagingen met zich mee, zoals het vollopen van het elektriciteitsnet (congestie) en de groeiende behoefte aan flexibiliteit. Maar niet alleen zagen we een toename van duurzame opwek, ook aan de kant van energielevering (afname) zagen we belangrijke ontwikkelingen in 2023. Nederland heeft echt de verduurzaming in de volgende versnelling gezet. Dat zien we in de toenemende vraag naar elektrificatie van (industriële) bedrijfsprocessen en warmte. Daarnaast zien we ook dat gasverbruikers, waaronder zowel huishoudens als bedrijven, minder gas zijn gaan verbruiken en overstappen op elektriciteit als voornaamste energiebron. De versnelling van de energietransitie is ook goed te illustreren aan de hand van de voorziene groei van het elektriciteitsgebruik in het Rotterdamse havengebied. In dat gebied is de groei die oorspronkelijk was voorzien van 2020 tot 2030, al bereikt door aanvragen die zijn gedaan tussen 2020 en 2022.

Hoe weten we of het net vol raakt? Bij de bepaling of het net op een bepaalde plek vol zal raken kijken we naar de verwachte toekomstige belasting van ons net en de aanwezige beschikbare transportcapaciteit. De toekomstige belasting bepalen we door te kijken naar het verwachte gebruik van alle klanten die al een contract met ons hebben afgesloten én naar nieuwe aanvragen. Hierbij kijken we naar de belasting van het net in het verleden, het op dat moment gecontracteerde vermogen van bestaande klanten en eventuele concrete aanvragen. Daarnaast kijken we naar verwachtingen over de mate waarin gebruikers het net gelijktijdig zullen gebruiken, de zogenoemde piekuren. Waar mogelijk maken we met klanten afspraken om buiten de piekuren energie te verbruiken.

Congestiemanagement Op het moment dat er sprake is van congestie, doen we onderzoek of congestiemanagement mogelijk is. Dat betekent dat we in het congestiegebied in eerste instantie op zoek gaan naar flexibel vermogen. We vragen partijen als het ware de file op het stroomnet te vermijden, spitsmijden. Zo kan het schuiven met vraag en aanbod van elektriciteit in de tijd, het net op drukke momenten ontlasten. We maken hiervoor afspraken met aangesloten netgebruikers om op bepaalde momenten méér of minder vermogen te gebruiken. Bijvoorbeeld door de invoeding van zonneparken of windenergie op het net tijdelijk te verminderen of zelfs af te schakelen. Door deze afspraken te maken, ontstaat nieuwe ruimte op het net om extra vermogen van klanten aan te sluiten. Hiervoor krijgen deze partijen een vergoeding.

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 26

Maatregelen om congestie te beperken Om congestie te voorkomen of om het zo goed mogelijk te managen, werken we aan betere voorspelling van de klantvraag en maken we doelgerichtere afspraken met klanten om het net te ontlasten. Ook zetten we in op technische oplossingen om de aanwezige capaciteit te maximaliseren en op flexoplossingen om het net beter te benutten. Verder zorgen we voor een beter inzicht in en besturing van het net en zoeken we de samenwerking met politiek en marktpartijen. Lees meer over de resultaten in het hoofdstuk 'Benutten'.

Samen maken we de energietransitie Of het nu gaat om netuitbreiding, technische oplossingen of congestiemanagement; een succesvolle energietransitie kan niet zonder samenwerking tussen het bedrijfsleven, de regionale overheid en de centrale overheid. In 2023 zijn dan ook veel samenwerkingen opgestart én heeft de politiek gekeken naar mogelijkheden om regelgeving aan te passen en maatregelen te nemen om sneller te kunnen bouwen en het net beter te benutten.

Landelijk Actieteam Netcapaciteit (LAN) Een groot deel van de aansturing op de verschillende maatregelen vindt plaats in het Landelijk Actieteam Netcapaciteit (LAN). In het LAN werken EZK, ACM en netbeheerders samen met stakeholders aan het sneller uitbreiden en het beter benutten van het elektriciteitsnet. Afgelopen jaar hebben we gewerkt aan voorstellen voor Alternatieve Transportcontracten en Groepscontracten (Energy-hubs). Bovendien wordt in het 'LAN laagspanningsnetten' niet alleen gewerkt aan technische oplossingen, maar ook samengewerkt om klantcommunicatie vanuit de netbeheerders te verbeteren.

Energieopslag In het voorjaar van 2023 is de Routekaart Energieopslag gepresenteerd. In dit rapport staat welke acties moeten worden genomen om energieopslag te bevorderen, passend bij de verwachte rol ervan in het toekomstige energiesysteem. Energieopslag is geen doel op zich, maar kan meerdere doelen dienen, waaronder balanceren van vraag en aanbod op verschillende tijdsschalen, opvangen van de piekmomenten, verlichten van netcongestie en bieden van strategische voorraden. Lees meer over onze samenwerking met batterij-exploitanten in het hoofdstuk ‘Benutten’.

Prioriteren Prioriteren van klantaansluitingen De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft in 2023 een voorstel gedaan waarbij netbeheerders in Nederland de mogelijkheid krijgen om bepaalde aanvragen voor aansluitingen op het elektriciteitsnet in een congestiegebied met voorrang te behandelen. Deze voorrang geldt voor projecten die bijdragen aan het oplossen van netcongestie of een belangrijke maatschappelijke functie vervullen, zoals projecten in de gezondheidszorg of woningbouw. Netbeheerders krijgen met dit voorstel de mogelijkheid om af te wijken van het gebruikelijke principe ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’ bij het geven van toegang tot het elektriciteitsnet in een congestiegebied. Het prioriteringskader is nog niet definitief vastgesteld, maar de ACM roept de netbeheerders op hiermee vast aan de slag te gaan. In ieder geval door de nodige voorbereidingen te treffen. Als netbeheerders in een concreet geval kunnen motiveren waarom voorrang nu al nodig is, dan zal de ACM niet handhavend optreden op het nu nog geldende principe van ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’. De consultatieperiode op het voorstel is inmiddels verstreken en de ACM gaat de zienswijzen verwerken.

Prioriteren van investeringen Een andere ontwikkeling rondom prioriteren betreft de netinvesteringen. Omdat de huidige energie infrastructuur echter niet overal tegelijk uitgebreid en aangepast kan worden, maken overheden en netbeheerders in provinciale MIEKs (Meerjaren Programma Infrastructuur en Klimaat) gezamenlijk keuzes over hoe het energiesysteem er uit moet komen te zien en in welke volgorde de aanpassingen gerealiseerd worden. In 2023 is voor elke provincie zo'n pMIEK opgesteld. De regionale netbeheerders hebben de projecten uit de pMIEK’s met prioriteit opgenomen in hun investeringsplannen 2024-2034. Het definitieve investeringsplan 2024 van Stedin wordt, na toetsing door de ACM, april 2024 gepubliceerd. Daarnaast gaan overheden en netbeheerders samen aan de slag om de uitvoering van de pMIEK projecten te versnellen.

Klantvoorspellingen Om congestie zoveel mogelijk te beperken is het belangrijk dat we klantaanvragen zo goed als mogelijk kunnen voorspellen. Als we op tijd inzien dat er veel vermogen wordt gevraagd in

Introductie

Waar we nu staan

Alles op verder versnellen

Organisatie en bestuur

Jaarrekening 2023

Overige gegevens

Aanvullende informatie Stedin Groep Jaarverslag 2023 | 27

gebieden waar nog maar weinig vermogen beschikbaar is, kunnen we eerder en beter overgaan tot congestiemanagement. Dit was een grote uitdaging in 2023 en zal dat de komende jaren blijven. In het hoofdstuk ‘Benutten’ leest u wat we zowel op technisch vlak als in processen doen om klantaanvragen zo goed mogelijk te voorspellen. Echter, waar het door gesprekken met grote bedrijven en gemeentes nog enigszins goed is in te schatten wat de plannen zijn om te verduurzamen en welke impact dat heeft voor het elektriciteitsnet, is dat voor consumenten en kleine bedrijven heel moeilijk.

Maatregelen vanuit de overheid en netbeheerders De vraag naar transportcapaciteit van elektriciteit is door de komst van zonnepanelen en elektrische auto’s, elektrische kookplaten en warmtepompen fors gestegen. Onze huidige infrastructuur is hier tientallen jaren geleden niet voor ontworpen en de ontwikkelingen gaan harder dan wij kunnen bijbouwen. Hierdoor ontstaan spannings- en capaciteitsproblemen. De laagspanningsnetten zijn geen gesloten systeem, maar verbonden met de midden- en hoogspanningsnetten. Hierdoor werken ze ook op elkaar door. Een terugleverpiek op een zonnige middag of een hoge vraagpiek rond etenstijd kan via het laagspanningsnet ook op het middenspannings- en hoogspanningsnet voor overbelasting zorgen. Wat de problematiek in de laagspanningsnetten vooral bijzonder maakt, is dat het voor ons als netbeheerder niet altijd zichtbaar is. Verduurzamingsplannen vinden achter de voordeur plaats. We noemen dat natuurlijke groei; het veranderende gebruik van een al bestaande aansluiting. Een collectieve aanschaf van zonnepanelen in een woonwijk wordt voor ons als netbeheerder pas goed zichtbaar in de zomer. Andersom geldt dit ook voor warmtepompen, die worden voor ons pas zichtbaar als de temperatuur daalt. Daar komt nog eens bij dat er vóór 2030 ruim 800.000 nieuwe woningen bij moeten komen in Nederland, waarvan ruim 200.000 in ons verzorgingsgebied.