9 Stedin - jaarverslag 2022.pdf

Dan is er een flinke versnelling nodig. Eerlijk gezegd denk ik niet dat we over 12 jaar van het aardgas af zijn. Koen: 'Dan is er een flinke versnelling nodig. Eerlijk gezegd denk ik niet dat we over 12 jaar van het aardgas af zijn. In de sector leeft nu het idee dat 2050 het jaar is waarin de elektrificatie compleet is. Maar voor zo’n versnelling is er van alles meer nodig: meer middelen, meer mensen, meer materialen, meer ruimte. En meer bewustzijn over de noodzaak.'

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Draagvlak Want maatschappelijk draagvlak en bewustzijn – die zijn cruciaal om de doelen te behalen. Bernard: ‘In onze analyses zijn er 3 technische uitdagingen tegenover maar liefst 7 maatschappelijke. Naast onze zorg of we op tijd klaar zijn, is de grootste zorg misschien wel of de betrokkenheid groot genoeg blijft.’ Volgens Koen ontstaat er ook een kip-eisituatie, doordat niemand de toekomst kan voorspellen: ‘Waarom zou ik voor het warmtenet kiezen als energiebron als ik niet zeker weet dat dit de toekomst heeft? Of een warmtepomp? Op het moment dat er geen duidelijkheid is, wachten we op elkaar en ontstaat er vertraging.’ Daarom moeten we volgens Bernard het verhaal goed blijven vertellen: ‘We willen naar een schonere wereld, met minder lawaai, minder fijnstof en bovendien: uiteindelijk ook goedkopere energie.’ Rechtvaardige transitie Om mensen echt mee te krijgen, kan enige druk noodzakelijk zijn, zegt Bernard. ‘Denk bijvoorbeeld aan financiële prikkels om de wasmachine te laten draaien wanneer de zon schijnt – en niet ’s nachts. Ook hechten we waarde aan rechtvaardigheid – dat niet alleen rijke mensen van de regelingen profiteren. De energietransitie moet niet de kloof tussen rijk en arm versterken.’ Het vraagt om slimme oplossingen. ‘Een ingang is bijvoorbeeld de woningbouwcorporatie. Dit vraagt om een investering waar de corporaties niet van profiteren, maar de bewoners.

Dat moet dan aantrekkelijk worden. Advies aan elkaar Wat voor advies geven ze elkaar voor 2023? Bernard aan Koen: ‘Zo snel mogelijk elektrificeren. En wees volstrekt duidelijk over wat je nodig hebt en hoe je het besteedt. Hoe sneller de netbeheerder kan bewegen, hoe beter dat is voor de energietransitie.’ Koen pleit voor een integrale aanpak: ‘We hebben een aanpak nodig die over de regeringsperiodes heen kijkt. De energietransitie is zo urgent en omvangrijk; het hele systeem moet op de schop. Daarbij kan een Energiecommissaris helpen, zoals we ook een Deltacommissaris hebben voor het Nationaal Deltaprogramma 2050. Zo’n aanpak voor de lange

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

termijn geeft rust en focus.’ Ook vindt Koen het belangrijk dat we de ‘moleculen’ niet vergeten. Met andere woorden: gas. ‘Het is logisch om nu vol op elektrificatie in te zetten en dat doen we ook, maar aardgas (met steeds meer groen gas) blijft voorlopig van belang. Zeker tot 2030 en ook daarna lijkt het me een erg grote uitdaging om volledig van het gas af te zijn; dan moeten we ook groene waterstof verder opschalen.’

We willen geen achtbaanssnelweg aanleggen als later blijkt dat dit niet nodig was. Oude schoenen Koen vindt het onverstandig om alles om te bouwen, terwijl het nog niet helemaal duidelijk is wat er in de nieuwe situatie nodig is. ‘Soms krijgen we als netbeheerder de kritiek dat we te laat of te langzaam bewegen. Tegelijkertijd is daar een goede reden voor: we willen geen achtbaanssnelweg aanleggen als later blijkt dat dit niet nodig was. Wel willen we iedereen binnen een redelijk tijd aansluiten en file op het net voorkomen of er flexibel mee om kunnen gaan. Daarom moeten we grote stappen zetten en sneller de netten uitbreiden. We gaan al veel sneller dan voorheen, maar als ik Bernard hoor praten over 2035 moet het eigenlijk nog sneller.’ Kan innovatie daarin een rol spelen? ‘In eerste instantie zeg ik “slechts beperkt”. Het ontwikkelen van nieuwe technieken kost simpelweg tijd. Tijd die we nu niet hebben. We moeten nu vertrouwen op bestaande technieken en die opschalen.’ Bernard ziet dat door het opschalen er vanzelf innovatie mee komt in het kielzog. ‘Kijk bijvoorbeeld naar de ontwikkeling van windmolens in de afgelopen jaren. We staan pas aan het begin van de transitie. Er gaat nog veel gebeuren.’

Aanvullende informatie

Bernard ter Haar: o.a. voorzitter van het Expertteam Energiesysteem 2050 Koen Bogers: Stedin-CEO

027

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

028

RESULTATEN Onze opgave is voldoende netcapaciteit creëren, zodat onze klanten altijd toegang hebben tot energie. In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten op onze drie strategische speerpunten en de onderliggende materiële onderwerpen: Beter netbeheer, Energietransitie mogelijk maken en Duurzame bedrijfsvoering.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

029

Aanvullende informatie

BETER NETBEHEER Betrouwbare en betaalbare dienstverlening voor onze klanten, waarbij we onderbrekingen adequaat en zo snel mogelijk oplossen: dát is het doel van Beter netbeheer. Een hoog klantgemak en een prettige klantervaring staan hierbij centraal.

KPI's Leveringszekerheid SAIDI E Betaalbare en efficiënte dienstverlening Efficiency (over beïnvloedbare opex en capex) Klanttevredenheid Klantgemak Doorlooptijd kleinverbruikaansluitingen * **

Toelichting

Eenheid

Resultaat 2021

Target 2022

Resultaat 2022

Target 2023

Gemiddelde tijd in minuten dat de klant geen elektriciteit heeft.

minuten

19

< 17

22

< 25

Efficiency gerealiseerd op de direct beïnvloedbare operationele kosten € mln en investeringen.

22

14

12

-*

Het gemak dat de klant ervaart in het zakendoen met Stedin Groep. Realisatie kleinverbruikaansluitingen binnen 18 weken of op wensdatum klant.

75 90

≥ 82 ≥ 95

81 95

-** ≥ 91

Eind 2022 is het vijfjarig efficiencyprogramma afgerond. Het besparingsprogramma wordt herijkt, op basis hiervan wordt een nieuwe target voor 2023 bepaald. De target op klantgemak wordt in 2023 vervangen door drie KPI’s: Klantgemak op meters en aansluitingen, zakelijke klanten en meterkast- en netstoringen.

% %

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

030

Aanvullende informatie

Leveringszekerheid We werken voortdurend aan de betrouwbaarheid van onze netten. Leveringszekerheid en het voorkomen en terugdringen van het aantal storingen en storingsminuten staat hierbij centraal. In 2022 hebben klanten gemiddeld 22 minuten geen elektriciteit (2021: 19 minuten) gehad. Dit ligt ruim boven de target van maximaal 17 minuten. Twee grote storingen in Spijkenisse en Schiedam waren samen goed voor bijna 4 minuten. Maar ook zonder deze twee storingen zou de uitvalduur elektriciteit boven de gestelde target zijn uitgekomen op iets meer dan 20 minuten. Hoewel we storingen in 2022 sneller weten te verhelpen viel het effect daarvan weg door deze twee grote storingen. Daarnaast hebben we te maken gehad met een klein aantal complexe storingen in ons elektriciteitsnet waarbij het juist langer duurde om de storing op te lossen. Bij gas zien we in 2022 een uitvalduur van 50 seconden (2021: 26 seconden).

Jaarlijkse uitvalduur gas (in seconden)

2018

2019

2020

87 64

2020

2021

26 17

20

19

22

26

62 48

29

Stedin Groep

Nederlands gemiddelde

Leveringsbetrouwbaarheid (in procenten) Mede door twee grote storingen is onze leveringsbetrouwbaarheid licht gedaald ten opzichte van 2021.

2022

2018

27 20

21

2019

2020

2021

2022

20

99,9968

Stedin Groep

51

50

Jaarlijkse uitvalduur elektriciteit (in minuten)

2019

2022

69

De gemiddelde uitvalduur elektriciteit en gas in Nederland wordt na de publicatiedatum van dit jaarverslag bekend.

2018

2021

99,9962

99,9951

Nederlands gemiddelde

Leveringsbetrouwbaarheid

99,9964

99,9959

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

031

Storing met grote impact: Spijkenisse Bij een brand in januari 2022 in een verdeelstation in Spijkenisse werden 16.793 huizen en bedrijven getroffen. De brand ontstond onder de schakelinstallatie, iets wat zelden gebeurt. Omdat op die plek geen beveiliging was die automatisch de elektriciteit afschakelt als er iets misgaat, kon de brand veel schade aanrichten. Met man en macht is er gewerkt om de situatie te herstellen met twee noodcontainers en acht noodstroomaggregaten. Het onderzoek naar deze storing heeft ertoe geleid dat de automatische beveiligingssystemen van onze 150 grote verdeelstations worden verscherpt. Tijdens het herstellen van de storing konden we rekenen op de hulp en ondersteuning van de veiligheidsregio, gemeente en bewoners. De veiligheidsregio coördineerde het calamiteitenproces en de gemeente opende het stadhuis voor opvang van bewoners en zette een noodnummer in. Dit is een unieke calamiteit die op deze schaal niet vaak voorkomt. Dit willen we in de toekomst graag voorkomen. Hierover hebben we de gemeenteraad van de gemeente Nissewaard apart geïnformeerd.

Oorzaken uitvalduur elektriciteit Door een andere categorie-indeling van de oorzaken van storingen lijkt het alsof er in 2022 een toename is van het aantal sluimerende storingen (2021: 1,5%). Eerder stond dit type storingen echter nog in de categorie ‘overige’. Bij de andere categorieën zien we slechts kleine veranderingen.

Graafwerkzaamheden: 33%

10

32

Veroudering, slijtage: 18%

33

17

Inwendig defect: 18% Overige: 17% Sluimerende storing: 10%

18

18

Overbelasting: 3% Werking van de bodem: 2%

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Sluimerende storing: automatische zekering In 2022 is veel aandacht geweest voor het terugdringen van herhaalstoringen. Herhaalstoringen zijn storingen die ervoor zorgen dat iedere keer dezelfde kabel wordt uitgeschakeld en dezelfde klanten worden getroffen. De oorzaak van deze storingen is soms moeilijk te achterhalen. Een oplossing die we nu inzetten, is een zogenoemde automatische zekering. Deze geeft tijdens een kortsluiting een zogenoemd foutplaats-plaatje. Hierdoor weet de monteur op welke afstand de kortsluiting plaatsvindt en waar reparatie nodig is. Een bijkomend voordeel is dat een automatische zekering automatisch kan her-inschakelen na een kortsluiting zonder tussenkomst van een monteur. De klant merkt dan nauwelijks iets van de onderbreking.

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

032

Versneld vervangen brosse leidingen Om de veiligheid van ons gasnet te borgen, willen we vóór 2028 al onze brosse gasleidingen (grijs gietijzer en asbestcement) vervangen. In 2022 hebben we 200 km brosse leidingen vervangen (2021: 193 km), terwijl 212 km was gepland. De geplande aantallen zijn niet volledig gehaald omdat steeds meer projecten plaatsvinden in complexe gebieden, zoals in de binnenstad van Den Haag en Rotterdam. Hierbij vinden we het belangrijk om de planning goed met stakeholders af te stemmen, zoals met de gemeente, horeca en detailhandel. Volgens de planning zullen de 1.046 km brosse leidingen die er nu nog liggen vóór 2028 vervangen zijn. Ongeveer 65% van de brosse leidingen is al vervangen (2021: 60%). Alle grijs gietijzeren en asbestcement gasleidingen lopen we jaarlijks na op mogelijke lekken.

Oorzaken uitvalduur gas Voor gas zijn er in de oorzaken van de uitvalduur slechts lichte verschuivingen ten opzichte van 2021.

8

Inwendig defect: 31%

6 31

13

Corossie/veroudering: 27% Aanlegfout (in het verleden): 14% Graafwerk: 13%

14

Overige: 8%

27

Werking van de bodem: 6%

Veroudering netten De gemiddelde leeftijd van het Stedin-net neemt toe en dat is en blijft een belangrijk aandachtspunt. De materialen in onze elektriciteits- en gasnetten willen wij zo lang mogelijk gebruiken en we vervangen alleen dat wat echt nodig is. Zo houden we de maatschappelijke kosten voor de energievoorziening zo laag mogelijk. Veiligheid en betrouwbaarheid houden we daarbij vanzelfsprekend nauwlettend in de gaten. Met behulp van data en het voorspellen van faalcurves maken we steeds betere keuzes en nemen we tijdig maatregelen. Gerichte interventies zijn nodig om ons net op de lange termijn goed en veilig te houden. We moeten dus niet alleen investeren in de energietransitie, maar óók in de kwaliteit van onze bestaande netten voor de langere termijn.

Gasvervanging Zoutmanstraat Den Haag In 2022 is een groot gasproject in de omgeving van de Zoutmanstraat in Den Haag uitgevoerd, waarbij Stedin nauw heeft samengewerkt met waterleidingbedrijf Dunea. Hierbij is bijna drie kilometer aan gasleidingen vervangen. Door de grote drukte in de ondergrond in de binnenstad van Den Haag is het plannen van dit soort projecten complex. De planning van de activiteiten van Stedin en Dunea is gedurende het gehele project afgestemd met de gemeente Den Haag, omdat er in hetzelfde gebied ook veel civiele werkzaamheden werden uitgevoerd vanwege een omleiding van tramlijn 16. Door de afstemming van de planning en het gezamenlijk oplossen van knelpunten, hoefden de straten niet in 2 verschillende periodes worden afgesloten.

Graafwerkzaamheden Ook in 2022 is de hoeveelheid werkzaamheden in de ondergrond weer gestegen; met 10% ten opzichte van 2021. De stijging van het aantal graafwerkzaamheden heeft ons 5% meer graafschades opgeleverd. De directe herstelkosten van de graafschade zijn in ons werkgebied zo'n € 4 tot 5 miljoen per jaar. Deze kosten verhalen wij grotendeels op de veroorzaker van de graafschade. De cijfers tonen aan dat de maatregelen die we nemen om risico’s op graafschade te reduceren resultaat hebben. Voorbeelden hiervan zijn convenanten met telecombedrijven en aannemers rond het veilig aanleggen van nieuwe netten te sluiten, samenwerking met gemeenten en andere netbeheerders, de inzet van robotics en monitoring van schadeprestaties bij onze aannemers.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Slim, risicogebaseerd onderhoud Met datagedreven onderhoud zetten we data in om te bepalen waar onderhoud echt nodig is en welke onderdelen aan vervanging toe zijn. Dit levert naast een kwaliteitsverbetering ook jaarlijks besparingen op. Een paar voorbeelden van de manier waarop we data inzetten voor onderhoud: • In 2022 en 2023 plaatsen we 400 sensoren bij transformatoren. Met deze sensoren is het mogelijk de mechanische slijtage van de regelschakelaar continu te monitoren. Zo kunnen we het onderhoud op basis van de werkelijke toestand inplannen. Ook kunnen we snel ingrijpen wanneer de schakelaar abnormaal functioneert. • We versnellen de uitrol van sensoren ter bescherming van hoge druk-gasleidingen. Met deze sensoren doen we online metingen van de zogeheten kathodische bescherming hiervan. Door continue monitoring signaleren we beschadigingen en daarmee risico’s op lekkage vroegtijdig. • Ook in 2022 hebben we gewerkt aan ondergrondse oliedrukkabels. We monitoren op dit moment olielekkages met analoge manometers. Het gaat om ongeveer 80 verbindingen van in totaal 800 km. Sluimerende lekkages worden door deze meters niet op tijd gesignaleerd. Met de introductie van de digitale druksensor met draadloze communicatiemogelijkheden is het mogelijk om de oliedruk continu te monitoren en deze lekkages op tijd te signaleren. Hiermee voorkomen we milieuverontreiniging.

• In de gasstations doen we een pilot met het ophalen van informatie uit klepstanden en in- en uitlaatdruk. Naast de mogelijkheid om de energievoorziening vast te stellen, geeft dit ook aan waar mogelijk beveiligingen uitgevallen zijn. Hiermee kunnen we tijdig en gerichter onderhoud uitvoeren voordat een storing optreedt. Dit hebben we dit jaar verder uitgewerkt in een Advanced Analytics model. Ook voor het op niveau houden van onze assets zijn aanzienlijke investeringen nodig. In het hoofdstuk Financieel, economische prestaties leest u hier meer over.

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

033

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

034

Betaalbare en efficiënte dienstverlening Wij vinden het belangrijk dat de energietransitie tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten wordt gerealiseerd. Dit betekent ook dat wij zelf continu onderzoeken hoe we efficiënter kunnen werken. Het multidisciplinair werken is daarvan een goed voorbeeld. Efficiency In 2018 hebben we een vijfjarig efficiencyprogramma ingezet met als doel een structurele besparing op onze kosten te behalen. De initiële doelstelling was een structurele kostenbesparing van € 150 miljoen per jaar. In 2020 hebben we de doelstelling opgehoogd naar € 180 miljoen, te realiseren in 2025. Van 2018 tot en met 2022 hebben we € 166 miljoen aan cumulatieve besparingen gerealiseerd. Eind 2022 hebben we het programma afgesloten. De per jaareinde 2022 nog lopende en nog te starten efficiencymaatregelen worden ondergebracht in een nieuw programma. Hierin worden bestaande maatregelen herijkt, aanvullende maatregelen toegevoegd en beleidsdoelstellingen aangescherpt. Totale besparingen Cumulatieve besparingen in miljoenen euro’s

2018 40

2019 62

2020 109

2021 143

2022 166

Een groot deel van de efficiencyverbetering realiseerden we met de resultaten op vier strategische initiatieven. Daarnaast vindt een deel van de besparingen zijn oorsprong in verminderde financieringskosten. Ook is onze efficiency verbeterd door de integratie van DNWG in Stedin Groep. Hoewel we steeds efficiënter werken neemt de omvang van ons werk ook toe. Als gevolg daarvan stegen de (absolute) operationele kosten (exclusief transport- en netverlieskosten en het wegvallen van precariobelasting) ten opzichte van 2021 met € 38 miljoen naar € 508 miljoen. Ook stegen de investeringen in activa met € 25 miljoen naar € 712 miljoen.

Voorbeelden van efficiënt werken Modulaire stations: Door gestandaardiseerde, modulaire stations te bouwen, gaat het ontwerp sneller, is de realisatie eenvoudiger en zijn er minder (bouw)fouten. In Vinkeveen en Houten Oost zijn twee stations inmiddels modulair gebouwd. Voor het hele Stedin gebied maken we nu ontwerpen voor modulaire stations, onder andere voor de nieuwe stations in Zoetermeer, Tholen, Delft, Zuidplaspolder, Heliotroopring, Driebergen en Oudenrijn. Hiermee wordt het concept steeds verder verbeterd. De doorlooptijd van het ontwerp en de realisatie van deze nog te bouwen stations kan zo met een jaar worden verkort. Dit is wel afhankelijk van het verkrijgen van de nodige vergunningen. Compacte aansluitmodule openbare ruimte: In een landelijke samenwerking met alle netbeheerders hebben we een compacte aansluitmodule ontwikkeld. Met deze uniforme aansluitkast kunnen we objecten in de openbare ruimte - zoals laadpalen, parkeerautomaten en reclamezuilen - sneller en makkelijker aansluiten. Doordat veel technische zaken in de fabriek al zijn ingeregeld kan het aansluiten veiliger, goedkoper en sneller. De uiteindelijke montage is dankzij een kliksysteem eenvoudig wat zorgt voor een verbetering van de werkomstandigheden. De montagetijd gaat van 31 naar 8 minuten. Hiermee besparen we dus tijd en geld, waardoor we onze schaarse technici nog beter kunnen inzetten.

Afgelopen jaar zijn er 4 proefmodellen in gebruik genomen, in januari 2023 starten we met het gebruik van de nieuwe modules.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Multidisciplinair werken - efficiency en klanttevredenheid gaan hand in hand Multidisciplinair werken draait om de samenwerking met andere partijen in ons werkgebied zoals met de drinkwaterbedrijven. Met het multidisciplinair werken, gaat maar één keer de grond open, één keer de voordeur open en er is eenduidig klantcontact. We zijn zo in staat om onze werkzaamheden efficiënter uit te voeren, besparingen te realiseren en maakbaarheid van opdrachten te garanderen. Ook benutten we schaars personeel in de hele keten optimaal en verhogen we klant- en omgevingstevredenheid door overlast voor omwonenden te verminderen.

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

035

Oasen, Vitens en Evides (in Rijnmond). Via gezamenlijke aanbestedingen wordt het gecombineerde werk in de ondergrond uitgevoerd door aannemers. Een aantal contracten met aannemers is in 2022 vervangen. In 2022 hebben we verder gewerkt aan het vormgeven van de samenwerking: het gezamenlijk programmeren van aanleg en vervanging, het ontwerpen van de gezamenlijke uitvoeringsorganisatie en het voorbereiden van de gezamenlijke raamovereenkomst met aannemers. In totaal bespaarden we met deze werkwijze ruim € 1,2 miljoen op de in 2022 afgesloten projecten. We verwachten dat de financiële besparingen vanaf 2017 groeien naar jaarlijks € 11 miljoen.

In het hele Stedin-gebied werken we multidisciplinair. De vorm waarin we dat gieten, verschilt per regio. Multidisciplinair werken in Zeeland In Zeeland doen we al 15 jaar ervaring op met multidisciplinair werken. Hier werkt DNWG Infra vanuit een Regie Organisatie Multidisciplinair (ROM) op gelijkwaardige manier samen met waterbedrijf Evides; het werk is geheel ‘ontdubbeld’. Dat wil zeggen dat DNWG Infra in Zeeland niet alleen alle werkzaamheden uitvoert in de ondergrond voor water, elektriciteit en gas, maar dat ook de projectorganisatie in handen van DNWG Infra ligt. Eén projectmanager, één aanvraag, één factuur, één toezichthouder en vaak één of enkele projectcoördinatoren die samen alle disciplines omvatten. Volgens de energiewet is het volledig ontdubbeld werken zoals we dat in Zeeland doen alleen mogelijk in de vorm van een zogenaamde ‘Niet Gereguleerde Activiteiten BV’ zoals DNWG Infra is binnen Stedin Groep.

Multidisciplinair project in Vlissingen Het hoogbouwproject 'Kop van Dok' is een nieuwbouwproject in Vlissingen waarbij 185 appartementen zijn verdeeld over drie torens. DNWG Infra heeft hier elektra-, water- en data-aansluitingen aangelegd. De sleuven voor dit project zijn dan ook maar één keer opengegaan om alle disciplines mee te nemen. Hierdoor zijn in Zeeland de graafkosten lager, is de kans op graafschade drie keer zo laag en zijn de kosten van verkeersmaatregelen lager. Doordat de grond maar één keer open gaat ten opzichte van drie keer, ervaart de omgeving minder ongemak van de werkzaamheden.

Multidisciplinair werken in Zuid-Holland en Utrecht Omdat het opzetten van de ‘Zeeuwse’ manier van werken via een niet-gereguleerde activiteit voor de rest van het werkgebied van Stedin een zeer complexe opgave is, hebben we gekozen voor een andere samenwerkingsvariant: de werkzaamheden in de ondergrond voeren we samen uit, maar de rollen in de projectorganisatie houden we gescheiden. Dit doen we via samenwerkingen met de waterbedrijven Dunea,

Aanbestedingen Stedin heeft in 2022 37 Europese aanbestedingen opgestart en er 13 afgerond. De gezamenlijke contractwaarde van al deze aanbestedingen bedraagt € 2,8 miljard. In zo’n 40% van deze aanbestedingen betreft het samenwerkingen met aannemers voor het multidisciplinair werken. Het gaat hier bijvoorbeeld om de contracten met onze aannemers die dit jaar samen met de waterleidingbedrijven Oasen, Dunea, Evides en Vitens opnieuw aanbesteed zijn. De contracten zijn mede gegund op basis van prestaties van aannemers om CO2-uitstoot te verminderen en biodiversiteit te bevorderen. Stedin heeft in 2022 39 meervoudig onderhandse aanbestedingen opgestart en er 57 afgerond. De gezamenlijke contractwaarde van al deze aanbestedingen bedraagt € 60 miljoen. Samenwerken met gemeenten in convenanten In 2022 zijn we samen met de waterbedrijven met steeds meer gemeenten in gesprek gegaan over het sluiten van convenanten. Binnen een samenwerkingsconvenant stemmen we ons planbaar werk in de ondergrond af, zodat we zoveel mogelijk werk gelijktijdig uitvoeren en taken zoveel mogelijk ontdubbelen. In 2022 is een convenant gesloten met de gemeente Delft en Evides. Ook zijn er convenanten in de maak met de gemeenten Dordrecht, samen met waterbedrijf Evides en warmtebedrijf HVC en in Den Haag met waterbedrijf Dunea. Er zijn twee trajecten met verkennende gesprekken gaande.

De eerste is met de gemeente Zoetermeer en Dunea. De tweede met een consortium van de gemeenten Barendrecht-Albrandswaard-Ridderkerk-Hoekse Waard, Evides en het Waterschap Hollandse Delta. In de gemeente Rotterdam hebben we binnen het convenant 27 projecten uitgevoerd (van de 40 projecten die we daar totaal hadden in 2022). Daarmee hebben we 18 kilometer tracé (van in totaal 31) gezamenlijk met Evides en de gemeente Rotterdam gerealiseerd. Het ging hier voornamelijk om brossaneringen. Op deze 18 kilometer leverde dit een kostenreductie op van ruim € 0,3 miljoen.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Binnen de samenwerking met Dordrecht hebben we een eerste gezamenlijke portfolio afgestemd. Deze afstemming heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat we niet twee keer binnen afzienbare tijd een project op hetzelfde tracé hebben. Hierdoor kan Stedin op deze 'vermeden' projecten ruim € 1,2 miljoen besparen. Ook zijn we in gesprek met warmtebedrijven zoals Eneco Warmte en HVC om met hen het werkpakket beter af te stemmen. Gezien de warmtetransitie en de impact daarvan op zowel ons gasnet als elektriciteitsnet is dit een belangrijke samenwerking. Netbeheertarief Stedin Met alle initiatieven die we nemen om ons werk efficiënt te doen, houden we de tarieven voor de consument zo laag mogelijk. De tarieven voor netbeheer worden immers bepaald op basis van de kosten die de netbeheerders maken. Op 28 november 2022 heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) de voorstellen voor netbeheertarieven vastgesteld. Een huishouden met een gas- en elektriciteitsaansluiting gaat bij Stedin in 2023 € 583,22 aan transporttarief betalen. Dat is een verhoging van ongeveer € 12 per maand. De stijging wordt grotendeels veroorzaakt door de gestegen energieprijzen. We beseffen dat dit een forse stijging is, zeker in combinatie met de hoge energieprijzen. We streven naar zo laag mogelijke tarieven. De tarieven van netbeheerders zijn wettelijk gereguleerd.

Toezichthouder ACM bepaalt hoeveel elke netbeheerder voor zijn diensten bij consumenten en bedrijven in rekening mag brengen. Die kosten zijn een onderdeel van de energierekening.

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

036

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

037

Klanttevredenheid We willen dat klanten positief terugkijken op hun ervaring met Stedin. Daarom maken we zakendoen met ons steeds gemakkelijker. Klantgemak Stedin Direct na afloop van werkzaamheden vragen wij klanten om feedback te geven over onze dienstverlening. Met een percentage (Customer Effort Score) maken we zichtbaar hoeveel gemak een klant ervaart. Het percentage is het deel van de klanten dat veel en zeer veel gemak ervaart. Over 2022 rapporteren we op klantgemak en klantongemak afzonderlijk voor Stedin (exclusief Zeeland) en voor Zeeland. Alle targets zijn in 2022 gehaald. Klantgemak / ongemak in % 2021 Target 2022

Resultaat 2022

Stedin excl. Zeeland Overall Aansluitingen Slimme meter Meterkaststoringen

75 / 14 58 / 28 85 / 6 82 / 9

≥ 75 / ≤ 14 ≥ 64 / ≤ 25 ≥ 82 / ≤ 7 ≥ 80 / ≤ 10

81 / 9 73 / 14 86 / 6 85 / 7

Stedin in Zeeland Overall Aansluitingen Slimme meter Meterkaststoringen

80 / 9 66 / 13 91 / 2 84 / 8

≥ 75 / ≤ 14 ≥ 64 / ≤ 25 ≥ 82 / ≤ 7 ≥ 80 / ≤ 10

81 / 10 71 / 17 88 / 4 84 / 9

Klantgemak Stedin excl. Zeeland De score op klantgemak is in 2022 gestegen naar 81%. Dit is een stijging van 6%. Het klantongemak is gedaald met 5%. Deze verbeterde scores zijn vooral het gevolg van het verbeteren van onze dienstverlening rondom aansluitingen. Bijvoorbeeld het gemak waarmee klanten nu een aanvraag van een offerte kunnen doen en ook het proces van het inplannen van een afspraak is in 2022 verbeterd. Net als vorig jaar zijn onze klanten positief over de manier waarop wij slimme meters plaatsen. En volgens de scores verhelpen we meterkaststoringen ook beter dan vorig jaar. Vriendelijkheid en deskundigheid zijn veelgehoorde termen in de feedback van klanten. Met name de snelheid waarmee de monteur de storing verhelpt, ervaren klanten als zeer positief (90%). Verder draagt het contact met de Centrale Storingsreceptie flink bij aan het ervaren van gemak (86%).

Klantgemak Stedin in Zeeland Zeeland scoorde in 2022 goed op klantgemak; met scores van 81% gemak en 10% ongemak ruim boven de doelstelling. Ook in Zeeland heeft het werk van de monteur een positieve invloed op het ervaren klantgemak. Voor wat betreft het aanleggen, wijzigen of verwijderen van een aansluiting geeft 71% van de klanten aan gemak en 17% ongemak te hebben ervaren. In 2022 zien we wel een dalende trend in het ervaren klantgemak. Dit komt vooral door het vele werk als gevolg van de energietransitie, waardoor de doorlooptijden oplopen. We werken aan het verbeteren van de klantverwachting door betere communicatie over de doorlooptijden. Hierdoor is de trend nu stabiel. Bij de slimme meter is de uitvoering van de monteurs doorslaggevend, die wordt vrijwel altijd als positief ervaren. Ook de klantgemakscores over de meterkaststoringen zijn over het gehele jaar boven target. Ook hier noemen de meeste klanten de monteur als belangrijkste reden voor het ervaren van gemak, waarbij vakmanschap en het snel oplossen van de storing vaak terugkomt als feedback. Klantgemak marktfacilitering In de jaarlijkse meting van de tevredenheid van marktpartijen in de samenwerking met de netbeheerders scoorde Stedin, net zoals de andere grote netbeheerders, dit jaar iets lager dan vorig jaar en daarmee hebben we enkele tienden op het benchmarkcijfer ingeleverd.

De kleine netbeheerders hebben er daarentegen juist iets bijgekregen. Door 'één ingang' en uniformering van de processen verdwijnen de verschillen en groeit iedereen naar elkaar toe. De markt beoordeelde de dienstverlening van Stedin met een 7,1 (t.o.v. een 7,3 in 2021) en het klantgemak omtrent het afhandelen van verzoeken was 59% (t.o.v. 75% in 2021). Ondanks de goede relatie, waren de belangrijkste oorzaken voor de daling de verwachtingen van marktpartijen over de integratie van Stedin Zeeland die niet zijn waargemaakt en achterstanden bij de service verlenende afdelingen. Klantgemak stroomstoringen Dit jaar richtten we ons ook op het optimaliseren van de dienstverlening bij storingen in het elektriciteitsnet. Sinds april 2022 vermelden we bijvoorbeeld op onze website de verwachte eindtijd van een storing in het laagspanningsnet. Ook werken we aan een sms-dienst. Klanten die een stroomstoring ervaren in het middenspanningsnet, vragen we sinds medio 2022 hoeveel ongemak zij hebben ervaren rondom die storing. 56% geeft aan (zeer) weinig ongemak te ervaren, 27% zegt (zeer) veel ongemak te hebben ondervonden. De belangrijkste redenen voor ongemak zijn schade aan apparatuur, elektrische apparatuur opnieuw moeten instellen en geen stroom hebben.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Klantgemak bij een geplande stroomonderbreking Om ons net te onderhouden, voeren we geplande onderhoudswerkzaamheden uit. Klanten merken dit, doordat ze soms geen stroom hebben tijdens deze werkzaamheden. Daarom ontwikkelden we een online campagne in aanvulling op onze brieven. Met deze campagne, die te zien is via Facebook, kondigen we de stroomonderbreking aan. Ook vertellen we klanten waarom we onderhoudswerkzaamheden uitvoeren en wat zij hiervan merken. Dankzij deze campagne hebben we 30% minder telefoonverkeer ontvangen over geplande onderhoudswerkzaamheden. Melden van stroomstoringen via website We hadden al een functionaliteit waarbij klanten zelf een stroomstoring kunnen melden via de website. Deze is nu uitgebreid waardoor ook medewerkers van de Centrale Storingsreceptie deze gemelde storingen direct in hun eigen applicatie zien en met één klik kunnen omzetten in een ‘echte’ storing. Hierdoor kunnen we al eerder een monteur naar de getroffen locatie sturen en deze ook eerder verhelpen. Dit verlaagt onze uitvalduur. Ook ontvangen klanten direct feedback dat de storing is gemeld en zijn ze minder geneigd om contact op te nemen met onze Centrale Storingsreceptie. Doorlooptijd aansluitingen kleinverbruik binnen 18 weken (incl. Zeeland)

Resultaat

Target (of hoger) 88

58

85

85

84

90

90

95

91

55

2018

2019

2020

2021

2022

Voor 2022 hadden we de ambitie om 90% van onze aansluitwerkzaamheden binnen de 18 weken termijn of op de wensdatum van de klant te realiseren. We hebben deze ambitie waargemaakt; over het jaar 2022 is dit in 95% van de gevallen gelukt. De doorgevoerde verbeteringen op het verplaatsen, aanleggen en verwijderen van aansluitingen hebben resultaat gehad. Hieronder een paar voorbeelden van deze verbeteringen.

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

038

Gemakkelijk offerteproces We hebben ons gericht op een eenvoudiger offerteproces. Ongeveer de helft van alle offertes voor eenvoudige werkzaamheden maken we nu automatisch aan. Hierdoor ging de verwerkingssnelheid van alle aanvragen omhoog. Voor meer complexe aanvragen zijn er ook stappen te automatiseren, bijvoorbeeld door fotoherkenning. Door meer te automatiseren kunnen we menselijke capaciteit op de echt complexe activiteiten inzetten. Ook werken we ernaartoe dat klanten al tijdens het aanvragen van werkzaamheden de in de offerte gepresenteerde kosten betalen. Daarna kunnen ze meteen online een afspraak maken, op een datum die hen uitkomt. Dit verkort de aanvraag met meer dan 10 dagen. Online plannen afspraak Klanten waarderen de flexibiliteit die zij hebben in het online plannen van hun afspraak. Het proces waarbij klanten zelf een afspraak kunnen inplannen wordt regelmatig geëvalueerd en heeft ons afgelopen jaren van veel input voorzien om het online inplannen te verbeteren. We hebben dit jaar kunnen concluderen dat klanten erg tevreden zijn over het online inplannen van de afspraak en daardoor hebben we in 2022 weinig aanpassingen hoeven doen. Mooi dat we kunnen concluderen dat dit proces op orde is.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

039

IN GESPREK MET STANLEY MAAS EN TRUDY ONLAND We staan met elkaar voor een enorme opgave; de energietransitie. Hiervoor moeten we nog meer bouwen dan de afgelopen jaren. Dit kunnen we niet alleen. De samenwerking met onze aannemers is essentieel. Onze COO Trudy Onland gaat daarover in gesprek met Stanley Maas, CEO van Visser & Smit Hanab (onderdeel van VolkerWessels). Terugkijkend op 2022 ziet Stanley veel onderwerpen die invloed hebben op de bedrijfsvoering. ‘De overgang naar duurzame energiebronnen door de duurzaamheidsdoelstellingen die Nederland zichzelf gesteld heeft. Dit leidt tot congestievraagstukken ofwel filevorming op het bestaande elektriciteitsnet. Waar voorheen aansluitingen voor nutsvoorzieningen een gegeven waren is dit nu de eerste vraag die ontwikkelaars stellen. Zijn er voldoende energievoorzieningen in de regio waar ik wil gaan bouwen? Visser & Smit Hanab zit steeds vaker in het voortraject van deze ontwikkelingen. We worden een echte businesspartner in plaats van een “pijpleidingenclub”. Dat heeft invloed op onze processen.’ Vooral de oorlog in Oekraïne is volgens Trudy een enorme versneller in de energietransitie. Ik denk dat de oorlog achteraf gezien zal worden als het keerpunt in de energietransitie. Door de energieprijzen gaat de elektrificering ineens veel sneller dan we hadden verwacht.'

Ik denk dat de oorlog achteraf gezien zal worden als het keerpunt in de energietransitie. Door de energieprijzen gaat de elektrificering ineens veel sneller dan we hadden verwacht. Zorg en behoud medewerkers Voor de energietransitie zijn er veel extra mensen nodig. Hoe kijkt Visser & Smit Hanab tegen deze uitdaging aan? Als het gaat om personeel, draait het voor Stanley in de eerste plaats om zorg voor en behoud van bestaande medewerkers.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

‘Door de inflatie en de energieprijzen zien we dat sommige medewerkers financieel in zwaar weer komen. Daar zijn we zeer alert op, want het heeft impact op hun functioneren. We helpen waar nodig met onder meer vertrouwenspersonen en budgetcoaching.’ Trudy vindt het mooi om te horen dat zorg en behoud van medewerkers de eerste prioriteit heeft bij Visser & Smit Hanab. Ze knikt instemmend. ‘Daar begint het mee. Het is daarbij waardevol om te weten wat voor medewerkers aantrekkelijk is en wat niet. Wij horen dat onze interne opleiding bijvoorbeeld heel belangrijk is. En laatst hoorde ik van iemand die overwoog om bij Stedin te werken, maar dat hij dacht dat hij zijn kinderen dan nooit van school kon halen. Zo’n bedrijf willen we niet zijn. Flexibiliteit en een goede werk – privé balans is bij ons belangrijk. Meebewegen met wat mensen nu nodig hebben, dat doet ertoe.’ Hoe kleiner de afstand tussen de werkvloer en de directie, hoe beter, vindt Trudy.

Als ik met collega’s spreek, hoor ik vaak de beste oplossingen. Als directie is het onze taak om die te faciliteren. Trudy: 'Als ik met collega's spreek, hoor ik vaak de beste oplossingen. Als directie is het onze taak om die te faciliteren'. In de ervaring van Stanley is het daarbij belangrijk om niet één cultuur te forceren. ‘Waar we voorheen één cultuur wilden hebben, laten we dat nu meer los. Er zijn nu eenmaal verschillen tussen bijvoorbeeld Limburg en Zwolle. Die eigenheid is belangrijk, merken we: het gaat erom dat je het in je team goed hebt.’ Het is opvallend dat Visser & Smit Hanab en Stedin beide een succesvolle bedrijfsschool hebben – essentieel, zo lijkt het, om nieuwe monteurs aan te trekken en breder op te leiden. Stanley. ‘We hebben veel jongeren, de gemiddelde leeftijd is 32 jaar. De instroom is vooralsnog geen probleem.’ En dat geldt ook voor Stedin, beaamt Trudy.

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Multidisciplinair werken Op 19 oktober 2022 ondertekenden we met Oasen en Dunea de raamovereenkomsten met de aannemers Baas, Van Vulpen, Quint & Van Ginkel en Visser Smit & Hanab. Stedin, Dunea en Oasen gaan intensiever samenwerken bij het aanleggen en vervangen van elektriciteitskabels en gas- en drinkwaterleidingen. Dit betekent voor de omgeving dat er minder overlast is omdat werkzaamheden gezamenlijk worden uitgevoerd. Hoe werkt zo’n samenwerking in de praktijk? Tussen de mensen buiten gaat het vaak goed, die kunnen met elkaar lezen en schrijven, constateren Trudy en Stanley. ‘Waar het vaak misgaat, is binnen. Als de marges onder druk staan bijvoorbeeld, kunnen partijen op hun strepen gaan staan.’ zegt Stanley. Trudy voegt toe: ‘Ik geloof erin dat we veel beter werken als we elkaar als partners zien. Daarbij moet je jezelf een ingroeitijd gunnen, we zullen ongetwijfeld af en toe in onze oude rol schieten en daar weer goed uitkomen, dat bestendigt de nieuwe manier van werken. We hebben immers jaren als opdrachtgever en opdrachtnemer gewerkt. De nieuwe manier van werken die daarbij hoort is niet zomaar met een nieuw contract verdwenen.’ Volgens Stanley is het daarom belangrijk om het mandaat zo laag mogelijk in de organisatie te leggen. ‘Zij komen er samen wel uit; iedereen heeft daar hetzelfde doel.’ De relatie is daarin erg belangrijk.

‘Daarom is het ook zo goed van Stedin dat ze alle partijen een aantal dagen bij elkaar brengen voordat het project start. Uiteindelijk zijn we langdurig met elkaar aan het werk.’ Opschuiven in de keten Werkzaamheden schuiven op in de keten, waarbij meer bij de uitvoerende partijen ligt. Dit juicht Stanley toe. ‘Het is spannend, maar in deze tijd met zoveel werk is het vooral belangrijk dat we efficiënt werken. En soms kunnen wij als aannemer gewoon sneller werken. Waarom niet opschuiven?’ Trudy is het daar helemaal mee eens. ‘Ik zeg vaak: we hebben een onmogelijke opgave, maar we gaan het wel doen. Dat betekent dat we elkaar zo min mogelijk onnodig moeten bezighouden. Deze energietransitie vraagt van ons dat we niet moeilijk gaan doen. Er zijn al genoeg uitdagingen.'

Aanvullende informatie

Stanley Maas: CEO van Visser & Smit Hanab Trudy Onland: Stedin- COO

040

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

041

Aanvullende informatie

ENERGIETRANSITIE MOGELIJK MAKEN De energietransitie is één van de grootste uitdagingen waar Nederland voor staat. De opwek van energie verduurzaamt in hoog tempo en het elektriciteitsverbruik neemt toe. Dit vraagt om grote stappen van ons, om energiek doorpakken. In 2030 is zo’n 3 keer meer duurzame opwekcapaciteit aangesloten op ons net dan in 2021. Het aantal aansluitingen voor laadinfrastructuur is met een factor 4 gegroeid en we verwachten minimaal 7 keer zoveel warmtepompen die elektriciteit verbruiken. Meer hierover leest u in de infographic 'Voortgang energietransitie in Stedin gebied'.

KPI's Stakeholderdialoog en omgeving Stabiliteit klantvraagvoorspellingen Investeringen in infrastructuur Investeringen in onze netten Uitvoering netgedreven scope elektriciteit en gas Nieuwe capaciteit bijgeplaatst Slimme netten, datatechnologie en innovatie Dataverstrekking slimme meter P4 *

Deze KPI vervalt in 2023 i.v.m. de nieuwe strategie 2023-2027.

Toelichting

Eenheid

Resultaat 2021

Target 2022

Resultaat 2022

Target 2023

De mate waarin de voorspelde klantvraagontwikkeling gelijk is aan eerdere voorspellingen.

%

-

70

72

n.v.t.*

Het aantal euro's dat we jaarlijks investeren in onze netten. De mate waarin het geplande werk aan ons elektriciteits- en gasnet is uitgevoerd. De hoeveelheid nieuwe capaciteit in mega-volt-ampère die in het transportnet is bijgeplaatst.

€ mln %

687 -

mva

496

719 E: 100 G: 100 -

712 E: 93 G: 96 437

825 E: 100 G: 100 425

Het tijdig en volledig ter beschikking stellen van slimme meter data voor energiediensten en marktprocessen.

%

97

≥ 97

97

≥ 97

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

042

Stakeholderdialoog en omgeving Als netbeheerder hebben we een centrale rol in de energieketen en dus in de energietransitie. Daarom is de dialoog en samenwerking met onze stakeholders essentieel. Door met klanten het gesprek te voeren, weten we welke klantvraag op ons afkomt. Aanvragers verhogen hun kans op toegang tot transportcapaciteit als zij tijdig hun plannen met ons delen. Stabiliteit van klantvraagvoorspellingen De voorspelde klantvraagontwikkeling is gemiddeld voor 72% gelijk aan eerdere voorspellingen. Daarmee hebben we de target (70%) gehaald. In de loop van 2022 zien we een daling van de stabiliteitsscore. Dit komt door fors hogere prognoses voor duurzame opwek, elektrificatie van gas-grootverbruikers en de warmtetransitie. Dit is het gevolg van de oorlog in Oekraïne en de verhoogde overheidsambities. De turbulente ontwikkelingen rond de energietransitie zullen in 2023 de stabiliteit van de klantvraagvoorspelling sterk beperken. In 2023 voegen we nieuwe thema’s toe aan onze berekeningen, zoals batterijen/opslag en elektrificatie van kleinere zakelijke gasverbruikers. Ook dit zijn thema’s waar we veel beweging verwachten.

Stabiliteit klantvraagvoorspellingen

Target 2022 70%

Resultaat 2022 72%

Voor de planbaarheid van de benodigde investeringen zijn goede en stabiele voorspellingen van de vraag naar aansluitingen en netcapaciteit (zowel afname als teruglevering) essentieel om de impact op ons netwerk door te rekenen en knelpunten vroeg te signaleren. Hiermee kunnen we tijdig oplossingen realiseren en in gesprek gaan met onze klanten over timing, locatie, vermogen en flexibiliteit. We zien dat de klantvraag complex en grillig is en sterk afhankelijk van ontwikkelingen buiten de invloedsfeer van Stedin. We vertellen over onze resultaten aan de hand van drie onderwerpen: gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie. Gebouwde omgeving Het verduurzamen van de gebouwde omgeving is ingewikkeld. Niet alleen technisch; ook sociaal is het een grote verandering. Wij dragen actief bij aan de Regionale Energiestrategieën en Transitievisies Warmte. Ook werken we hard aan het realiseren van innovaties. Denk aan het verwarmen van woningen met duurzame gassen zoals waterstof. Regionale Energiestrategieën (RES) In de RES staat waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Stedin neemt actief deel aan overleggen in de 14 RES-regio’s in ons werkgebied. Daar brengen we kennis in over de opbouw van het net en laten we met kansenkaarten zien waar het huidige net nog extra opwek kan

faciliteren. Het doel is om het bestaande net zo goed mogelijk te benutten en netuitbreidingen te kunnen plannen en voorbereiden. Voor alle RES-regio’s hebben we netimpactanalyses uitgevoerd. Daarmee stellen we voor het voorgestelde scenario vast hoeveel ruimte, tijd en investeringen nodig zijn om de netuitbreidingen te realiseren. Daarnaast werken we aan een sterke (bestuurlijke) relatie die nu en in de toekomst helpt bij het versneld realiseren van netuitbreidingen. Groei in energieopwek zette in 2022 sterk door Ook in 2022 heeft de stijging van de hoeveelheid duurzaam opgewekte energie doorgezet. De grootste groei (34%) zien we in zonnepanelen op de daken van woningen en van kleine bedrijven binnen het Stedin-gebied (tot 15 KWp). Ook bedrijven en producenten van duurzame energie hebben flink geïnvesteerd. De sterk gestegen energieprijzen hebben ervoor gezorgd dat zelf opwekken financieel interessant is. Binnen het Stedingebied is de doelstelling met 6% opgehoogd ten opzichte van 2021 tot 12 TWh aan duurzaam opgewekte elektriciteit uit zonne-energie (vanaf 15 KWp per installatie). Daarvan is intussen ruim 37% gerealiseerd. Er zit ruim 14 % in de pijplijn en ongeveer de helft (ruim 48 %) is nog ambitie en moet nog worden uitgewerkt. Dat is een enorme opgave. Totaal opgesteld vermogen in KWp Wind Zon > 15 KWp < 15 KWp

2022 980.020 2.366.160 1.482.377 1.514.086

Groei t.o.v. 2021 in KWp 131.840 630.300 246.464 383.841

Groei t.o.v. 2021 in % 15,5 26,6 19,9 34,0

Regio’s kiezen vanwege de ruimtevraag en het draagvlak veelal voor een groot aandeel opwek uit zon, met name zon-op-dak, en relatief weinig voor windenergie. De consequentie hiervan is dat er geen juiste balans is. Zon en wind hebben een vrij complementair profiel. Bij een goede balans wordt de energie-infrastructuur gedurende de hele dag min of meer gelijkmatig gebruikt. In grote lijnen; overdag zon (en meer in de zomer dan in de winter), in de ochtend en avond en nacht wind. Als het zwaartepunt op zon ligt, dan betekent het dat het net op de zonnige uren overdag heel zwaar wordt belast en op andere momenten veel minder. Om die belasting aan te kunnen zijn flinke netinvesteringen nodig die mogelijk voorkomen hadden kunnen worden wanneer er voor een betere balans gekozen zou zijn. Meer hierover in de paragraaf ‘Investeringen in onze netten’.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

RES Zeeland Ook in Zeeland is de hoeveelheid opgewekte zonne-energie enorm gestegen in de afgelopen jaren: een verviervoudiging in vier jaar tijd. Die stijging wordt voor het grootste deel veroorzaakt door grote zon-op-dakprojecten in de havens van Vlissingen en Terneuzen en op bedrijventerreinen, maar ook door verschillende grote zon-op-veldprojecten. Die versnelling was nodig om in lijn te blijven met de 3 TWh doelstelling die Zeeland in de RES heeft afgesproken als bijdrage aan het landelijke bod van 35 TWh.

Groei energietransitie in de gebouwde omgeving Ook in de gebouwde omgeving zet de groei van de energietransitie door. Dat blijkt uit de volgende cijfers: • Het aantal gasverwijderingen voor verduurzaming van de bestaande bouw is in 2022 ten opzichte van 2021 gestegen met 51,3% naar 24.960 (2021: 16.496). Het gaat hierbij om het totaal aantal huishoudens dat tot en met 2022 aardgasvrij is gemaakt. In 2022 zijn 8.464 huishoudens aardgasvrij gemaakt. • Het aantal aansluitingen voor de verzwaring van de elektriciteitsaansluiting als gevolg van de verduurzaming van huishoudens bedraagt in 2022 31.556 (2021: 19.268). • Stedin heeft in 2022 22.804 (2021: 21.454) nieuwbouwwoningen aangesloten. Dat is een stijging van 6%: 89% van deze nieuwbouwwoningen is aardgasvrij. Het tempo van de warmtetransitie blijft achter bij de doelstellingen Eind 2021 hebben gemeenten de eerste versie van de Transitievisie Warmte (TVW) opgeleverd. Hierin beschrijven gemeenten hoe ze de overstap naar duurzaam en aardgasvrij verwarmen en koken willen realiseren binnen hun gemeente. Samen met de andere netbeheerders heeft Stedin 312 transitievisies geanalyseerd. Uit de analyse blijkt dat ongeveer 70% van de gemeenten nog niet voldoende laten zien hoe zij hun woningvoorraad aardgasvrij maken. Een deel van de gemeenten geeft bijvoorbeeld nog niet aan met welke wijken ze willen beginnen.

De consequentie hiervan is dat de TVW’s voor Stedin onvoldoende richting bieden om op te anticiperen. Stedin en de andere netbeheerders hebben gemeenten aangespoord om haast te maken met het concreet maken van wijkuitvoeringsplannen. Daarnaast vragen wij het Rijk om regie te nemen over de warmtetransitie. Hiermee willen wij voorkomen dat het werk zich zodanig ophoopt dat het onuitvoerbaar wordt. Bij de ontwikkeling van de TVW's is gewerkt met het klimaatdoel om 49% CO2-reductie te halen voor 2030 en in Nederland 1,5 miljoen woningen te verduurzamen. In theorie moeten dan vanaf nu jaarlijks 187.500 woningen aardgasvrij worden gemaakt.

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

043

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

044

Ondersteuning gemeenten en woningbouwcorporaties Onze gebiedsregisseurs en accountmanagers ondersteunen gemeenten en woningbouwcorporaties actief in het plannen van de energietransitie. ‘Standaarden en Vuistregels’ is een informatiepakket dat voor verschillende transitiekeuzes aangeeft welke werkzaamheden, ruimte en doorlooptijd vereist zijn. Ook de ontwikkeling van zon-op-dak en elektrisch vervoer hebben natuurlijk impact op het elektriciteitsnet. In dit informatiepakket worden deze ontwikkelingen meegenomen. Zo kunnen gemeenten en woningbouwcorporaties met een zo volledig mogelijk beeld toekomstplannen maken. Met de Quickscan Netimpact maken wij globaal inzichtelijk of plannen direct kunnen doorgaan, of dat we eerst andere werkzaamheden moeten uitvoeren. We geven een indicatie van de verwachte doorlooptijd en benodigde ruimte voor distributiestations. Tegelijkertijd geven de plannen ons steeds beter inzicht in de ontwikkeling van de warmtetransitie.

Samenwerkingsverbanden: The Green Village en HyDelta Alliander, Enexis en Stedin werken samen in The Green Village in Delft in het project ‘Waterstofstraat’. We hebben een regulier (aard)gasnetwerk aangelegd dat op 100% waterstof staat. Het doel hiervan is om te onderzoeken hoe netbeheerders en marktpartijen samenwerken aan de exploitatie en het beheer van een waterstofsysteem. Zo heeft het consortium van H2@Home in 2022 een bewoonde woning voorzien van volledig op waterstof gebaseerde verwarming en tapwater. Hiermee doen wij als netbeheerders kennis en ervaring op over hoe wij partijen kunnen aansluiten op een waterstofnet en hoe we het waterstofnet veilig en betrouwbaar kunnen beheren.

Waterstof We onderzoeken mogelijkheden om met het omzetten van elektriciteit in waterstof of warmte de behoefte aan netcapaciteit structureel te verminderen en onze gasnetten te kunnen hergebruiken. De activiteiten die Stedin ontplooit met waterstof zijn in lijn met de aanbevelingen uit de Integrale Infrastructuurverkenning 2030-2050 (II3050). Hierin wordt het energiesysteem integraal bekeken en geen enkele energiedrager uitgesloten.

Daarnaast zijn we betrokken bij HyDelta, een landelijk onderzoeksprogramma gericht op de veilige toepassing van waterstof in de bestaande gasinfrastructuur. De overige deelnemende partijen zijn DNV, Gasunie, Kiwa, Hanzehogeschool, New Energy Coalition, Netbeheer Nederland, TKI Nieuw Gas en TNO. Momenteel vervolgen we het onderzoek met een bredere insteek naar o.a. systeemintegratie, digitalisering en maatschappelijke acceptatie.

Voor de verwarming van bestaande woningen is niet alleen ons elektriciteitsnetwerk van belang, maar ook het aardgasnetwerk. Meerdere analyses, waaronder het Openingsbod van Stedin en de Startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), laten zien dat verwarming met een duurzaam gas in sommige buurten maatschappelijk het goedkoopste alternatief is voor aardgas. Met de inzet van duurzame gassen als groen gas en waterstof kan het aardgasnetwerk bovendien optimaal benut worden en een belangrijke bijdrage leveren aan de energietransitie. Voordat we waterstof als volwaardig alternatief kunnen toepassen, doen we door middel van projecten ervaring en kennis op. Stad aan 't Haringvliet De bewoners van Stad aan ‘t Haringvliet gaan mogelijk in 2025 over op waterstof. Om te laten zien hoe dat werkt, hebben we dit jaar een leegstaande woning van woningcorporatie Oost West Wonen in Stad aan ’t Haringvliet tijdelijk omgebouwd tot ‘Inspiratiehuis Stad Aardgasvrij’. In het voorjaar van 2022 hebben we dit huis gedurende twee maanden succesvol verwarmd met groene waterstof. Dit bood Stedin ook de kans om voort te bouwen op de kennis en ervaringen die zijn opgedaan met de voorgaande waterstofombouw in Uithoorn. Stedin heeft samen met partners voortgang geboekt in het onderzoek naar mogelijke verwarming van woningen in Stad aan ’t Haringvliet met waterstof.

Zo zijn er in overleg met de Autoriteit Consument & Markt

kaders voor consumentenbescherming opgesteld. Ook is in samenspraak met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat een richtsnoer voor veiligheid opgeleverd. Staatstoezicht op de Mijnen gaat hierop toezien.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

045

Aanvullende informatie

Mobiliteit Het afgelopen jaar is het aantal elektrische voertuigen in Nederland met 34,8 % gegroeid (2021: 39,7%) naar 515.242. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er in 2030 in Nederland 1,7 miljoen laadpalen moeten zijn gerealiseerd. De snelheid waarmee de transitie naar elektrische mobiliteit zich voltrekt, lijkt nog hoger te zijn dan oorspronkelijk in het Klimaatakkoord was voorzien. Dat illustreert de opgave waar we voor staan. Aansluitingen kleinverbruik voor laadinfrastructuur De groei van het aantal kleinverbruikaansluitingen voor laadinfrastructuur in 2022 bedraagt 2.655 (2021: 2.791). Daarmee zien we voor het eerst een afvlakking van de groei. Deze daling is deels te verklaren door de weggevallen subsidie- en belastingvoordelen voor kopers van elektrische auto's en door de coronapandemie. Het totaal aantal aangelegde kleinverbruikaansluitingen in het werkgebied van Stedin komt eind 2022 uit op 12.927. Dit is t.o.v 2021 een stijging van 26% (2021: 37%). Wij rapporteren over zowel de groei als het totaal van het aantal aangelegde kleinverbruikaansluitingen omdat Stedin, als netbeheerder, de infrastructuur voor de aansluiting verzorgt. Wij hebben geen exact inzicht in het aantal laadpunten dat op een aansluiting wordt gerealiseerd.

2.791

2.655

2.012

1.421 891

852

919

2016

2017

2018

591

2015

2019

2020

Groei aantal KV aansluitingen voor laadinfrastrutuur (noot: vanaf 2019 incl. Zeeland).

2021

2022

12.927 10.272 7.481 5.469

795

2014

1.386

2015

2.277

2016

3.129

2017

4.048

2018

2019

2020

2021

2022

Totaal aantal aangelegde KV aansluitingen voor laadinfrastructuur (noot: vanaf 2019 incl. Zeeland). Bepalen impact op onze netten Om de enorme groei van het aantal elektrische voertuigen te blijven faciliteren, is het noodzakelijk dat we inzicht hebben in de behoeften van onze klanten (wat, waar, wanneer laden) en de maatschappelijke ontwikkelingen rondom duurzame mobiliteit. We hebben dit inzicht nodig om de toekomstige impact ervan op het elektriciteitsnet te bepalen en de benodigde netcapaciteit en investeringen vast te stellen. De vijf regio’s van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) zijn verantwoordelijk voor het leveren van deze prognoses aan de netbeheerders. Daarnaast stellen gemeenten een integrale visie op laadinfrastructuur vast en brengen de gezamenlijke netbeheerders de toekomstige laadbehoeften (tot en met 2050) in kaart. Op basis van deze input maken we een integrale impactrapportage per NAL-regio. De eerste impactrapportage is begin 2022 gedeeld met de NAL regio’s. Elk jaar vindt er een update plaats. Elaad - een samenwerking van de Nederlandse netbeheerders op het gebied van elektrisch vervoer - levert de data op basis waarvan wij investeringsplannen kunnen maken en gezamenlijk met gemeenten en provincies aanbestedingen voor deze opgave kunnen doen.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Slim laden de norm Door de exponentiële groei van het aantal elektrische auto’s en het aantal laadpunten, moeten we inzetten op het beter benutten van onze bestaande netten met innovatieve technieken zoals slim laden en bidirectioneel laden. Slim laden kan helpen om de piekbelasting met wel 20% in Nederland te verminderen. Hiermee voorkomen we circa € 1,4 miljard aan investeringen in netverzwaring. Met bidirectioneel laden kan de elektrische auto werken als "accu op wielen" die tijdens piekvraag energie terug kan leveren aan het elektriciteitsnet. In vijf verschillende proeftuinen in de regio Utrecht is het systeem getest en doorontwikkeld. Zo is een duurzaam energiesysteem op wijkniveau gecreëerd. Lokaal opgewekte energie wordt opgeslagen in elektrische (deel)auto’s. Via een slimme laadpaal kan de energie op een later moment worden teruggeleverd aan de wijk. Inmiddels zijn meer dan 800 van deze slimme laadpalen geplaatst. De volgende stap is een landelijke opschaling op basis van een uniform marktmodel. In 2025 moet slim laden de norm zijn voor elke parkeerlaadsessie.

Collectieve netaansluiting voor snelladen Een landelijk dekkende snellaadinfrastructuur is belangrijk voor het bereiken van laadzekerheid voor elektrische rijders. Vanwege de hoge kosten van een netaansluiting kiezen exploitanten van een snellaadstation

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

046

(bijvoorbeeld Fastned, Shell Recharge) in de regel voor een aansluiting in de middenspanningsring. Daarmee kan de exploitant een beperkte tijd vooruit omdat de maximale capaciteit van de middenspanningsring al snel te beperkt is, waarna een zwaardere aansluiting nodig is. Rijkswaterstaat en de gezamenlijke netbeheerders zijn een pilotprogramma gestart met als doel om te komen tot één collectieve netaansluiting met voldoende capaciteit. Hier kunnen exploitanten van snelladers, en mogelijk ook producenten van groene stroom, over een langere periode (toekomstvast) op aangesloten worden.

Innovatie aansluiten EV-laadpalen De gezamenlijke netbeheerders hebben een aanbesteding gedaan in de vorm van een innovatiepartnerschap. Het doel: een zo klein mogelijke aansluitkast te creëren die we eenvoudiger en sneller kunnen aansluiten. Dit heeft er in geresulteerd dat aansluitkasten in laadpalen standaard worden voorzien van een stopcontact waarin de geprefabriceerde aansluitkabel met stekker eenvoudig en snel kan worden aangesloten. De arbeidstijd is hierdoor 50% minder, waarbij de monteur veiliger kan werken met minder zware inspanning. De aansluitkast is compacter en beter bestand tegen hogere temperaturen. Zo zijn we goed voorbereid op de veranderingen van het klimaat en de mogelijkheden voor kleinere laadpunten.

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Jaarrekening

Overige gegevens

Aanvullende informatie

047

Inhoud

Onze toegevoegde waarde

Energiek doorpakken

Over ons

Strategie

Resultaten

Governance

Verslag RvC

Industrie De industrie is in 2022 verder verduurzaamd, bijvoorbeeld door het elektrificeren van warmteproductie. Het tempo en omvang daarvan werd beïnvloed door de hoge gasprijzen. Een deel van onze industriële klanten werd door de hoge gasprijzen gedwongen om hun productie terug te schroeven. Wegens hun verslechterde investeringspositie hebben sommigen ook hun plannen voor elektrificatie uitgesteld. Voor de industriële klanten die door langetermijngascontracten hun investeringskracht konden behouden, waren de hoge gasprijzen een extra stimulans om te investeren in elektrificatie. Door de beschikbaarheid van technologie zoals e-boilers en elektrolyse en de stimulering door SDE++-subsidies kunnen bedrijven plannen voor elektrificatie van de warmtevraag relatief snel maken en uitvoeren. In 2022 zagen we het aantal aanvragen voor aansluitingen van grote industriële klanten dan ook sneller groeien dan in voorgaande jaren, bijvoorbeeld van batterij-exploitanten. Haven en Industrieel Complex Rotterdam (HIC) In het HIC is eind 2022 een vooraankondiging van congestie gedaan door TenneT. Omdat wij onze voeding vanuit het hoogspanningsnet van TenneT krijgen, merken ook onze klanten dat. Veelal betekent het dat de aansluiting van klanten die willen groeien op hun huidige aansluiting, of nieuwe klanten die zich hier willen vestigen, voor onbepaalde duur vertraging oploopt.