376 Raadsinformatienota Ruimtelijke Strategie en Regionale Investeringsagenda.pdf

We houden sturing en financisn bij elkaar: de eigenaar beheert in beginsel ook het budget, en nieuwe middelen die voor een project worden binnengehaald gaan rechtstreeks naar de eigenaar (bij niet-overheidspartijen via aparte afspraken). &. 'e vorP volgt de opgave. We beleggen niet elk project regionaal. Per doorbraakproject kiezen we de vorm die het beste werkt: regionaal waar dat logisch is (denk aan een warmtenet of het energies\steem), lokaal bij gebiedsontwikkeling, of met twee j drie gemeenten samen, eventueel in coalitie met partners. Dat houdt de uitvoering wendbaar en voorkomt dat we zaken zwaarder optuigen dan nodig. '. :e ]ijn saPen verantZoordelijk voor voortgang. De stuurgroep R,$ bewaakt de voortgang en besluit over bijsturing, zodat de regio steeds beschikt over een gedeeld en actueel beeld. Smart Delta Drechtsteden ondersteunt en verbindt: co|rdinatie, monitoring en rapportage, lobb\ richting Rijk, provincie, (8 en fondsen, en de voorbereiding van besluitvorming. Dat is een vast onderdeel van het werkprogramma van SDD en het herkenbare aanspreekpunt voor de R,$ als geheel. (. 1aar buiten treden Ze op als ppn regio. Richting de provincie is de stuurgroep R,$ de gesprekspartner als het gaat om voortgang en realisatie; de provincie kan deelnemen aan doorbraakprojecten en daarin middelen inbrengen.

Deelprojecten passen binnen het vigerende beleid van gemeenten, provincie en Rijk. Dat is de voorwaarde voor realisatie op korte termijn pn voor de steun en cofinanciering van onze partners. Waar ambities (nog) niet passen, brengen we die in via de provinciale gebiedstafel en agenderen we ze voor de volgende herijking. (n ook daar trekken we als regio gezamenlijk op. Dezelfde lijn geldt richting Rijk, (8 en fondsen: ppn verhaal, ppn regio. Deze afspraken zijn het vertrekpunt, geen keurslijf. /eidend is dat we de uitvoering zo efficisnt en effectief mogelijk houden. Werkt een andere aanpak in een concreet geval beter, dan kan daarvan (in overleg) worden afgeweken. 'e agenda actueel houden: stabiliteit pn Zendbaarheid De R,$ biedt houvast en ruimte tegelijk. De projectenportefeuille ligt in beginsel vast voor de bestuursperiode. Dat geeft partners en raden de zekerheid die meerjarige investeringen nodig hebben. 7egelijk is de wereld niet statisch. Daarom passen we de agenda aan op vaste, voorspelbare momenten, zodat bijstelling nooit een verrassing is. We hanteren daarvoor drie ritmes naast elkaar. • De vierjaarlijkse herijking is het hoofdmoment. ,n het tweede jaar van elke bestuursperiode wegen we de volledige portefeuille opnieuw: lopende pn nieuwe voorstellen, tegen de opgaven, de regionale prioriteiten en de actuele ontwikkelingen.

Dit ritme past bij de meerjarige looptijd van de meeste projecten en geeft rust en richting. • 'aarnaast is er halIjaarlijkse Ponitoring. 7wee keer per jaar bespreekt de stuurgroep de voortgang, en op basis daarvan kan een lichte actualisatie plaatsvinden. Bijvoorbeeld bij financieringsvraagstukken, vertraging of nieuwe kansen. De raden worden na elk overleg gewnformeerd, en eventuele bijstellingen landen in de P &-c\clus van de betrokken gemeenten. =o houden raden zicht en grip, zonder dat de uitvoering stilvalt. • E r is ruiPte oP tussentijds bij te sturen: de uitzondering, geen regel. Soms is vier jaar te lang: bij ingrijpende veranderingen, urgente nieuwe kansen of projecten die niet van de grond komen, grijpen we eerder in. Voor nieuwe projecten geldt een aanloopperiode; blijft voortgang daarna uit, dan kan een project stoppen zonder te wachten op de volgende herijking. De stuurgroep besluit hierover. Bij herijking en monitoring kan de stuurgroep besluiten projecten: • toe te voegen: bij nieuwe opgaven, urgente kansen of relevante landelijke of provinciale programma s; • aan te scherpen: bij voortschrijdend inzicht, een gewijzigde scope, andere fasering of nieuwe financisle kaders; • te besindigen: bij onvoldoende regionale meerwaarde, beperkte haalbaarheid of gebrek aan capaciteit.

=o combineren we koersvastheid met de mogelijkheid om bij te sturen wanneer dat echt nodig is, en blijft de R,$ een agenda die meebeweegt met de regio, in plaats van een momentopname. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 34

3rojectenboek ,n dit projectenboek maken we de doorbraakprojecten concreet: Per doorbraakproject laten we zien welke deelprojecten de komende vijf jaar worden gerealiseerd. (lk deelproject volgt dezelfde vijf vragen: wat we beogen, aan welke doelen het bijdraagt, wie erbij betrokken is, hoe de fasering loopt en wat het kost. Waarbij de financisle beelden een eerste inschatting zijn die we de komende maanden verder uitwerken. DEELPROJECT : REGIONAAL WAR0TENET DRECHTSTEDEN Doorbraakproject ( ) Versneld realiseren van een regionaal warmtenet . :at Ze beogen: De Drechtsteden werken aan een energieneutrale regio in 2050, waarbij het aardgasvrij maken van gebouwen essentieel is. 7egelijk belemmert netcongestie woningbouw, bedrijfsontwikkeling en verduurzaming. +et regionale warmtenet biedt een structurele oplossing door collectieve warmtevoorziening, waardoor elektrificatie van de warmtevraag en druk op het stroomnet afnemen. Dit verlaagt maatschappelijke kosten, beperkt de ruimtelijke impact van energie-infrastructuur en vergroot de leveringszekerheid. (r zijn circa 13.000 aansluitingen gerealiseerd. Volgens het Grand Design wordt toegewerkt naar 60.000 aansluitingen in Dordrecht, +endrik-,do-$mbacht, Papendrecht, Sliedrecht en =wijndrecht; in $lblasserdam en +ardinxveld-Giessendam loopt een haalbaarheidsonderzoek.

Doel is minimaal 14.340 extra aansluitingen in 2035, goed voor ruim 27.000 in totaal. Op termijn worden de netten gekoppeld tot ppn regionaal s\steem met duurzame, lokale bronnen. +et project ontlast het elektriciteitsnet, versnelt woningbouw, versterkt economie en houdt warmte betaalbaar en beschikbaar. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: +et regionaal warmtenet sluit direct aan op: • Gemeentelijke warmteprogramma¶s en de inzet op aardgasvrij wonen • De Regionale (nergiestrategie Drechtsteden • De =uid-+ollandse warmtestrategie en het provinciaal p0,(. • +et 1ationaal Programma /okale Warmtetransitie • +et 1ationaal Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving • 1ationale klimaatdoelstellingen en (uropese ambities (Parijs, Green Deal, Repower(8) Daarnaast levert het project een belangrijke bijdrage aan het beperken van netcongestie en het versterken van energiezekerheid op regionale en nationale schaal. 3. Betrokken partijen: De warmtetransitie is een gezamenlijke opgave van publieke en private partners. Sinds 201 werken partijen samen binnen de projectorganisatie aardgasvrij en het Versnellingsprogramma Drechtsteden 100 aardgasvrij. Belangrijke partners zijn +V&, gemeenten, woningcorporaties, Provincie =uid-+olland, Stedin en het Rijk. 4. Fasering: De uitvoering is reeds gestart met 13.000 gerealiseerde aansluitingen.

De opschaling vindt plaats via de nationale clusteraanpak collectieve warmte. Belangrijke mijlpalen: • 2026: Oplevering eindrapport &lusteraanpak collectieve warmte; circa 16.000 aansluitingen gerealiseerd • 2027: Verkenning en beoogde sluiting clusterdeal Drechtsteden; start opschaling • 202 –2030: Verdere uitvoering en uitbreiding • 2030: (Gewenste) mijlpaal van circa 22.600 regionale aansluitingen ,ndien een omvangrijke clusterdeal uitblijft, wordt de uitbreiding voortgezet via andere regelingen (zoals W,S en S$+), maar op kleinere schaal en lager tempo. 5. Investering: Financiering Totaal benodigd • € 375 miljoen voor het warmtenet • € 2 0 miljoen voor aanpassingen in woningen Beschikbaar • +V& ± circa € 247 miljoen • Woningcorporaties en overige gebouweigenaren ± circa € 140 miljoen Aanvullend De totale bekostigingshulpvraag bedraagt € 26 miljoen. De ambitie is om de bekostigingshulpvraag grotendeels in te vullen via een clusterdeal met het Rijk, met besluitvorming uiterlijk in de eerste helft van 2027. De R,$ ondersteunt de inzet op een clusterdeal en de regionale co|rdinatie. De omvang van de uiteindelijke rijksbijdrage is bepalend voor tempo en schaal van uitvoering. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 35 23*A9(: 52B886T 5(*I21AA/ (1(5*I(6<6T((0 Doorbraakproject (2) Ontwikkelen van | 4.

| Fasering: bouwstenen voor een decentraal energiesysteem | De voorbereidingsfase is gestart en omvat technische uitwerking, actualisatie van de businesscase en organisatorische voorbereiding. DEELPROJECT 2: SLIBSTRATEGIE WSHD - | • | 2026 ± Start voorbereidingsfase SLIBGISTING RWZI DORDRECHT (GROENGAS + CO2 | • | 2027 ± Ontwerp en actualisatie businesscase en valuecase AFVANG | • | 0edio 2027 ± Besluit over ontwerpkeuzes &O΍-afvanginstallatie . | :at Ze beogen: | • | 202 – | 2029 ± Validatie en (her)bevestiging businesscase De rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap +ollandse Delta | • | 2030– | 2032 ± Realisatiefase aan de Baanhoekweg in Dordrecht wordt uitgebreid met een slibgistingsinstallatie voor de productie van groengas en de afvang | 5. | Investering: en opwerking van &O΍. +iermee wordt zuiveringsslib benut als bron | De totale investering bedraagt circa € 50 miljoen, inclusief € 7,5 voor duurzame energie en circulaire grondstoffen. 1a inbedrijfname | miljoen voor de voorbereidingsfase. produceert de installatie circa 2,0 miljoen mñ groengas per jaar, oplopend tot 2,5 miljoen mñ in 2050. Dit vervangt jaarlijks tot 2,5 miljoen mñ fossiel aardgas en reduceert circa 3.200 ton | Financiering &O΍-eTuivalenten.

De aanvullende &O΍-afvang levert circa 1.200 ton extra emissiereductie op en maakt 2.200 ton vloeibare &O΍ | Totaal | De totale investering bedraagt circa € 50 beschikbaar voor hergebruik. +et project versterkt het regionale | benodigd | miljoen: energies\steem, stimuleert de circulaire economie, draagt bij aan | • | Voorbereidingsfase: € 7,5 miljoen verduurzaming van woningen, industrie en drinkwaterproductie en | • | 8itvoeringskrediet: € 42,5 miljoen positioneert de Drechtsteden als innovatieve deltaregio. Samenwerking met +V& en aansluiting op ontwikkelingen in +ardinxveld-Giessendam versterken bestaande energie en | Beschikbaar | • | Waterschap +ollandse Delta: € 7.500.000 grondstofketens. | — | status: toegezegd • | Waterschap +ollandse Delta: € | ² status: . | Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale | .omt na voorbereidingsfase in aanvraag doelen draagt dit project bij: +et project sluit aan bij meerdere beleidsagenda¶s: • | /okaal en regionaal: duurzaamheidsdoelen WS+D | Aanvullend | $lle benodigde middelen komen na de voorbereidingsfase in aanvraag. +et (energieneutraal 2030, klimaatneutraal 2035), R(S | besluitvormingsproces binnen het waterschap Drechtsteden, Dordrecht .limaatneutraal 2040 | is vergelijkbaar met de besluitvorming binnen de gemeente.

Op voorspraak van het college • | 3rovinciaal: Provinciaal 0eerjarenprogramma ,nfrastructuur | zal het dagelijks bestuur een besluit nemen. (nergie en .limaat (p0,(.) | Voor de sector waterschappen is de &O΍ • | 1ationaal: 1P &irculaire (conomie, 1P /okale Warmte, | afvang een nieuwe ontwikkeling en innovatief, 1ationaal en 0eerjarenprogramma ,nfrastructuur (nergie en | met bijbehorende risico¶s en onzekerheden. .limaat (n0,(.), Routekaart Groengas, bijmengverplichting | $anvullende subsidies kunnen een positieve bijdrage leveren ten behoeve van de groen gas (vanaf 2027), 1ationale .limaatadaptatiestrategie | besluitvorming. • | (uropees: .limaatakkoord van Parijs, Green Deal, Repower(8 3. | Betrokken partijen: Waterschap +ollandse Delta is trekker, beslisser en financier van | '((/352-(&T 3: A&TI9(5I1* het project. De betrokken partijen zijn: | (1(5*I(&2g3(5ATI(6 • | Waterschap +ollandse Delta • | +V& | . | :at Ze beogen: • | $Tua0inerals | De regio Drechtsteden kampt met structurele netcongestie: het • | Gemeente Dordrecht | elektriciteitsnet bereikt zijn grenzen. Dit belemmert woningbouw, 0et +V& is een samenwerkingsovereenkomst gesloten voor | mobiliteit, verduurzaming van bedrijventerreinen, de warmtetransitie duurzame projecten op de locatie. 7evens wordt toegewerkt naar | en raakt inwoners en ondernemers.

Daarom kiezen we voor een een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Dordrecht. 0et | regionale, samenhangende aanpak met energieco|peraties en netbeheerder Stedin is in de haalbaarheidsfase overleg gevoerd | energiehubs als kern. (r zijn ruim twintig co|peraties (in oprichting) over invoeding van groengas op het aardgasnet; hieruit zijn geen | die werken aan hubs waarin lokale vraag en aanbod worden showstoppers gebleken. | afgestemd via opslag, slimme sturing ((0S (+P) en collectieve laadpleinen. Om dit te versnellen is de (nergiefabriek Drechtsteden opgericht als onafhankelijk kennis en ondersteuningspunt. =ij ontzorgt co|peraties, bundelt technische en financisle expertise, standaardiseert processen, ondersteunt bij groepstransportovereenkomsten, ontwikkelt een regionale projectpijplijn en voert gezamenlijke lobb\. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 36 Ϯ3 0et Stedin worden toekomstscenario¶s ontwikkeld voor een multi-level en multi-commodit\ energies\steem. Doel is een robuust, decentraal s\steem dat met lokale opwek, opslag en flexibiliteit het centrale net ontlast. .

Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: Dit project draagt bij aan meerdere beleidsagenda¶s: • /okaal en regionaal: R(S 1.0, (nergieakkoord Drechtsteden, /okale Warmteprogramma¶s, Versnellingsprogramma Drechtsteden 100 aardgasvrij, Groeiagenda, Bestuurlijke 7askforce 1etcongestie Drechtsteden • 3rovinciaal: (nergieagenda =uid-+olland, Provinciale Omgevingsvisie =uid-+olland, Provinciaal 0eerjarenprogramma ,nfrastructuur (nergie en .limaat (p0,(.) • 1ationaal: 1ationaal .limaatakkoord, 1ationaal Plan (nergies\steem (1P(), /andelijk $ctieprogramma 1etcongestie (/$1), 1ationaal 0eerjarenprogramma ,nfrastructuur (nergie en .limaat (10,(.), 1P verduurzaming industrie, 0aritiem 0asterplan • (uropees: (8-richtlijn (nerg\ &ommunities (R(D ,,,), Green Deal, (8 &\bersecurit\ $ct 1,S2 3. Betrokken partijen: • Werkgevers Drechtsteden en /okale )ederaties • Duurzaamheidsfabriek Da Vinci • Gemeenten Drechtsteden • Provincie =uid-+olland • (nergieco|peraties • Stedin 4.

Fasering: ± FundaPent • (nergiefabriek volledig operationeel • (erste twee energiehubs in realisatie • 7wintig co|peraties opgericht of in oprichting ± 2pschaling en standaardisatie • (erste operationele energiehub met netontlasting • ,mplementatie eerste (0S-s\stemen • (erste groepstransportovereenkomsten ± 9ersnelling en integratie • Opschaling naar meerdere energiehubs • ,ntegratie van meerdere energiedragers • Vaststelling en toepassing regionale energiescenario¶s ± 2ptiPalisatie • Doorontwikkeling naar regierol (nergiefabriek • Optimalisatie exploitatie, flexibiliteit en opslag 3 ± Borging • Robuust, zelfdragend netwerk van energieco|peraties • Structurele bijdrage aan vermindering netcongestie • (nergiehubs integraal onderdeel van het regionale energies\steem 5. Investering: Financiering Totaal benodigd Structurele middelen zijn nodig voor organisatie en ondersteuning en f\sieke realisatie. Beschikbaar • &irca € 145.000 regionale bijdrage voor ondersteuning co|peraties • &irca € 100.000 bijdrage P=+ • Provinciale planvormingssubsidies • 7ijd en cofin. van ondernemers Aanvullend Voor versnelling is extra financiering nodig, met name voor f\sieke investeringen.

Daarom zetten we in op: • een regionaal impuls of investeringsbudget voor energieco|peraties; • benutten van provinciale en nationale subsidieregelingen (energietransitie, netcongestie); • inzet van (uropese fondsen); • private cofinanciering door deelnemende bedrijven. '((/352-(&T 4: +AA/BAA5+(I'69(5.(11I1* *52(1 *A6 &/86T(521T:I..(/I1* +A5'I1;9(/'-*I(66(1'A0 . :at Ze beogen: De energietransitie in de Drechtsteden vraagt om een robuust en divers energies\steem. Omdat niet alle woningen en bedrijven op een warmtenet kunnen worden aangesloten, is groen gas een belangrijke aanvullende route binnen een decentraal s\steem. Dit project onderzoekt de haalbaarheid van collectieve groengasproductie via monomestvergisting in +ardinxveld-Giessendam, voortbouwend op positieve gesprekken met veehouders, afstemming met Stedin over invoeding op het B$R-net en kennis uit het 0olenlanden-onderzoek (D/V $dvies, 2025). De verkenning richt zich op techniek en clustergrootte, de financisle businesscase (investeringen, exploitatie, SD( en Garanties van Oorsprong), emissiereductie (methaan, &O΍, ammoniak, stikstof), juridische en organisatorische inrichting, netaansluiting en draagvlak. Bij een positieve uitkomst kan circa 900.000 mñ groen gas per jaar worden geproduceerd, met invoeding richting Sliedrecht en Papendrecht.

+et project is urgent door de bijmengverplichting per 1 januari 2027, nieuwe agrarische verdienmodellen en de stikstof en methaanreductieopgave. +ardinxveld-Giessendam positioneert zich als regionale proeftuin. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 37

. | Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale | 5. | Investering: doelen draagt dit project bij: +et project draagt bij aan meerdere beleidsdoelen op verschillende | Financiering schaalniveaus: • | /okaal: uitvoering van de 7ransitievisies Warmte van | Totaal | )ase 1: €75.000 ± €125.000 +ardinxveld-Giessendam, Sliedrecht en Papendrecht. | benodigd | )ase 2: indicatief € – | 10 miljoen • | 5egionaal: invulling van Doorbraakproject 2 ± Decentraal (nergies\steem binnen de Regionale ,nvesteringsagenda | Beschikbaar | €75.000 ± €125.000 ± nog te bevestigen Drechtsteden. • | 3rovinciaal: bijdrage aan de energietransitie =uid-+olland en | Aanvullend | SD( , investeringssubsidie collectief stikstof en klimaatdoelstellingen. | (streefbedrag €1,5– | 20, kritische succesfactor) • | 1ationaal: ondersteuning van de bijmengverplichting groen | en bankleningen veehouders. )inancieel gat gas (vanaf 2027), het .limaatakkoord (55 &O΍-reductie in | realisatiefase wordt in haalbaarheidsonderzoek 2030), methaanreductie in de veehouderij en inzet van de | nader gekwantificeerd. SD( -regeling. • | (uropees: (8 Green Deal, methaanemissieverordening en de doelstellingen uit de +ernieuwbare (nergierichtlijn (R(D ,,,). 3.

| Betrokken partijen: • | Gemeente +ardinxveld-Giessendam • | Gemeente Sliedrecht • | Gemeente Papendrecht • | Veehouders in +ardinxveld-Giessendam • | Stedin • | D/V $dvies • | R,$ | Smart Delta Drechtsteden 4. | Fasering: +et project kent een gefaseerde aanpak: ± 9erkenning • | 0ijlpaal: onderzoekscontract getekend en financiering gedekt ± BesluitvorPing • | 0ijlpaal: formeel besluit gemeenten en deelnemende veehouders ± 2ntZikkeling • | 0ijlpaal: subsidieaanvraag ingediend en organisatie opgericht ± 5ealisatie • | 0ijlpaal: start uitvoering 3 ± IngebruiknaPe • | 0ijlpaal: operationeel cluster Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 38 '((/352-(&T 5: 5(*I21AA/ | (06 | 5. | Investering: '5(&+T6T('(1 | 3I/2T A1T21IA32/'(5 . | :at Ze beogen: | Financiering De Drechtsteden kampen met structurele netcongestie, waardoor | Totaal | € 946.17 | € 996.17 ondernemers worden beperkt in groei, elektrificatie en | benodigd verduurzaming. Deze pilot realiseert binnen 12 maanden een werkende (nerg\ 0anagement +ub ((0+) die zes bedrijven op $ntoniapolder via ppn virtuele µvoor de meter ¶-meter verbindt.

De | Beschikbaar | /udero: € 500.000 (0+ bouwt voort op bestaande (nerg\ 0anagement S\stemen en | Deelnemers: € 50.000 | € 100.000 voegt een overkoepelende sturingslaag toe voor gezamenlijke capaciteitssturing achter de meter, realtime inzicht in pieken en | Directie: € 24.000 flexibiliteit, koppeling aan een energiehandelsplatform en een local-first, fail-safe architectuur op 1ederlandse infrastructuur. De | &o|peratie: € 10.000 ± n.t.b. pilot levert bewijs voor Stedin dat co|peratieve groepssturing | 7otaal: € 5 4.000 | € 634.000 technisch en organisatorisch werkt, als basis voor groepscontracten en bredere toepassing. De impact is direct: uitbreidingsruimte voor ondernemers, ondersteuning van laadinfrastructuur en elektrische | Aanvullend | $anvullende middelen kunnen worden gezocht logistiek, beter gebruik van duurzame energie en versterkte | via regelingen zoals D(, , (,$, S&( en 0,7. samenwerking. Opschaling volgt na jaar ppn en valt buiten deze | ,ndien subsidie uitblijft, is ontwikkeling aanvraag. | afhankelijk van investeringsbereidheid van betrokken partijen. +et (0S-fundament is reeds aanwezig; de (0+-ontwikkeling vraagt . | Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale | aanvullende middelen en capaciteit.

doelen draagt dit project bij: • | /okaal: Regionale (nergiestrategie (R(S) Drechtsteden, | '((/352-(&T : + 60A5T (1(5*< +8B Bestuurlijke 7askforce 1etcongestie Drechtsteden (2025), | '5(&+T6T('(1 Ruimtelijke Strategie Drechtsteden 2050 • | 3rovinciaal: (nergieagenda =uid-+olland, Provinciale Omgevingsvisie =uid-+olland | . | :at Ze beogen: • | 1ationaal: 1ationaal Plan (nergies\steem (1P(), | De Drechtsteden staan voor een dubbele opgave: versnelling van de .limaatakkoord ± sectortafel (lektriciteit, /andelijk | energietransitie pn het oplossen van netcongestie die economische ontwikkeling belemmert. 0et de +2 Smart (nerg\ +ub realiseren we $ctieprogramma 1etcongestie (/$1), 1ationale | een decentraal energies\steem waarin lokaal opgewekte duurzame Veiligheidsstrategie | elektriciteit via elektrol\se wordt omgezet in groene waterstof. De • | (uropees: (8 (nerg\ &ommunities-richtlijn (R(D ,,,), | hubs op De Driehoek (Sliedrecht) en ¶t Oog (+ardinxveld) vormen de (uropese Green Deal, (8 &\bersecurit\ $ct | 1,S2 | eerste bouwstenen van een regionaal waterstofecos\steem. De waterstof wordt ingezet voor industrie, logistiek en de maritieme sector, inclusief bunkerpunten, en gestimuleerd in het 0.B en de 3. | Betrokken partijen: | gebouwde omgeving.

De hub zorgt voor decentrale productie en De uitvoering is publiek-privaat georganiseerd: | opslag, meer zonnestroom op bedrijfsdaken, &O΍-reductie, netontlasting, investeringen in infrastructuur, realisatie van drie hubs • | 0 eld | en versterking van vestigingsklimaat en werkgelegenheid. • | /udero B.V. | Samenwerking met de Duurzaamheidsfabriek en het +\&ollege • | (nergieco|peratie $ntoniapolder | versnelt kennis en innovatie, waarmee de regio zich (inter)nationaal • | =es deelnemende bedrijven | positioneert als koploper in waterstof en maritieme verduurzaming. • | 7en +olter 1oordam $dvocaten . | Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale 4. | Fasering: | doelen draagt dit project bij: +et project draagt bij aan meerdere beleidsagenda¶s: ± 2ntZikkeling en pilot | • | /okaal en regionaal: Regionale (nergiestrategie 1.0, • | 0ijlpaal: werkende pilot, meetdata beschikbaar en rapportage | (nergieakkoord Drechtsteden, Versnellingsprogramma aan Stedin en R,$. | Drechtsteden 100 aardgasvrij, Groeiagenda Drechtsteden, Bestuurlijke 7askforce 1etcongestie ± (valuatie en PodelvorPing | • | 3rovinciaal: (nergieagenda =uid-+olland, Provinciale Omgevingsvisie =uid-+olland, p0,(. • | 0ijlpaal: gedocumenteerd schaalbaar model voor andere | • | 1ationaal: 1ationaal .limaatakkoord, 1ationaal Plan bedrijventerreinen.

| (nergies\steem (1P(), /andelijk $ctieprogramma 1etcongestie (/$1), 1ationaal programma verduurzaming 2 | 0 | 2 | 8 | – | 3 ± 2pschaling buiten huidige aanvraag industrie, Opschaling Waterstofeconomie (Smart (nerg\ +ubs), 0aritiem 0asterplan • | 0ijlpaal: meerdere operationele hubs in de regio. | • | (uropees: (8 (nerg\ &ommunities (R(D ,,,), (uropese Green Deal, 1,S2-richtlijn (weerbaarheid energies\stemen) Ϯϱ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 39 3. | Betrokken partijen: | 23*A9(: '5(&+T6T('(15I1* 9A1 29 (1 • | +2toconnect | +8B6 • | $dsens\s | '225B5AA.352-(&T 3 5(A/I6(5(1 9A1 +8B6 • | V0B $utomation | (1 B(T528:BAA5 29 | -AA1B2' • | ,0& • | (nergieco|peratie +ardinxveld • | +V& • | Stedin | '((/352-(&T . 95AA**(6T885' (1 • | &erplia | ./(I16&+A/I* 29 • | Van Beest • | 0aritieme sector • | Duurzaamheidsfabriek en +\&ollege | . | :at Ze beogen: (en goed functionerende multimodale Drechtstedenring vraagt om 4. | Fasering: | f\sieke knooppunten pn een fijnmazige verbinding daartussen. Dit project richt zich op dat tweede deel: vraaggestuurd en kleinschalig : 9ergunning en subsidie | OV op een schaalniveau waarop het reguliere net niet rendabel rijdt.

De aanleiding is urgent, want OV-concessies staan onder druk, • | Vergunningsaanvraag ingediend (januari); OW(-aanvraag | buurt en wijkvervoer valt weg en de vraag naar doelgroepenvervoer voorbereid (juni); duidelijkheid financiering en | neemt juist toe. subsidietoekenning (december, o.v.b.) | We bouwen voort op bestaande pilots en breiden die stapsgewijs uit: : 5ealisatie | doorontwikkeling en borging van +op-On Sliedrecht (pendelbussen naar bedrijventerreinen, start juni 2026), de as Sliedrecht naar • | Start bouw +2 Smart (nerg\ +ub (januari, bouwtijd 1 | Rotterdam, flexibel vervoer in Wilgenwende en de ontsluiting van maanden) | Distripark en &O$. Plannen, boeken en betalen lopen via 9292 en OVpa\, met deelfietsen als last mile, en een nulmeting met : IngebruiknaPe | kwartaalmonitoring maakt de effecten toetsbaar. Parallel verkennen we nieuwe pilots via haalbaarheidsstudies en businesscases. =o • | (erste productie van groene waterstof (juli) | houden we werklocaties, onderwijs en zorg bereikbaar, versterken we de arbeidsmarkt, dragen we bij aan schoner vervoer en de : 2pschaling | klimaatdoelen, en behouden we de bereikbaarheid voor inwoners die op dit vervoer zijn aangewezen. • | Verdere optimalisatie en voorbereiding volgende hubs 3 : 'oorontZikkeling | .

| Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: • | Realisatie derde hub en uitbreiding toepassingen | • | /okaal sluit het aan op de gemeentelijke mobiliteits en omgevingsvisies en op raadsambities rond bereikbaarheid, 5. | Investering: | duurzaamheid en leefkwaliteit, via een regionaal geco|rdineerd 0obiliteitsbedrijf. • | 3rovinciaal draagt het bij aan de Omgevingsvisie en de Financiering | Verstedelijkingsstrategie =uid-+olland en aan de transitie naar emissievrije deelmobiliteit. Totaal | • | Realisatie per hub: € 30– | 50 miljoen• | 1ationaal sluit het aan op het 0,R7, 1OV(; en het benodigd | • | Drie hubs: circa € 150 miljoen | 7oekomstbeeld OV 2040, en op doelen uit het .limaatfonds en de Woningbouwimpuls. Beschikbaar | • | Voorstudie: € 40.000• | (uropees ondersteunt het de Green Deal en doelstellingen rond • | F | E | E | D | -studie: circa € 660.000 (deelsslimme, gewntegreerde mobiliteit (0aaS). T | S | E-subsidie) • | Vergunningskosten: circa € 60.000 (Regio Deal) Aanvullend | OW( Smart (nerg\ +ubs-subsidie, private eTuit\, bankair, Regio Deal (De Driehoek). (en belangrijk aandachtspunt is de vertraagde openstelling van de OW(-subsidie (verwachting verschoven naar januari 2027). +ierdoor ontstaat risico op vertraging en afhaken van partners. Parallel wordt gewerkt aan alternatieve financieringsroutes om voortgang te borgen.

Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 40 3. Betrokken partijen: De uitvoering brengt overheden, vervoerders en het lokale bedrijfsleven samen. Vanuit de overheid zijn dat Gemeente Dordrecht (regiokassier), Smart Delta Drechtsteden, Provincie =uid-+olland en het 0inisterie van , W; de uitvoering en exploitatie liggen bij Stroomlijn, 4buzz, Waterbus en Donke\ Republic; en vanuit het bedrijfsleven draagt het Ondernemersfonds Sliedrecht bij. +et geheel loopt als programmatische aanpak onder auspicisn van een Regionaal 0obiliteitsbedrijf, waarbij de overleg en besluitstructuur nog nader wordt bepaald. 4. Fasering: +et project kent twee parallelle sporen: het borgen en opschalen van bestaande pilots, en het verkennen van nieuwe pilots. Bestaande pilots: • 2026 ± +op-On Sliedrecht operationeel (juli); nulmeting en meetplan vastgesteld • 2027 ± evaluatie, opschaling en borging governance; besluit over structurele integratie • 202 ± bewezen pilots structureel ingebed; exploitatie en financieringsmodel vastgesteld • 2029 ± regiobrede uitrol, gekoppeld aan de Drechtstedenring • 2030 ± duurzaam verankerd in het regionale mobiliteitss\steem 1ieuwe pilots: • 2026 ± verkenning, onderzoeksopzet en longlist vastgesteld • 2027 ± haalbaarheidsstudies en businesscases; shortlist met go no-go-advies 5.

Investering: Financiering Totaal benodigd € 1,40 mln: € 0,45 mln borgen bestaande pilots en € 0,95 mln verkennen nieuwe pilots Beschikbaar € 1,05 mln uit .70-$15, Ondernemersfonds Sliedrecht en SVDD-middelen (€ 0,45 mln bestaande, € 0,60 mln nieuwe pilots) Aanvullend € 0,36 mln voor de nieuwe pilots is nog ongedekt. Daarnaast is na de SVDD-periode (eind 2027) structurele exploitatiedekking nodig; '((/352-(&T . 6TATI216 02BI/IT(IT6+8B6 (1 3 5 6 . :at Ze beogen: (en goed functionerende multimodale Drechtstedenring vraagt om f\sieke knooppunten pn een fijnmazige verbinding daartussen. Dit project richt zich op dat eerste deel: stations, mobiliteitshubs en P R s en de koppeling daarvan met OV, fiets, auto en water. +et hangt direct samen met de doorfietsroutes ()15 en 0)R) en het vraaggestuurd OV. We waarderen bestaande haltes, hubs en P R s op en realiseren nieuwe knooppunten in tranches, met eerste concrete projecten rond Gorinchem en +ardinxveld-Giessendam. Daarnaast onderzoeken we kansrijke locaties voor nieuwe mobiliteitshubs en stations langs de binnen en buitenring, indicatief van Dordrecht =uid en Stadspolders tot waterbushaltes verspreid over de regio, met nadruk op de ontsluiting van de noordwestelijke Drechtsteden.

=o worden woon en werklocaties beter bereikbaar, maken meer reizigers de overstap vanuit de auto, en versterken we de bereikbaarheid, de economie en de leefomgeving, met winst voor luchtkwaliteit en gezondheid. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: • /okaal sluit het aan op de gemeentelijke mobiliteits en omgevingsvisies en op raadsambities rond bereikbaarheid, duurzaamheid en leefkwaliteit, en op de koppeling met de woningbouwopgaven. • 3rovinciaal draagt het bij aan de Omgevingsvisie en de Verstedelijkingsstrategie =uid-+olland, het provinciale fietsnetwerk en de transitie naar emissievrije mobiliteit. • 1ationaal sluit het aan op het 0,R7, 1OV(; en het 7oekomstbeeld OV 2040, en op doelen uit het .limaatfonds en de Woningbouwimpuls. • (uropees ondersteunt het de Green Deal en ontlast het de 7(1 7 corridor 1orth Sea, Rhine, 0editerranean doordat verkeer naar OV en fiets verschuift. 3. Betrokken partijen: De uitvoering brengt overheden, vervoerders en uitvoeringspartners samen. Vanuit de overheid zijn dat de gemeenten Drechtsteden, 0olenlanden en Gorinchem, Smart Delta Drechtsteden, Provincie =uid-+olland en het 0inisterie van , W; vervoer en deelmobiliteit liggen bij 4buzz, Waterbus en Donke\ Republic; en Rijkswaterstaat adviseert.

+et geheel loopt als programmatische aanpak onder auspicisn van een Regionaal 0obiliteitsbedrijf, waarbij de overleg en besluitstructuur nog nader wordt bepaald. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 41

4. | Fasering: | $15 bij de 1ieuweweg, het ontvlechten van auto en fietsverkeer bij +et project kent twee parallelle sporen: het opwaarderen van | de 1915 (disonweg in $lblasserdam, en de 0)R tussen Dordrecht, bestaande haltes, hubs en P R s, en het onderzoeken en realiseren | =wijndrecht en +endrik-,do-$mbacht. Dit is nu nodig omdat de regio van nieuwe knooppunten. | dichtslibt met autoverkeer en de verbreding van de $15 is gepauzeerd. Bestaande haltes, hubs en P R s: | De fiets is een goedkoop, schoon en gezond alternatief dat alle • | 2026 ± start realisatie eerste tranche; uitvoeringsplan | gemeenten onderling en met de werklocaties verbindt. Doorfietsroutes leiden tot gezondere werknemers en minder druk op tweede tranche | de rijks-, regionale en lokale wegen, wat het vestigingsklimaat ten • | 2027 ± realisatie eerste en start tweede tranche | goede komt. =e nemen bovendien minder ruimte in dan de auto, • | 2 | 0 | 2 | 8 | – 2029 ± realisatie tweede tranche; eerste deelwaardoor op termijn ruimte voor groen vrijkomt, en ze verbeteren de gereed | luchtkwaliteit doordat fietsen zonder uitstoot gebeurt. • | 2030 ± oplevering, evaluatie en borging beheer en exploitatie | .

| Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: • | /okaal sluiten de doorfietsroutes aan op de gemeentelijke 1ieuwe mobiliteitshubs en stations: | omgevingsvisies en mobiliteitsplannen, waarbij de 1915 (disonweg aansluit op de gebiedsontwikkeling 1edstaal in • | 2026 ± verkenning kansrijke locaties; prioritering | $lblasserdam. vastgesteld | • | 3rovinciaal sluit het project aan op het Provinciaal )ietsplan en • | 2027 ± planuitwerking en start realisatie • | het omgevingsbeleid. 2 | 0 | 2 | 8 | – 2029 ± realisatie; netwerk grotendeels gereed• | 1ationaal sluit het aan op het 0,R7. • | 2030 ± oplevering en borging; Drechtstedenring | • | (uropees sluiten de uitkomsten aan op de ambities van de Green functioneel | Deal. 5. | Investering: | 3. | Betrokken partijen: De uitvoering is per schakel en deeltracp belegd bij de betrokken Financiering | gemeente of het waterschap, met cofinanciering en advies van Rijk, provincie en regio.

Betrokken zijn Waterschap Rivierenland, de Totaal benodigd | € 11,90 mln: € 11,65 mln gemeenten +ardinxveld-Giessendam, Dordrecht, =wijndrecht, uitvoering van P R s en hubs | H | e ndrik-,do-$mbacht, $lblasserdam en Papendrecht, Provincie (+ardinxveld-Giessendam, | =uid-+olland, het Rijk en de regio Smart Delta Drechtsteden, met Ridderkerk, Gorinchem $27) | Rijkswaterstaat en 0RD+ als adviseurs en aannemerscombinatie en € 0,25 mln verkenning | 1W$ als uitvoerder. Beschikbaar | € 2,35 mln: € 0,35 mln voor 4. | Fasering: P R Ridderkerk (.R,0) en € | De planning loopt per deeltracp: 2,00 mln voor P R $27 Gorinchem (verbetering $27) | 0)R: Aanvullend | € 9,55 mln nog ongedekt; • | 2026 ± kaders, financiering, ontwerp en bestuurlijke hiervoor kijken we naar de R,$ | overeenkomst en cofinanciering van Rijk en | • | 2027 ± definitief ontwerp, vergunningen en gunning provincie | • | 202 ± realisatie en ingebruikname )15-schakels: 23*A9(: '5(&+T6T('(15I1* 9A1 29 (1 +8B6 | • | =andkade ± engineering 2027, ingebruikname 202 '225B5AA.352-(&T 4 5(A/I6(5(1 9A1 | • | Rotonde 1ieuweweg ± engineering 2027, aanleg en 61(/FI(T63A'(1 F 5 (1 F | ingebruikname 202 • | Rivierdijk naar 1ieuweweg ± engineering en aanleg 2027, '((/352-(&T . 61(/FI(T63A'(1 F 5 (1 F | ingebruikname 202 • | Sluisweg naar .anaaldijk-noord ± grondaankoop 2027, .

| :at Ze beogen: | aanleg vanaf 202 , ingebruikname 2030 We bouwen aan een hoogwaardig netwerk van doorfietsroutes dat woongebieden verbindt met werklocaties en bedrijven. +et project is | Verkenning )3 (Papendrecht naar Dordrecht): deels uitvoering, namelijk het aanleggen van ontbrekende schakels in de )15 en de aanleg van de 0etropolitane )ietsroute (0)R), en | • | opdracht 2027, onderzoek en resultaten 202 deels verkenning, namelijk een zelfstandige fietsbrug over de 1oord en een doorfietsroute tussen Papendrecht en Dordrecht. &oncreet gaat het om de oversteek =andkade bij Gorinchem, de ontbrekende schakels Sluisweg naar .anaaldijk-noord en Rivierdijk naar 1ieuweweg in +ardinxveld-Giessendam, de kruispunten bij de Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 42 5. Investering: | 4. Fasering: Financiering | De vijf projecten lopen parallel, elk in een eigen tempo.

Totaal benodigd | € 25,5 mln: )15-schakels € • | Stadspark Dordrecht ± ontwerp en aanbesteding 2026, 14,3 mln, 0)R € 10,65 mln en | aanleg deelgebieden 2027– | 2029, raamstructuur gereed 2030 twee verkenningen € 0,5 mln | • | Vleugels van de Stad ± planuitwerking en grondaankoop Beschikbaar | € 13, mln toegezegd of 2026, omgevingsplannen 2027, bouw vanaf 202 , oevers gereserveerd uit 0,R7, | beleefbaar 2030 Provinciaal fietsplan, SR0 en | • | Develzone ± verkenning 2026, projectenlijst tot 2040 in 2027, gemeentelijke bijdragen | uitvoeringsprogramma 202 , start uitvoering 2029± 2030 Aanvullend | € 11,7 mln nog te dekken, • | 1oord-zuidverbinding Sliedrecht ± hoofdstructuur en VO waarvan € ,6 mln in aanvraag | 2026, investeringsbesluit en DO 2027, uitvoering 202 ± 2030 of procedure; de verkenningen | • | +oofdgroenstructuur Papendrecht ± besluitvorming 2026, zijn ongedekt | voorbereiding en start pilots 2027, uitvoering en monitoring 202 – | 2030 23*A9(: 5(*I21AA/ /A1'6&+A363A5. A/B(5T &8<3 | 5. Investering: '225B5AA.352-(&T 5 +(T &5(É5(1 9A1 ((1 ./I0AATB(6T(1'I* *(=21' (1 9(5B21'(1 *52(1B/A8: 1(T:(5. | Financiering '((/352-(&T | . *52(1B/A8:( 9I1*(56 | Totaal benodigd | € 61– | 62,5 mln, met het Stadspark Dordrecht (€ 51 .

:at Ze beogen: | mln) als grootste post, naast De Groenblauwe vingers zijn cruciale schakels om het versnipperde | Vleugels van de Stad, stedelijk groen tot ppn samenhangend geheel te maken en te | Develzone en de verbinden met de grote omliggende landschappen. +et zijn de eerste | 1oord-zuidverbinding; groene bouwstenen richting ppn verbonden /andschapspark. ,n deze | Beschikbaar | € 57,9 mln, vooral € 51 mln R,$ richten ze zich op de uitvoering van vijf projecten: het Stadspark | gemeente Dordrecht en verder Dordrecht (een groene noord-zuidroute van de 1ieuwe Dordtse | Regiodeal ,, en gemeentelijke Biesbosch naar het Wantij), Vleugels van de Stad in Gorinchem | cofinanciering (groenblauwe structuur langs de /inge en het .anaal van Steenenhoek), de Develzone in de =wijndrechtse Waard (met de | Aanvullend | € 3,1– | 4,6 mln nog ongedekt, Devel als centrale slagader), de 1oord-zuidverbinding in Sliedrecht | plus structurele beheerlasten; (een parkverbinding over de $15 naar Sliedrecht 1oord) en de | hiervoor kijken we naar +oofdgroenstructuur in Papendrecht (parken, lanen en waterlopen). | subsidies en cofinanciering Samen maken deze projecten de regio aantrekkelijker en gezonder, | van Rijk en provincie met groene iconen die de identiteit versterken.

=e zorgen voor gezonde en duurzame mobiliteit doordat wandel en fietspaden barriqres zoals wegen en spoorlijnen slechten, en maken de regio klimaatrobuuster met verkoeling, minder wateroverlast, meer biodiversiteit en betere luchtkwaliteit. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale | '((/352-(&T | . *(TI-'(13A5. '5(&+T6T('(1 doelen draagt dit project bij: • | /okaal sluiten de Groene Vingers aan op de gemeentelijke | . :at Ze beogen: agenda s, zoals het Stadspark in de omgevingsvisie van Dordrecht | +et Getijdenpark vormt de 1oordoevers, De Staart en 1ationaal (uitgangspunt 3-30-300) en de Develzone op .limaatbestendig | Park De Biesbosch om tot ppn samenhangend, toegankelijk en =wijndrecht 2050. | klimaatbestendig getijdenlandschap. +arde kades maken plaats • | 3rovinciaal sluiten ze aan op het /andschapspark =uidvleugel en | voor natuurvriendelijke oevers met slikken, schorren en riet, het Gebiedsplan ,-sselmonde. | aangevuld met routes, bruggen en recreatieve voorzieningen. $an • | 1ationaal sluiten ze aan op 1OV(; =uidelijke Randstad en | de 1oordoevers worden oevers verzacht via de doortrekking van de Groene +art en op het Deltaprogramma Ruimtelijke $daptatie. | Strooppot en de Galgeplaat; op De Staart komt een groenblauwe • | (uropees sluiten ze aan op de 1atuurherstelverordening. | verbinding tussen Wantij en 0erwede; en in het 1ationaal Park 3.

Betrokken partijen: | versterken we via Bestemming in Balans ecologie en recreatie in De projecten worden per gebied getrokken door de betrokken | balans. Dat is nu nodig omdat de leefkwaliteit onder druk staat, het gemeente, met cofinanciering en advies van regionale partners. | klimaat verandert en toegankelijk groen schaars is. +et project Betrokken zijn de gemeenten Dordrecht, Gorinchem, =wijndrecht, | brengt groen en water dichter bij inwoners, juist in wijken met weinig +endrik-,do-$mbacht, Barendrecht, Sliedrecht en Papendrecht, | groen, maakt het waters\steem robuuster met waterberging, Provincie =uid-+olland, Waterschap +ollandse Delta en | verkoeling en demping van golfslag, en verbetert de bereikbaarheid Rivierenland, 1atuur en recreatieschap ,-sselmonde en de | en gezondheid via nieuwe wandel en fietsroutes langs de rivier. /andschapstafel ,-sselmonde, met Staatsbosbeheer of =uid-+ollands /andschap, marktpartijen en ingenieursbureaus voor ontwerp en uitvoering. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 43 . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: • /okaal sluit het Getijdenpark aan op de omgevingsvisies, groenprogramma s en klimaatadaptatiestrategiesn van Dordrecht, =wijndrecht en +endrik-,do-$mbacht.

• 3rovinciaal sluit het aan op het groenblauwe netwerk, 1OV(; =uidelijke Randstad en het programma Rivier als Getijdenpark ;/. • 1ationaal sluit het aan op het Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden, het Programma $anpak Grote Wateren en de Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem ,,. • (uropees sluit het aan op de Green Deal en de 1atuurherstelverordening. 3. Betrokken partijen: De aansturing verschilt per onderdeel: De Staart ligt bij de gemeente Dordrecht, de 1oordoevers worden coalitiegericht uitgevoerd met =wijndrecht, en het 1ationaal Park valt onder het Biesboschnetwerk. Betrokken zijn de gemeenten Dordrecht, =wijndrecht en +endrik-,do-$mbacht, Provincie =uid-+olland, Rijkswaterstaat, Waterschap +ollandse Delta, natuur en recreatiepartners, 1/2120 en het Biesboschnetwerk (met Drimmelen, $ltena, ,V1 en Staatsbosbeheer). 4. Fasering: De drie onderdelen lopen parallel en kennen eenzelfde ritme van ontwerp naar uitvoering.

Noordoevers: • 2026 ± uitwerking koers, ontwerp en ecologische randvoorwaarden; • 2027 ± planologische borging, vergunningen en subsidieaanvragen; vergunning verleend • 202 ± start eerste deelprojecten • 2029 ± doorontwikkeling van natuur, routes en recreatieve voorzieningen • 2030 ± oplevering en ingebruikname De Staart: • 2026 ± uitwerking ontwerp en participatie met bewoners; • 2027 ± planologische borging, vergunningen en subsidieaanvragen; • 202 ± start inrichting en eerste deelprojecten • 2029 ± doorontwikkeling van natuur, routes en ontmoetingsplekken • 2030 ± oplevering en ingebruikname Nationaal Park De Biesbosch: • 2026 ± Bestemming in Balans uitwerken; • 2027 ± Vaststellen ontwerp en governance • 202 –2029 ± uitvoering van de projecten • 2030 ± evaluatie 5. Investering: Financiering Totaal benodigd € 22,1 mln: 1oordoevers € 9,6 mln, De Staart € 10 mln en 1ationaal Park De Biesbosch € 2,5 mln Beschikbaar € , mln, uit gemeentelijke cofinanciering, 1/2120, 1ederwiek 3 en een rijksbijdrage voor het 1ationaal Park Aanvullend € 13,3 mln nog te dekken, vooral gezocht via 1OV(; =uidelijke Randstad, aangevuld met provincie, Rijk (P$GW) en (uropa '((/352-(&T . 8IT:(5.I1* /A1'6&+A363A5. . :at Ze beogen: 0et dit project stellen we een gezamenlijke /andschapsvisie en ruimtelijke hoofdstructuur voor het Regionaal /andschapspark

$lbert &u\p op, gekoppeld aan een programmatische aanpak voor de lange termijn. We werken de groenblauwe hoofdstructuur en de identiteit van het park uit, inventariseren wat er binnen en buiten de regio al gebeurt, en organiseren hoe we het richting 2050 daadwerkelijk realiseren (governance, financisn en koppeling met geplande activiteiten zoals dijkonderhoud). Dat is nodig omdat de vele groenblauwe initiatieven nu versnipperd plaatsvinden; pas met ppn gedeeld beeld en een heldere aanpak kunnen we weloverwogen regionale investeringskeuzes maken en de losse projecten tot ppn verbonden park samensmeden. De opschaling naar regionaal niveau maakt de impact op brede welvaart groter dan de som der delen, met winst voor vestigingsklimaat, woonomgeving, actieve mobiliteit, klimaatrobuustheid en gezondheid. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: • /okaal sluit de visie aan op de gemeentelijke agenda s en heeft ze een nadrukkelijke positie in de Ruimtelijke Strategie Drechtsteden. • 3rovinciaal sluit ze aan op het /andschapspark =uidvleugel en het Gebiedsplan ,-sselmonde. • 1ationaal sluit ze aan op 1OV(; =uidelijke Randstad en Groene +art en op het Deltaprogramma Ruimtelijke $daptatie. • (uropees sluit ze aan op de 1atuurherstelverordening. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 44

3. Betrokken partijen: Smart Delta Drechtsteden en de acht gemeenten trekken het project, | Woningbouw op Vinkenwaard-1oord past nu niet in het provinciale met een brede groep partijen als stakeholder voor kennis, expertise | omgevingsbeleid en het regionaal woningbouwprogramma. en mogelijk middelen. Betrokken zijn naburige gemeenten zoals | Realisatie maakt daarom geen deel uit van deze R,$. Dit deelproject Ridderkerk, Barendrecht, 0olenlanden en $ltena, Provincie | omvat de verkenning die realisatie op termijn mogelijk moet maken: Z | uid-+olland, het Rijk, Waterschap +ollandse Delta en Rivierenland, | het afronden van de bedrijfsverplaatsing en het uitwerken van een Staatsbosbeheer, Rijkswaterstaat, ontwikkelaars, | ontwikkelstrategie, inclusief de compensatie van ruimte voor woningbouwcorporaties, ondernemers, 1R,-, natuurorganisaties en | bedrijvigheid via intensiever ruimtegebruik en nieuwe ruimte elders de landschaps en biodiversiteitstafels. | in de regio. Dat is de basis voor het gesprek met de provincie v | ia de gebiedstafel en voor agendering bij een volgende herijking. De regio 4. Fasering: | pakt dit gezamenlijk op. De planning wordt verder ingevuld met het nog te kiezen bureau, mede in relatie tot processen zoals het Ruimtelijk 0asterplan | .

Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale ,-sselmonde, de Gebiedsuitwerking Delta en 1OV(; =R, en met aandacht voor de rol van colleges, raden en stakeholders. | doelen draagt dit project bij: +et project draagt bij aan: • | 2026: inventarisatie groenblauw, opstellen en aanbesteden van de opdracht voor een bureau of architect en het opzetten | • | Regio: Woningbouwopgave en de afspraken binnen Smart Delta van een 7askforce /andschapspark; mijlpalen: voltooide | Drechtsteden. De versterking van de 0erwede/ingelijn en aanbesteding en inventarisatie en de start van het proces | hoogwaardig OV. • | 2027: verdere uitwerking met de ingehuurde partij en partners | • | Provincie: 7ransformatie van verouderde werklocaties, mits en vaststelling en oplevering van de /andschapsvisie en de | passend binnen compensatieregels. programmatische aanpak; mijlpaal: definitieve uitwerking van | • | 1ationaal: Woningbouw, verstedelijking binnen bestaand het /andschapspark, met visie en lange termijnaanpak | stedelijk gebied en verduurzaming van bedrijventerreinen. 1etcongestie en efficisnt energiegebruik door hergebruik 5. Investering: | netcapaciteit. Financiering | 3.

Betrokken partijen: Totaal benodigd | € 0,1 mln • | Gemeente $lblasserdam • | RO0 D Beschikbaar | € 0,1 mln, naar verwachting • | Provincie =uid-+olland volledig gedekt door Smart | • | GGi1 $dullam Delta Drechtsteden; | • | Smart Delta Drechtsteden • | Omgevingsdienst =uid-+olland =uid Aanvullend | Geen aanvullende middelen • | Ondernemers en omwonenden nodig; onderzocht wordt of waterschappen en provincie | 4. Fasering: aanvullend bijdragen | +et project kent drie opeenvolgende en deels parallelle fasen: • | Fase | ± 9erkenning aIgerond Onderzoek naar woningbouwlocaties (2023, actualisatie 2025). 23*A9(: 21T:I..(/I1* 5(*I21A/( | Vinkenwaard-1oord aangewezen als meest kansrijk. 63225=21(6 | • | Fase | ± +aalbaarheid bedrijIsverplaatsing 5± '225B5AA.352-(&T *(BI('621T:I..(/I1* Onderhandelingen met twee bedrijven over 0(5:('(/I1*(/I-1 | verplaatsing naar het 1edstaalterrein. 0ijlpaal: overeenkomst over verplaatsing en besluitvorming over grondbeleid. '((/352-(&T 3: 9I1.(1:AA5'-1225' | • | Fase 3 ± 2ntZikkelstrategie – | 3 8itwerking ontwikkelstrategie, inzet planologische instrumenten en afspraken met provincie over . :at Ze beogen: | compensatieregels. ,ntensieve participatie met De regio Drechtsteden staat voor een grote woningbouwopgave en | stakeholders. de verduurzaming van werklocaties.

,n $lblasserdam is bedrijventerrein Vinkenwaard-1oord een kansrijke binnenstedelijke transformatielocatie, met perspectief op circa 1.100– | 1.400 woningen in diverse segmenten nabij voorzieningen en het dorpscentrum, in combinatie met schonere werkgelegenheid, betere luchtkwaliteit en efficisnter netgebruik. De gemeente heeft hiervoor al circa €2 miljoen gewnvesteerd in de verwerving van het 1edstaalterrein, waarheen twee bedrijven met hoge milieucategorie worden verplaatst (zie deelproject 1 ). Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 45 5. Investering: Financiering Totaal benodigd De exact benodigde middelen hangen samen met de verdere planvorming en het uiteindelijke eindbeeld van Vinkenwaard-1oord. Beschikbaar € 2 mln. reeds gewnvesteerd door gemeente $lblasserdam Aanvullend Geen aanvullende middelen nodig. '((/352-(&T 4: 9/(8*(/6 9A1 '( 6TA' *25I1&+(0 . :at Ze beogen: De Vleugels van de Stad omvat de gebiedsontwikkelingen $rkelsedijk, Stationsgebied, /ingewijk =uid en Schelluinsestraat. Op deze inbreidingslocaties binnen bestaand stedelijk gebied maakt verouderde bedrijvigheid plaats voor wonen en gemengd stedelijk programma. 0et circa 2.000 woningen dragen we bij aan de regionale woningbouwopgave en versterken we het stedelijk profiel van Gorinchem.

De ligging nabij station, centrum en water biedt kansen voor duurzame mobiliteit, een aantrekkelijke leefomgeving en betere benutting van infrastructuur. De ambitie is gezonde, toekomstbestendige woonmilieus met ruimte voor bewegen, ontmoeten en klimaatadaptatie, met toegankelijke oevers van de /inge en het .anaal van Steenenhoek, een duidelijke groenstructuur richting buitengebied, goede verbindingen voor lopen en fietsen en passende voorzieningen. 7wee bruggen en aanvullende ingrepen zoals een spooronderdoorgang, parkeerhub en herinrichting van het openbaar gebied zijn randvoorwaardelijk voor goede ontsluiting en verkeersveiligheid. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: +et project draagt bij aan: • Regionaal: regionale woningbouwopgave binnen Drechtsteden en versterking van brede welvaart. • Provinciaal: verstedelijkingsstrategie =uid-+olland door binnenstedelijke verdichting BSD. • Provinciaal en nationaal: .limaatadaptatie en vergroening. • 1ationaal: woningbouw en verstedelijkingsprogramma¶s (zoals Woningbouwimpuls en 1OV(;), door versnelling van binnenstedelijke transformatie. • 1ationaal: duurzame mobiliteit en modal shift door ontwikkeling nabij OV-knooppunt. 3. Betrokken partijen: De uitvoering is publiek-privaat georganiseerd.

• Gemeente Gorinchem • 0arktpartijen ontwikkelaars • Provincie =uid-+olland • Waterschap Rivierenland 4. Fasering: Belangrijke stappen 2026–2030: • Planuitwerking en omgevingsplan /inge,,=uid fase 1, gevolgd door bouwrijp maken en start bouw • Definitief ontwerp en aankoop gronden langs de /inge ($rkelsedijk) • Vaststelling projectplan en ruimtelijk raamwerk Stationsgebied, daarna transformatie naar wonen • $fronding verkenning en vaststelling omgevingsplan Schelluinsestraat • Gefaseerde start en afronding van bouwactiviteiten per deelgebied 0ijlpalen: • $ankoop gronden langs de /inge om deze bereikbaar en beleefbaar te maken • Vastgesteld ruimtelijk raamwerk met duidelijke groenstructuur • Vertrek eerste bedrijven aan de Schelluinsestraat • Oevers van /inge en .anaal van Steenenhoek toegankelijk en verbonden met stedelijk groen 5. Investering: Financiering Totaal benodigd De exact benodigde middelen hangen samen met de verdere planvorming, kosten van de benodigde bruggen en het uiteindelijke eindbeeld. (r zijn diverse subsidies beschikt (o.a. WB, 6, €9.402.067, Spuk Wo.7 € 6.931.173, Wo.7 € 2.220. 0 ). Ook de cofinanciering is grotendeels gedekt. Geschatte tekorten per deelgebied: • /inge-oevers: € 2 mln. • Stationsgebied: € 5 mln. • Schelluinsestraat: € 5 mln. Beschikbaar 1ader te bepalen. Aanvullend 1ader te bepalen. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 46

'((/352-(&T 5: 21T:I..(/I1* 63225=21(6 | 5. Investering: T 22* (1 0I''(1:(T(5I1* +A5'I1;9(/' *I(66(1'A0 Financiering . :at Ze beogen: | Totaal benodigd | € 115 miljoen De Drechtsteden staan voor een stevige woningbouwopgave, gekoppeld aan de economische positie van de regio en de | Beschikbaar | +et project bevindt zich nog aan het ontwikkeling van de 0erwede-/ingelijn als stedelijke as. 0et t Oog | begin van de ontwikkeling; en 0iddenwetering ontwikkelt +ardinxveld-Giessendam een nieuw | structurele dekking voor de volledige woongebied langs deze lijn. Dit deelproject omvat fase 1: circa 170 | publieke opgave is nog niet rond. woningen, gerealiseerd tussen 2027 en 2030, passend binnen het vigerende omgevingsbeleid. De ambitie voor het gebied reikt verder: | • | Bijdrage Waardse Velden (fase 1): richting 2045 zijn 1.500– | 2.000 woningen denkbaar. Die circa € 1– | 2 miljoen. doorontwikkeling staat op de provinciale groslijst maar past nu niet in | • | Gemeentelijke reservering voor het provinciale omgevingsbeleid, en maakt daarom geen deel uit van | jaarlijkse projectkosten. deze R,$. Vervolgfases brengen we in bij een volgende herijking. Regionale afstemming over t\pologie en programmering zorgt voor | Aanvullend | • | Oprichting van een gebiedsfonds, een evenwichtige woningvoorraad en aantrekkelijk vestigingsklimaat.

| waarmee circa 50 van de +et project versterkt het economisch ecos\steem rond maritieme | publieke kosten vanuit het gebied maakindustrie en 0.B met passende woningen, verbetert | kan worden verhaald. leefomgeving en gezondheid via een parkachtige inrichting en | • | $anvullende bijdragen van natuurversterking, stimuleert duurzame mobiliteit nabij de | gemeente. • | &ofinanciering vanuit hogere 0erwede-/ingelijn en doorfietsroutes volgens het S7O0P-principe, | overheden, onder andere via en bevordert sociale samenhang. De woningbouw fungeert als | 0,R7, een volgende tranche vliegwiel voor kwaliteitsverbetering van openbare ruimte, | WO.7 en provinciale regelingen. klimaatadaptatie en mogelijk netbewust bouwen, en verkort woon-werkafstanden binnen de regio. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale | ,ndien aanvullende middelen doelen draagt dit project bij: | uitblijven, wordt kritisch gekeken naar prioritering en minimalisering van infrastructurele ingrepen. • | Gemeentelijke omgevingsvisie en vastgestelde kaders voor de ontwikkeling van ¶t Oog (lokaal). | '((/352-(&T | : :21I1*B28: (1 • | Sectoragenda 0aritieme 0aakindustrie (³1o Guts no +ollandse | B29(1:I-.6( 9225=I(1I1*(1 Glorie´) | 6/I('5(&+T 1225' • | Provinciale omgevingsvisie =uid-+olland • | Verstedelijkingsstrategie =uid-+olland • | 1ationale woningbouwopgave | . :at Ze beogen: 3.

Betrokken partijen: | Sliedrecht 1oord is een integrale gebiedsontwikkeling met circa 1.900 woningen vanaf 2031. +et programma sluit aan bij de regionale woningbouwopgave en voorziet voor twee derde in • | Gemeente +ardinxveld-Giessendam | betaalbare woningen, passend bij de verstedelijkingsopgave van • | Waardse Velden | de 1oordelijke Drechtsteden en de behoefte van medewerkers in • | Provincie =uid-+olland | de maritieme maakindustrie. • | Rijk (o.a. via 0,R7 WO.7) • | Regionale partners in het kader van 0erwede-/ingelijn | De ontwikkeling vraagt substantisle investeringen in bovenwijkse • | Smart Delta Drechtsteden | infrastructuur. Door de ligging tussen spoor en $15 zijn nieuwe verbindingen nodig om bestaand en nieuw Sliedrecht te verbinden. 4. Fasering: | .ern is een 1oord-=uidverbinding over de $15 (nieuw viaduct), aangevuld met een tunnel bij station Sliedrecht, herontwikkeling van het stationsgebied met ruimte voor deelmobiliteit (S7O0P), een 0ijlpaal: afronding voorbelasting 1$ 1B. | landschapspark tussen spoor en woonwijk, een fijnmazig fiets en voetgangersnetwerk en een langzaamverkeerverbinding richting het noordoosten. 0ijlpaal: start bouw fase 1$. =o wordt de barriqrewerking geslecht, verbetert de bereikbaarheid en ontstaat een samenhangend woon en leefgebied. Sliedrecht 0ijlpaal: oplevering fase 1$ (44 202 ).

| 1oord fungeert als voorloper voor verdere ontwikkelingen langs de 0erwede/ingelijn. 0ijlpaal: oplevering fase 1B (44 2029). 3 0ijlpaal: oplevering fase 1& (44 2030). )ase 1D wordt opgeleverd in 44 2031. Vervolgfases richting 2045 vallen buiten deze R,$ en komen pas aan de orde bij een volgende herijking, mits passend binnen het dan geldende omgevingsbeleid. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 47 . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale | 5. Investering: doelen draagt dit project bij: Financiering • | Regionale woningbouwopgave • | Provinciale verstedelijkingsstrategie =uid-+olland | 34 Totaal benodigd | € 166 miljoen • | .limaatadaptatie en vergroening • | Duurzame mobiliteit (S7O0P-principe) | Beschikbaar | € 2 miljoen • | 1ationale programma¶s zoals Woningbouwimpuls, 0,R7-opgaven rond bereikbaarheid en het 7oekomstbeeld | • | € 22 miljoen: 1oord-=uidverbinding OV | • | € 25 miljoen uit grondexploitatie • | Sectoragenda 0aritieme 0aakindustrie | • | € 35 miljoen uit gemeentelijke reserve .oers 2030 en toename uitkering gemeentefonds. 3. Betrokken partijen: • | Gemeente Sliedrecht | Aanvullend | $anvraag R,$ periode 2026-2030: € • | 0arktpartijen ontwikkelaars | 4 | 3 miljoen • | Provincie =uid-+olland • | Rijkswaterstaat • | Waterschap Rivierenland 23*A9(: 21T:I..(/I1* 5(*I21A/( 63225=21(6 4.

Fasering: | '225B5AA.352-(&T *(BI('621T:I..(/I1* 28'( /I-1 • | 0ijlpaal: sluiten BO. met provincie, waterschap en | '((/352-(&T 17: 9(5B(T(5(1 21T:I..(/I1* Rijkswaterstaat; vaststellen Voorlopig Ontwerp | /((53A5.-*(=21'+(I'63A5. (1 :A/B85* 1oord-=uidverbinding. . :at Ze beogen: De spoorzone Dordrecht– | =wijndrecht maakt deel uit van de • | 0ijlpaal: vastgestelde GR(;; aanbesteding viaduct $15. | landelijke woningbouwlocatie Oude /ijn en heeft nationaal belang. Binnen deze as ontwikkelen we twee samenhangende ankers: Walburg en /eerpark. • | 0ijlpaal: start bouw viaduct over $15. | :alburg (=wijndrecht) transformeert van een introvert winkelcentrum naar een gemengd centrumgebied nabij station =wijndrecht, met circa 950 netto woningen (circa 60 betaalbaar), versterkte voorzieningen en een kwalitatieve impuls voor de • | 0ijlpaal: vastgesteld en aangepast Omgevingsplan. | openbare ruimte met vergroening, waterberging en 3 | hittestressreductie. +et mobiliteitsconcept volgt S7O0P en 7ransit Oriented Development, met prioriteit voor lopen, fietsen en OV. • | 0ijlpaal: start bouwrijp maken. | /eerpark (Dordrecht) vormt het oostelijke anker rond station &ampus /eerpark, met circa 600– | 1000 woningen in samenhang met Smart &ampus, Gezondheidspark en sport. Opgaven zijn het slechten van barriqres (zoals de 13), een vervoershub en groenverbindingen.

Samen versterken de projecten OV-gebruik en de regionale positie in de =uidelijke Randstad. . Aan Zelke landelijke provinciale oI regionale doelen draagt dit project bij: • | /okaal: Omgevingsvisies Dordrecht en =wijndrecht; $mbitiedocument Spoorzone • | Provinciaal: Omgevingsbeleid en Verstedelijkingsstrategie =uid-+olland; Oude /ijn als OV | -backbone • | 1ationaal: Verstedelijkingsakkoord =uidelijke Randstad; 0,R7 Oude /ijn; 1OV(;; 1ota Ruimte • | (uropees: Green Deal; 8rban $genda; 7(1-7 | S80P Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 48 3. Betrokken partijen: • Gemeente =wijndrecht • Gemeente Dordrecht • ProRail • RWS • Provincie =uid-+olland • SDD • $S=, Da Vinci, Duurzaamheidsfabriek, Sportboulevard • 0arktpartijen en corporaties 4. Fasering: • Walburg: WB, financieringsstrategie, projectorganisatie en fasering vastleggen. Startbouw blok 1 (facilitair) • /eerpark: scope, varianten en stakeholderaanpak verkenning aanscherpen. • Walburg: planologische procedures, afspraken markt corporaties en ontwerp openbare ruimte. • /eerpark: voorkeursvariant voor hub, onderdoorgang 13 en langzaamverkeersverbindingen. • Walburg: start voorbereiding eerste realisatiefase woningen en openbare ruimte. • /eerpark: ontwerp, kostenraming en afspraken met ProRail RWS. Stedenbouwkundig plan voor gebiedsontwikkeling. • Walburg: gefaseerde realisatie woningen, routes en groen.