376 Raadsinformatienota Ruimtelijke Strategie en Regionale Investeringsagenda.pdf

(en gediversifieerd decentraal energies\steem is beter bestand tegen prijsschokken, geopolitieke onzekerheid en extreme weersomstandigheden +oe en Pet Zie Ze het aanpakken 0et de R,$ zetten we samen met +V&, Stedin, provincie =uid-+olland en de woningcorporaties Rhiant, 7ablis, 7rivire, Woonbron, Poort 6 en Woonkracht10 in op het oplossen van het betaalbaarheidsprobleem. De route loopt via de nationale clusteraanpak collectieve warmte: we werken toe naar een clusterdeal met het Rijk, met besluitvorming uiterlijk in de eerste helft van 2027. Daarmee versnellen we de uitrol in Dordrecht, +endrik-,do-$mbacht, Papendrecht, Sliedrecht en =wijndrecht; in $lblasserdam en +ardinxveld-Giessendam loopt een haalbaarheidsonderzoek. Blijft een omvangrijke clusterdeal uit, dan zetten we de uitbreiding voort via andere regelingen, op kleinere schaal en in lager tempo. De warmtenetten worden op termijn gekoppeld tot ppn s\steem, gevoed door lokale duurzame bronnen. Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: Draagt bij aan de gemeentelijke warmteprogramma s, de inzet op aardgasvrij wonen en de Regionale (nergiestrategie Drechtsteden. Biedt inwoners en ondernemers lagere energielasten en ruimte voor lokale bouwplannen. • 3rovinciaal: Sluit aan bij de =uid-+ollandse warmtestrategie, het provinciaal p0,(. en de inzet op vermindering van netcongestie.

• 1ationaal: Draagt bij aan de nationale klimaatdoelstellingen, het 1ationaal Programma /okale Warmtetransitie en het 1ationaal Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving. /evert een bewezen model voor regionale warmtenetuitrol dat elders in 1ederland toepasbaar is. • (uropees: Past in de Green Deal en Repower(8 en versterkt de strategische energie-autonomie van regio en land. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 17

3 :at dit doorbraakproject oplevert • ([tra ruiPte op het elektriciteitsnet. (nergiehubs op bedrijventerreinen en in woonkernen vangen pieken lokaal op, waardoor woningbouw en bedrijfsuitbreiding niet (langer) vastlopen op wachtlijsten. • 0eer eigen regie voor ondernePers. (nergieco|peraties en gezamenlijke opwek geven bedrijven zekerheid en lagere kosten. =e worden minder afhankelijk van energiebronnen die ze niet zelf in de hand hebben. • 6nellere verduur]aPing en innovatie. Bedrijven en instellingen krijgen meer mogelijkheden om te elektrificeren, productieprocessen te vergroenen en innovaties op te schalen. Daarnaast levert het de maakindustrie schone brandstof en versterkt de concurrentiepositie van de regio. • 6tabielere uitvoering van andere opgaven. 0obiliteitshubs, spoorzones, maritieme innovatie en warmtenetten profiteren direct van meer netcapaciteit. • 0eer veerkracht en Zeerbaarheid voor de regio. (en gediversifieerd decentraal energies\steem (warmte, stroom, waterstof, groen gas) is beter bestand tegen prijsschokken, geopolitieke onzekerheid en extreme weersomstandigheden +oe en Pet Zie Ze het aanpakken 0et de R,$ investeren we samen met partners als gemeenten, Stedin, +V&, waterschap +ollandse Delta, energieco|peraties, maritieme bedrijven, 0.B, provincie =uid-+olland in vier samenhangende onderdelen die de regionale energievoorziening direct versterken: a.

(nergieco|peraties en energiehubs. We versterken de ruim twintig (op te richten) energieco|peraties en realiseren de eerste energiehubs, waarin lokale opwek, opslag en slimme sturing het net ontlasten. De (nergiefabriek Drechtsteden ondersteunt de co|peraties met kennis, standaardisatie, groepstransportovereenkomsten en een gezamenlijke projectpijplijn. b. 1etsturing achter de Peter: pilot Antoniapolder. Op bedrijventerrein $ntoniapolder verbinden zes bedrijven zich via ppn virtuele voor de meter -aansluiting en sturen ze samen op netcapaciteit. De pilot levert Stedin het bewijs dat co|peratieve groepssturing werkt, de basis voor groepscontracten en bredere toepassing in de regio. c. :aterstoI: + 6Part (nerg\ +ub. Op De Driehoek (Sliedrecht) en t Oog (+ardinxveld) zetten we lokaal opgewekte duurzame elektriciteit via elektrol\se om in groene waterstof, voor industrie, logistiek en de maritieme sector (inclusief bunkerpunten). Op Gorinchem (Groote +aar) onderzoeken we dit. Samen met de Duurzaamheidsfabriek en het +\&ollege bouwen we aan een regionaal waterstofecos\steem en bezien we kansen voor een aansluiting op de landelijke waterstof backbone. d. *roen gas en &2΍-aIvang. Bij de rioolwaterzuivering in Dordrecht realiseert Waterschap +ollandse Delta een slibgistingsinstallatie die circa 2 miljoen mñ groen gas per jaar produceert en &O΍ afvangt voor hergebruik.

,n +ardinxveld-Giessendam verkennen we daarnaast collectieve groengasproductie uit monomestvergisting (circa 900.000 mñ per jaar), mede met het oog op de bijmengverplichting groen gas vanaf 2027. Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: Geeft gemeenten concrete instrumenten om netcongestie aan te pakken in lokale gebiedsontwikkelingen. Ondersteunt gemeentelijke duurzaamheidsambities en biedt ondernemers op bedrijventerreinen in onze regio direct perspectief. • 3rovinciaal: Sluit aan bij het =uid-+ollandse programma voor netcongestieverzachting, het provinciaal p0,(. en de provinciale waterstofstrategie. • 1ationaal: Draagt bij aan het 1ationaal Programma (nergies\steem en de waterstofbackbone, en sluit aan op de bijmengverplichting groen gas. De +2 Smart (nerg\ +ub kan als proeftuin dienen voor het nationale waterstofbeleid. • (uropees: Versterkt de strategische autonomie van de (uropese maritieme sector door schone energievoorziening aan de bron, en past in Repower(8.

ϴ ŝƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ǁĞƌŬƚ ĚŝƌĞĐƚ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϭ͗ ǁĂĂƌ ŚĞƚ ǁĂƌŵƚĞŶĞƚ ĚĞ ǀƌĂĂŐ ŶĂĂƌ ƐƚƌŽŽŵ ǀĞƌŵŝŶĚĞƌƚ͕ njŽƌŐƚ ŚĞƚ ĚĞĐĞŶƚƌĂůĞ ƐLJƐƚĞĞŵ ĞƌǀŽŽƌ ĚĂƚ ŚĞƚ ĂĂŶďŽĚ ƐůŝŵŵĞƌ ǁŽƌĚƚ ǀĞƌĚĞĞůĚ͘ ^ĂŵĞŶ ŵĂŬĞŶ njĞ ƌƵŝŵƚĞ ǀŽŽƌ ĚĞ ƐƉŽŽƌnjŽŶĞƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϲ ĞŶ ϳͿ ĞŶ ǀĞƌƐƚĞƌŬĞŶ njĞ ŚĞƚ ǀĞƐƟŐŝŶŐƐŬůŝŵĂĂƚ ǀŽŽƌ ĚĞ ŵĂƌŝƟĞŵĞ ĐůƵƐƚĞƌƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϴͿ͘ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 18 'oorbraakproject : 2ntZikkelen van bouZstenen voor decentraal energies\steeP ZaterstoI groen gas netcongestiever]achting .ern van het doorbraakproject Ook als het warmtenet op volle kracht draait, is de netcongestie niet opgelost. De vraag naar stroom groeit sneller dan het net kan meegroeien. Structurele uitbreiding is pas voorzien tussen 2032 en 2035, en ook daarna dreigt het net opnieuw vol te lopen als we blijven denken in centraal aanbod. De doorbraak zit in een fundamenteel andere benadering: energie lokaal opwekken, opslaan en delen, zodat de regio minder afhankelijk wordt van het landelijke net en het net wordt ontlast. Dat maakt onze energievoorziening niet alleen slimmer, maar ook weerbaarder. /okale energiehubs en co|peraties geven bedrijven en bewoners meer grip op hun eigen energievoorziening. Waterstofproductie biedt de maritieme sector een toekomstbestendig alternatief.

Groen gas en circulaire &O΍-afvang verbreden het palet en verkleinen de afhankelijkheid van ppn bron of technologie.8 B. OPGAVE: DRECHTSTEDENRING VAN OV EN HUBS Hoe je je verplaatst bepaalt je dagelijks leven: of je op tijd op je werk bent, of je kinderen zelfstandig naar school kunnen, hoe makkelijk je bij de huisarts of het ziekenhuis komt. In de Drechtsteden staat die dagelijkse bereikbaarheid onder druk, en dat merken inwoners, ondernemers en bezoekers elke dag. 9 Het huidige fietsnetwerk in de regio wordt onder gemiddeld beoordeeld: https://www.fietsersbond.nl/fietsgemeente-2026/fietsgemeente-2026-hoe-scoort-jouw-gemeente/ Huidige situatie Doorbraakprojecten Gewenste situatie De bereikbaarheid van de Drechtsteden staat structureel onder druk. De A15, A16 en A27 behoren tot de drukste wegen van Nederland en de files nemen tot 2035 verder toe mede door grootschalig onderhoud aan het hoofdwegennet van Rijkswaterstaat. De files kosten niet alleen tijd, ze kosten ook gezondheid. De Drechtsteden behoren tot de 15% slechtst scorende gebieden op fijnstof. Kinderen groeien op langs snelwegen die meer uitstoot produceren dan nodig is, omdat er geen goed alternatief is voor de auto. Want dat alternatief ontbreekt grotendeels. Openbaar Vervoer heeft naast een te lage frequentie niet overal een snelle en directe aansluiting.

Gemeenten als Alblasserdam en Papendrecht zijn onvoldoende (direct) aangesloten op het regionale treinnetwerk. Wie geen auto heeft, of er geen tweede kan betalen, is aangewezen op verbindingen die niet aansluiten op werktijden, schooltijden of zorgtijden. De rivieren, het meest kenmerkende landschapselement van de Drechtsteden, werken nu vooral als barrière in plaats van als verbinding. Nog geen 45% van de inwoners beweegt voldoende; een aantrekkelijk en veilig fietsnetwerk9 zou daar direct een positieve bijdrage aan kunnen leveren. Doorbraakproject 3: Realiseren van hubs en betrouwbaar OV-aanbod. Doorbraakproject 4: Realiseren snelfietspaden F15 en F16 (MFR) Een samenhangend mobiliteitssysteem dat niet primair uitgaat van de auto en hiermee de wegen ontlast, alle gemeenten met elkaar verbindt en de regio betere bereikbaarheid biedt. Dat betekent dat er een geïntegreerd multimodaal systeem van twee ringen is. De externe ring vormt een netwerk van mobiliteitshubs langs de A15, A16, A27 en N3 voor een snelle overstap naar fiets, hoogwaardig OV en deelmobiliteit. De interne ring verbindt alle regiogemeenten onderling via fiets, trein, bus en waterbus. Stationsgebieden en haltes worden maximaal benut voor verdichting met woningen en werkplekken, met lage(re) parkeernormen om OV-gebruik te stimuleren.

Zo ontstaat een fijnmazig netwerk dat de wegen ontlast en de regio zowel intern als extern bereikbaar houdt. ϱ 'oorbraakproject 3: 5ealiseren van hubs en betrouZbaar 29 aanbod .ern van het doorbraakproject De Drechtstedenring bestaat nog niet als samenhangend s\steem. +altes voldoen nog niet aan de eisen, P R-locaties ontbreken op cruciale plekken en de overstap tussen auto, fiets, bus en trein is op veel plekken onvoldoende of onaantrekkelijk. 7egelijk staat het fijnmazige OV onder druk: concessies krimpen en buurt en wijkvervoer valt weg. =olang het OV geen samenhangend en betrouwbaar geheel is, blijft de auto de standaardkeuze, ook voor ritten die prima met fiets en OV kunnen. De doorbraak bestaat uit twee dingen tegelijk: de eerste schakels van de Drechtstedenring neerzetten (opgewaardeerde haltes en hubs waar vervoersmiddelen naadloos op elkaar aansluiten en nieuwe P R s op strategische plekken) pn een betrouwbaar, vraaggestuurd OV-aanbod opbouwen dat die knooppunten verbindt. We richten ons daarbij nadrukkelijk op de noordwestelijke Drechtsteden, waar de ontsluiting nu het meest achterblijft.10 +et vervoer over water is ook een belangrijke focus voor mobiliteit in de Drechtsteden. Op dit moment zijn er geen projecten die via de R,$ worden opgepakt rondom vervoer over water. Dit betekent niet dat er geen focus op is in de regio.

De verkenning van een alternatief Waterbusconcept loopt parallel via het 8itvoeringsprogramma 0obiliteit. :at dit doorbraakproject oplevert • 6neller en Pakkelijker rei]en. ,nwoners kunnen vanuit elke gemeente met een betrouwbare combinatie van fiets, trein of (water)bus naar werk, school of zorg, zonder dat de dienstregeling een puzzel is. • (en serieus alternatieI tijdens de ZegZerk]aaPheden en daarna. 7ot 2035 wordt er grootschalig onderhoud gepleegd aan de Rijkswegen, dit is nu al merkbaar bij de 13. De hubs en het verbeterde OV-aanbod bieden een robuust alternatief dat voorkomt dat de regio vastloopt pn draagt bij aan de gewenste mobiliteitstransitie. • :oningbouZ Pogelijk Paken. Beter OV en beter bereikbare knooppunten maken bouwen met lagere parkeernormen mogelijk. Dat maakt woningbouw op stedelijke inbreidingslocaties haalbaar en biedt ruimte voor een kwalitatieve buitenruimte. • *e]ondere lucht en Peer beZeging. 0inder autoverkeer betekent op korte termijn minder uitstoot. Betere overstappunten op fietsroutes nodigen uit tot actief vervoer. Beide dragen direct bij aan de gezondheid van inwoners. +oe en Pet Zie Ze het aanpakken We investeren aan twee samenhangende bouwstenen: a . BetrouZbaar en IijnPa]ig 29 aanbod.

We bouwen voort op bestaande pilots voor vraaggestuurd en kleinschalig vervoer en breiden die stapsgewijs uit, te beginnen met +op-On Sliedrecht (pendelbussen naar bedrijventerreinen, vanaf juli 2026), de verbinding Sliedrecht–Rotterdam, flexibel vervoer in Wilgenwende en de ontsluiting van Distripark. Plannen, boeken en betalen loopt via centrale apps als 9292 en OVpa\ en de last mile kan worden afgelegd met deelfietsen. Parallel verkennen we via haalbaarheidsstudies kansrijke nieuwe pilots. =o houden we werk, onderwijs en zorg eenvoudig bereikbaar, ook voor inwoners die op dit vervoer zijn aangewezen. b . 6tations Pobiliteitshubs en 3 5 s. We waarderen bestaande haltes, hubs en P R s op en realiseren nieuwe knooppunten in tranches, met de eerste concrete projecten rond Gorinchem en +ardinxveld-Giessendam. Dit betreffen P R s in +ardinxveld-Giessendam, Ridderkerk en Gorinchem en een OV-hub in Gorinchem-West die de snelle busverbinding (BR7) op de $27 koppelt aan de 0erwede/ingelijn. Daarnaast onderzoeken we kansrijke locaties voor nieuwe hubs en stations langs de binnen en buitenring, van Dordrecht =uid en Stadspolders tot waterbushaltes in de regio, met nadruk op de ontsluiting van de noordwestelijke Drechtsteden. Onze partners hierbij zijn de verschillende Drechtstedengemeenten, de provincie =uid-+olland, de 0RD+, vervoerders (zoals Riveer) en Rijkswaterstaat.

Ook de werkgeversorganisaties Werkgevers Drechtsteden en de )ederatie en de lokale ondernemersfondsen zijn onmisbare partners Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: Ondersteunt gemeentelijke omgevingsvisies en mobiliteitsprogramma¶s. 0aakt woningbouwlocaties rond stations en haltes haalbaar door regionale bereikbaarheid te garanderen, bijvoorbeeld door het borgen van fiets en P R voorzieningen bij knooppunten. Sluit bovendien direct aan bij de inzet van werkgeversorganisaties en ondernemersfondsen, die zich actief inzetten voor de bereikbaarheid van bedrijventerreinen en economische toplocaties. • 3rovinciaal: Sluit direct aan bij de ambities van het programma =uid-+olland Bereikbaar en de provinciale inzet op knooppuntontwikkeling en OV-verbetering. • 1ationaal: Draagt bij aan het 0,R7, 1OV(; en het 7oekomstbeeld OV 2040, en aan de nationale doelstellingen voor duurzame mobiliteit en het 1ationaal 7oekomstbeeld )iets. De Drechtstedenring kan als voorbeeldproject dienen voor multimodale bereikbaarheid in middelgrote regionale netwerken.

ϭϬ ŝƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ǀĞƌƐƚĞƌŬƚ ĚŝƌĞĐƚ ĚĞ ƐƉŽŽƌnjŽŶĞƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϲ ĞŶ ϳͿ͗ ďĞƚĞƌĞ ďĞƌĞŝŬďĂĂƌŚĞŝĚ ŵĂĂŬƚ ǀĞƌĚŝĐŚƟŶŐ ƌŽŶĚ ƐƚĂƟŽŶƐ ŚĂĂůďĂĂƌ͘ ,Ğƚ ǁĞƌŬƚ ŽŽŬ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ĚĞ ƐŶĞůĮĞƚƐƉĂĚĞŶ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ 4Ϳ͗ ŚƵďƐ njŝũŶ ĚĞ ŬŶŽŽƉƉƵŶƚĞŶ ǁĂĂƌ ĮĞƚƐƌŽƵƚĞƐ ĞŶ KV-ůŝũŶĞŶ ƐĂŵĞŶŬŽŵĞŶ͘ Ŷ ŚĞƚ ŽŶĚĞƌƐƚĞƵŶƚ ĚĞ ŵĂƌŝƟĞŵĞ ĐůƵƐƚĞƌƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϴͿ͗ ďĞƚĞƌĞ ďĞƌĞŝŬďĂĂƌŚĞŝĚ ŚĞůƉƚ ďĞĚƌŝũǀĞŶ Žŵ ƉĞƌƐŽŶĞĞů ĂĂŶ ƚĞ ƚƌĞŬŬĞŶ ĞŶ ǀĂƐƚ ƚĞ ŚŽƵĚĞŶ͘ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 20 • (uropees: Past in de Green Deal en ontlast de 7(1-T -corridor 1orth Sea–Rhine–0editerranean doordat verkeer verschuift naar OV en fiets. ϲ 'oorbraakproject 4 : 5ealiseren van snelIietspaden F 5 en F als volZaardig regionaal alternatieI voor de auto .ern van het doorbraakproject Steeds meer inwoners willen fietsen: naar werk, naar school, naar het station. 0aar in de Drechtsteden ontbreekt een aaneengesloten, veilige en comfortabele regionale fietsroute. Ontbrekende schakels, onveilige kruisingen met op en afritten en doodlopende trajecten maken de fiets nog geen serieus alternatief voor de auto op regionale afstanden. Dat knelt nu extra: de regio slibt dicht met autoverkeer en de verbreding van de $15 is gepauzeerd.

De doorbraak bestaat uit het compleet maken van de snelfietspaden )15 en )16 (de 0etropolitane )ietsroute), zodat een hoogwaardige verbinding ontstaat die alle acht Drechtstedengemeenten met elkaar verbindt pn aansluit op Rotterdam. Geen luxeproject, maar een basisvoorziening voor een regio die minder afhankelijk wil zijn van overbelaste snelwegen.11 :at dit doorbraakproject oplevert • (en volZaardig regionaal IietsnetZerk. 7wee doorlopende snelfietsroutes die alle gemeenten verbinden. De )15 van oost naar west en de )16 van zuid naar noord, met aansluiting op Rotterdam. • 0inder auto¶s op de Zeg en dus betere luchtkZaliteit. (lke forens die overstapt van auto naar fiets verlicht de druk op de $15 en $16 en verbetert de lucht voor iedereen. • *oedkoper en ge]onder. )ietsen bespaart huishoudens reiskosten en draagt direct bij aan gezondheid en welzijn. Bij nog geen 45 voldoende bewegende inwoners is dat geen bijzaak. • :oningbouZ Pet lagere parkeernorPen. Goede fietsverbindingen naar stations en voorzieningen maken het mogelijk om nieuwe woningbouwlocaties met minder parkeerplaatsen te realiseren. Dat maakt bouwen goedkoper en wijken leefbaarder. • 9erbinding tussen gePeenten.

De snelfietspaden zijn f\sieke verbinders: ze maken van acht losse gemeenten ppn samenhangende regio op fietsafstand +oe en Pet Zie Ze het aanpakken We werken aan twee routes tegelijk, met focus op de ontbrekende schakels. a. F 5 van oost naar Zest +et gaat om de oversteek =andkade bij Gorinchem, de ontbrekende schakels Sluisweg± .anaaldijk-noord en Rivierdijk–1ieuweweg in +ardinxveld-Giessendam, de kruispunten bij de $15 (1ieuweweg) en het veilig ontvlechten van auto en fietsverkeer bij de 1915 (disonweg in $lblasserdam. b. 9oor de F ]uid-noord richting 5otterdaP +et gaat om de 0)R tussen Dordrecht, =wijndrecht en +endrik-,do-$mbacht richting Rotterdam, inclusief verkenningen naar een zelfstandige fietsbrug over de 1oord en een doorfietsroute tussen Papendrecht en Dordrecht ()3), parallel aan de 0erwedebrug (13). Partners zijn de gemeenten, provincie =uid-+olland, Waterschap Rivierenland, het Rijk, met de 0RD+, =+B en Rijkswaterstaat als adviseurs. Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: Ondersteunt gemeentelijke fietsplannen en verkeersveiligheidsambities. ,nwoners krijgen een veilige fietsroute door de regio naar werk en station, en nieuwe wijken kunnen met minder parkeerplaatsen worden gebouwd. • 3rovinciaal: Past in het provinciale fietsnetwerk en de ambitie om de fiets als volwaardig vervoermiddel op regionale afstanden te positioneren.

• 1ationaal: Draagt bij aan het 0,R7 en het 1ationaal 7oekomstbeeld )iets en aan de nationale doelstellingen voor gezondheid en luchtkwaliteit. De )15 en )16 kunnen als voorbeeld dienen voor snelfietsroutes in andere middelgrote regio s. • (uropees: Past in de Green Deal door de verschuiving van auto naar fiets. ϭϭ Ğ ƐŶĞůĮĞƚƐƉĂĚĞŶ ŚĂŶŐĞŶ ĚŝƌĞĐƚ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ 3 ;ŚƵďƐ ĞŶ KsͿ͗ ĚĞ ĮĞƚƐƌŽƵƚĞƐ ǀŽĞĚĞŶ ĚĞ ŚƵďƐ ĞŶ ƐƚĂƟŽŶƐ͕ ĞŶ ĚĞ ŚƵďƐ ŵĂŬĞŶ ĚĞ ĮĞƚƐ ĂĂŶƚƌĞŬŬĞůŝũŬĞƌ ĚŽŽƌ ŐŽĞĚĞ ƐƚĂůůŝŶŐĞŶ ĞŶ ŽǀĞƌƐƚĂƉǀŽŽƌnjŝĞŶŝŶŐĞŶ͘ Ğ ǀĞƌƐƚĞƌŬĞŶ ŽŽŬ ŚĞƚ >ĂŶĚƐĐŚĂƉƐƉĂƌŬ ůďĞƌƚ ƵLJƉ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϱͿ͗ ĮĞƚƐƌŽƵƚĞƐ ůĂŶŐƐ ĚĞ ƌŝǀŝĞƌĞŶ ĞŶ ĚŽŽƌ ŚĞƚ ŐƌŽĞŶ ĐŽŵďŝŶĞƌĞŶ ŵŽďŝůŝƚĞŝƚ ŵĞƚ ƌĞĐƌĞĂƟĞ ĞŶ ůĞĞŅǁĂůŝƚĞŝƚ͘ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 21

C. OPGAVE: HET REGIONAAL LANDSCHAPSPARK ALBERT CUYP Hoe gezond je bent, hangt niet alleen af van je leefstijl. Het hangt af van de lucht die je inademt, het groen om de hoek, de schaduw in je straat op een hete zomerdag, de plek waar je kind buiten speelt. Een gezonde leefomgeving is geen luxe, het is de bodem waarop alles rust. Op die bodem bouwen we woningen, laten we kinderen opgroeien, worden we oud. Als die bodem niet deugt, merkt iedereen dat. Huidige situatie | Doorbraakprojecten | Gewenste situatie Het rivierenlandschap van de Drechtsteden is uniek maar kwaliteit van | Doorbraakproject 5: | Het creëren van | Een samenhangend, klimaatbestendig en openbaar toegankelijk de leefomgeving staat zwaar onder druk. Vier | een klimaatbestendig, gezond en | doorlopend groenblauw netwerk dat de oevers via steden en dorpen Drechtstedengemeenten staan in de landelijke top-20 van meest | verbonden groenblauw netwerk | verbindt met de omringende nationale landschappen en parken, vervuilde gemeenten, met Papendrecht op plek 6, | waaronder De Biesbosch, Kinderdijk, de Hollandse Waterlinie en het Hendrik-Ido-Ambacht op plek 10, Alblasserdam op plek 12 en | Groene Hart. Waterveiligheid, bodemdaling en getijdennatuur worden Gorinchem op plek 20. In Dordrecht liggen de stikstof- en | gecombineerd met groene dooradering in de bebouwde omgeving.

fijnstofconcentraties bijna twee keer zo hoog als de WHO-norm. | Meer groen in wijken verbetert de luchtkwaliteit, vermindert hittestress Kinderen die opgroeien in lucht met meer stikstofdioxide ontwikkelen | en nodigt uit tot bewegen, wat direct bijdraagt aan de gezondheid van 10 tot 20% vaker astma. In Dordrecht heeft ruim de helft van de | inwoners. Nieuwe ontwikkelingen dragen actief bij aan inwoners overgewicht en beweegt slechts 45% van de volwassenen | klimaatadaptatie via de 3-30-300 regel: drie bomen zichtbaar vanuit voldoende. Groene structuren zijn versnipperd en sluiten slecht aan op | elk pand, 30% schaduw in de straat en maximaal 300 meter tot het woongebieden, terwijl barrières als de A15, A16, A27, de Betuwelijn en | dichtstbijzijnde park. Daarnaast zorgt het blauw voor waterberging, het rangeerterrein Kijfhoek de verbinding tussen steden en omliggend | vertraagde afvoer en buffering bij piekbuien, waardoor landschap blokkeren. Een groot deel van de wijken kent weinig groen | overstromingsrisico’s in stedelijke gebieden worden verkleind. Ook en is gevoelig voor hittestress en wateroverlast. De | verbetert blauw de stedelijke leefkwaliteit door verkoeling, versterking PFAS-verontreiniging van Chemours zet natuur en oevers extra onder | van biodiversiteit en het creëren van aantrekkelijke verblijfs- en druk. | recreatieplekken.

ϴ 'oorbraakproject 5: +et cresren van een kliPaatbestendig ge]ond en verbonden groenblauZ netZerk .ern van het doorbraakproject De Drechtsteden liggen in een van de mooiste rivierenlandschappen van 1ederland, met de Biesbosch, .inderdijk en het Groene +art op fietsafstand. 0aar voor veel inwoners is dat landschap onbereikbaar. Snelwegen, spoorlijnen en industrieterreinen blokkeren de verbinding tussen wijk en natuur. Groene plekken liggen als eilandjes in een zee van verharding. (n de groene ruimte die er is, is te vaak niet ingericht op de toekomst: te weinig waterberging, te weinig schaduw, te weinig biodiversiteit. De doorbraak bestaat uit het verbinden van die eilandjes tot ppn samenhangend netwerk. 1iet door overal nieuw groen aan te leggen, maar door bestaande structuren slim te koppelen, barriqres te doorbreken en vanuit concrete projecten het landschap de wijken in te trekken. =o ontstaat het raamwerk van het /andschapspark $lbert &u\p: een regionaal park dat geen hek heeft, maar een netwerk is: van oever tot wijk, van dijk tot binnenstad.12 :at dit doorbraakproject oplevert • *roenere en ge]ondere Zijken. 0eer bomen, meer schaduw, meer plekken om te bewegen en te ontspannen. Direct voelbaar voor inwoners die nu in wijken wonen met te weinig groen en te veel hitte. • Betere luchtkZaliteit. Groenstructuren filteren fijnstof en verkoelen de lucht.

,n een regio die tot de meest vervuilde van 1ederland behoort, is elke groene verbinding een investering in gezondheid. • .liPaatbestendigheid. +et groenblauwe netwerk is tegelijk een watermachine: het vangt regenwater op bij hoosbuien, bergt water bij hoog rivierwater en koelt wijken bij hitte. Dat beschermt woningen, bedrijven en infrastructuur, nu en in de toekomst. • Toegankelijk landschap. De rivieroevers, dijken en polders worden beter bereikbaar voor wandelen, fietsen, sporten en recresren. +et unieke landschap van de Drechtsteden wordt een dagelijkse beleving in plaats van een vergezicht achter een vangrail. • Aantrekkingskracht. (en groene, gezonde en klimaatbestendige regio trekt bewoners, werknemers en bezoekers aan. +et /andschapspark $lbert &u\p wordt een visitekaartje dat laat zien wat deze regio te bieden heeft: vergelijkbaar met wat de Biesbosch, de +ollandse waterlinie en .inderdijk nu al betekenen, maar dan verweven met het dagelijks leven. +oe en Pet Zie Ze het aanpakken We bouwen het raamwerk van het Regionaal /andschapspark $lbert &u\p op via drie samenhangende deelprojecten: a. 8itZerking /andschapspark.

We stellen samen een /andschapsvisie en ruimtelijke hoofdstructuur voor het park op, met een programmatische aanpak richting 2050: ppn gedeeld beeld, heldere governance via een 7askforce /andschapspark, en koppeling aan geplande activiteiten zoals dijkonderhoud. =o brengen we de nu versnipperde groenblauwe initiatieven samen en kunnen we weloverwogen regionale investeringskeuzes maken. b. *roenblauZe vingers. De eerste tastbare schakels die stedelijk groen verbinden met het omliggende landschap: het Stadspark Dordrecht (van de 1ieuwe Dordtse Biesbosch naar het Wantij), Vleugels van de Stad in Gorinchem (langs de /inge en het .anaal van Steenenhoek), de Develzone in de =wijndrechtse Waard, de 1oord-zuidverbinding in Sliedrecht (een parkverbinding over de $15) en de +oofdgroenstructuur in Papendrecht. (lk project maakt lokaal verschil pn versterkt de regionale structuur. c. *etijdenpark. We vormen de 1oordoevers, De Staart en 1ationaal Park De Biesbosch om tot ppn samenhangend, toegankelijk getijdenlandschap: harde kades maken plaats voor natuurvriendelijke oevers met slikken, schorren en riet, aangevuld met routes en recreatieve voorzieningen. Dat brengt groen en water dichter bij de inwoners en maakt het waters\steem robuuster.

Om dit te realiseren werken we samen met de gemeenten, provincie =uid-+olland, de waterschappen, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, het Biesboschnetwerk en 1ationaal Park De Biesbosch, 81(S&O .inderdijk, natuur en recreatiepartners, grondeigenaren en anderen. ϭϮ ŝƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ŚĂŶŐƚ ĚŝƌĞĐƚ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ĚĞ ƐƉŽŽƌnjŽŶĞƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϲ ĞŶ ϳͿ͗ ǀĞƌĚŝĐŚƟŶŐ ƌŽŶĚ ƐƚĂƟŽŶƐ ǀƌĂĂŐƚ Žŵ ŐƌŽĞŶ ĞŶ ŬůŝŵĂĂƚĂĚĂƉƚĂƟĞ ŝŶ ĚŝĞnjĞůĨĚĞ ŐĞďŝĞĚĞŶ͘ ,Ğƚ ǀĞƌƐƚĞƌŬƚ ĚĞ ƌĞĐŚƚƐƚĞĚĞŶƌŝŶŐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ 3 ĞŶ 4Ϳ͗ ŐƌŽĞŶĞ ƌŽƵƚĞƐ ůĂŶŐƐ ƌŝǀŝĞƌĞŶ ĞŶ ĚŽŽƌ ŚĞƚ ůĂŶĚƐĐŚĂƉ ĐŽŵďŝŶĞƌĞŶ ƌĞĐƌĞĂƟĞ ŵĞƚ ĮĞƚƐͲ ĞŶ ǁĂŶĚĞůǀĞƌďŝŶĚŝŶŐĞŶ͘ Ŷ ŚĞƚ ŽŶĚĞƌƐƚĞƵŶƚ ĚĞ ŵĂƌŝƟĞŵĞ ĐůƵƐƚĞƌƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϴͿ͗ ǀĞƌŐƌŽĞŶŝŶŐ ǀĂŶ ŽĞǀĞƌƐ ĞŶ ďĞĚƌŝũǀĞŶƚĞƌƌĞŝŶĞŶ ǀĞƌďĞƚĞƌƚ ŚĞƚ ǀĞƐƟŐŝŶŐƐŬůŝŵĂĂƚ ĞŶ ĚĞ ŐĞnjŽŶĚŚĞŝĚ ǀĂŶ ǁĞƌŬŶĞŵĞƌƐ͘ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 23

Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: Ondersteunt gemeentelijke groenvisies, klimaatadaptatieplannen en gezondheidsbeleid. (lk uitvoeringsproject is tegelijk een lokaal project dat raadsleden direct kunnen koppelen aan hun eigen ambities voor gezondheid, groen en leefbaarheid. • 3rovinciaal: Sluit aan bij de provinciale inzet op een sterker groenblauw netwerk, het =uid-+ollandse klimaatadaptatieprogramma en de ambitie om natuur en verstedelijking beter te combineren. Sluit ook aan bij het gebiedsprogramma Groene +art. • 1ationaal: Draagt bij aan de 1ationale $daptatiestrategie (1$S), het Deltaprogramma (ruimtelijke adaptatie en zoetwater), het 1ationaal Programma Groene +art en de nationale doelstellingen voor luchtkwaliteit en biodiversiteit. Daarnaast draagt het bij aan de 1OV(; =uidelijke Randstad en het Groene +art. +et /andschapspark $lbert &u\p kan als voorbeeldproject dienen voor hoe verstedelijkingsregio s groen en klimaat structureel kunnen verankeren. Daarnaast sluit het aan bij de ambities uit de 1OV(; =uidelijke Randstad en Groene +art. • (uropees: Past in de (uropese Green Deal en de (8-strategie voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 24

D. OPGAVE: REGIONALE SPOORZONES De Drechtsteden hebben woningen nodig. Minstens 16.000 tot 2035 om te voorzien in de behoefte Dat zijn geen plancijfers: het zijn de jongeren die geen betaalbare woning vinden, de gezinnen die gedwongen de regio verlaten, de starters die noodgedwongen bij hun ouders blijven wonen. De spoorzones langs de Oude Lijn en de MerwedeLingelijn zijn de logische plek om die puzzel op te lossen. Hier komen wonen, werken en bereikbaarheid samen. Maar dan moeten we het wel goed doen: we bouwen met de urgentie die nodig is, aan een toekomstbestendig woningbestand. Huidige situatie Doorbraakprojecten Gewenste situatie Doorbraakproject 6: Gebiedsontwikkeling MerwedeLingeLijn Doorbraakproject 7: Gebiedsontwikkeling Oude Lijn De spoorzones langs de Oude Lijn en de MerwedeLingelijn functioneren als ruggengraat van de regionale verstedelijking. Dit gaat hand in hand met de ontwikkeling van een klimaatbestendig, gezond en verbonden groen-blauw netwerk richting de Biesbosch en het Groene Hart. Stationsgebieden groeien uit tot complete stadsdelen waarbij de eerste 300 meter rondom elk station maximaal wordt benut voor woningen, werkplekken en voorzieningen. De Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht ontwikkelt zich als onderdeel van de Verstedelijkingsalliantie voor de Oude Lijn, met een nieuw station bij het Leerpark.

Minimaal twee derde van alle nieuwe woningen is betaalbaar waarvan 30% sociaal. De regio staat voor een woningbouwopgave van minimaal 16.000 woningen tot 2035, oplopend naar circa 18.000 in 2035 als ook de acute tekorten worden meegerekend. Er is plancapaciteit voor circa 12.000 woningen, maar uitvoering stokt door onvoldoende OV-capaciteit en ontbrekende ruimtelijke en financiële randvoorwaarden. De spoorzones langs de Oude Lijn en de MerwedeLingelijn zijn belangrijke schakels voor woningbouw, bereikbaarheid en economische ontwikkeling. Tegelijk is verbetering van de juiste randvoorwaarden zoals goede verbindingen voor fiets en OV nodig. 'oorbraakproject : *ebiedsontZikkeling 0erZede/ingelijn .ern van het doorbraakproject De 0erwede/ingelijn verbindt de Drechtsteden van west naar oost, van Dordrecht via Sliedrecht, +ardinxveld-Giessendam en Gorinchem naar Geldermalsen. /angs deze lijn liggen kansen voor nieuwe stadsdelen die wonen, werken en bereikbaarheid combineren. De ambitie reikt ver: op termijn moet de hele lijn stap voor stap uitgroeien tot een ketting van leefbare, goed bereikbare woon-werkgebieden met bijbehorende voorzieningen en een goede verbinding (langzaam verkeer) tussen stations, huidige centra en woon en werkgebieden. Grote ambities beginnen met concrete eerste stappen.

,n deze eerste R,$ zetten we op meerdere locaties de eerste stappen, daar waar planruimte beschikbaar is, draagvlak bestaat en de ontwikkeling past in het regionaal woningbouwprogramma van de provincie. Deze locaties zijn geen losstaande bouwplaatsen: ze leggen samen het fundament voor de bredere ontwikkeling van de 0erwede/ingelijn, waar we ons als regio op de verschillende tafels hard voor maken. | 1 | 2 :at dit doorbraakproject oplevert • | :oningen Zaar ]e nodig ]ijn direct gekoppeld aan het OV-in een aantrekkelijke oPgeving. Betaalbare woningen op goed bereikbare locaties, netwerk. (lke ontwikkeling omvat voorzieningen, werkplekken, openbare ruimte en groen. We bouwen plekken waar je wilt wonen en verblijven, niet alleen waar je een dak boven je hoofd hebt. • | (en IundaPent voor verdere groei. De eerste projecten gaan bewijzen dat gebiedsontwikkeling langs de 0erwede/ingelijn werkt. Dat versterkt het draagvlak bij provincie, Rijk en investeerders voor de volgende fase na 2030. • | 9ersterking van het 29-rechtvaardigen hogere freTuenties en betere verbindingen. Dat is het vliegwiel: bouwen bij het spoor maakt het spoor s\steeP. 0eer woningen rond stations betekent meer reizigers, en meer reizigers sterker.

+oe en Pet Zie Ze het aanpakken We starten op drie locaties waar concrete stappen mogelijk zijn, in overeenstemming met het regionaal woningbouwprogramma van de provincie: a | . | 9leugels van de 6tad *orincheP . Vier inbreidingslocaties ($rkelsedijk, Stationsgebied, /inge ,, en Schelluinsestraat) waar verouderde bedrijvigheid plaatsmaakt voor circa 2.000 woningen, met toegankelijke oevers langs de /inge en het .anaal van Steenenhoek. De eerste woningen worden de komende jaren gebouwd aan de $rkelsedijk /ingeOever, aan de Schelluinsestraat en in /inge ,, =uid. b | . t 2og en 0iddenZetering +ardin[veld-*iessendaP . Binnen de R,$ realiseren we fase 1 van dit nieuwe woongebied langs de 0erwede/ingelijn: circa 170 woningen, gebouwd tussen 2027 en 2030, passend binnen het vigerende omgevingsbeleid. +et versterkt het economisch ecos\steem rond de maritieme maakindustrie en het 0.B. De doorontwikkeling naar 1.500– | 2.000 woningen richting 2045 staat op de provinciale groslijst, maar past nu nog niet in het provinciale omgevingsbeleid; die vervolgfases brengen we in bij een volgende herijking. c | . | 6liedrecht-1oord. (en gebiedsontwikkeling van circa 1.900 woningen (twee derde betaalbaar) vanaf 2031.

Binnen de R,$-periode leggen we het fundament met de bovenwijkse infrastructuur: een 1oord-=uidverbinding over de $15 (nieuw viaduct), een tunnel bij station Sliedrecht en de herontwikkeling van het stationsgebied. 1aast deze drie locaties werkt de regio gezamenlijk aan de transformatie van Vinkenwaard-1oord in $lblasserdam naar een gemengd woon-werkgebied met circa 1.100– | 1.400 woningen. Woningbouw op deze locatie past nu niet in het provinciale omgevingsbeleid; realisatie valt daarom buiten deze R,$. Wel werken we binnen de R,$-periode de ontwikkelstrategie uit, inclusief compensatie van bedrijfsruimte elders in de regio, en agenderen we de ambitie via de gebiedstafel voor een volgende herijking. Bij alle locaties hanteren we ontwerpprincipes die kwaliteit voor de lange termijn borgen: klimaatadaptatie (waterberging, schaduw, hittewering), de 3-30-300 groennorm en een mix van woningt\pen die past bij de lokale behoefte. Om dit doorbraakproject te realiseren werken we samen met de gemeenten, provincie =uid-+olland, Smart Delta Drechtsteden, ProRail 1S, Rijkswaterstaat, woningcorporaties, het waterschap, de omgevingsdienst, ontwikkelaars en bouwers en Stedin. Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • | /okaal: Voegt woningen toe aan de gemeenten en de regio. Sluit aan bij lokale woonvisies, omgevingsvisies en omgevingsplannen.

• | 3rovinciaal: puzzelstukjes uit deze R,$ passen | in het regionaal woningbouwprogramma van de provincie en de =uid-+ollandse verstedelijkingsstrategie. Versterkt de positie van de Drechtsteden als betrouwbare partner in de verstedelijkingsalliantie. • | 1ationaal: Draagt bij aan de nationale woningbouwopgave en belang ontwikkelingen langs OV | . /aat zien dat middelgrote regio s substantieel kunnen bijdragen aan de woningnood als de randvoorwaarden (OV, energie, groen) op orde zijn. ϭ3 ŝƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ŚĂŶŐƚ ĚŝƌĞĐƚ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ĚĞ ƌĞĐŚƚƐƚĞĚĞŶƌŝŶŐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ 3 ĞŶ 4Ϳ͗ ďĞƚĞƌĞ ďĞƌĞŝŬďĂĂƌŚĞŝĚ ŵĂĂŬƚ ǀĞƌĚŝĐŚƟŶŐ ƌŽŶĚ ƐƚĂƟŽŶƐ ŚĂĂůďĂĂƌ ĞŶ ĂĂŶƚƌĞŬŬĞůŝũŬ͘ ,Ğƚ ďŽƵǁƚ ǀŽŽƌƚ ŽƉ ŚĞƚ ĞŶĞƌŐŝĞƐLJƐƚĞĞŵ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϭ ĞŶ ϮͿ͗ njŽŶĚĞƌ ĞŶĞƌŐŝĞĐĂƉĂĐŝƚĞŝƚ ŐĞĞŶ ŶŝĞƵǁĞ ĂĂŶƐůƵŝƟŶŐĞŶ ǀŽŽƌ ǁŽŶŝŶŐĞŶ ĞŶ ǀŽŽƌnjŝĞŶŝŶŐĞŶ͘ Ŷ ŚĞƚ ǀĞƌƐƚĞƌŬƚ ŚĞƚ >ĂŶĚƐĐŚĂƉƐƉĂƌŬ ůďĞƌƚ ƵLJƉ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϱͿ͗ ĚĞ ƉƌŽũĞĐƚĞŶ sůĞƵŐĞůƐ ǀĂŶ ĚĞ ^ƚĂĚ ĞŶ DŝĚĚĞŶǁĞƚĞƌŝŶŐ ĐŽŵďŝŶĞƌĞŶ ǁŽŶŝŶŐďŽƵǁ ŵĞƚ ǀĞƌŐƌŽĞŶŝŶŐ ĞŶ ŬůŝŵĂĂƚĂĚĂƉƚĂƟĞ͕ ĞŶ ĚƌĂŐĞŶ njŽ ďŝũ ĂĂŶ ŚĞƚ ƌĞŐŝŽŶĂůĞ ŐƌŽĞŶďůĂƵǁĞ ŶĞƚǁĞƌŬ͘ ϭϭ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 26 'oorbraakproject : *ebiedsontZikkeling 2ude /ijn .ern van het doorbraakproject De Oude /ijn (de spoorverbinding van Dordrecht via =wijndrecht naar Rotterdam) is de belangrijkste schakel tussen de Drechtsteden en de Randstad.

De stationsgebieden langs deze lijn hebben alles in zich om uit te groeien tot aantrekkelijke, complete stadsdelen. De ontwikkeling is gestart, maar mag niet stokken: voldoende ruimtelijke en financisle randvoorwaarden ontbreken en de kwaliteit van de openbare ruimte is versnipperd. Daarom zetten we in op verdichting en een kwaliteitsimpuls voor de f\sieke leefomgeving. De doorbraak zit in het koppelen van gebiedsontwikkeling aan de versterking van de Oude /ijn tot een betrouwbare, freTuente en snelle verbinding. Door gelijktijdig te investeren in woningen, voorzieningen pn een beter spoors\steem, inclusief een nieuw station &ampus /eerpark, ontstaat een ontwikkeling die zichzelf versterkt: meer woningen genereren meer reizigers, meer reizigers rechtvaardigen betere verbindingen, en betere verbindingen maken de locaties aantrekkelijker voor verdere ontwikkeling. Daarnaast worden bestaande regionale voorzieningen beter benut.1 4 :at dit doorbraakproject oplevert • :oningen op strategische plekken. *ebiedsontwikkeling rond de stationsgebieden &ampus /eerpark Gezondheidspark en circa 950 woningen in Walburg nabij station =wijndrecht. Betaalbaar, goed bereikbaar en ingericht voor de lange termijn, door te verdichten met oog voor de kwaliteit van de f\sieke leefomgeving • (en nieuZ station &aPpus /eerpark.

E en extra halte die niet alleen de woningbouw ontsluit maar ook de Smart &ampus /eerpark, het opleidingshart van de maakindustrie, direct verbindt met de Randstad en het Gezondheidspark, voor patisnten en zorgpersoneel van het $lbert Schweitzerziekenhuis. • /eeIbare stadsdelen Pet kZaliteit. 1iet alleen woningen, maar complete wijken: voorzieningen, werkplekken, groen en openbare ruimte. .limaatadaptatie als ontwerpprincipe: waterberging, schaduw, hittewering. Plekken waar je over twintig jaar trots op bent. • 9ersterking van het kennisecos\steeP. +et station /eerpark koppelt het Da Vinci &ollege, +oger Onderwijs Drechtsteden en de Smart &ampus direct aan het spoornetwerk. Dat maakt de regio aantrekkelijker voor studenten, docenten en kenniswerkers. +et versterkt het netwerk tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven. • 'e 'rechtsteden op de kaart in de =uidelijke 5andstad. (en versterkte Oude /ijn met hogere freTuenties, meer stations en een verbeterd station Dordrecht positioneert Dordrecht en =wijndrecht als serieuze woon-werkalternatieven voor Rotterdam en Den +aag. (n versterkt de lijn west-oost richting Gorinchem en Geldermalsen. Dat is goed voor inwoners die meer keuzevrijheid krijgen, en voor ondernemers die een grotere arbeidsmarkt kunnen aanspreken.

+oe en Pet Zie Ze het aanpakken We richten ons op twee samenhangende ankers langs de spoorzone Dordrecht–=wijndrecht: a . /eerpark 'ordrecht . Gebiedsontwikkeling rond een nieuw station &ampus /eerpark, met circa 600–1.000 woningen in samenhang met de Smart &ampus, het Gezondheidspark en sport. De opgave is om barriqres te slechten (waaronder de 13), een vervoershub te realiseren en groenverbindingen te maken, zodat onderwijs, zorg en innovatie bereikbaar worden vanuit de hele Randstad b . :alburg =Zijndrecht . 7ransformatie van een introvert winkelcentrum tot een gemengd centrumgebied nabij station =wijndrecht, met circa 950 woningen (ongeveer 60 betaalbaar), versterkte voorzieningen en een kwaliteitsimpuls voor de openbare ruimte (vergroening, waterberging, hittestressreductie). +et mobiliteitsconcept volgt S7O0P en 7ransit Oriented Development.

ϭ4 ŝƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ŚĂŶŐƚ ŽŶůŽƐŵĂŬĞůŝũŬ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϲ ;DĞƌǁĞĚĞ>ŝŶŐĞůŝũŶͿ͗ ƐĂŵĞŶ ǀŽƌŵĞŶ njĞ ĚĞ ǀĞƌƐƚĞĚĞůŝũŬŝŶŐƐƐƚƌĂƚĞŐŝĞ ǀĂŶ ĚĞ ƌĞŐŝŽ͕ ŵĞƚ ĚĞ KƵĚĞ >ŝũŶ ĂůƐ ƐĐŚĂŬĞů ŶĂĂƌ ĚĞ ZĂŶĚƐƚĂĚ ĞŶ ĚĞ DĞƌǁĞĚĞ>ŝŶŐĞůŝũŶ ĂůƐ ƌƵŐŐĞŶŐƌĂĂƚ ďŝŶŶĞŶ ĚĞ ƌĞŐŝŽ͘ ,Ğƚ ďŽƵǁƚ ǀŽŽƌƚ ŽƉ ŚĞƚ ĞŶĞƌŐŝĞƐLJƐƚĞĞŵ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϭ ĞŶ ϮͿ͗ ĚĞ ǁŽŶŝŶŐďŽƵǁ ŝƐ ĂůůĞĞŶ ŵŽŐĞůŝũŬ ĂůƐ ĚĞ ĞŶĞƌŐŝĞĐĂƉĂĐŝƚĞŝƚ ŵĞĞŐƌŽĞŝƚ͘ Ğ ƌĞĐŚƚƐƚĞĚĞŶƌŝŶŐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ 3 ĞŶ 4Ϳ njŽƌŐƚ ǀŽŽƌ ĚĞ ďĞƌĞŝŬďĂĂƌŚĞŝĚ ǀĂŶ ĚĞ ƐƚĂƟŽŶƐŐĞďŝĞĚĞŶ ŵĞƚ ĮĞƚƐ ĞŶ ďƵƐ͘ Ŷ ŚĞƚ >ĂŶĚƐĐŚĂƉƐƉĂƌŬ ůďĞƌƚ ƵLJƉ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϱͿ ǁĂĂƌďŽƌŐƚ ĚĂƚ ǀĞƌĚŝĐŚƟŶŐ ŐĞƉĂĂƌĚ ŐĂĂƚ ŵĞƚ ǀĞƌŐƌŽĞŶŝŶŐ ĞŶ ŬůŝŵĂĂƚďĞƐƚĞŶĚŝŐŚĞŝĚ͘ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 27 Bij beide ankers gelden dezelfde kwaliteitsprincipes als bij de 0erwede/ingelijn: klimaatadaptatie als integraal onderdeel, de 3 30 300 groennorm, een mix van betaalbare en sociale woningen, en openbare ruimte die uitnodigt tot verblijf en ontmoeting. Om dit doorbraakproject te realiseren werken we samen met de gemeenten Dordrecht en =wijndrecht, provincie =uid +olland, Smart Delta Drechtsteden, ProRail 1S, Rijkswaterstaat, de ministeries van , W en VRO, de 0RD+, Da Vinci &ollege, het $lbert Schweitzerziekenhuis en de Smart &ampus, woningcorporaties, ontwikkelaars en bouwers, Stedin, +V&, het waterschap en de omgevingsdienst.

Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: /evert ruim 1.500 woningen op in Dordrecht en =wijndrecht, direct voelbaar voor inwoners die een betaalbare woning zoeken. +et nieuwe station &ampus /eerpark versterkt de positie van het onderwijs, de Smart &ampus en het Gezondheidspark, wat doorwerkt in lokale economische programma s. • 3rovinciaal: .ern van de Verstedelijkingsalliantie voor de Oude /ijn. Past in het provinciale woningbouwprogramma en de ambitie om de =uidelijke Randstad te versterken als woon werkregio. • 1ationaal: Draagt bij aan de nationale woningbouwopgave in de =uidelijke Randstad, de 1OV(; verstedelijkingsafspraken en het 7oekomstbeeld OV 2020. +et nieuwe station &ampus /eerpark verbindt de nationale investering in onderwijs en innovatie met de regionale economie. E. OPGAVE: REGIONALE MARITIEME CLUSTERS De maritieme sector speelt een grote rol in de Drechtsteden. De maritieme maakindustrie van de Drechtsteden wordt (landelijk) erkend als een regionaal cluster dat op wereldschaal actief is. Vrijwel alle facetten van de maritieme maakindustrie zijn in onze regio te vinden (zoals werven, toeleveranciers, dienstverleners, luxe jachtbouw, baggerscheepsbouw en onderhoud). Het is hiermee een van onze economisch fundamenten en onze bijdrage aan de veiligheid, autonomie en verduurzaming van Nederland en Europa.

De maritieme maakindustrie heeft ook te maken met uitdagingen. Bijvoorbeeld op het gebied van aantrekken en behouden van personeel, ruimte voor (duurzaam) innoveren, en het behouden van fysieke ruimte voor groei op watergebonden bedrijventerreinen. Door hier gericht in te investeren, behouden we de maritieme sector voor de Drechtsteden. Naast fysieke ruimte en energie vraagt de sector ook om een betrouwbare en veilige digitale infrastructuur. De digitalisering van economie, overheid en samenleving maakt dat steeds urgenter, en dat is óók een fysieke opgave: ze vraagt om voldoende regionale datacentra. Het gaat daarbij om colocatiedatacentra op regionale schaal, en nadrukkelijk niet om hyperscale-datacenters (zoals van internationale techbedrijven als Microsoft of Google), die door hun ruimtelijke en energie-impact niet passen in een dichtbebouwde regio als de Drechtsteden. Het waarborgen van die digitale infrastructuur is een van de randvoorwaarden bij het herontwikkelen van bedrijventerreinen. Voor een regio met een sterke maritieme, logistieke en maakindustrie kan dit een strategische impuls geven aan (maritieme) innovatie, cybersecurity en daarmee aan economische groei. 15 Volgens de voortgangsrapportage van de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie (april 2025), bedraagt de totale omzet van de maritieme maakindustrie in Nederland circa €20 miljard per jaar.

Huidige situatie Doorbraakprojecten Gewenste situatie Doobraakproject 8: Clusterontwikkeling (maritieme) maakindustrie Een innovatieve maritieme topregio die vooroploopt in verduurzaming en hightech maakindustrie en daarmee een voortrekkersrol vervult binnen Europa. De vier clusters zijn regionaal verbonden en gespecialiseerd op eigen profiel. Oeverlocaties zijn vrijgespeeld voor watergebonden bedrijvigheid. Campussen als het Smart Campus Leerpark vormen een netwerk voor kennis, startups en toegepaste innovatie. Emissieloze scheepstechnologie, autonoom varen en waterstofinfrastructuur worden in de Drechtsteden ontwikkeld. De gezamenlijke investering in het ecosysteem van de maritieme sector bedraagt 1 tot 2 miljard euro in de komende tien jaar, waarvan minimaal 5% bestemd is voor R&D en innovatie. De maritieme maakindustrie, inclusief dual-use en defensietoepassingen, draagt bij aan de strategische autonomie en veiligheid van Nederland en Europa. De vier maritieme clusters langs de rivieren, Oude Maas/Kil, De Noord, De Merwede en Hardinxveld-Werkendam-Gorinchem, vormen samen het industriële hart van de regio. Met meer dan 1.200 gespecialiseerde maritieme bedrijven, een regionale sectoromzet van €6 miljard, circa 30%15 van de nationale maritieme omzet, en werk voor één op de vijf regionale werknemers is de regio een Europees innovatiedistrict voor de maakindustrie.

Maar de clusters staan op een kantelpunt. Ruimte aan de oevers is schaars, bedrijven binnen dezelfde waardeketen zitten verspreid en de energie-infrastructuur voor walstroom, waterstof en elektriciteit blijft achter. De arbeidsmarkt kampt met structurele tekorten en een mismatch met het onderwijsaanbod. Zonder stevige investeringen dreigt industrieverlies dat ten koste gaat van het verdienvermogen en de werkgelegenheid voorduizenden inwoners in de Drechtsteden. Geopolitieke ontwikkelingen maken die kwetsbaarheid alleen maar groter. ϭϱ 'oorbraakproject : &lusterontZikkeling ParitiePe Paakindustrie .ern van het doorbraakproject De vier maritieme clusters langs de Oude 0aas .il, De 1oord, De 0erwede en +ardinxveld-Werkendam-Gorinchem vormen het maritieme hart van de regio. Deze clusters zijn nog niet optimaal ingericht. Bedrijven binnen dezelfde waardeketen zitten verspreid. Oeverlocaties (essentieel voor watergebonden bedrijvigheid) zijn soms bezet door functies die elders ook kunnen vestigen. De energie-infrastructuur voor duurzame vormen van aandrijving van schepen (zoals batterijtechnologie en waterstof) ontbreekt. (n de arbeidsmarkt levert niet genoeg vakmensen op om de vraag bij te houden.

De doorbraak bestaat uit drie samenhangende interventies: ruimte maken door oeverlocaties vrij te spelen voor watergebonden bedrijvigheid, kracht bundelen door bedrijven in sterkere clusters te concentreren, en vooruit investeren in het innovatie-ecos\steem dat de sector toekomstbestendig maakt. We pakken dit op in samenhang met 7oekomstpact De Witt, de bredere regionale beweging voor de toekomst van de maakindustrie.1 6 :at dit doorbraakproject oplevert • 5uiPte voor groei verduur]aPing en verdienverPogen. Bedrijven die nu klem zitten door ruimtegebrek krijgen perspectief. Oeverlocaties worden vrijgespeeld voor watergebonden functies en beter benut, mede door private investeringen van gevestigde bedrijven op hun eigen locaties. +et is van belang dat overheden hierin faciliterend optreden. • (en sterker innovatie-ecos\steeP. De Smart &ampus /eerpark wordt de plek waar onderwijs, bedrijven en innovatie dagelijks samenkomen. +ier ontwikkelen de vakmensen zich en de technologiesn voor de werf en fabriek van de toekomst. • 6trategische relevantie voor 1ederland en (uropa. De maritieme maakindustrie, inclusief dual-use en defensietoepassingen, is niet vervangbaar. Door hier te investeren versterken we niet alleen de regionale economie maar ook de (uropese strategische autonomie.

+oe en Pet Zie Ze het aanpakken We gaan aan de slag met elk van de vier clusters en zetten daarnaast in op de versterking van de binnenvaart en het innovatie-ecos\steem. • 6trategische herstructurering circa 5 ha . We spelen oeverlocaties vrij voor watergebonden bedrijvigheid, bundelen bedrijven in sterkere clusters en cresren schuifruimte, met concrete stappen per cluster: o &luster 'e 1oord: Door $lblasserdam is het 1edstaalterrein verworven en de verplaatsing van twee milieubelastende bedrijven vanaf Vinkenwaard-1oord loopt. +ier liggen kansen voor maritieme bedrijven in combinatie met lokale schuifruimte voor bedrijven, waardoor ondernemerschap kan doorgroeien op een watergebonden locatie. o &luster 'e 0erZede: herstructurering van negen hectare watergebonden terrein dat de gemeente en RO0 D is aangekocht (de 0erwedehavens). De uitgifte van 0erwedehaven 3 is al gestart. o &luster +ardin[veld-:erkendaP-*orincheP: Doorontwikkeling van $velingen en versterking van de havencapaciteit van het cluster, waaronder een nieuwe insteekhaven in Werkendam.

o &luster 2ude 0aas .il: positionering van de Dordtse =eehaven als draaischijf voor watergebonden bedrijvigheid en logistiek tussen de Rotterdamse haven, de regio en het achterland, met verkenning van locaties als P,(R14 en schuifruimte op de Groote +aar+ierin trekken we op met maritieme bedrijven, de betreffende gemeenten, de onderwijsinstellingen, de provincie =uid-+olland, +avenbedrijf Rotterdam en andere partners. • 9ersterken binnenvaartinIrastructuur. We stellen een regionaal dekkingsplan op voor nautische voorzieningen (ligplaatsen, walstroom, afval en bunkervoorzieningen (ook waterstof) en realiseren dat gefaseerd. =owel voor binnenvaartschepen, lokale bedrijven als bedrijven uit de riviercruisevaart. • 9ersterking innovatie-ecos\steeP en &aPpus /eerpark. We verbinden de R D-centra (waaronder het ,_/ab in Gorinchem) en de Smart &ampus /eerpark tot ppn ecos\steem, met de realisatie van de 0aakfabriek naast de Duurzaamheidsfabriek als ontbrekende schakel tussen engineering, testen en productie. • .antoorPeters 0aasterras en &aPpus /eerpark. We ontwikkelen kantoormeters op het 0aasterras en &ampus /eerpark tot (maritieme) design en engineeringclusters, vooral via private investeringen, met de gemeente die de publieke randvoorwaarden op orde brengt.

ϭϲ ŝƚ ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ŚĂŶŐƚ ĚŝƌĞĐƚ ƐĂŵĞŶ ŵĞƚ ŚĞƚ ĞŶĞƌŐŝĞƐLJƐƚĞĞŵ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϭ ĞŶ ϮͿ͗ ĚĞ ŵĂƌŝƟĞŵĞ ƐĞĐƚŽƌ ŚĞĞŌ ǁĂƚĞƌƐƚŽĨ͕ ǁĂůƐƚƌŽŽŵ ĞŶ ďĞƚƌŽƵǁďĂƌĞ ĞŶĞƌŐŝĞ ŶŽĚŝŐ Žŵ ƚĞ ǀĞƌĚƵƵƌnjĂŵĞŶ͘ Ğ ďĞƌĞŝŬďĂĂƌŚĞŝĚ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ 3 ĞŶ 4Ϳ ŝƐ ĐƌƵĐŝĂĂů Žŵ ƉĞƌƐŽŶĞĞů ĂĂŶ ƚĞ ƚƌĞŬŬĞŶ͘ Ğ ƐƉŽŽƌnjŽŶĞƐ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚĞŶ ϲ ĞŶ ϳͿ ǀĞƌƐƚĞƌŬĞŶ ĚĞ ǀĞƌďŝŶĚŝŶŐ ƚƵƐƐĞŶ ǁŽŶĞŶ͕ ŽŶĚĞƌǁŝũƐ ĞŶ ǁĞƌŬĞŶ Ͷ ŚĞƚ ŶŝĞƵǁĞ ƐƚĂƟŽŶ ďŝũ >ĞĞƌƉĂƌŬ ďƌĞŶŐƚ ĚĞ ^ŵĂƌƚ ĂŵƉƵƐ ďŝŶŶĞŶ ďĞƌĞŝŬ ǀĂŶ ĚĞ ŚĞůĞ ZĂŶĚƐƚĂĚ͘ Ŷ ŚĞƚ >ĂŶĚƐĐŚĂƉƐƉĂƌŬ ůďĞƌƚ ƵLJƉ ;ĚŽŽƌďƌĂĂŬƉƌŽũĞĐƚ ϱͿ njŽƌŐƚ ĞƌǀŽŽƌ ĚĂƚ ĚĞ ŽĞǀĞƌƐ ĚŝĞ ǁĞ ǀƌŝũƐƉĞůĞŶ ŶŝĞƚ ĂůůĞĞŶ ĞĐŽŶŽŵŝƐĐŚ ŵĂĂƌ ŽŽŬ ůĂŶĚƐĐŚĂƉƉĞůŝũŬ ĞŶ ƌĞĐƌĞĂƟĞĨ ǁĂĂƌĚĞ ŬƌŝũŐĞŶ͘ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 29

Bijdrage aan lokale provinciale en nationale prograPPa¶s • /okaal: Behoud en groei van werkgelegenheid die direct voelbaar is in de gemeenten waar de clusters liggen. Dit vergroot de economische aantrekkingskracht van de regio. • 3rovinciaal: Sluit aan bij het =uid-+ollandse economische beleid en de provinciale inzet op innovatieclusters en maritieme maakindustrie. • 1ationaal: Draagt bij aan de sectoragenda maritieme maakindustrie 1o guts no +ollands Glorie , het nationale industriebeleid, het topsectorenbeleid, de defensie-industriestrategie en het 1ationaal Programma Ruimte voor Defensie. Via de binnenvaart ondersteunt het bovendien de modal shift van weg naar water en het Schone /ucht $kkoord. • (uropees: Versterkt de (uropese strategische autonomie op maritieme technologie, verduurzaming van scheepvaart en defensiecapaciteit. Past in de (8-industriestrategie en het (uropees Defensiefonds. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 30 'e investeringen De Drechtsteden investeren in een regio die er al staat. We hebben de bedrijvigheid, het landschap, de mensen en de ligging om de komende decennia het verschil te maken.

De Regionale ,nvesteringsagenda bundelt die kracht in acht doorbraakprojecten die de komende vijf jaar vooruithelpen wat er werkelijk toe doet voor brede welvaart: betaalbare en beschikbare energie, bereikbare wijken, een gezonde leefomgeving, betaalbare woningen en een sterke maritieme economie. =ulke projecten kosten geld, tijd en samenwerking. -uist daarom laten we open en helder zien hoe we investeren, welke middelen al beschikbaar zijn en wat er nog nodig is. ,n deze eerste R,$ laten we zien wat de komende vijf jaar nodig is, niet wat de volledige opgave richting 2050 vraagt. Die is veel groter en kent een stapsgewijze aanpak over de komende 25 jaar. We beginnen bij de stappen die nu het meeste opleveren en actualiseren de R,$ elke vijf jaar. 7wee principes sturen hoe we investeren. (lke euro is een investering in meerdere regionale opgaven We koppelen projecten bewust, zodat ppn investering meerdere doorbraakprojecten vooruithelpt. ,n de praktijk: elke euro in het warmtenet voorkomt een grotere capaciteitsvraag op het stroomnet, waardoor woningbouw en bedrijfsgroei elders mogelijk worden. (lke euro in een OV-knooppunt maakt woningbouw in meerdere gemeenten aantrekkelijker. (lke euro in watergebonden bedrijventerrein geeft maritieme bedrijven ruimte om te groeien. Dat is de kern van hoe de R,$ werkt.

5egionaal investeren trekt e[tern geld aan Door als regio ppn overtuigend pakket neer te leggen, met onderbouwde projecten, heldere cofinanciering en bestuurlijk commitment, maken we het voor provincie, Rijk, (uropa en private partners aantrekkelijk om mee te investeren. Dat vergroot onze slagkracht ver voorbij wat gemeenten afzonderlijk kunnen mobiliseren. =o leidt een investering in de regio niet alleen tot direct impact maar zorgt het indirect voor een bredere beweging waardoor we als regio een stap vooruit zetten. +et Iinancieel over]icht Onderstaand overzicht geeft een goed beeld van de verwachte kosten van de acht doorbraakprojecten en van wat daarvan al gedekt is. +et is het beeld van nu, opgebouwd vanuit de projecten zelf. Samen komt het uit op een bedrag van bijna ¼ 5 Piljard om de komende jaren te investeren in de regio. +iervan is al ruim €660 miljoen gedekt. +et overige bedrag zal de komende periode bij elkaar verzameld moeten worden aan de hand van inleg van partners, extra financiering uit de gemeenten en de lobb\ bij de Provincie, het Rijk pn (uropa. De exacte bedragen kunnen op termijn nog iets anders uitvallen, bijvoorbeeld nadat lopende verkenningen zijn afgerond of wanneer de uitvoering anders loopt dan voorzien.

Voor sommige doorbraakprojecten is al veel financiering beschikbaar, voor andere minder, bijvoorbeeld omdat de gesprekken met Rijk en provincie nog lopen. Daarmee is dit overzicht een mooi beeld van wat we allemaal al hebben verzameld pn een opdracht om als regio aan de slag te gaan om het financieringstekort te overbruggen. :at Ze investeren en ZaaroP D | o | o | r | b | r | a | a | kproject | Totale | Totale | Financieringstekort ¼ benodigde ¼ beschikbare ¼ . 5egionaal ZarPtenet | 655 miljoen | 3 7 mln | 26 mln aansluitingen . BouZstenen decentraal | 3 mln | 50,9 mln | 159,4 mln energies\steeP | 2 | 1 | 0 | , 3. 0obiliteitshubs | mln | 3,4 mln | 9,9 mln Iietsketens en 29 | 13,3 4. 6nelIietspaden F 5 en | 2 | 5,5 mln | 1 | 3, mln | 11,7 mln F 5. *roenblauZ netZerk | 4,2 mln | 66, mln | 17,4 mln . *ebiedsontZikkeling | mln | 112 mln | 209 mln 0erZedelingelijn | 321 . *ebiedsontZikkeling | mln | 12 mln | 0 mln 2ude /ijn | 92 . &lusterontZikkeling | mln | a17 mln | a56 mln (afhankelijk van ParitiePe Paakindustrie | a73,1 | definitieve investeringsomvang) Totaal | .4 4 Pln | 3 Pln | Pln ϭϴ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem | 32 ϭϵ +oe Ze het Iinancieringstekort Zillen dichten +et financieringstekort is aanzienlijk, maar het is geen open gat.

+et is een gerichte investeringsopgave die we in twee stappen organiseren: bij de vaststelling van de R,$ leggen we het fundament, tijdens de uitvoering vergroten we de financieringsruimte. Onze eigen inleg is daarbij de hefboom om provinciale, nationale, (uropese en private middelen aan te trekken. BiM vaststellinJ: het IXndaPent De eigen inleg van gemeenten en regionale partners vormt de basis. =e laat zien dat de regio zelf investeert en risico neemt, en dat is de voorwaarde om anderen mee te krijgen: wie zelf niet investeert, kan niet verwachten dat anderen dat wel doen. Daarom regelen de trekkende gemeenten en partners bij vaststelling de basisfinanciering van hun doorbraakproject en verwerken die in hun eigen begroting. Per project ligt er een compleet kostenoverzicht, inclusief proces en uitvoeringskosten. SDD faciliteert het totaaloverzicht, zodat elke gemeente ppn duidelijke lijst heeft van wat er speelt en wat dat vraagt. 7iMdens de XitvoerinJ: de IinancierinJsrXiPte verJroten ,n de uitvoering werken we, gefaciliteerd door SDD, actief aan het aantrekken van aanvullende middelen. We bewandelen daarvoor meerdere routes tegelijk. • 3rovincie en 5ijk. De R,$ is bewust zo opgezet dat onze doorbraakprojecten aansluiten bij bestaande financieringsstromen: het .limaatfonds, de Woningbouwimpuls, 0,R7-middelen en regelingen voor netcongestieverzachting.

De komende maanden leggen we per doorbraakproject de concrete verbinding met deze programma s en voeren we de gesprekken die nodig zijn om cofinanciering te realiseren. We brengen resterende tekorten in op de relevante bestuurlijke tafels (BO/, BO-0,R7 en andere), om aanvullende middelen te mobiliseren en regionale prioriteiten te laten meewegen. • (uropa. De Drechtsteden hebben een sterk (uropees verhaal. De maritieme maakindustrie raakt aan strategische autonomie en de verduurzaming van de scheepvaart, thema s waar (uropese fondsen op inzetten. +et /andschapspark $lbert &u\p past in de Green Deal en de (8-strategie voor klimaatadaptatie. De energiehubs en waterstofprojecten sluiten aan bij (uropese programma s voor de energietransitie. We benutten de komende periode om te bepalen waarop we aanvragen kunnen inzetten. Dat is een traject van de lange adem. • 3rivate partners. Bij meerdere doorbraakprojecten is private investering een wezenlijk onderdeel van de financiering. Bij de opbouw van een robuust regionaal energies\steem gaat het om energiebedrijven, private financiers, ondernemers en woningcorporaties. Bij de maritieme clusters investeren bedrijven zelf in uitbreiding en innovatie samen met de Rom-D. Bij de spoorzones zijn ontwikkelaars en bouwers partners in de gebiedsontwikkeling.

De R,$ maakt het voor deze partijen aantrekkelijker om in te stappen, omdat het regionale kader zekerheid biedt over de samenhang met energie, bereikbaarheid en leefomgeving. • Aanhaken op aangren]ende agenda s. We trekken op met de R,$ Groene +art en de 1OV(; =uidelijke Randstad, zodat we richting Rijk en (uropa gezamenlijke prioriteiten agenderen in plaats van elkaar te beconcurreren om dezelfde middelen. Binnen die trajecten lopen eigen financieringsstromen waar Drechtstedelijke doorbraakprojecten op kunnen aanhaken. SDD bewaakt die verbinding en agendeert kansen actief. • 6liP stapelen en koppelen. De grootste winst zit in het combineren van bronnen: ppn doorbraakproject bundelt gemeentelijke middelen, provinciale cofinanciering, een rijksregeling en private investering. Daarnaast verkennen we koppelingen tussen opgaven, bijvoorbeeld tussen woningbouw en landschap. Dat is het multipliereffect: niet ppn partij die alles betaalt, maar meerdere partijen die samen investeren omdat het regionale pakket hen overtuigt. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 33

ϮϬ +oe Ze de 5IA uitvoeren We kiezen voor een uitvoering die licht is in organisatie en zwaar op resultaat: we bouwen voort op wat er al is, beleggen helder wie waarvoor aan de lat staat, en houden de agenda wendbaar genoeg om mee te bewegen met de ontwikkelingen om ons heen. De volgende principes staan centraal in hoe we samenwerken, de manier waarop we voortgang volgen en hoe we de agenda actueel houden. =o Zerken Ze saPen Om de uitvoering soepel en herkenbaar te houden, maken we met elkaar de volgende afspraken. A. :e voeren de 5IA uit binnen het bestaande Zerk. De uitvoering organiseren we niet als apart traject met eigen structuren, maar als onderdeel van het reguliere werk van gemeenten, regio en partners. Doorbraakprojecten landen in bestaande programma s en jaarplannen en worden uitgevoerd door mensen in hun gewone rol. Ook Tua overleg bouwen we voort op wat er staat. Voor partners en raden betekent dit: geen extra gremia om bij te houden, wpl duidelijke plekken waar de regie ligt. B. (lk project heeIt een eigenaar Pet ]oZel de sturing als het geld. (lk doorbraakproject krijgt ppn herkenbare eigenaar: de gemeente of partner die het project heeft ingebracht, of die door de betrokken partijen als trekker is aangewezen. Die eigenaar is aanspreekbaar op uitvoering, voortgang en afstemming.