376 Raadsinformatienota Ruimtelijke Strategie en Regionale Investeringsagenda.pdf

RAADSINFORMATIENOTA College van burgemeester en wethouders Vergadering van: 1 september 2026 Gemeente Hardinxveld-Giessendam Zaaknummer: Inhoud Inleiding De afgelopen tijd is er veel werk verzet om te komen tot een Regionale Investeringsagenda (RIA) Smart Delta Drechtsteden. In deze raadsinformatienota gaan we kort in op het proces van de komende maanden. Allereerst zal tijdens de raadsdialoog van 16 september inhoudelijk aandacht worden gegeven aan de 90% -versie van de RIA , zie bijlage . Daarna volgt het vaststellingsproces. In de bijgevoegde brief van de voorzitter van de stuurgroep RIA is het proces geschetst van vaststelling. Gezien de onduidelijkheid die hier eerder over was, wil het college graag aangeven hoe wij het lokale proces voor ons zien. Kernboodschap In de RIA wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd met de Ruimtelijke Strategie. Met vaststelling van de RIA geven raden daarmee ook richting aan de koers van de regio. Gezien de wens van uw raad én het belang van een lokaal gedragen regionale koers leggen wij ook de Ruimtelijke Strategie ter vaststelling aan u voor. In de regio is afgesproken dat elke gemeente hierin een eigen afweging maakt. Consequenties De raad wordt twee keer via besluitvorming in de gelegenheid gesteld om (mede) koers te bepalen in de regionale samenwerking van de Smart Delta Drechtsteden.

De kanttekening daarbij is dat zowel de Ruimtelijke Strategie als de RIA samenhangende documenten zijn voor de hele regio. Sommige delen zijn voor onze gemeente minder relevant of vooral van toepassing dan andere delen. Vervolg 1. Raadsdialoog 16 september 2. Besluitvorming Ruimtelijke Strategie beoogd op 8 en 15 oktober 3. Besluitvorming raad RIA naar verwachting december (collegebesluit conform regionale afspraak uiterlijk 3 november) Bijlagen - Raadsinformatiebrief bestuurlijke stuurgroep RIA - Terugkoppeling raadsdialoog 17 juni - 90% versie RIA - Two-pager RIA (samenvatting) Smart Delta Drechtsteden Spuiboulevard 300 3311 GR Dordrecht T 078 770 8001 www.smartdeltadrechtsteden.nl Datum | 16-07-2026 | Contactpersoon Zaaknr. | 2026-0084848 | J.B.S Santen Betreft | Raadsinformatiebrief RIA juli 2026 | M 06 28 55 59 09 E jbs.santen@drechtsteden.nl Beste raadsleden, Op woensdag 17 juni vond de regionale raadsdialoog plaats | in de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht. Na een diner bij restaurant Leo, verzorgden Nanning Mol en Henrik Stevens (voorzitter raad van bestuur ROC Da Vinci College) het inleidende verhaal over | het belang van de regionale triple helix samenwerking, de Ruimtelijke Strategie | en de Regionale Investeringsagenda (RIA). Circa 50 raadsleden uit alle regiogemeenten | gingen in vier groepen met elkaar in gesprek over de RIA.

Daarbij werden ideeën uitgewisseld over kansen die (nog meer) benut kunnen worden, accenten die anders gelegd mogen worden, uitdagingen die we nog meer moeten adresseren en voorwaarden die nodig zijn om samen verder te komen. Bij iedere sessie haakte een bestuurder uit de bestuurlijke stuurgroep RIA aan om waar nodig extra uitleg te geven en vragen te beantwoorden. Uit de deelsessies kwamen suggesties als het beter benutten van bestaande infrastructuur en voorzieningen (spoor, water, wegen), slimme combinaties van opgaven (zoals onderwijs-, arbeidsmarkt- en woningbouwbeleid), de nadruk op integrale oplossingen, sterker inzetten op communicatie en draagvlak bij inwoners en een hechte samenwerking gebaseerd op vertrouwen, goede en tijdige communicatie, gezamenlijke betrokkenheid en eigenaarschap. Er kwamen ook aanvullende suggesties uit, zoals het creëren van één plek voor de vindbaarheid van regionale stukken, de leesbaarheid en toegankelijkheid van stukken en het beeldend maken en behoefte aan toelichting over hoe de regionale samenwerking werkt. De opgehaalde input nemen we mee in het traject van de RIA én in de doorontwikkeling van onze regionale samenwerking. Wij kijken terug op een geslaagde raadsdialoog en willen iedereen bedanken voor hun deelname aan deze gesprekken. De beknopte samenvatting op basis van de deelsessies is als bijlage meegestuurd.

Bestuurlijke stuurgroep RIA 22 juni en 13 juli De bestuurlijke stuurgroep RIA heeft op 22 juni samen met de triple helix klankbordgroep1 de 75% versie van de RIA en de projectenportefeuille besproken. Daarbij is ook de terugkoppeling vanuit de raadsdialoog meegenomen. De triple helix klankbordgroep van de RIA bestaat uit Tinka van Rood (namens de corporaties), Dion van Steensel (HVC), Martin Bloem (Damen), Jacob Klink (WD), Wico van Helden (WD), Nicole Stolk (ASZ), Henrik Stevens (Da Vinci College), Louisa Visser (i_lab), Chris Poppe (Fokker). Alblasserdam • Dordrecht • Hardinxveld- | POSTADRES | BEZOEKADRES | WEBSITE Giessendam • Hendrik-Ido-Ambacht • | Postbus 8 | Spuiboulevard 300 | www.smartdeltadrechtsteden.nl Papendrecht • Sliedrecht • Zwijndrecht | 3300 AA Dordrecht | 3311 GR Dordrecht 2 | 2 Elke gemeente in onze regio heeft zich ingezet en heeft samengewerkt met onderwijs en bedrijfsleven om waardevolle projecten in te brengen en mee te werken aan de twee beoordelingsrondes om te komen tot de huidige projectenportefeuille. Met het afwegingskader dat onderdeel is van de RIA, is gekeken naar de bijdrage aan de opgaven uit de Ruimtelijke Strategie, de regionale meerwaarde, de verwachte impact en de financiële haalbaarheid en uitvoerbaarheid.

Dit heeft gezorgd voor een volwaardige projectenportefeuille met een goede balans tussen de vijf opgaven van de Ruimtelijke Strategie. Het zijn projecten die elkaar versterken: een gezonde woningbouw gekoppeld aan OV-knooppunten, economische clusters gekoppeld aan verduurzaming, en energie-infrastructuur die ruimte maakt voor wonen én werken. Zowel de bestuurlijke stuurgroep RIA als de triple helix klankbordgroep hebben, mede op basis van de input van de regionale raadsdialoog van 17 juni, een aantal aanscherpingen meegegeven die zijn verwerkt in de 90% versie van de RIA. Deze 90% versie is door de bestuurlijke stuurgroep vastgesteld op 13 juli. Doorkijk besluitvorming Na de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart bent u als raadsleden geïnstalleerd en de colleges zijn in sommige gemeenten recent gevormd, in andere gemeenten worden deze gevormd. Om iedereen de tijd te geven zich te verdiepen in de RIA, is besloten een proces in te richten dat lokaal verder wordt ingevuld en uitgezet. Zodat de RIA voor iedere gemeente een passende lokale vertaling kent met een herkenbaar en concreet toekomstverhaal. Voor vaststelling van de RIA is afgesproken dat elke gemeente zich richt op de definitieve vaststelling in de collegevergadering van 3 november 2026, zodat alle raden vrijwel tegelijkertijd de stukken ontvangen.

Wat stelt de raad vast? Als raad stelt u vanuit uw kaderstellende rol de eerste twee delen van de RIA vast: deel 1 ‘het vertrekpunt van de Regionale Investeringsagenda' en deel 2 ‘de Regionale Investeringsagenda’. Deze delen schetsen de regio en de Ruimtelijke Strategie Gezonde Maritieme Delta 2050 met de vijf opgaven. Daarbij gaat dit deel in op wat een RIA is, hoe het werkt en uit welke elementen het afwegingskader bestaat. De Ruimtelijke Strategie zal als bijlage worden meegestuurd met de RIA. Deel 3 ‘de doorbraakprojecten van de RIA’ is de inkleuring van deel 1 en 2: hier gaat het om de uitvoering van de RIA voor de komende vijf jaar. Dit deel sturen we, inclusief de bijlage, de projectenportefeuille, ter informatie mee. Zo heeft u een compleet beeld van de RIA. Deel 3 en de bijlage zullen door alle colleges worden vastgesteld. Mocht u vragen hebben over deze brief, dan kunt u bij uw wethouder terecht, die uw gemeente in de bestuurlijke stuurgroep vertegenwoordigt.

Hartelijke groet, namens de bestuurlijke stuurgroep RIA, Maarten Burggraaf, voorzitter RIA Bijlagen: • Terugkoppeling raadsdialoog 17 juni • 90% versie RIA • Two-pager RIA (samenvatting) 1 TERUGKOPPELING RAADSDIALOOG 17 JUNI Input: deelsessie raadsleden en deelsessie griffiers, GS en bestuurders Concept 18 juni ‘Succes ligt in samen slim benutten, anders durven handelen en stevig samenwerken’ Vraag 1: waar ziet u kansen die we nog niet benutten? - Ook buiten de Drechtsteden kijken - Rangeerterrein, A16, N3, A15, goederenspoor - Geen afkortingen - Benut pot NAVO-norm - Spoorcapaciteit beter benutten (zowel goederen / Betuwe als personen) - Het water beter benutten voor vervoer personeel - Lokale benutting regionaal landschapspark: hier snel mee aan de slag - Onderwijs laten aansluiten op maritieme maak industrie - Maatwerk op provinciale kaders woningbouw - Bereiken van de inwoners - Grote opgaven / doorbraken combineren Kern: beter benutten van bestaande infrastructuur en voorzieningen (spoor, water, wegen) en tegelijk breder kijken (buiten de regio), gekoppeld aan slimme combinaties van opgaven (zoals onderwijs– arbeidsmarkt en woningbouw–beleid) en beschikbare middelen.

Vraag 2: welke accenten zouden we anders kunnen leggen? - Gemeenten aan eigen knoppen draaien: minder regels - Groenblauw verontreiniging PFAS onder de aandacht blijven houden - A15/ A16 van ontlasten naar uitbreiden - Uitleggen aan inwoners waarom de RIA nodig is - Wonen en werken combineren - Ook veranderingen die nu nog kunnen wel benoemen - Draagvlak voor energietransitie vergroten - Let op naamgevingen (gevoeligheid Albert Kuyp) 2 - Praat met de burgers Kern: meer ruimte en flexibiliteit (minder regels), sterker inzetten op communicatie en draagvlak bij inwoners, en nadruk op integrale oplossingen (wonen-werken, energie, infrastructuur). Vraag 3: welke uitdagingen moeten we adresseren? - Kwaliteit en hoeveelheid drinkwater - Strategische samenwerking defensie & Binnenlandse Zaken: verschillende botsende belangen - Samenwerking zuiderburen versterken (Noord-Brabant) - Dordrecht is de spoorverbinding met Brabant kwijt - Lobby op stevig HBO in de regio - Vanuit eigen organisatie Kern: belangrijke randvoorwaarden en knelpunten oplossen, zoals basisvoorzieningen (drinkwater), bereikbaarheid en samenwerking (zowel regionaal als bestuurlijk), en versterking van onderwijs en lobby.

Vraag 4: welke voorwaarden zijn nodig om samen verder te komen? - Goede communicatie onderling: o Informatie: leesbare versie o Samenwerking - Een vaste afvaardiging per gemeente (of koppel coalitie / oppositie) vanuit raden? - Inspraak in besluitvorming (eigenaarschap creëren) - Op tijd betrokken worden - Gezamenlijk samenwerken in de regio - Vertrouwen in elkaar - Doen! Aan de slag - Terugkoppeling naar raden en inwoners - Positieve instelling: open blik - Elkaar op de hoogte houden - Regels versoepelen 3 - Buiten de randjes oplossingen vinden - Durven - Samen zijn we sterk - Communicatie: juiste partijen meenemen - Elkaar vasthouden - Snel, zorgvuldig en goed vergunningen maken - Gezamenlijk doelen en belangen vasthouden - Beter begeleiden - Lobby professioneel - Consistentie en coherentie - We helpen elkaar ipv we gebruiken elkaar Kern: sterke samenwerking gebaseerd op vertrouwen, goede en tijdige communicatie, gezamenlijke betrokkenheid en eigenaarschap, en ruimte om praktisch en slagvaardig samen te werken.

Overig - Iedere raad op de trein o Andere behoefte per gemeente o Informatievoorziening: kennis overal hetzelfde - Wat kunnen wij niet alleen? - Smart delta moet voor iedereen duidelijk zijn - Wat werkt nu, niet wat werkt vroeger - Training smart delta - Wat zijn echt e belangrijkste projecten / vliegwiel? - Wie maakt écht de keuze? - Maak het simpel - Maak een (beeldende) samenvatting / 2-pager - Uitleggen hoe processen werken Kern voor toekomst SDD (breder dan RIA): De regio kan versnellen door bestaande kansen beter te benutten, meer ruimte en flexibiliteit te geven, en gezamenlijk, met vertrouwen en goede communicatie, integraal samen te werken aan grote opgaven. 4

5 DEELSESSIE BESTUURDERS, GRIFFIERS, GEMEENTESECRETARISSEN Vraag 1: Wat is nodig / van belang om de raden mee re nemen richting behandeling en vaststelling RIA? - Rondje langs de velden: in BRLK - Rolduidelijkheid - What’s in it for us/me o Concrete oplegger o Toekomstbeeld, in stapjes realiseren o Succesverhalen delen - Je moet er bij willen horen o Trots o Op bezoek met elkaar o Triple helix partners ook trots laten uitdragen - Koppeling ruimtelijke strategie – RIA – Omgevingsvisie - Vanuit lokaal opbouwen o Erachter komen, we zijn met hetzelfde bezig o Het zelf omarmen - Besliskracht (uitvoering en kaders) - Duurzaam betrokken - Lokaal laten landen + iemand van buitenaf - Provincie en rijk kijken niet naar individuele gemeente - Veel nodig aan landing / betrokkenheid regio Kern: Raden gaan mee als zij het nut en eigenaarschap voelen, het lokaal kunnen vertalen én stap voor stap worden meegenomen in een herkenbaar en concreet toekomstverhaal.

Vraag 2: wat is nodig / van belang om de colleges mee te nemen richting behandeling en vaststelling RIA? - Rolduidelijkheid - Tour de regio: thema’s en opgaven, narratief - Elkaar uitnodigen voor lunch (onbekend maakt onbemind) - Familiediner over regio + agenda (met bedrijf, onderwijs, overheid) - Timing: maak onderdeel van college-uitvoeringsprogramma nieuw college gecoördineerd 6 - Stuurgroep: tact en zorgvuldigheid (ambassadeurs in de regio) - Flow: wat valt waar? Niet alles met elkaar - Agenderen op alle niveaus: burgemeester, gemeentesecretarissen, griffiers - Elkaar helpen - Neem tijd, maar niet te lang (november / december) - Zichtbaar resultaat, bv regio deal (helpt in beeldvorming) 6EGI32ALE I2:E78E6I2G7AGE2(A (6E',878E(E2 E2 G36I2',E1 '32'E48 :E67IE 7A1E2 1EE6 :336 EL/AA6

Waarom deze agenda? • Brede welvaart staat onder druk (wonen, bereikbaarheid, energie, gezondheid) • Grote opgaven overstijgen gemeentegrenzen • Nú investeren voorkomt achteruitgang • Onze maritieme topregio is economisch cruciaal voor Nederland en Europa • 8amenwerking vergroot slagkracht en ܪnanciering De RIA is een investeringsprogramma waarmee we onze Regionale Strategie tot uitvoering brengen in termijnen van telkens 5 jaar, gericht op concrete projecten met als doel: zichtbare verbetering voor de hele regio. REGIONALE INVESTERINGSAGENDA (RIA) SAMEN MEER VOOR ELKAAR – DRECHTSTEDEN & GORINCHEM Wat levert de Ria op? Naast een sterker ecosysteem waarin alle partijen samenwerken aan dezelfde doelen: Wat is de RIA? gemeenten provincie Rijkbedrijfsleven onderwijs RIA RIA verbindt gemeenten, provincie, Rijk, bedrijfsleven en onderwijs.

++ 90% VERSIE Voor inwoners ✓ Meer woningen ✓ Schone lucht & meer groen ✓ Betrouwbare energie ✓ Betere bereikbaarheid ✓ Bestaanszekerheid Voor ondernemers ✓ Ruimte op energienet ✓ Betere benutting bedrijventerreinen ✓ Betere bereikbaarheid werknemers ✓ Beter woonklimaat werknemers ✓ Versterkt innovatie en campusontwikkeling ✓ Beter afgestemd onderwijs en opleidingen Voor regiogemeenten / raden ✓ Lokale plannen versneld uitvoeren ✓ SFSHNJWNSL ✓ Regionale slagkracht REGIONALE INVESTERINGSAGENDA (RIA) VAN STRATEGIE NAAR UITVOERING: 8 DOORBRAAKPROJECTEN VOOR DE KOMENDE 5 JAAR Investeringen Regionale investering trekt extra geld aan. Beschikbaar: ± €660 miljoen SFSHNJWJS s ӏ RNQOTJS Totaal: ± €1,5 miljard Beschikbaar 2SK XI ƼRERGMIVIR Effecten Doorbraakprojecten Opgaven Projecten versterken elkaar Energie Economie Wonen LeefomgevingMobiliteit De acht doorbraakprojecten Warmtenet (60.000 aansluitingen) OV & mobiliteitshubs Groenblauw netwerk Oude Lijn (woningbouw + station) Decentraal energiesysteem 8nelܪetsUaden MerwedeLingelijn (woningbouw) Maritieme clusters 1 3 5 7 2 4 6 8 Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem :336;336( Een regio van ondernemers die kansen zien, onderwijsinstellingen die talent ontwikkelen en overheden met oog voor het maatschappelijk belang. Juist wanneer de uitdagingen groot zijn, weten wij elkaar te vinden en de handen ineen te slaan.

)n uitdagingen zijn er. De komende jaren staan we voor keuzes die bepalend zijn voor de toekomst van Drechtsteden +orinchem. ,oe zorgen we voor voldoende woningen en een aantrekkelijke leefomgeving# ,oe houden we onze economie sterk ʿn duurzaam# ,oe gaan we om met netcongestie, de krapte op de arbeidsmarkt en de grote transities in energie, mobiliteit en industrie# )n vooral hoe zorgen we ervoor dat inwoners ook morgen prettig kunnen wonen, werken, leren en leven in onze regio# Daarbij bouwen we voort op een stevige basis. 3nze regio beschikt over een bewezen krachtige combinatie van ondernemerschap, innovatie, vakmanschap en samenwerking. Dat geeft ons niet alleen vertrouwen, maar ook de verantwoordelijkheid om door te pakken. Deze Regionale Investeringsagenda is daarvan het resultaat een gezamenlijke agenda van overheden, ondernemers, zorg en onderwijsinstellingen. )en agenda die focus aanbrengt en die kiest voor projecten die daadwerkelijk het verschil maken. Doorbraakprojecten die bijdragen aan een sterke economie, een duurzame leefomgeving en een goed toekomstperspectief voor inwoners. In het netwerk van ondernemers, onderwijs, zorg en overheid hebben we samen prioriteiten bepaald, belangen verbonden en keuzes gemaakt. .uist dat gezamenlijke eigenaarschap maakt ons optimistisch.

Want grote opgaven vragen om partners die dezelfde richting kiezen en bereid zijn samen te investeren in de toekomst. Wij zijn ervan overtuigd dat Drechtsteden +orinchem alles in huis heeft om die toekomst vorm te geven. 1et leJ met visie en vooral met elkaar 2amens de bestuurlijke stuurgroep bedanken wij iedereen die heeft bijgedragen aan deze agenda. We nodigen u uit om mee te bouwen. 3m samen de stap te zetten van ambitie naar uitvoering, van samenwerking naar resultaat en van investeren naar zichtbaar verschil voor onze inwoners en onze regio. De Regionale Investeringsagenda is geen eindpunt, maar een begin. +een verzameling ambities op papier, maar een uitvoeringsagenda waarin overheden, ondernemers, zorg en onderwijs samen investeren in projecten die zichtbaar verschil maken voor inwoners en bedrijven. )en gezamenlijke agenda die alleen waarde krijgt door uitvoering. Daarom nodigen wij iedereen uit om mee te bouwen aan een regio die ook de komende generaties kansen biedt. 2amens de bestuurlijke stuurgroep, 1aarten &urggraaJ Coördinerend bestuurder RIA Drechtsteden-Gorinchem Jacob Klink Voorzitter Werkgevers Drechtsteden 2icole 7tolk Luyten :oorzitter Raad van &estuur Albert 7chweitzer ziekenhuis ,enrik 7tevens :oorzitter 'ollege van &estuur R3' Da :inci Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 3 Deze RIA bestaat uit drie delen en een bijlage.

,ieronder leest u wat waar staat. Deel : ,et vertrekpunt voor de Regionale -nvesteringsagenda Dit deel schetst wie we zijn. 3nze ligging aan het water, de maritieme maakindustrie en het kennisnetwerk. Waarom investeren nu nodig is de brede welvaart staat onder druk. ,et eindigt met onze koers, de Ruimtelijke 7trategie +ezonde Maritieme Delta en haar vijf opgaven. In dit deel gaan we ook in op wat de RIA is en hoe ze werkt, van opgave naar doorbraakproject naar deelproject, wat ze toevoegt aan de regionale samenwerking en aan elke gemeente. Deel : Van strategie naar uitvoering Deel zijn de opgaven waar de Regionale Investeringsagenda op focust. :anuit deze vijf opgaven komen we tot een onderbouwd, regionaal pakket dat laat zien dat investeren in de Drechtsteden loont. De doorbraken zijn verbonden aan de vijf opgaven uit de Ruimtelijke 7trategie. Deel is de investeringsagenda zelf en de concrete uitvoering ervan hier maken we de stap naar wat we concreet gaan doen, investeren en realiseren. We beschrijven eerst per opgave de huidige situatie, de ambitie en de acht doorbraakprojecten waarmee we het verschil maken. Daarna maken we het Ǘnanciˁle beeld inzichtelijk wat de projecten kosten, wat al beschikbaar is en hoe we het resterende Ǘnancieringstekort willen dichten. 8ot slot komen de samenwerkingsafspraken aan bod en hoe we de voortgang volgen en de agenda actueel houden.

Deel : De doorbraakproNecten van de Regionale -nvesteringsagenda &iNlage: 4roNectenporteJeuille deelproNecten In de bijlage worden de acht doorbraakprojecten uitgewerkt naar de concrete deelprojecten. )lk deelproject volgt dezelfde vijf vragen wat we beogen, aan welke doelen het bijdraagt, wie erbij betrokken is, hoe de fasering loopt en wat het kost. LEE7;IJ>E6 Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 4 7amen meer voor elkaar De Drechtsteden en +orinchem vormen samen een unieke regio gelegen aan de drukst bevaren rivieren van de 2oordwest )uropese delta. 3mgeven door 2ationaal 4ark De &iesbosch, het Werelderfgoed van /inderdijk, de ,ollandse Waterlinie en de oevers van de Merwede, 2oord en 3ude Maas bieden onze gemeenten een aantrekkelijke thuishaven voor inwoners en ondernemers. Verbonden met elkaar en de wereld 3nze regio is groot genoeg om slagkracht te maken en klein genoeg om elkaar te kennen. We weten elkaar te vinden en zijn op allerlei fronten met elkaar verbonden. We delen als het ware hetzelfde D2A met onze daadkracht, nuchterheid en rijke gezamenlijke historie. Dit laatste uit zich in een eeuwenoude traditie van vakmanschap waardoor onze krachtige, innovatieve maakindustrie en zorgsector zich zo kon ontwikkelen. De eeuwenlange strijd tegen overstromingen heeft inwoners gesterkt en hun onderlinge band verstevigd.

7amen ƅhard werkenƆ en ƅsamen op zoek gaan naar nog betere oplossingenƆ heeft zich in de volksaard van de Drechtstedelingen genesteld. )n we zijn trots op wat we samen bereiken, zonder dat we ons daarop voor laten staan. &iNdragen aan economie autonomie en veiligheid )en sterk punt is onze ligging op een kruispunt van waterwegen, spoorlijnen en snelwegen die de Randstad verbinden met belangrijke zuidelijk en oostelijk gelegen regioƆs. 0angs onze oevers werken bedrijven, gebouwd op generaties ondernemerschap. 7amen vormen zij een krachtig internationaal netwerk waar dagelijks tienduizenden mensen werken aan economische vooruitgang, innovatie en veiligheid. 8oonaangevende ondernemingen die van belang zijn voor de &: 2ederland en voor )uropese autonomie en veiligheid. )lke dag weer ontwikkelen en maken zij producten die over de hele wereld hun aftrek vinden. &ouwen aan een gezonde leeJomgeving We zitten in de lift maar willen niet achteroverleunen. We willen actief verder bouwen aan een gezonde regio waar onze kinderen veilig kunnen opgroeien en straks ook hun boterham kunnen verdienen. Aan een sterke regio die haar top positie als )uropese maritieme innovatiecluster verstevigt.

&edrijfsleven, onderwijsinstellingen en gemeenten werken samen met partners binnen en buiten de regio aan werkgelegenheid, onderwijs hbo en een heel krachtig mbo , veiligheid, de energietransitie, huisvesting, recreatie, waterhuishouding, bereikbaarheid, diversiteit en inclusie en gezondheid. 32>E I2>E8: :A2 786A8EGIE 2AA6 9I8:3E6I2G Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 5 Regionale investeringsagenda R-A Met de RIA brengen we focus aan en bundelen we kennis, kunde en ervaring. :anuit de kracht van ons innovatieve netwerk realiseren we de komende jaren projecten die doorslaggevend zijn voor onze veerkracht. ,et houdt ons weerbaar, wendbaar en adaptief. 9itvoering van de RIA heeft een merkbaar positief effect op inwoners en ondernemers in elke gemeente. 2iet als abstract beleid, maar in de vorm van schonere lucht, betaalbare woningen, betere bereikbaarheid, een betrouwbaar energies]steem en een gezonde leefomgeving. Dat is de inzet een onderbouwd, regionaal pakket dat laat zien dat investeren in de Drechtsteden loont. 7amen, met vertrouwen in elkaar en in de kracht van deze regio. 7amen meer voor elkaar. ;aar we mee aan de slag gaan en wat we nodig hebben In deze RIA maken we dit regionale pakket concreet.

Met acht gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, +orinchem, ,ardin\veld +iessendam, ,endrik Ido Ambacht, 4apendrecht, 7liedrecht en >wijndrecht werken we met onze partners aan acht doorbraakprojecten voor de komende vijf jaar. Daarmee zetten we belangrijke stappen om de opgaven uit onze Regionale Ruimtelijke 7trategie en de lokale omgevingsvisies op het vlak van energie, wonen, bereikbaarheid, economie en gezonde leefomgeving voor onze inwoners en ondernemers te realiseren. Versneld realiseren van een regionaal warmtenet met aansluitingen We versnellen de uitrol van circa . naar ruim . aansluitingen in , met uitbreiding in Dordrecht, ,endrik Ido Ambacht, 4apendrecht, 7liedrecht en >wijndrecht en haalbaarheidsonderzoek in Alblasserdam en ,ardin\veld +iessendam. Inwoners van onze gemeenten krijgen betaalbare, duurzame warmte en meer zekerheid over hun energierekening bedrijven en woningbouw krijgen weer ruimte op het volle elektriciteitsnet. &ouwstenen voor een decentraal energiesysteem We realiseren de eerste energiehubs en versterken ruim twintig energiecoˋperaties, met waterstof, groen gas en slimme netsturing om het stroomnet te ontlasten. 3ndernemers krijgen weer ruimte om uit te breiden en te verduurzamen inwoners krijgen meer grip op hun eigen, betaalbare energie.

,ubs en betrouwbaar OV aanbod We zetten de eerste schakels van de Drechtstedenring neer opgewaardeerde hubs en nieuwe 4 RƆs rond +orinchem, ,ardin\veld +iessendam en Ridderkerk. We bouwen een betrouwbaar, vraaggestuurd 3: aanbod op. Inwoners reizen makkelijker vanuit elke gemeente naar werk, school en zorg, met een serieus alternatief voor de auto, met toegenomen urgentie tijdens de wegwerkzaamheden tot . 7nelǗetspaden * en * We maken de snelǗetsroutes compleet door de ontbrekende schakels te dichten zodat alle acht gemeenten en Rotterdam op de Ǘets verbonden zijn. Inwoners krijgen een veilige, snelle Ǘetsroute naar werk en station minder autoƆs op de weg betekent schonere lucht voor iedereen. )en klimaatbestendig gezond en verbonden groenblauw netwerk Landschapspark Albert Cuyp We verbinden versnipperd groen tot ʿʿn netwerk met de eerste +roenblauwe vingers. :an het 7tadspark in Dordrecht en de :leugels van de 7tad in +orinchem tot de Develzone in >wijndrecht, een parkverbinding in 7liedrecht en de ,oofdgroenstructuur in 4apendrecht, een +etijdenpark, en een 0andschapsvisie die de koers naar vastlegt. Inwoners krijgen groenere, koelere wijken en toegankelijke rivieroevers om te bewegen en te recreˁren, terwijl het gebied beter bestand wordt tegen hitte en wateroverlast.

+ebiedsontwikkeling 1erwedeLingeliNn 3p drie locaties 7liedrecht, ,ardin\veld +iessendam en +orinchem starten we de bouw en maken we tegelijk de doorontwikkeling van woningbouw langs de hele lijn mogelijk, waaronder de transformatie van :inkenwaard 2oord in Alblasserdam waarvoor we samen de ontwikkelstrategie uitwerken. Inwoners krijgen betaalbare woningen op goed bereikbare plekken de regio houdt jongeren en gezinnen vast die nu geen woning vinden. +ebiedsontwikkeling Oude LiNn We ontwikkelen ruim . woningen rond 0eerpark en Walburg en werken toe naar de ontwikkeling van een nieuw station 'ampus 0eerpark op een sterkere spoorverbinding met Rotterdam. Inwoners krijgen betaalbare woningen vlak bij het station en een snellere verbinding met de Randstad onderwijs en ziekenhuis worden beter bereikbaar. Clusterontwikkeling van de maritieme maakindustrie We herstructureren circa hectare watergebonden bedrijventerrein en versterken het innovatie ecos]steem rond de 7mart 'ampus 0eerpark en de Maakfabriek. &edrijven krijgen ruimte om te groeien en te verduurzamen, en de regio behoudt werkgelegenheid voor duizenden inwoners in een sector van wereldklasse. We hebben daarvoor ruim Ƹ miljoen aan investeringen beschikbaar. :oor de volledige uitvoering van ons pakket zetten we samen met partners de schouders eronder om nog circa Ƹ miljoen euro aan additionele coǗnanciering op te halen.

Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 6 Onze partners Deze RIA is geen agenda van de overheid alleen. We voeren de doorbraakprojecten uit samen met een groot aantal partners, en zij stonden ook aan de basis van deze agenda. In opgavesessies brachten partners hun kennis, ideeˁn en projecten in. 3ok in de stuurgroep, die de totstandkoming van de RIA begeleidde, zaten verschillende partners aan tafel. De volgende partners zijn direct betrokken bij de uitvoering van de projecten in deze RIA de acht gemeenten en provincie >uid ,olland het Rijk waaronder de ministeries van I W en :R3 en de MRD,.

De kennis en onderwijspartners Da :inci 'ollege, Duurzaamheidsfabriek, ,]'ollege en 7mart 'ampus 0eerpark het georganiseerde bedrijfsleven en de economische partners Werkgevers Drechtsteden en de lokale ondernemersverenigingen, de ondernemersfondsen, R3M D, 7mart Delta 4artners, IC0ab, ,avenbedrijf Rotterdam, Dutch Delta 'ruise 4ort, /oninklijke &innenvaart 2ederland en de 2ederlandse :ereniging van &innenhavens, energiecoˋperaties en bedrijven, en de maritieme bedrijven zelf, in samenhang met 8oekomstpact De Witt het Albert 7chweitzer >iekenhuis, de netwerk en nutspartners 7tedin en ,:' de woningcorporaties Rhiant, 8ablis, 8rivire, Woonbron, *ien wonen, 4oort en Woonkracht en de uitvoerende partners 4roRail 27, Rijkswaterstaat, de waterschappen ,ollandse Delta en Rivierenland, de 3mgevingsdienst >uid ,olland >uid, vervoersbedrijven zoals 5buzz, Waterbus en Donke] Republic , 7taatsbosbeheer, 2ationaal 4ark De &iesbosch, 92)7'3 /inderdijk, natuurorganisaties en ontwikkelaars en bouwers. )en agenda die stap voor stap werkt De RIA is geen plan dat in beton is gegoten, maar een adaptief instrument. We kijken vijf jaar vooruit en herijken de agenda elke bestuursperiode wat klaar is maakt plaats voor een volgende stap en nieuwe kansen of ontwikkelingen krijgen een plek.

>o benutten we de RIA om ons toekomstbeeld in behapbare stappen te realiseren de Ruimtelijke 7trategie +ezonde Maritieme Delta ʿn de omgevingsvisies van onze gemeenten. We denken groot, maar doen gericht elke stap die we nu zetten, werkt door richting en . Dit betekent dus niet dat projecten of onderwerpen die niet in de RIA opgenomen zijn niet op de agenda staan van de regio. 2aast die RIA, die gericht is op uitvoering, zetten we ons lokaal en als regio breder in om onze ambities waar te maken door gerichte ontwikkeling en lobb]. Voortbouwen op wat werkt De RIA bouwt voort op wat er al is. :eel van wat we doen, gebeurt immers al gemeenten investeren in hun wijken, bedrijventerreinen en voorzieningen. Wat de RIA daaraan toevoegt, is focus en kracht. >e brengt die losse projecten samen in ʿʿn sterk, gezamenlijk verhaal en kiest de acht doorbraakprojecten die de komende vijf jaar de meeste regionale meerwaarde leveren. Daar organiseren we vervolgens bestuurlijk commitment, middelen en capaciteit op. Dat geeft de regio realisatiekracht het vermogen om projecten daadwerkelijk van de grond te krijgen in plaats van ze te laten verwateren over losse initiatieven. )n het werkt ook de andere kant op.

Door ʿʿn overtuigend regionaal pakket neer te leggen, met onderbouwde projecten en heldere coǗnanciering, laten we provincie, Rijk, )uropa en private partners zien dat investeren in de Drechtsteden loont. >o trekken we e\tern geld aan dat we als losse gemeenten nooit zouden mobiliseren. &ovendien versterken de projecten elkaar doordat mobiliteit, energie, kennis en landschap op elkaar aansluiten, zet de ene investering de volgende in beweging. Dat we hierin sterk zijn, bewijzen we al als regio hebben we twee keer met succes een Regio Deal met het Rijk binnengehaald, Ƹ , miljoen in en Ƹ miljoen in , beide minimaal verdubbeld door de regio en partners. De RIA tilt die bewezen samenwerking naar het niveau van de grote investeringen die de komende jaren nodig zijn om voor onze inwoners en ondernemers een leefbare, gezonde en prettige regio te zijn en te blijven.

Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem Verbonden met elkaar en de wereld Acht gemeenten rond een kruispunt van rivieren. Alblasserdam, Dordrecht, +orinchem, ,ardin\veld +iessendam, ,endrik Ido Ambacht, 4apendrecht, 7liedrecht en >wijndrecht samen vormen wij de Drechtsteden . We liggen daar waar de 2oord, de 3ude Maas en de &oven en &eneden Merwede samenkomen, een van de drukst bevaren rivierpunten van )uropa, waar jaarlijks meer dan . schepen passeren. >o vormt de regio de toegangspoort tot )uropa. Mensen voelen zich hier thuis door de manier waarop we dingen doen nuchter, samen en met de handen uit de mouwen. Dat zie je terug in de polder, op de werven en in de bedrijven. We zijn groot genoeg om slagkracht te organiseren, maar klein genoeg om elkaar echt te kennen. ,et zit in ons D2A om verantwoordelijkheid te nemen en problemen samen op te lossen. Dat is onze kracht en maakt ons wendbaar. )en regio die met wereldklasse vakmanschap biNdraagt aan economie autonomie en veiligheid 3nze regio is gebouwd aan het water. Al eeuwenlang maken, bouwen en innoveren mensen hier. Die traditie leeft. :andaag zijn wereldspelers als Damen, &oskalis, :an 3ord en *okker hier geworteld. 2iet toevallig, maar omdat zij zijn gegroeid uit dezelfde cultuur van vakmanschap en ondernemerschap die deze regio al generaties kenmerkt. 7amen met meer dan .

gespecialiseerde bedrijven in de maritieme industrie zijn zij goed voor Ƹ Ƃ miljard omzet. Daarmee is de regio de grootste maritieme werkregio van 2ederland. )ʿn op de vier werknemers in onze regio werkt in de maakindustrie en in de bouw en twee van de vier wereldwijd grootste bedrijven op het gebied van kustbescherming, havenaanleg en berging zijn gevestigd in de Drechtsteden. Dat is niet alleen economisch belangrijk. De bedrijven in onze regio leveren ook een belangrijke bijdrage aan defensie en maritieme veiligheid, bijvoorbeeld via technologie, scheepsbouw en gespecialiseerde productie voor de defensieketen. 8egelijkertijd spelen zij een rol in grote transities waar )uropa voor staat, zoals schonere scheepvaart, duurzame energie en technologische innovatie. (EEL : :E686E/4928 :A2 (E 6IA AL EE9;E2LA2G 1A/E2 B39;E2 E2 I223:E6E2 1E27E2 ,IE6 (IE 86A(I8IE LEE*8 Ɗ “ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem /ortom, in de Drechtsteden werken we aan oplossingen die belangrijk zijn voor het 2ederlandse verdienvermogen, onze nationale weerbaarheid ʿn voor de strategische positie van )uropa.

Rond dat bedrijfsleven staat een solide kennisnetwerk het Da :inci 'ollege, ,oger 3nderwijs Drechtsteden, nauwe banden met 89 Delft en )rasmus 9niversiteit, innovatieplatformen zoals IClab, =es Delft en de 7mart 'ampus 0eerpark waar onderwijs, innovatie en hightech maakindustrie samenkomen. 3nze ziekenhuizen zijn ankers voor gezondheid, werkgelegenheid en talent. 7amen zorgen deze instellingen ervoor dat mensen hier niet alleen kunnen werken, maar ook in goede gezondheid kunnen leren en groeien. &O9;)2 AA2 ))2 +)>O2D) L))*O1+)V-2+ Water maakt de Drechtsteden uniek. ,et t]peert onze economie, natuur en identiteit van de &iesbosch tot de ,ollandse Waterlinie, van de historische binnensteden tot de polders, dijken en getijdennatuur. Dit landschap maakt de regio aantrekkelijk voor inwoners ʿn bezoekers en biedt kansen voor ontspanning, bewegen en klimaatadaptatie. Daarnaast bieden deze kwaliteiten kansen om te vergroenen, vernieuwen en te groeien. ;AARO1 -2V)78)R)2 29 2OOD>A/)L-./ -7 De regio Drechtsteden is een regio om trots op te zijn. Maar wie eerlijk kijkt, ziet ook dat het niet alleen goed gaat. De brede welvaart in de Drechtsteden, hoe goed mensen hier kunnen wonen, werken, leven en gezond blijven, staat al langere tijd onder druk. In landelijke vergelijkingen komen we vaak in de onderste regionen uit.

Meerdere van onze gemeenten staan in de landelijke top van gemeenten met de meest vervuilde luchtkwaliteit alle Drechtstedengemeenten vallen in de slechtste van het land. +roene structuren zijn versnipperd, barriʾres als spoorlijnen &etuweroute en M00 en snelwegen A , A en A snijden door het omliggende landschap. :eel wijken hebben te weinig groen en zijn kwetsbaar voor hittestress en wateroverlast. De 4*A7 verontreiniging door 'hemours zet natuur en oevers e\tra onder druk. In delen van Dordrecht West, >wijndrecht en +orinchem komt dit scherp naar voren. In de Inde\ &rede Welvaart zijn de Drechtsteden terug te vinden op de plekken tot van 2ederland. >ie ook het 4ointer onderzoek naar luchtkwaliteit in 2ederland. De RIA is een ruimtelijk economische agenda. De sociaal economische opgaven pakken we ook aan via andere sporen, waaronder de Regio Deals en het 2ationaal 4rogramma 0eefbaarheid en :eiligheid. &eide sporen versterken elkaar een gezondere leefomgeving en betere bereikbaarheid werken door in de kansen van juist deze wijken. Daar stapelen problemen zich op minder groen, meer drukte op de weg, slechtere luchtkwaliteit en meer gezondheidsklachten. Dit raakt juist de mensen die al kwetsbaar zijn in de wijken die onderaan de lijstjes staan.

,et betekent dat onze inwoners gemiddeld minder gezonde jaren hebben, dat kinderen opgroeien in lucht die niet schoon genoeg is en dat te veel wijken te weinig groen, te veel drukte en te weinig perspectief kennen. 3ok ondernemers merken de gevolgen van de grote maatschappelijke opgaven. Door netcongestie is er te weinig ruimte op het elektriciteitsnet voor uitbreiding of verduurzaming, bedrijven die willen groeien komen op een wachtlijst, woningbouwprojecten en nieuwe bedrijven krijgen geen elektriciteitsaansluiting. &ovendien lopen energiekosten op en staat de structurele betaalbaarheid en beschikbaarheid van energie onder druk. De drukke A , A en A zorgen voor Ǘles, slechtere lucht en onbetrouwbare reistijden. )n het wordt de komende jaren erger grootschalig onderhoud aan wegen, tunnels en bruggen in en rond de regio duurt tot . 3penbaar vervoer is geen volwaardig alternatief, de freUuenties zijn te laag en niet alle gemeenten zijn goed aangesloten. Als we niets doen, raakt de regio verder achterop economisch, sociaal en Uua leefkwaliteit. .uist daarom is investeren nu nodig het is noodzakelijk om als regio vooruit te komen en ervoor te zorgen dat alle gemeenten meeproǗteren van betere voorzieningen, meer kansen voor inwoners en een gezondere leefomgeving. Door gericht te werken aan de vijf gebiedsgerichte opgaven uit onze Ruimtelijke 7trategie.

D) /O)R7: ))2 +)>O2D) 1AR-8-)1) D)L8A -2 In is de Ruimtelijke 7trategie +ezonde Maritieme Delta opgesteld. Daarin wordt uitgesproken hoe we onze sterke punten de ligging aan het water, de maritieme sector, onze compacte steden en mooie dorpen beter willen benutten om de brede welvaart in alle gemeenten te vergroten. ,et is een koers voor iedereen die hier leeft, werkt, leert of onderneemt. De vijf gebiedsgerichte opgaven vormen de kern van die strategie. ,et verbeteren van onze mobiliteit met een betrouwbare en schone Drechtstedenring. ,et ontwikkelen van vitale spoorzones waar wonen en werken samenkomen. ,et versterken van onze maritieme maakindustrie. ,et ontwikkelen van ons groenblauwe landschap met het 0andschapspark Albert 'u]p. )n het bouwen van een duurzaam energies]steem waarmee we beschikbare en betaalbare energie veiligstellen. Deze opgaven horen bij elkaar en versterken elkaar zonder energie geen economie en woningen, zonder bereikbaarheid geen banen, zonder gezonde leefomgeving geen brede welvaart. 32>E 31GE:I2G BIE(8 69I18E 31 8E G63EIE2 G63E2E6 8E ;36(E2 E2 8E :E62IE9;E2 34 EE2 1A2IE6 (IE 4A78 BIJ ;IE ;E >IJ2 E2 BIJ ;A8 I2;32E67 BELA2G6IJ/ :I2(E2Ɗ “ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 10 D) 78A4 VA2 O4+AV) 2AAR DOOR&RAA/4RO.)C8)2 De Ruimtelijke 7trategie geeft richting tot . De RIA maakt de stap naar uitvoering.

,et is het instrument waarmee we de komende vijf jaar samen met partners gericht investeren in doorbraakprojecten die de brede welvaart in de Drechtsteden merkbaar verbeteren. De RIA is geen wensenlijst en geen beleidsnotitie. ,et is een investeringsprogramma voor de komende vijf jaar met concrete projecten, concrete partners en zicht op beschikbare Ǘnanciering. Met twee heldere doelen 1. -nvesteren waar het verschil maakt Doorbraakprojecten die inwoners, ondernemers en gemeenten direct merken schonere lucht, ruimte op het energienet, betaalbare woningen, betere bereikbaarheid. 2. Laten zien dat we klaar ziNn om uit te voeren )ʿn regionaal pakket waarin projecten, verantwoordelijkheden ʿn Ǘnanciering op orde zijn we maken duidelijk wat we zelf investeren en welke coǗnanciering nog nodig is. >o weten provincie, Rijk, )uropa en private partners dat investeren in de Drechtsteden loont. De RIA werkt van groot naar klein, in drie stappen. De gebiedsgerichte opgaven uit de Ruimtelijke 7trategie zijn het vertrekpunt de grote vraagstukken richting . Daarbinnen kiezen we doorbraakprojecten gerichte samenhangende inspanningen waarmee we binnen vijf jaar zichtbaar verschil maken op die opgaven. >e bundelen geld, kennis en partijen en overstijgen gemeentegrenzen.

Die doorbraken voeren we uit via deelprojecten concrete acties die tastbaar resultaat opleveren op straat , wijk of gebiedsniveau. (EEL :A2 786A8EGIE 2AA6 9I8:3E6I2G 1E8 (E 6IA (3E2 ;E 7A1E2 ;A8 23(IG I7: (336B6AA/463JE'8E2 6EALI7E6E2 (IE 32>E 6EGI3 1E6/BAA6 :3369I8 ,EL4E2Ɗ “ Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 11 2I:EA9 &)8)/)2-7 Opgave (strategisch) )en grote, structurele regionale uitdaging die richting geeft tot . De vijf gebiedsgerichte opgaven uit de Ruimtelijke 7trategie vormen samen de lange termijn koers voor de regio. &epaalt het strategisch kader waarbinnen doorbraakprojecten worden gekozen. De ƅhoeƆ wordt ingevuld via doorbraakprojecten. Doorbraakproject (tactisch) )en samenhangende, gebiedsoverstijgende inspanning die binnen vijf jaar een zichtbare doorbraak realiseert op ʿʿn of meer strategische opgaven en aantoonbaar bijdraagt aan brede welvaart. ,et bundelt energie, middelen en partijen en is gericht op concrete vooruitgang. &estaat uit ʿʿn of meerdere deelprojecten die elkaar versterken. :ormt de kern van de RIA portefeuille. DeelproNect operationeel )en concreet, afgebakend onderdeel van een doorbraakproject dat een tastbaar resultaat oplevert. Is helder afgebakend in scope, planning, budget en partnerschap.

,et kan zelfstandig worden uitgevoerd, maar ontleent zijn strategische betekenis aan de samenhang met het doorbraakproject waar het onder valt. Maakt het doorbraakproject tastbaar en toetsbaar voor bewoners, ondernemers en bestuurders. D) /)9>)7 D-) ;) 1)8 D) R-A 1A/)2 De Ruimtelijke 7trategie bevat mʿʿr dan we in vijf jaar kunnen realiseren. Dat hoort bij een koers voor jaar. Maar het dwingt ons nu scherp te kiezen. Waar zetten we de komende vijf jaar onze e\tra tijd, middelen en regionale uitvoeringskracht op in# Welke doorbraakprojecten helpen de regio het meest vooruit ʿn zetten andere ontwikkelingen in beweging# 3m daar antwoord op te geven zijn met alle gemeenten en partners opgavesessies gehouden. Daarin is per opgave in beeld gebracht welke doorbraakprojecten nodig zijn en welke deel projecten en initiatieven daaraan bijdragen. Dat leverde tientallen ideeˁn, lopende projecten en nieuwe initiatieven op uit de hele regio. Deze zijn door de bestuurlijke stuurgroep gewogen op vijf criteria '6I8E6I91 ;at dit betekent &iNdrage aan brede welvaart Maakt het merkbaar verschil voor inwoners en ondernemers# 7chonere lucht, meer groen, betaalbare woningen, kansengelijkheid, energiezekerheid, ruimte voor groei.

Regionale meerwaarde ,elpt het meerdere gemeenten tegelijk vooruit# Onderbouwde aanpak Is er een heldere redenering waarom dit werkt en hoe het resultaat wordt bereikt# *inanciˁle haalbaarheid en uitvoerbaarheid >ijn middelen grotendeels in zicht en is helder waar nog benodigde middelen gehaald kunnen worden, is er een realistische planning en zijn verantwoordelijkheden helder# 9rgentie en maatschappeliNk draagvlak 4akt het een probleem aan dat nu al knelt en waar bestuurlijke wil en maatschappelijk draagvlak voor is# 8ABEL A*;EGI2G7'6I8E6IA 6IA 3p basis van die weging zijn door de bestuurlijke stuurgroep acht doorbraakprojecten geselecteerd de inspanningen die de komende vijf jaar het meeste opleveren voor de regio. >e zijn bewust zo gekozen dat ze niet alleen zelf resultaat leveren, maar ook andere doorbraakprojecten in beweging zetten. :ervolgens zijn de onderliggende deelprojecten gewogen en is daaruit een selectie gemaakt. Die deelprojecten zijn uitgewerkt in projectǗches wat ze opleveren, wie wat doet, wat ze kosten en wat al beschikbaar is zie bijlage . De doorbraakprojecten leveren niet altijd alleen voordelen op. +ebiedsontwikkeling kan tijdelijk e\tra verkeer, geluid of milieudruk betekenen herstructurering raakt zittende bedrijven. Die effecten zijn in de weging kwalitatief meegenomen, maar worden pas echt zichtbaar bij de uitwerking per project.

Daarom brengen we bij elk deelproject de effecten in beeld via de reguliere procedures omgevingsplan, milieueffectrapportage waar vereist en volgen we bij de halfjaarlijkse monitoring ook de neveneffecten, zodat waar nodig bijgestuurd kan worden. Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 12 2-)8 ALL)7 /A2 -2 ʤʤ2 /))R 7ommige doorbraakprojecten, zoals de Merwede0ingelijn, reiken verder dan vijf jaar. &innen elke doorbraak liggen meerdere deelprojecten die we gefaseerd oppakken. 7ommige starten nu, andere vragen meer tijd omdat beleid moet worden aangepast, grondposities nog niet rond zijn of de uitvoering verder weg ligt. Dat is geen reden om te wachten. 4er doorbraakproject kiezen we de goede richting, zetten we nu de eerste concrete stappen, en werken we stap voor stap toe naar het grotere geheel. Wat we in deze eerste RIA nog niet kunnen opnemen, agenderen we als regio gezamenlijk bij provincie, Rijk of andere partners, zodat die onderdelen bij de volgende actualisatie wʿl een plek krijgen. D) ROL VA2 D) +)1))28)RAD)2 De RIA is van de regio, maar landt in elke gemeente en daarmee bij elke raad. Raden geven richting en stellen de kaders via hun lokale omgevingsvisie. 3ok bepaalt de raad via hun eigen begroting aan welke projecten zij mee doen en over de lokale inzet van mensen en middelen.

&ij belangrijke herijkingen en bij de halfjaarlijkse voortgang worden de raden ge˅nformeerd, zodat ze zicht houden op de koers en kunnen bijsturen wanneer dat nodig is. Daar staat een duidelijke opbrengst tegenover de RIA versnelt de ambities die raden lokaal al hebben vastgelegd in woonvisies, klimaatplannen, mobiliteits en economisch beleid en geeft de eigen gemeente de regionale schaal, Ǘnanciering en slagkracht om projecten van de grond te krijgen die anders blijven steken. Investeren in de regio is zo investeren in de eigen gemeente. ;A8 D) R-A 8O)VO)+8 AA2 D) R)+-O2AL) 7A1)2;)R/-2+ Als Drechtsteden werken we op veel terreinen samen. De RIA bouwt daarop voort en versterkt die samenwerking op vijf punten. 1. *ocus De R-A brengt scherpte aan Acht doorbraakprojecten die de komende vijf jaar het meeste regionale meerwaarde leveren. Daar organiseren we ons als regio en gemeenten ook op met bestuurlijk commitment, heldere verantwoordelijkheden en de uitvoeringskracht om door te pakken. /iezen voor deze acht projecten betekent dat we onze schaarse capaciteit, middelen en regionale bestuurlijke aandacht bundelen. +emeenten houden daarnaast ruimte voor eigen projecten en initiatieven de RIA gaat over wat we allʿʿn samen voor elkaar krijgen.Ɗ 2. Realisatiekracht en aantrekkingskracht De RIA is geen intentie maar een investeringsagenda.

'oncrete doorbraakprojecten, concrete bedragen, concrete afspraken over wie wat doet. Dat geeft ons als regio realisatiekracht het vermogen om projecten daadwerkelijk van de grond te krijgen. Maar het werkt ook de andere kant op. Door ʿʿn overtuigend regionaal verhaal neer te zetten, met onderbouwde projecten en heldere coǗnanciering, laten we provincie, Rijk, )uropa en private partners zien dat investeren in de Drechtsteden loont. &O< : ;A8 D) R-A O4L)V)R8 Als inwoner wil je weten wat merk ik hiervan# het antwoord schonere lucht in je wijk. meer groen om de hoek. )en betaalbare woning voor je kind. sneller naar je werk via het ov of de snelǗetspaden, zonder in de Ǘle te hoeven staan. zekerheid dat je energie beschikbaar en betaalbaar blijft. )en leefomgeving waar je gezond oud kunt worden. Als ondernemer wil je weten kan ik weer vooruit# ,et antwoord ruimte op het energienet om uit te breiden. &etere bereikbaarheid voor je personeel en klanten. )en regio die aantrekkelijk is voor talent om te komen wonen en of werken. Ruimte om te innoveren en te verduurzamen. Als raadslid wil je weten wat levert dit mijn gemeente op# ,et antwoord investeren in de regio is investeren in uw eigen gemeente. 9w lokale projecten lopen gewoon door.

Maar een aantal problemen waar uw inwoners dagelijks tegenaan lopen volle wegen, slechte lucht, het tekort aan woningen, onzekerheid over energie zijn te groot om als gemeente alleen op te lossen. 2iet te groot voor de Drechtsteden samen. Dat is precies waar de RIA over gaat regionale doorbraak projecten die zo zijn gekozen dat ze meerdere gemeenten tegelijk versterken, en daarmee de hele regio. De RIA is daarbij geen nieuw beleid dat over lokale programmaƆs heen komt. ,et is een verlengstuk ervan. De RIA bouwt namelijk voort op ambities die gemeenten al hebben in woonvisies, klimaatplannen, mobiliteitsbeleid of economische agendaƆs. De RIA voegt toe wat gemeenten afzonderlijk niet kunnen organiseren de regionale schaal, de gebundelde Ǘnanciering en de slagkracht om projecten van de grond te krijgen die lokaal blijven steken. >o helpt de RIA om lokale programmaƆs, ook die van een nieuw college, sneller en concreter te realiseren. Wat regionaal wordt afgesproken en opgepakt, werkt door in wat lokaal mogelijk wordt. *IG996 7A1E2,A2G 34GA:E2 E2 (336B6A/E2 Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 13 Verbinder van agendaƆs 3nze regionale keuzes sluiten direct aan op wat lokaal, provinciaal en landelijk speelt meer betaalbare woningen, minder netcongestie, een toekomstbestendige energievoorziening, een andere manier van reizen en beter omgaan met e\treem weer.

De kracht van de RIA is dat we die agendaƆs slim combineren. 0okaal bouwen de doorbraakprojecten voort op de omgevingsvisies, woonvisies, klimaat en mobiliteitsplannen die gemeenten al hebben vastgesteld een investering in de spoorzones helpt een gemeente haar eigen woningbouw en stationsambities te realiseren, en het 0andschapspark Albert 'u]p geeft lokale groen en klimaatplannen regionale schaal. 8egelijk werken diezelfde keuzes door naar boven de spoorzones dragen bij aan de woningbouw in de >uidelijke Randstad, de nationale woningbouwopgave ʿn aan de ambitie van het +roene ,art om het 3: te verbeteren. )n het 0andschapspark sluit aan op de provinciale inzet op groen.6 >o voorkomen we dat projecten los van elkaar worden uitgevoerd en ontstaat ʿʿn geheel waarin regionale keuzes lokale, provinciale, nationale en )uropese agendaƆs tegelijk ondersteunen. *IG996 7A1E2,A2G AA24ALE2(E AGE2(AƆ7 7amenhang en multipliereJJect De doorbraakprojecten zijn niet los van elkaar gekozen ze werken op drie manieren door de opgaven heen. We versterken wat de regio sterk maakt de ligging aan het water, de maritieme maakindustrie en de strategische positie langs de 3ude 0ijn en Merwede0ingelijn. We verbinden losse onderdelen tot ʿʿn regionaal s]steem, zodat mobiliteit, energie, kennis en landschap beter op elkaar aansluiten en versnippering afneemt.

)n we vergroten de veerkracht energie, mobiliteit en water bewegen mee met groei, waardoor woningbouw, bedrijvigheid en bereikbaarheid minder snel vastlopen. >o ontstaat geen verzameling losse projecten, maar een vliegwiel waarin de ene investering de volgende in beweging zet zie bo\ . :oor provincie, Rijk en )uropa wordt investeren in de Drechtsteden daarmee rendabeler ʿʿn maatregel raakt meerdere doelen tegelijk. LangNarig commitment De opgaven waar we voor staan lossen zich niet op in ʿʿn raadsperiode. ,et versterken van de brede welvaart, het verduurzamen van ons energies]steem, het gezonder maken van onze leefomgeving dat vraagt om langjarige inzet met elkaar. De RIA is daarom geen eenmalig plan, maar een levende agenda die we elke vijf jaar actualiseren. We denken groot, maar doen gericht welke stappen kunnen we nˍ zetten die doorwerken richting en # De provincie streeft naar een groenblauwe dooradering +&DA van het landelijk gebied in , met als doel een gezond, klimaatbestendig landschap met sterke verbindingen voor natuur en biodiversiteit.

&o\ : ,et vliegwiel van de R-A in actie 7tel we investeren versneld in een sterker energies]steem in de regio lokale energiehubs op bedrijventerreinen waar bedrijven stroom en opslag delen, energiecoˋperaties die zon en wind in de wijk organiseren, groen gas uit reststromen voor de industrie en het zware vervoer, en warmtenetten waar dat logisch is. )en robuuster energies]steem haalt druk van het volle elektriciteitsnet en creˁert daarmee tegelijk ruimte voor bedrijven om uit te breiden ʿn voor tienduizenden nieuwe woningen op de plekken waar we ze willen bouwen. Meer woningen in combinatie met een mi\ van werkgelegenheid en voorzieningen rond stations betekent meer reizigers, en daarmee een sterkere basis voor betere verbindingen van treinen en bussen. &eter 3: haalt autoƆs van de weg. Minder autoƆs betekent schonere lucht en stillere straten. )n schonere lucht betekent gezondere kinderen, Ǘttere ouderen en een regio waar mensen willen blijven. 3f de snelǗetspaden * en * die verbinden alle gemeenten, verminderen de druk op de snelwegen en maken het mogelijk om rond 3: knooppunten te bouwen met lagere parkeernormen. ,etzelfde zie je bij de oevers langs de 2oord en de Merwede.

Als we daar investeren in vergroening, levert dat niet ʿʿn voordeel op maar drie tegelijk e\tra waterberging bij hoog water, meer plekken om te wandelen, sporten en recreˁren, ʿn een aantrekkelijke leefomgeving voor bedrijven en hun werknemers. 3f neem de Drechtstedenring een betere 3: verbinding maakt het niet alleen makkelijker om naar je werk te komen, maar maakt het ook voor de >uidelijke Randstad en het Rijk aantrekkelijker om de woningbouw langs de 3ude 0ijn te versnellen. >o werkt het vliegwiel: elke doorbraak versterkt de volgende Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 14 Met de RIA brengen we focus aan en bundelen we kennis, kunde en ervaring. :anuit de kracht van ons innovatieve netwerk realiseren we de komende jaren projecten die doorslaggevend zijn voor onze veerkracht. ,et houdt ons weerbaar, wendbaar en adaptief. 9itvoering van de RIA heeft een merkbaar positief effect op inwoners en ondernemers in elke gemeente. 2iet als abstract beleid, maar in de vorm van schonere lucht, betaalbare woningen, betere bereikbaarheid, een betrouwbaar energies]steem en een gezonde leefomgeving. Dat is de inzet een onderbouwd, regionaal pakket dat laat zien dat investeren in de Drechtsteden loont. De doorbraken zijn verbonden aan de vijf opgaven uit de ruimtelijke strategie.

(EEL : (E DOORBRAAK- 463JE'8E2 Robuust regionaal energiesysteem een energievoorziening die duurzaam, betaalbaar en weerbaar is, zodat inwoners warmte kunnen betalen, bedrijven kunnen groeien, netcongestie structureel afneemt en de strategische autonomie toeneemt. Drechtstedenring van OV en hubs een betrouwbaar en schoon vervoersnetwerk dat Ǘles beperkt, alle gemeenten goed verbindt en gebieden rond knooppunten ma\imaal benut voor wonen, werken en voorzieningen. Regionaal Landschapspark Albert Cuyp: een verbonden, klimaatbestendig groenblauw netwerk met aantrekkelijke rivieroevers en toegankelijk groen voor bewegen, ontspannen en gezond leven. Met aandacht voor hitte, wateroverlast, bodemdaling en de kwaliteit van de directe woonomgeving. Ontwikkeling van regionale spoorzones langs de 3ude 0ijn en de Merwede0ingelijn als ruggengraat voor woningbouw, bereikbaarheid en economische ontwikkeling. Regionale maritieme clusters: een kwaliteitsimpuls voor onze wereldklasse maakindustrie, met vrijgespeelde oeverlocaties, een sterk innovatie ecos]steem dat bijdraagt aan de strategische autonomie van 2ederland en )uropa.

Regionale Investeringsagenda Drechtsteden - Gorinchem 15 De RIA bestaat uit een projectenportefeuille. Met de projectenportefeuille maken we acht grootschalige doorbraakprojecten van onze regio mogelijk. We beschrijven per opgave wat de huidige situatie is, wat de ambitie is, met welke doorbraakprojecten we hierop het verschil willen maken. In deze bijlage leest u meer over de scope van de onderliggende deelprojecten. BIJLAGE: PROJECTEN- PORTEFEUILLE

A. OPGAVE: EEN ROBUUST REGIONAAL ENERGIESYSTEEM Energie raakt alles. Zonder een betrouwbaar energiesysteem geen nieuwe woningen, geen groeiende bedrijven, geen verduurzaming. De opgave voor een robuust regionaal energiesysteem is daarmee geen technisch vraagstuk alleen: het gaat over bestaanszekerheid, over de vraag of warmte en energie betaalbaar en beschikbaar blijven, of bedrijven kunnen blijven investeren en of we als regio klaar zijn voor een wereld waarin energie schaarser en duurder kan worden. 7 Gorinchem valt onder een andere energieregio en haakt daarmee niet aan op dit doorbraakproject. In Gorinchem wordt overigens ook gewerkt aan uitbreiding van het warmtenet. Huidige situatie Doorbraakprojecten Gewenste situatie Het elektriciteitsnet in de regio zit vol. Stedin heeft voor vrijwel de gehele regio netcongestie afgekondigd. Bedrijven met een nieuwe aanvraag voor een aansluiting op het elektriciteitsnet worden op een wachtlijst geplaatst. Woningbouwprojecten krijgen bij gebrek aan capaciteit ook geen aansluiting. Structurele netuitbreiding is pas voorzien tussen 2032 en 2035. Tegelijk is de warmtevoorziening voor tienduizenden huishoudens nog afhankelijk van gas, terwijl het alternatief (het warmtenet) te langzaam opschaalt. Van de beoogde 60.000 aansluitingen is nog slechts een deel gerealiseerd, mede omdat de kosten te hoog zijn voor een grootschalige uitrol.

Doorbraakproject 1: Versneld realiseren van een regionaal warmtenet met 60.000 aansluitingen7 Doorbraakproject 2: Ontwikkelen van bouwstenen voor decentraal energiesysteem (groen gas, netcongestieverzachting, gelijktijdigheid) Een robuust decentraal energiesysteem waarbij duurzame energie voor iedereen beschikbaar en betaalbaar is. Netcongestie is structureel verminderd door lokale opwek, opslag en energiedeling via energyhubs bij bedrijventerreinen en woonkernen. 60.000 woningen zijn aangesloten op het warmtenet, waardoor de elektriciteitsvraag voor verwarming nu en in de toekomst daalt. In 2030 wekt de regio minimaal 0,37 TWh aan duurzame elektriciteit op. Zo geven we invulling aan de nationale klimaatdoelstelling, dragen we bij aan de bestaanszekerheid van inwoners en verstevigen we het vestigingsklimaat. Ϯ 'oorbraakproject : 9ersneld realiseren van een regionaal ZarPtenet Pet . aansluitingen .ern van het doorbraakproject De regio heeft nu circa 13.000 warmtenetaansluitingen. +et s\steem werkt goed, maar de opschaling stokt: de aansluitkosten zijn te hoog voor een brede uitrol. Daardoor blijft de warmtevraag drukken op een elektriciteitsnet dat al tegen zijn grenzen loopt. +et eindbeeld is een regionaal warmtenet met 60.000 aansluitingen (een opgave voor de lange termijn).

Binnen de R,$-periode versnellen we de uitrol naar circa 22.600 aansluitingen in 2030, met ruim 27.000 als koers richting 2035. De doorbraak bestaat uit het wegnemen van het betaalbaarheidsprobleem dat die versnelling nu blokkeert. /ukt dat, dan kan de uitrol in vijf gemeenten doorpakken en kunnen de lokale warmtenetten op termijn worden gekoppeld tot ppn regionaal s\steem met duurzame, lokale bronnen. :at dit doorbraakproject oplevert • 0inder druk op het net. 7ienduizenden (nieuwe) woningen schakelen over op duurzame collectieve warmte in plaats van naar stroom. Dat haalt druk van het volle elektriciteitsnet en maakt ruimte voor groei. • 5uiPte voor ZoningbouZ en bedrijven. Bedrijven kunnen uitbreiden en woningbouwprojecten kunnen worden aangesloten zonder te wachten op nieuwe netcapaciteit. • Betaalbare ZarPte voor inZoners. Dat is bestaanszekerheid in de praktijk: minder onzekerheid over de energierekening, meer financisle ruimte voor gezinnen. • S leutel voor andere doorbraakprojecten. 1ieuwe OV-knooppunten kunnen worden aangesloten, spoorzones kunnen sneller verdichten en innovaties in energie en industrie worden eenvoudiger op te schalen. • 0eer verkracht en Zeerbaarheid voor de regio.