Jaarstukken 2022 gemeente Hardenberg (incl. getekende controleverklaring, pag. 292)

•

In de jeugdhulp is het uitgangspunt normaliseren. Dat betekent dat we het opvoedkundig klimaat rondom een jongere willen versterken, zodat er sneller lichtere jeugdhulp kan worden ingezet in de ‘normale’ omgeving van het kind (thuis, op school, op de kinderopvang, etc.). Hulp wordt in principe niet meer buiten de sociale omgeving van een kind geboden in gespecialiseerde voorzieningen. Het versterken van het opvoedkundig klimaat past binnen het transformatieprogramma Samen Door. Dyslexiezorg willen we vanaf 2022 lokaal inkopen. Hiermee brengen we de dyslexiezorg en de preventietaken van de scholen dichter bij elkaar door de inzet van een poortwachter. We zetten in op vroegsignalering en vroeg-interventie van dyslexie om onder andere taalachterstanden te voorkomen. Hiermee wordt de kwaliteit van de dyslexiezorg beter. Er is meer sprake van maatwerk en het resulteert in minder diagnoses bij kinderen.

67

•

•

•

We positioneren een praktijkondersteuner bij de huisarts om onnodige doorverwijzingen naar de specialistische jeugdhulp te voorkomen. Door een goede samenwerking tussen Samen Doen en huisartsen kunnen kinderen tijdig de juiste hulp krijgen. Het werk van deze praktijkondersteuner is gericht op een goede doorverwijzing en triage én eventueel kortdurende begeleiding op (psychisch) gezondheidsvlak zodat doorverwijzen naar specialistische hulp minder vaak nodig is. Deze praktijkondersteuner bij de huisarts voor jeugd-casuïstiek is onderdeel van Samen Doen, maar de professional zal voor een deel van de tijd gestationeerd zijn bij de huisarts. In 2022 realiseren we - in samenwerking met relevante partners - een lokaal gedragen opzet om de schade bij kinderen te beperken als er sprake is van complexe scheidingen. Vanuit de gezamenlijke visie, die we in 2021 hebben opgesteld, realiseren we een knooppunt waar ouders met vragen terecht kunnen. Een knooppunt waar de kennis beschikbaar is over het lokale hulpaanbod, de mogelijkheden van juridische steun en andere voorzieningen als het gaat om complexe scheiding. Dit knooppunt en de aanvullende mogelijkheden realiseren we samen met de betrokken maatschappelijke partners.

Voorts onderzoeken we de mogelijkheden van het implementeren van een leernetwerk echtscheidingen waarin kennis en expertise uitgewisseld en overgedragen wordt tussen de professionals uit de verschillende domeinen. Ook wordt samen met de woningbouwcorporatie en het maatschappelijk werk onderzocht welke mogelijkheden er zijn om tot een oplossing voor de woonproblematiek van gescheiden ouders te komen. In 2021 is er door een arbitragecommissie jeugdzorg uitspraak gedaan dat het Rijk over de jaren 2022 tot 2026 structureel middelen moet verstrekken aan gemeenten voor de jeugdhulp. Voor 2022 is er inmiddels een akkoord tussen het Rijk en de VNG voor een bedrag van 1,3 miljard euro. Voor de gemeente Hardenberg betekent dit naar verwachting in 2022 een extra rijksbijdrage van enkele miljoenen. Deze extra middelen voor jeugdhulp willen we onder andere inzetten op bovengenoemde thema's.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? • In 2021 is gestart met het project lokale inkoop 2023. In 2022 is het inkooptraject Jeugdhulp afgerond. Gewerkt wordt volgens het ‘Hardenbergse Model voor Jeugdhulp’ waarbij alle ambulante hulp lokaal is ingekocht. De percelen Wonen en Verblijf zijn ingekocht in regionaal verband met de gezamenlijke gemeenten in regio IJsselland. • De Verordening en de Beleidsregels Jeugdhulp zijn respectievelijk door de Raad en het College in 2022 vastgesteld. • Jeugdconsulenten werken bij de meeste van de huisartsenpraktijken in Hardenberg. • Het traject 'verantwoord ouderschap in echtscheidingssituaties' is in 2022 gecontinueerd. Jongeren zijn weerbaar genoeg om gezond door het leven te gaan, met speciale aandacht voor het voorkomen van problematisch alcohol- en middelengebruik. In 2020 zijn we met twee scholen voor voortgezet onderwijs in de kern Hardenberg gestart volgens de aanpak van het IJslandse model. (Sinds 2018 al in Dedemsvaart) We inventariseren de problematiek rond alcohol- en drugsgebruik en we kijken welke partijen een preventief ondersteuningsaanbod bieden. De focus ligt op vrije tijdsinvulling en ouderbetrokkenheid Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? In 2022 zijn we met 7 voortgezet onderwijs scholen in de gemeente door gegaan met het IJslandsmodel (OKO).

Er is een koppeling gemaakt met het nationaal programma onderwijs de zogenaamde NPO gelden.

68

Er is een pilot gestart op het gebied van welzijn voor de jeugd. Jongerenwerk is structureel op alle scholen te vinden. Er is een onderzoek gestart naar een effectieve, veilige vrijetijdsbesteding voor jeugdigen. Scholen zijn aan de slag gegaan met een naschools aanbod. Er heeft een oudervoorstelling met betrekking tot middelengebruik plaats gevonden. Jongerenwerk In de herfst van 2020 is de visie op jongerenwerk ontwikkeld. Deze visie is in 2021 in uitvoering gebracht. De beschikbaar gestelde middelen van €75.000 voor de inzet van jongerenwerk worden structureel ingezet om de formatie van het jongerenwerk op peil te houden. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Uitvoering van het jeugd- en jongerenwerk is door de welzijnsorganisatie de Stuw is in 2022 voortgezet op basis van de met de Stuw gemaakte werkafspraken. De informatie over en hulp bij het opvoeden en opgroeien is laagdrempelig aanwezig voor de kinderen, jongeren, hun ouders en professional. • •

We zorgen dat informatie voor ouders en opvoeders met kinderen in elke leeftijdsfase beschikbaar is, bijvoorbeeld via het consultatiebureau, jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, scholen, maatschappelijk werk en jongerenwerk. We verstevigen de samenwerking tussen verschillende toegangen voor de jeugdhulp, zoals Samen Doen, huisartsen en kinderartsen.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Het verstrekken van informatie door de jeugdgezondheidszorg is als onderdeel van het basistakenpakket door de GGD uitgevoerd. De jeugdgezondheidszorg werkt daarbij samen met onder andere de kinderopvang het primair, voortgezet en middelbaar onderwijs voor kinderen en jongeren van 0-18. Met de inzet van jeugdconsulenten werken we aan een effectieve verbinding tussen huisartsen, Samen Doen en de jeugdhulp over het vaststellen van de ondersteuningsbehoefte van een kind, jeugdige of een gezin. Het opgestelde Plan van Aanpak voor het aanwijzen van een consulent externe verwijzers wordt ingezet. Op die manier wordt meer regie gevoerd op het vaststellen van de ondersteuningsbehoefte van een jeugdige én de inzet van jeugdhulp door de gecertificeerde instellingen (GI), de jeugdarts en de medisch specialist. De signalering van zorgen en problemen is zodanig georganiseerd, dat in een vroeg stadium hulp kan worden gegeven. Hierbij gaan we uit van de eigen kracht, de inzet van de hulp in de directe leefomgeving van het gezin en een integrale benadering. De samenwerking tussen de voorschoolse voorzieningen en onderwijs wordt verder versterkt. Hierbij richten we ons vooral op het vroegtijdig signaleren van problemen.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? • Voor hulp bij zorgen en problemen werkt de jeugdgezondheidszorg samen met onder andere de kinderopvang, het primair, voortgezet en middelbaar onderwijs voor kinderen en jongeren van 0-18

69

•

•

•

•

In december heeft het periodieke afstemmingsoverleg plaatsgevonden over de samenwerking rond de zorg voor het jonge kind waarbij de kinderopvang, de jeugdgezondheidszorg en Samen Doen aanwezig waren. Kinderopvangorganisaties en het onderwijs hebben de wens uitgesproken om intensiever samen te werken middels een Lokaal Educatieve Agenda (LEA). De samenwerking tussen voorschoolse voorzieningen en het onderwijs wordt in de LEA geïntensiveerd en verder vorm gegeven. Het basisonderwijs, Jeugdgezondheidszorg, Samen Doen en Leerplicht geven vanaf de zomer een impuls aan integrale samenwerking door de vorming van een professioneel ondersteuningsteam per school. Samenwerking tussen de Jeugdgezondheidszorg en het primair onderwijs over vroegsignalering is onderdeel geworden van het basistakenpakket van de Jeugdgezondheidszorg. Samen Doen is daar bij betrokken om vorm te geven aan de intensivering van de samenwerking. Ook zijn de afspraken over de samenwerking rond kinderopvang over het aanvragen en afgeven van een Sociaal Medische Indicatie verbeterd.

We willen de ambulante jeugdhulp lokaal gaan inkopen De afgelopen twee jaar is er in regionaal verband gewerkt aan de doorontwikkeling van het regionale inkoopmodel van de specialistische jeugdhulp. De implementatie van dit regionale inkoopmodel is momenteel niet eerder voorzien dan 1 juli 2022. We zijn in 2021 parallel aan het regionale proces een lokaal traject opgestart met als ambitie om per 1 januari 2023 de ambulante jeugdhulpverlening volledig lokaal in te kopen. Omdat de regionale inkoop van jeugdhulp met name gericht is op de specialistische en geïndiceerde jeugdhulp ervaart de gemeente Hardenberg een spanningsveld met de lokaal geformuleerde uitgangspunten voor het jeugdhulpbeleid en ons transformatieprogramma Samen Door. We zetten met een lokale inkoop van ambulante jeugdhulpverlening in op een Hardenbergs model van jeugdhulp: een ketengerichte aanpak van ondersteuning. Met een lokale inkoop kiezen we daarnaast voor een sociaal domeinbrede aanpak van ondersteuning en zorg en krijgen we meer grip en sturing op de kwaliteit van de jeugdhulp in Hardenberg. We richten hiervoor een projectorganisatie in die in 2022 het lokale traject continueert en de implementatie voorbereid. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Lokale inkoop is gerealiseerd. Ambulante jeugdhulp is hiermee volledig lokaal ingekocht.

De percelen Wonen en Verblijf zijn ingekocht in de gezamenlijke inkoop met de gezamenlijke gemeenten in IJsselland. (Regionaal Serviceteam Jeugd IJsselland (RSJ IJsselland). We bieden extra zorg vanuit de JGZ voor nareizigers van statushouders. • We zien dat nareizende gezinnen van statushouders vaak nauwelijks zijn voorbereid op een leven in Nederland. De kinderen hebben geen jeugdgezondheidszorg ontvangen op een asielzoekerscentrum. JGZ is de partner om zicht te houden op een gezonde ontwikkeling van deze kinderen. Om hier gericht extra zorg aan te kunnen verlenen, gaan we de gezondheidsrisico’s minderjarige statushouders in beeld brengen. • We werken met de inzet van tolken en sleutelpersonen om de doelgroep goed te bereiken. • We investeren in zorg in de in periode van zwangerschap en geboorte.

70

•

We geven voorlichting over het voorkomen van belangrijke gezondheidsrisico’s.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Er is ingezet op samenwerking met de GGD IJsselland (Jeugdgezondheidszorg) op extra zorg aan de jeugdige nareizigers (statushouders). De gezondheidssituatie van de nareizende kinderen van statushouders wordt door de JGZ in beeld gebracht via het consultatiebureau.

Middelen Bedragen x € 1.000

Begroting primitief

Begroting na wijzigingen

Jaarrekening

Verschil

1.864

2.760

2.961

201

1.2 Volkshuisvesting en woningbouw

119

226

51

-175

1.3 Infrastr.bereikbaarh.en verkrs.veil.h.

1.786

1.500

1.525

24

1.4 Overige onderwijs en educatie

280

269

2.144

1.875

Baten 1.1 Ruimtelijke ordening

1.5 Sport en accommodaties

1.947

1.965

2.264

299

1.6 Kunst, cultuur en monumentenzorg

1.049

1.049

1.018

-31

1.7 Bijstand / gemeentelijk minimabeleid

13.326

13.421

12.718

-703

1.8 WMO Welzijn

917

2.662

3.303

641

1.9 Welzijn

47

2.147

3.173

1.026

1.10 Openbare gezondheidszorg

506

463

468

5

0

0

0

0

21.842

26.462

29.624

3.162

-1.510

-2.832

-2.040

792

1.11 Jeugdgezondheidszorg Totaal Baten Lasten 1.1 Ruimtelijke ordening 1.2 Volkshuisvesting en woningbouw

-1.583

-2.981

-1.870

1.111

1.3 Infrastr.bereikbaarh.en verkrs.veil.h.

-9.977

-9.949

-10.088

-140

1.4 Overige onderwijs en educatie

-4.292

-4.696

-6.437

-1.741

1.5 Sport en accommodaties

-7.893

-8.718

-8.816

-98

1.6 Kunst, cultuur en monumentenzorg

-2.342

-2.354

-2.271

83

1.7 Bijstand / gemeentelijk minimabeleid

-18.833

-22.884

-21.902

982

1.8 WMO Welzijn

-15.140

-16.452

-15.355

1.097

1.9 Welzijn

-8.220

-11.737

-10.551

1.186

1.10 Openbare gezondheidszorg

-3.529

-3.661

-3.662

-2

1.11 Jeugdgezondheidszorg

-16.935

-16.305

-16.648

-343

Totaal Lasten

-90.255

-102.568

-99.642

2.927

Saldo 1.1 Ruimtelijke ordening

354

-72

921

993

1.2 Volkshuisvesting en woningbouw

-1.464

-2.755

-1.819

935

1.3 Infrastr.bereikbaarh.en verkrs.veil.h.

-8.191

-8.448

-8.564

-115

1.4 Overige onderwijs en educatie

-4.012

-4.427

-4.293

134

1.5 Sport en accommodaties

-5.946

-6.753

-6.552

200

1.6 Kunst, cultuur en monumentenzorg

-1.293

-1.305

-1.253

52

71

1.7 Bijstand / gemeentelijk minimabeleid

-5.507

-9.463

-9.184

279

1.8 WMO Welzijn

-14.223

-13.790

-12.052

1.738

1.9 Welzijn

-8.174

-9.590

-7.378

2.212

1.10 Openbare gezondheidszorg

-3.023

-3.197

-3.194

3

1.11 Jeugdgezondheidszorg

-16.935

-16.305

-16.648

-343

Totaal Saldo

-68.413

-76.106

-70.017

6.089

72

3.2 Duurzaam Hardenberg In Hardenberg willen we de wereld goed achterlaten voor onze kinderen. We gaan bewust om met energie. Daarnaast wekken we zoveel mogelijk duurzame energie op. We spelen in op de gevolgen van klimaatverandering. Onze inwoners laten Hardenberg leven en we hebben aandacht voor planten en dieren.

Duurzaamheid en milieu Samen met inwoners, ondernemers en partners bouwt de gemeente al jarenlang aan een duurzame gemeente. We zijn goed op weg om ons aandeel te leveren aan de landelijke doelstelling uit de Klimaatwet en om in 2030 tot 49% CO2-reductie te komen. Maar we zijn er nog lang niet. Het opwekken van meer duurzame energie en energiebesparing blijven ook de komende jaren belangrijke thema’s. Daarnaast spelen we in op de gevolgen van klimaatverandering. Ook het behouden van waardevolle grondstoffen krijgt extra aandacht. De aanpak voor de komende jaren is vastgelegd in het Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024. In het Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024 staan drie kernopgaven centraal: 1. De energietransitie: minder energie gebruiken en meer energie duurzaam opwekken 2. Aan de slag met klimaatadaptatie 3. Werken aan circulariteit De gemeente Hardenberg bouwt op basis van dit programma voortvarend aan een duurzame toekomst. “Samen bouwen aan een duurzame toekomst” staat centraal in het meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024. Waar mogelijk koppelen we dat aan andere opgaven zoals andere omgevingsopgaven op het terrein van milieu, natuur en landschap. Voor de energietransitie is onze ambitie: ▪ We besparen de komende vier jaar minimaal 2% per jaar op het energieverbruik en daarna 1,5% per jaar tot 2030.

▪ De energie die we in Hardenberg gebruiken wekken we duurzaam op in onze eigen gemeente. In 2030 wekken we 30% van ons energiegebruik duurzaam op binnen de eigen gemeentegrens. In 2050 zijn we 100% energieneutraal Om dit te bereiken betrekken we onze inwoners en ondernemers, werken we samen met een groot aantal partners en partijen. Denk aan de provincie Overijssel, de netwerkbedrijven, de woningstichting, De Koppel en lokale energiecoöperaties. En we leveren ons aandeel in de Regionale Energiestrategie (RES) West-Overijssel. We streven naar een duurzame leefomgeving voor alle inwoners en bedrijven met voldoende energiebronnen. De duurzaamheidsopgave is misschien wel de grootste beleidsopgave voor de komende decennia. Nederland heeft, conform de Europese ambitie onderschreven te komen tot een CO2reductie van 55% in 2030. Voor 2050 is de ambitie om tot tenminste 95% reductie van de CO2uitstoot te komen. Dit wordt energieneutraal genoemd. In ons meerjarenprogramma duurzaam Hardenberg zijn de gemeentelijke ambities voor de energietransitie vastgelegd en is aangegeven

73

op welke wijze we daar invulling aan geven. In de RES 1.0 is op basis van het MJP onze bijdrage bepaald. De opgave tot 2030 is stevig, maar de opgave loopt door tot 2050 en verdubbelt over de periode 2030-2050. Dat doen we door grootschalig stroom op te wekken vanuit zonne-energie, wind en biomassa. Samen met inwoners en initiatiefnemers werken we verder aan het uitwerken en realiseren van de pilotprojecten voor duurzame energieopwekking die we in 2017 hebben vastgesteld. We stimuleren dat daken optimaal worden gebruikt om zonne-energie op te wekken en sluiten voor de ontwikkeling van zon op land aan bij de provinciale Handreiking kwaliteitsimpuls zonnevelden en de afspraken in de RES 1.0. Voor nieuwe zon op land projecten zal opnieuw een afweging worden gemaakt om wel of niet medewerking te verlenen wanneer deze vanuit een lokale energiecoöperatie of lokaal initiatief worden geïnitieerd. We verkennen de mogelijkheden voor windenergie in beide pilotgebieden: Bergentheim-Kloosterhaar-Sibculo en de locatie Diffelen. In de transitievisie warmte (waarover in de 2e helft 2021 besluitvorming plaatsvindt) is aangegeven welke warmtebronnen in onze gemeente beschikbaar zijn voor een duurzame warmtevoorziening. Uitgangspunt is dat het voor iedere gebouweigenaar duidelijk wordt wat de mogelijke route naar aardgasvrij is.

We doen onderzoek naar potentiële warmtebronnen voor een warmtenet en werken samen met de netwerkbedrijven een strategie uit voor het gebruik van duurzaam gassen, inclusief waterstofgas. We doen dit zoveel als mogelijk in samenwerking met onze inwoners, lokale bedrijven en agrariërs. We ondersteunen lokale energiecoöperaties. We bevorderen lokaal eigendom door het ondersteunen van de ontwikkeling van gebiedscoöperaties. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? • In 2022 is gewerkt aan de verdere uitwerking van de RES 1.0 en de voorbereiding van en uitwerking van het plan van aanpak voor de RES 2.0. • Na het stopzetten van het gebiedsproces voor de verkenning van de mogelijkheden voor de opwek van windenergie in het gebied Bergentheim-Kloosterhaar-Sibculo is gestart met de evaluatie van het gebiedsproces. De uitkomsten van deze evaluatie komen in de eerste helft 2023 beschikbaar. • In samenwerking met de gemeente Ommen en de provincie wordt een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden tot het realiseren van windbossen, zijnde een combinatie van windmolens en bosontwikkeling. Voor het pilotgebied Diffelerveld / N36 is geconstateerd dat voor een betere beoordeling van de mogelijkheden een vergroting van het onderzoeksgebied en onder andere ecologisch onderzoek nodig is.

In samenwerking met de gemeente Ommen en de provincie zal daaraan in 2023 verder invulling aan worden gegeven. • In 2022 is vanuit de samenwerking gemeente, Cogas en RENDO gewerkt aan het stimuleren en verkennen en ondersteunen van initiatieven rond de productie van biogas en groen gas bij agrarische bedrijven. Meest concreet zijn dit: o Wij hebben besloten om de Coöperatie “Groen Gas Ommerkanaal” U.A onder voorwaarden een lening te verstrekken voor de financiering van noodzakelijke

74

•

•

•

•

•

•

onderzoeken en adviezen voor de realisatie van een biogasproject op de grens Hardenberg met Ommen. o In de omgeving van Ane is eind 2022 een initiatief gestart voor de ontwikkeling van een Groen gas hub. Uit een eerste beoordeling door Cogas blijkt een potentieel van ongeveer 2.500.000 m3 biogas. In 2023 worden de plannen verder uitgewerkt. Eind 2021 is de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. Hierin is aangegeven op welke manier we op termijn aardgas, voor het verwarmen van woningen, tapwater en koken, gaan vervangen door een duurzaam alternatief. Op basis van deze visie hebben we een plan van aanpak uitgewerkt waarin is aangegeven hoe we in Hardenberg invulling willen geven aan de regierol die we als gemeente hebben bij de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Hardenberg kiest voor een aanpak per woningtype. Voor elke woning willen we inzichtelijk maken welke maatregelen nodig zijn om de overstap naar aardgasvrij te kunnen maken. Samen met inwoners ontwikkelen we hiervoor op woningniveau een routekaart die we in de vorm van een online tool beschikbaar willen stellen. Eind oktober 2022 heeft de startbijeenkomst plaats gevonden met een groep inwoners die meewerken aan de ontwikkeling van een routekaart naar aardgasvrij voor het eerste en in omvang grootste woningtype (twee-onder-een kap/hoekwoningen, bouwjaar 1965-1991).

De woningen van de deelnemers worden bezocht voor een woninginspectie. De uitkomsten van deze inspecties worden gebruikt voor het ontwikkelen van de routekaart en online tool. Met de monitor Duurzaam Hardenberg rapporteren we jaarlijks over de voortgang van de energietransitie. Het afgelopen jaar is een nieuwe verbeterde monitor ontwikkeld. Deze zal begin 2023 beschikbaar zal komen. Op bedrijventerrein De Rollepaal in Dedemsvaart is uitvoering gegeven aan het Regiodealproject ‘toekomstbestendige bedrijventerreinen’. Een project om ondernemers samen te brengen en de verduurzaming op het bedrijventerreinen verder te brengen. De aanpak is een samenwerking tussen Industrie Kombinatie Avereest (IKA), Parkmanagement BMD, gemeente Hardenberg en ondernemershuis Vechtdal. Met ondernemers zijn gesprekken gevoerd over de toekomstbestendigheid van hun bedrijf, verwarmen en koelen, energiebesparing, energieopwekking. Op basis van deze gesprekken worden voorstellen gedaan voor zowel collectieve als individuele oplossingen en maatregelen. Belangrijk thema bij de verdere uitwerking van de aanpak is het verminderen van het probleem van netcongestie. Voor de bedrijventerreinen in Hardenberg is voor Bruchterweg, Nieuwe Haven en Broeklanden een data- analyse uitgevoerd waarmee de energievraag, duurzame energieproductie en het potentieel voor zon op dak in beeld is gebracht.

Op basis van deze resultaten worden in 2023 in gesprek met de bedrijven de mogelijkheden op deze bedrijventerreinen verder verkend. Op Broeklanden is mede geïnitieerd vanuit een aantal ondernemers gestart met een onderzoek naar de mogelijkheden om coöperatief met een energie-HUB ofwel virtual grid aan de slag te gaan. Dit met als doel om meer ruimte vrij te maken op het energienet voor uitbreiding van bedrijven, meer mogelijkheden voor opwek van duurzame energie en de lokale benutting.

75

•

Voor de Boschkamp is in samenwerking met Wavin een onderzoek gestart naar de warmtevoorziening voor dit nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein en de technische, organisatorische en economische haalbaarheid om het terrein aan te sluiten op het warmtenet van Wavin (benutting restwarmte).

Hardenberg blijft voorloper op het gebied van duurzaamheid, met name bij de ontwikkeling van de aanpak voor de bestaande woningvoorraad. Iedereen krijgt te maken met de energietransitie. Daarom vinden we het belangrijk om iedereen goed te informeren, mensen bewust te maken en inwoners en het bedrijfsleven te betrekken bij het doorvoeren van maatregelen. We willen in Nederland en Europa 55% minder broeikasgas uitstoten dan in 1990. Energiebesparing bij woningen en gebouwen helpt hierbij. Om inwoners en ook bedrijven hierbij te ondersteunen doen we het volgende: • Vanuit het Energieloket en het nieuwe Startpunt Duurzaamheid bij De Koppel helpen we inwoners bij het verduurzamen van hun woning. • We maken gebruik van subsidiemogelijkheden om stimuleringsacties richting onze inwoners en het bedrijfsleven te faciliteren. • We richten ons op het ondersteunen van de energietransitie bij specifieke doelgroepen, zoals: woningeigenaren, bouwbedrijven, huishoudens met smalle beurs, huurders. Voorbeeld hiervan is het pilotproject vanuit de RegioDeal ZO-Drenthe in Heemse, de wijk Norden. • We ontwikkelen per woningtype transitiepaden voor het duurzaam verwarmen van woningen. • We zien de energietransitie als economische kans voor bedrijfsleven en landbouw.

Daarom ondersteunen we onder meer vanuit ons Ondernemershuis het bedrijfsleven bij het verduurzamen van de bedrijfsvoering en helpen we agrarische bedrijven bij het besparen van energie en het duurzaam opwekken van energie. We zoeken kansen voor duurzame bedrijven en bedrijventerreinen en zien toe op het naleven van de energieregels. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat in 2030 in 25% van alle bestaande wijken de woningen van het gas af zijn. Op lange termijn (2050) moeten alle woningen aardgasvrij zijn. Ons uitgangspunt is dat de kosten voor de inwoners zo laag mogelijk zijn. Hiervoor gaan we het volgende doen: • In de Transitievisie Warmte staat hoe we, op basis van primair een woningtypebenadering en het benutten van duurzaam gas, komen tot een reductie van onze CO2-uitstoot. We doen dit door onze woningen en gebouwen (nog) beter te isoleren, de warmtevoorziening in onze woningen en gebouwen efficiënt in te richten en het aardgasgebruik sterk te verminderen tot uiteindelijk nul in 2050. • Per woningtype ontwikkelen we transitiepaden waarin we aangeven welke maatregelen in het kader van een duurzame warmtetransitie mogelijk zijn en wat daarvan de bijdrage is aan het verder terugdringen van het aardgasverbruik en de CO2-reductie, en wat dit kost. • We onderzoeken de mogelijkheden van duurzaam gas voor het verwarmen van woningen.

Dit doen we samen met onze netwerkbedrijven. • We verkennen in het kader van de RES en transitievisie warmte de mogelijkheden voor het benutten van restwarmte industrie en andere lokale warmtebronnen voor de warmtetransitie

76

in samenhang met het verkennen van de mogelijkheden van een warmtenet voor het centrum en de mogelijkheden voor warmtenetten elders in onze gemeente. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? De urgentie om woningen te verduurzamen is door de energiecrisis en de huidige energieprijzen erg groot. De maatregelen om de woningvoorraad te verduurzamen zijn het afgelopen jaar flink geïntensiveerd. Voor een deel gaat om bestaande maatregelen zoals het Energieloket en het startpunt Duurzaam waarvoor de belangstelling vanuit de inwoners sterk is toegenomen. Er zijn een groot aantal nieuwe maatregelen opgestart met daarin specifiek aandacht voor huishoudens met de lagere inkomens. Maatregelen die zijn ingezet en geïntensiveerd in het kader van de aanpak stijgende energielasten. • Energieloket: Het Energieloket Hardenberg is er voor inwoners die advies willen voor het verduurzamen van de woning en meer willen weten over de mogelijkheden. Het energieloket is telefonisch en online bereikbaar voor inwoners voor informatie en advies via www.energielokethardenberg.nl Ook organiseert het energieloket inkoopacties voor huiseigenaren om bijvoorbeeld isolatiemaatregelen uit te laten voeren voor een goed prijs en kwaliteit. •

Startpunt Duurzaam: Fysiek informatiepunt in de Koppel voor mensen die op weg geholpen willen worden bij het verduurzamen van de woning. Het startpunt is sinds half 2021 operationeel. De vrijwilligers die als energiecoach actief zijn, zijn tevens duurzaamheidsgids in het startpunt. Ze hebben een uitgebreide training gehad en goed op de hoogte van acties, regelingen en technische oplossingen.

•

Energiecoaches: Een energiecoach is een lokale vrijwilliger en geeft gratis, onafhankelijk en vrijblijvend advies aan huis en praktische bespaartips. De groep energiecoaches bestaat op dit moment uit zo’n 10 vrijwilligers. In de loop van dit jaar is het aantal vragen van inwoners sterk toegenomen. Om de vraag aan te kunnen is inmiddels gestart met het werven van nieuwe vrijwilligers.

•

Energieneutraal Verbouwen: Het project “Energieneutraal Verbouwen” is een samenwerkingsproject van 6 gemeenten in West-Overijssel. Vanuit het project worden woningeigenaren met hoge duurzaamheidsambities geactiveerd en ondersteund bij het maken en uitvoeren van plannen om de woning energieneutraal te maken. Deze samenwerking wordt door de provincie Overijssel in het kader van het programma “Overijssel Verbouwt” zowel financieel als inhoudelijk ondersteund in de komende 3 jaar.

•

Wijk- en straatcampagne: In opdracht van de gemeente Hardenberg organiseert welzijnsorganisatie De Stuw wijk en straatacties. Door met een mobiel informatiepunt of inloopspreekuur in een buurthuis aanwezig te zijn in de wijk of straat willen we de drempel verlagen om in contact te komen met de energiecoaches.

•

Waardebon: Begin oktober is de waardebonnenactie gestart. Ruim 6.200 huishoudens hebben gebruik gemaakt van deze regeling waarmee per huishouden voor maximaal € 70 aan energiebesparende producten aangeschaft kon worden. Een groot deel doelgroep van de “kwetsbare huishoudens” in zowel de huur als koop is bereikt.

77

Proeftuinproject: In Hardenberg is de wijk Norden geselecteerd als voorbeeldwijk. In deze wijk worden woningeigenaren ondersteund bij het verduurzamen van de woning. Het project loopt tot eind 2025. Vanaf begin 2023 komen er regelingen en ondersteuning beschikbaar waarmee we huiseigenaren met een smalle beurs kunnen helpen bij het maken van een plan voor het verbeteren van de woning en het uitvoeren hiervan. Het gaat hierbij om een subsidie, lening en technisch en financiële ontzorging.

We geven zelf het goede voorbeeld, bijvoorbeeld door duurzaamheidsmaatregelen in de eigen gebouwen te nemen en het gemeentelijk vastgoed zo te verduurzamen. Nieuwe gemeentelijke gebouwen zijn met duurzame materialen gebouwd en zijn energieneutraal. We geven zelf het goede voorbeeld. Daarom zorgen we ervoor dat onze eigen gemeentelijke gebouwen en onze activiteiten duurzaam zijn. Hiervoor doen we het volgende: • We houden ons eigen energieverbruik scherp in de gaten. • Op logische momenten, bijvoorbeeld bij nieuwbouw of renovatie, verduurzamen we gemeentelijke gebouwen. • We passen innovaties toe bij gemeentelijke gebouwen en activiteiten. • We stimuleren gebruikers van gemeentelijke gebouwen om energie te besparen. • We maken infrastructuur voor nieuwe energie mogelijk. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? •

•

•

•

Per 1 oktober is de inkoopovereenkomst voor gas met SEFE (voorheen Gazprom) opgezegd, conform het vijfde sanctiepakket van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Vanaf 1 oktober wordt het gas ingekocht bij Greenchoice. De overeenkomst eindigt op 31-12-2023. Greenchoice levert gas in combinatie met CO2-compensatie (bosaanplant). In een raadsbrief is aangegeven hoe we komende jaren aan de slag gaan met de inkoop van duurzame energie. De raadsbrief gaat tevens in op de motie groen gas c.q. de wijze waarop we de productie van groen gas stimuleren en verhogen in samenwerking met netwerkbedrijven en lokale bedrijven/agrariërs. In 2022 is een nieuw energiemonitoringsysteem in gebruik genomen. Energieverbruiken zijn hierdoor beter inzichtelijk. Verdere verbetering van toepassing, waaronder voortgangsrapportages worden in 2023 nader opgepakt. De gegevens worden opgenomen in de Monitor Duurzaam Hardenberg, waarvan de vernieuwde versie begin 2023 beschikbaar komt. In de nota vastgoedmanagement 2021-2025, vastgesteld in juni 2021, is vastgelegd hoe we omgaan met en investeren in duurzaamheid in het gemeentelijk vastgoed. In het kader van de begroting 2023 is voor de jaren 2023 tot en met 2026 aanvullend budget van € 800.000,- per jaar toegekend voor verdere versnelling van verduurzaming van gemeentelijk vastgoed.

Dit betreft ook accommodaties voor binnensport, wijkcentra en cultuurhistorische gebouwen. In 2022 zijn verduurzamingsmaatregelen aan gemeentelijk vastgoed uitgevoerd. Het betreft energiebesparing door aanpassingen in installaties en gebruik en het steeds verder verduurzamen van de benodigde energie voor stroom en warmte. Voorbeelden hiervan zijn de renovatie van sporthal de Meet, de renovatie van de installaties in de Matrix, de renovatie van NEC de Koppel, de renovatie van het Spartelvijvergebouw in Sibculo, het aanbrengen/verbeteren van dakisolatie voor gymzaal Hazenbos en wijkgebouw Baalder en de

78

•

•

• •

•

•

plaatsing van warmtepompen in Theater de Voorveghter en de zwembaden Onder Ons en Hattemat. De temperaturen in de eigen gebouwen, zoals gemeentehuis, zijn aangepast, waarbij in de zomer er minder wordt gekoeld en in de winter minder verwarmd. Bij het doorvoeren van verduurzamingsmaatregelen wordt aangesloten bij logische investeringsmomenten en zetten we in op innovatieve technieken en inregelmogelijkheden. De werving van een energie coördinator is opgestart en zal in 2023 plaatsvinden. Hiermee komt extra capaciteit beschikbaar voor monitoring van verbruik en het stimuleren van gebruikers om energie te besparen. Met de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (basisonderwijs) geven we, in aansluiting op logische investeringsmomenten en in overleg met schoolbesturen, invulling aan duurzaamheid, waaronder het plaatsen van zonnepanelen op schooldaken. Voor het voortgezet onderwijs geldt een maatwerkaanpak. We zetten in op energiezuinige verlichting en onderzoeken de innovatieve mogelijkheden om lantaarnpalen ook als laadpunt voor elektrisch vervoer in te zetten. In 2022 is een laadvisie opgesteld om de laadpaalinfrastructuur in onze gemeente te verbeteren. Deze laadvisie is een uitwerking in het kader van de Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (RAL) en de nieuwe aanbesteding voor de aanleg de laadpalen in onze gemeente.

In de gezamenlijke inkoop van onze energie werken we aan het vergroten van het aandeel duurzame energie. Tot en met 2023 zijn we gebonden aan een overeenkomst met de inkoopcombinatie voor energie-inkoop. Tot die tijd bieden de inkoopcontracten geen ruimte voor het inkopen van lokaal of regionaal geproduceerde duurzame energie. Samen met andere gemeentes in de regio is een onderzoek opgestart naar de mogelijkheden voor het oprichten van een regionale energie-leverings-entiteit. Onderzocht wordt of duurzaam opgewekte energie (groen gas en duurzame elektriciteit) rechtstreeks bij regionale producenten kan worden ingekocht, zonder tussenkomst van reguliere energiebedrijven. In 2023 komen de resultaten beschikbaar.

Wat willen we bereiken? Verduurzaming is niet vrijblijvend: 1. Vanuit de milieuwetgeving bestaat de verplichting om verduurzamingsmaatregelen met een terugverdientijd van kleiner dan 5 jaar uit te voeren. 2. In het klimaatakkoord is afgesproken dat wordt toegewerkt naar een CO2-reductie van 49% in 2030 en 95% in 2050. Hiervoor is een sectorale routekaart “Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed” opgesteld. Iedere gemeente dient haar eigen routekaart op te stellen, dit is niet vrijblijvend. Gemeenten hebben zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord, verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is hier onderdeel van. 3. De gemeente heeft een voorbeeldfunctie voor haar inwoners. Daarbij hoort ook dat de gemeente het voortouw neemt in verduurzaming van haar vastgoed. Een nadere toelichting hierop is opgenomen in het vastgestelde MilieuBeleidsPlan van de gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? De afgelopen jaren zijn al veel acties ondernomen om gemeentelijke gebouwen te verduurzamen. Er zijn ruim 3.500 PV-panelen geplaatst op daken en veel gebouwen zijn al voorzien van energiezuinige (LED) verlichting. Op renovatiemomenten wordt ingezet om vergaande verduurzaming van

79

gebouwen te realiseren, actuele voorbeelden hiervan zijn de renovatie van sporthal De Meet en natuuractiviteitencentrum De Koppel. Tot 2021 waren maatregelen voor verduurzaming niet opgenomen in het softwareprogramma Oprognose waarin het onderhoud aan vastgoed is geregistreerd. Inmiddels is gestart dit te corrigeren voor de gebouwen die in de jaren 2022 -2025 worden gerenoveerd. Op basis van huidige inzichten is hiervoor € 519.000 voor de periode 2022-2025. Bij het voorbereiden van de renovaties worden nadere uitvoeringsplannen opgesteld die zullen leiden tot definitieve kostenramingen. Als dit nodig is zullen bijstellingen bij (een volgende kadernota) ter besluitvorming worden aangeboden. Nadere toelichting over aanpak en financiering is opgenomen in de nota vastgoedmanagement (zie hoofdstuk 2.5). Wat gaat het kosten? Pand Zwembad De Kiefer Zwembad De Krim Sporthal De Balk Sporthal De Citadel Sporthal Gramsbergen Sporthal De Kamp Gymlokaal Buizerdweg Gymlokaal Kloosterhaar gebouw de Voorveghter

2022 37.500 0 0 0 0 129.500 0 0 0

2023 0 52.000 0 0 0 0 0 0 25.000

2024 0 0 75.500 0 0 0 0 55.500 0

2025 0 0 0 84.000 32.000 0 28.000 0 0

167.000

77.000

131.000

144.000

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Zie de toelichting bij Verduurzaming.

Kanaal Almelo-de Haandrik De provincie is het eerste aanspreekpunt en opdrachtgever voor de onderzoeken voor het kanaal Almelo-de Haandrik. Ook is de provincie in de communicatie over de schades en het proces leidend en verantwoordelijk voor de afhandeling van de schadezaken. De inwoner staat er niet alleen voor in dit proces. Wij bieden als gemeente namelijk praktische hulp en ondersteuning. En helpen de inwoner graag op weg richting het juiste loket bij de provincie als het gaat om de schaderegeling en afhandeling met betrekking tot de woning. We blijven alert op signalen over de wijze van schadeafhandeling en dat we daarover in gesprek blijven met de provincie en de andere kanaalgemeenten.

Afvalverwijdering/verwerking We zetten in op het nog beter scheiden van afval- en grondstoffen om zo waardevolle grondstoffen te besparen en zo min mogelijk restafval verbranden. Daarbij wordt het serviceniveau, milieurendement en de kosten nauwlettend gevolgd. In 2022 verwachten we voor de inzameling en verwerking een kostenstijging omdat er nog steeds veel afval- en grondstoffen aangeboden worden. Dit kan Covid gerelateerd zijn maar ook is de verwachting dat structureel meer mensen

80

thuis blijven werken (het nieuwe werken). Daarnaast wordt het verbranden van restafval extra belast door het heffen van een verbrandingsbelasting, terwijl de landelijke vergoeding voor de ingezamelde grondstoffen gaan afnemen. De uiteindelijke kosten worden gedekt door het innen van de afvalstoffenheffing en de verwachting is dat het huidige budget toereikend is. Het vaste- en variabele tarief van de afvalstoffenheffing wordt jaarlijks door de raad in december vastgesteld. Duurzaam gebruik van grondstoffen door maximale scheiding van waardevolle grondstoffen en verdere reductie van de hoeveelheid huishoudelijk restafval. De landelijke VANG (Van Afval Naar Grondstof) doelstelling voor 2020 van 100 kilo restafval per inwoner, is in 2019 gehaald en schommelt nu boven de 100 kilo. De doelstelling voor het jaar 2025 is 30 kilo restafval per inwoner. Om dit te kunnen bereiken moeten er aanvullende maatregelen voorgesteld geworden. Ook in 2021 zijn er verschillende communicatiecampagnes en uitingen geweest zodat de vervuiling van de grondstoffen niet verder onder druk komen te staan en minder restafval in de verbrandingsinstallatie terecht komt. Zo zijn er naast de regulier communicatie uitingen ook gestart met het programma 'Aanpak Kwaliteit Grondstoffen'. In de gemeente Hardenberg staat dit project bekend als 'Terugwinnaars'.

In 2021 is er gestart om een meerjaren Gemeentelijk Grondstoffenplan op te stellen en in 2022 deze ter besluitvorming aan de gemeenteraad aan te bieden. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? In de raadsbrief van 1 november 2022 is aangeven om voldoende tijd te nemen om op een goede manier invulling te geven aan een intensief participatietraject om zo te komen tot een Gemeentelijk Grondstoffenplan. Gekozen is om een zorgvuldige marktconsultatie te starten waar drie onafhankelijke adviesbureaus voor benaderd zijn. De opdracht die geformuleerd is; Het ontwerpen en uitvoeren van een participatie- en communicatietraject, om te komen tot een Gemeentelijk Grondstoffenbeleid dat op acceptatie van onze stakeholders kan rekenen, met als resultaat een Gemeentelijk Grondstoffenplan dat voor besluitvorming aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Dat betekent in ieder geval het; • Ontwerpen en uitvoeren van een participatie- en communicatietraject met: o Interne stakeholders > samen met de raad kaders / uitgangspunten bepalen o Externe stakeholders • Opstellen van het Gemeentelijk Grondstoffenplan De opdracht is in december 2022 gegund aan IPR Normag. De start van dit intensieve participatie traject zal in 2023 plaatsvinden.

Riolering en waterzuivering In het Gemeentelijk Rioleringsplan Hardenberg 2018-2022 is uitgewerkt hoe we ons riolering- en watersysteem onderhouden en optimaliseren. Met uitvoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) beschermen we de volksgezondheid, beperken we overlast en hinder, voorkomen we schade en het sparen we het milieu.

81

Ons huidige GRP loopt eind 2022 af. Het jaar 2022 zullen we daarom gebruiken voor het opstellen van een nieuw GRP. (2023-2027). Dit GRP zal worden opgesteld in de geest van de Omgevingswet. Het GRP zal aansluiten op de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg, en is te zien als één van de programma's onder deze visie. Naar verwachting kan dit GRP eind 2022 aan de gemeenteraad worden aangeboden. De consequenties van dit GRP voor de meerjarenbegroting 2023-2026 zullen we meenemen in de kadernota voor 2023 en volgende, welke medio 2022 aan de raad zal worden aangeboden. Eén van de grootste opgave voor de huidige en komende planperioden is het klimaatrobuust maken van onze buitenruimte. Dit is een gevolg van klimaatverandering waarbij de verwachting van deskundigen is dat de komende decennia extreme weersomstandigheden toe zullen gaan nemen. Zo is de verwachting dat in 2050 de extreme neerslagsituaties tot vijf keer zo vaak optreden dan nu het geval is. Daarom is op Prinsjesdag 2017 het DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) gepresenteerd. Dit is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en Rijk waarin concrete acties en doelen zijn benoemd. Het plan moet er toe leiden dat Nederland in 2050 klimaatrobuust is ingericht. Een en ander betekent dat we ons riolerings- en watersysteem moeten gaan aanpassen, zodat het 'klimaatrobuust' wordt.

In de huidige planperiode hebben we hier al een aantal stappen voor gezet. Voor de komende planperiode zullen we dit verder vorm gaan geven. We zullen dit nader uitwerken in de kadernota 2023 en volgende, en het al eerder genoemde GRP 2023-2027. Verder adviseren we in 2022 onze onderhouds- en optimalisatiewerkzaamheden te continueren. We stellen o.a. voor de volgende werkzaamheden uit te gaan voeren: • In Balkbrug zullen we het drukrioleringssysteem gaan optimaliseren; • De inspectie- en reinigingswerkzaamheden aan de riolering zullen we continueren; • We zullen een aantal klimaatrobuuste maatregelen treffen, o.a. in de projecten 'Spindeplein' en 'Israel Emmanuelplein'. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? In de begroting hebben we aangegeven dat we de opvolger van het huidige Gemeentelijke Rioleringsplan eind 2022 aan de raad zouden aanbieden. Dit plan zouden we opstellen in de geest van de Omgevingswet en het zou een programma worden onder de omgevingsvisie 'Landstad Hardenberg'. Naar aanleiding van het coalitieakkoord is het onderwerp 'biodiversiteit' in dit programma ondergebracht. Verder zijn de meest relevante Sustainable Development Goals (duurzame ontwikkelingsdoelen) van de Verenigde Naties integraal in het programma opgenomen. Uw raad is meegenomen in de opzet en de ambities van dit programma, tijdens een aparte raadinformatiesessie in het najaar van 2022.

Het afronden van het programma is iets doorgeschoven en wordt in maart 2023 aan uw raad aangeboden. De financiële consequenties van dit programma verwerken we dan in de begroting door middel van een begrotingswijziging. Het programma heeft de naam 'Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit' meegekregen.

82

In het programma werken we uit hoe we onze leefomgeving geschikt maken voor de veranderingen in ons klimaat, en hoe we natuurinclusiviteit daarin een plek geven. Ook werken we uit hoe we ons water- en rioleringssysteem beheren en onderhouden. De beheer- en onderhoudswerkzaamheden hebben we in 2022 voor het grootste deel volgens planning kunnen uitvoeren. Ook hebben we stappen gezet in het klimaatrobuust maken van onze leefomgeving. Hierover nog de volgende opmerkingen: • In 2022 zouden we het drukrioleringssysteem rondom Balkbrug gaan optimaliseren. Vanwege de complexiteit van het werk en de sterk gestegen kostprijzen hebben we de bijbehorende aanbesteding niet kunnen afronden. We pakken dit in 2023 verder op. De bijbehorende financiële middelen nemen we mee naar het begrotingsjaar 2023, zie hiervoor ook de jaarrekening 2022. • In 2022 hebben we de grootschalige reparatiewerkzaamheden riolering opnieuw aanbesteed. Tijdens de aanbestedingsprocedure zijn juridische complicaties opgetreden, die het moment van gunnen hebben vertraagd. De geplande grootschalige reparatiewerkzaamheden hebben we in 2022 daarom niet kunnen uitvoeren. Deze werkzaamheden hebben we daarom doorgeschoven naar 2023. De benodigde financiële middelen nemen we mee naar het begrotingsjaar 2023, zie hiervoor ook de jaarrekening 2022. • Momenteel is het project 'Spindeplein' in voorbereiding.

In dit project nemen we integraal een aantal klimaatmaatregelen mee. Hierbij houden we ook rekening met de uitkomsten van de stresstesten. • Als gevolg van een aantal ontwikkelingen rondom het Israël Emmanuelplein is de uitvoering van dit project wat vertraagd.

Middelen Bedragen x € 1.000

Begroting primitief

Begroting na wijzigingen

Jaarrekening

Verschil

0

463

545

82

2.2 Afvalverwijdering/verwerking

6.738

6.916

6.823

-93

2.3 Riolering en waterzuivering

7.501

8.687

8.038

-648

14.239

16.066

15.406

-660

2.1 Duurzaamheid en milieu

-2.128

-3.748

-2.710

1.038

2.2 Afvalverwijdering/verwerking

-5.355

-5.535

-5.476

59

2.3 Riolering en waterzuivering

-5.209

-6.392

-5.753

639

Totaal Lasten

-12.692

-15.675

-13.939

1.736

2.1 Duurzaamheid en milieu

-2.128

-3.285

-2.165

1.120

2.2 Afvalverwijdering/verwerking

1.383

1.381

1.346

-35

2.3 Riolering en waterzuivering

2.292

2.295

2.285

-9

Totaal Saldo

1.547

391

1.467

1.077

Baten 2.1 Duurzaamheid en milieu

Totaal Baten Lasten

Saldo

83

3.3 Landelijk Hardenberg In Hardenberg bouwen we aan een toekomstbestendig en leefbaar landelijk gebied. We koesteren onze agrarische ondernemers, de natuur en de recreatiemogelijkheden. We willen klaar zijn voor toekomst. Onze focus ligt daarbij op ontwikkeling, innovatie en verandering.

Landbouw en agribusiness Onze landbouwsector doet het goed, maar er wordt veel van onze agrariërs gevraagd. Ze moeten balanceren tussen een efficiënte productie, een eerlijk inkomen, milieuzorg, biodiversiteit en maatschappelijk draagvlak. Het blijft een uitdaging om de agrarisch sector vitaal te houden. Niet alleen voor de agrariërs zelf, maar voor iedereen die hier een aandeel en belang bij heeft, ook de overheid. Het Rijk ziet toekomst in de kringlooplandbouw. Hierbij is er minder vee en komt er ruimte voor de teelt van (weerbare) gewassen. Tegelijk moeten agrariërs blijven produceren voor zowel de regionale als wereldmarkt. In het buitengebied van de gemeente Hardenberg is ruimte voor zowel traditionele, moderne als experimentele landbouwbedrijven. Gemeente Hardenberg zet zich actief in voor een vitale landbouwsector. Onze inzet wordt beschreven in de Koers Vitale Landbouw. Dit is een uitwerking van: • de Economische koers, waarbij agro&food sector als één van de drie topsectoren is aangewezen; •

de omgevingsvisie Landstad Hardenberg, waarbij de ambities en opgaven voor een vitale, veerkrachtige landbouw zijn geformuleerd.

De agrarische sector is als belangrijkste grondgebruiker van groot belang voor het behoud van een aantrekkelijk en gevarieerd landschap en de biodiversiteit. Daarnaast is de sector ook van groot belang voor de vitaliteit van de kleine kernen en voor het versterken van de plattelandseconomie. We stimuleren een innovatieve en omgevingsgerichte agro- en foodsector, in samenwerking met partners. • We concentreren de groei en doorontwikkeling van grootschalige agrarische functies in de agrarische ontwikkelingsgebieden. • Wij faciliteren innovatie en het tot stand komen van cross-overs met andere sectoren en partijen, onder meer door de samenwerking met het Ondernemershuis voor het Vechtdal en Kennispoort van de regio Zwolle • We ondersteunen innovatieve projecten en kennisuitwisseling waarin wordt bijgedragen aan een vitale, veerkrachtige landbouw, met name op het gebied van kringlooplandbouw, opwekking van duurzame energie op agrarische bedrijven, bodemgezondheid en biomassa. • We stimuleren kringlooplandbouw en klimaatneutrale landbouw, door de ondersteuning van proeftuinen en praktijkprogramma’s op het gebied van bijvoorbeeld nieuwe gewassen, sluiten van kringlopen, mestverwerking. • We bevorderen natuurinclusieve landbouw door de ontwikkeling van een instrumentenkoffer voor de gebiedsmakelaar.

84

•

We dragen actief bij aan de versterking van het draagvlak en aan wederzijds begrip tussen boeren, burgers en buitenlui en aan de ontwikkeling van regionale ketens voor de productie, verwerking en consumptie van voedsel.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? De stemming in de agrarische sector werd in 2022 bepaald door de stikstofproblematiek en de opzet van een Nationaal Programma Landelijk Gebied. Dit heeft geleid tot grote onzekerheid en discussie over welke ontwikkelingsrichtingen mogelijk zijn. De inzet in 2022 is gericht geweest op het onderhouden van contacten met ondernemers en betrokken overheden. Gestart is met de organisatie van landbouwcafés, afspraken zijn gemaakt over de inzet van de erfcoaches en ondersteuning is geboden aan bijeenkomsten voor ondernemers door het Ondernemershuis (Agro Carrousel). De proeftuin voor regeneratieve landbouw is dit jaar afgerond en er is verkend of dit in samenwerking met Zuidwest Drenthe kan worden voortgezet.

We spelen in op burgerinitiatieven voor versterking van de vitaliteit van de kleine kernen en het versterken van de plattelandseconomie. Om het buitengebied leefbaar te houden, zijn initiatieven van ondernemers en inwoners essentieel. Daarom nemen we deel aan het Europese Leader programma. Daarbinnen zijn bijdragen aan lokale initiatieven mogelijk met behulp van Europese- en provinciale middelen, als de initiatiefnemers en de lokale overheid ook bijdragen. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Eind 2022 eindigde de Leader periode 2016 - 2022. Er is nog 1 Leader aanvraag ondersteund, voor het project "'Circulair en Sociaal Ambachtscentrum De Makelij" in Dedemsvaart. In 2022 is voor het gebied Noord Overijssel een nieuwe ontwikkelingsstrategie ontwikkeld voor een nieuwe periode vanaf 2023.

We streven naar behoud van een gevarieerd en aantrekkelijk landschap en voeren een actief beleid om de zorg en waardering voor onze natuur te vergroten. • Agrarische ondernemers die binnen hun bedrijfsvoering de zorg voor biodiversiteit en landschap willen versterken, kunnen gebruik maken van bedrijfsspecifiek advies. • Biodiversiteit begint bij een gezonde bodem. Agrarische ondernemers die hiervan gebruik willen maken, kunnen deelnemen aan een kennisprogramma over de verbetering van het bodemkringloop. • We spelen in op de mogelijkheden voor agrarisch of particulier landschapsbeheer door nieuwe aanvragen in behandeling te nemen voor groene diensten. • Met de diverse betrokken partijen verkennen we hoe de omstandigheden voor boerenlandvogels verbeterd kunnen worden. • Om burgerinitiatieven en investeringen van ondernemers in de biodiversiteit te ondersteunen, voeren we de subsidieregeling Zorg en waardering voor natuur 2019-2022 uit. • We zorgen voor een actieve en herkenbare communicatie over het belang van de biodiversiteit, met daarbij aandacht voor wat de gemeente Hardenberg hieraan doet en wat de inwoners en ondernemers zelf kunnen doen.

85

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? In 2022 is voor de uitvoering van de regeling Groene diensten een nieuwe dienstenbundel vastgesteld, waarin de vergoedingen voor landschapsonderhoud zijn geactualiseerd. Voor agrariërs wordt binnen het Europees landbouwbeleid een ecoregeling ontwikkeld die deels overlapt met de regeling Groene diensten. In afwachting van duidelijkheid over de Europese regelgeving is niet actief geworven voor de regeling Groene diensten. De laatste subsidies op basis van de regeling Zorg en waardering voor natuur 2019-2022 zijn uitgekeerd.

Openbaar groen en openluchtrecreatie We beheren en onderhouden het openbaar groen op een ecologisch verantwoorde manier, met aandacht voor biodiversiteit. Daarnaast voeren wij dit beheer en onderhoud uit met inzet van medewerkers met een SW-status (Sociale Werkvoorziening) en met een doelgroepenregistratie. De aanwezigheid van de eikenprocessierupsen geeft bij onze inwoners en bezoekers 's zomers regelmatig overlast. Daarom krijgt de bestrijding hiervan nog steeds veel aandacht. Wat gaan we daar voor doen? Bomenbeleidsplan en uitvoeringsprogramma De raad heeft in 2018 incidenteel geld beschikbaar gesteld (t/m 2022) voor het herplanten van bomen. Daaruit is ook de noodzaak gebleken voor een actueel bomenbeleidsplan. In de loop van 2022 zal het college een concept bomenbeleidsplan, o.a. gebaseerd op een enquête onder onze inwoners en een concept uitvoeringsprogramma, voorzien van een aantal financiële scenario's voorleggen aan de raad. Na besluitvorming over het bomenbeleidsplan c.q. keuze van een scenario, zullen de eventuele financiële consequenties hiervan verwerkt kunnen worden via een begrotingswijziging. Vooralsnog is er geen bedrag opgenomen voor een uitvoeringsprogramma.

Ecologisch bermbeheerplan en circulair toepassen van bermmaaisel Het college werkt aan een voorstel om het ecologisch bermbeheer over een periode van drie jaar uit te breiden tot minimaal 75% van het areaal. In dit ecologisch bermbeheerplan wordt ook meegenomen, hoe wordt omgegaan met het maaisel van bermen en bermsloten. In de afgelopen jaren hebben we hiermee ervaring opgedaan in o.a. de pilot Berm zoekt Boer en het project Verwaarden Groene Reststromen (VGR) via de Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe (GCZWD). Deze beide projecten lopen in 2022 door. Samen buiten spelen visienota - uitvoeringsprogramma – €25.000 incidenteel voor 2022 In 2021 wordt een visienota opgesteld om het samen buiten spelen van kinderen met of zonder handicap te stimuleren. Veel speelplekken bieden hiervoor niet de goede mogelijkheden of zijn sterk verouderd. De visienota (beleidsplan) inclusief een voorstel voor een uitvoeringsprogramma worden

86

met de financiële vertaling begin 2022 ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Voor een uitvoeringsprogramma zijn nog geen middelen geraamd. Voor 2022 wordt daarom voorgesteld het incidentele bedrag van voorgaande jaren (dat was € 25.000/jaar) nog eenmaal in de begroting op te nemen. Na vaststelling van een uitvoeringsprogramma zal vanaf 2023 middels een voorstel de financiële paragraaf van de visienota worden verwerkt in de begroting. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Bomenvervangingsplannen Het bomenvervangingsplan voor de Koningsvaren in Dedemsvaart is uitgevoerd. Er is een begin gemaakt met de uitvoering van het bomenvervangingsplan voor de Kanaalweg West (Bergentheim, Gouden Ploeg). Vanuit de incidentele middelen voor opwaardering van de groene omgeving gaan we op meer plekken bomen vervangen, bij planten of de groeiplaats verbeteren om zo invulling te geven aan de vergroeningsambitie van de coalitie. Ecologisch bermbeheerplan en circulair toepassen van bermmaaisel Voorbereidend inventarisatiewerk voor het bermbeheerplan is uitgevoerd. Het bermbeheerplan wordt in het nieuwe jaar afgerond. Er is een begin gemaakt met de aanpak van Japanse Duizendknoop en Jakobskruiskruid. De pilot Berm zoekt Boer, waarbij maaisel wordt gebruikt voor bodemverbetering in de landbouw, is voortgezet.

Samen spelen - visienota en buitenruimteplan De visienota en het buitenruimteplan voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen - kortweg BOSS - hebben we afgerond. En er is een begin gemaakt met de uitvoering. De werkzaamheden aan de inclusieve speelplekken bij de Kotermeerstal en in de wijk Bransveen in Dedemsvaart hebben we afgerond. Vanuit de incidentele middelen hebben we inwonersinitiatieven ondersteund voor een skatevoorziening in Heemse en vernieuwing van speelplekken aan De Klaproos is Baalderveld.

Realisatie wandelpad Bruchterveld - incidenteel € 50.000 De gemeenteraad heeft een bedrag van € 50.000 beschikbaar gesteld om in overleg met grondeigenaren een wandelpad te realiseren in Bruchterveld. Met Plaatselijk Belang, Staatsbosbeheer en eventueel andere betrokken zal de gemeente overleggen hoe de benodigde gronden beschikbaar komen en een bijdrage doen in de aanleg. Uitgangspunt is dat de bevolking van Bruchterveld zorg draagt voor het beheer van het wandelpad. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Een bosperceel is aangekocht. Met omliggende eigenaren zijn verkennende gesprekken gevoerd en er is een ecologische onderzoek uitgevoerd ten behoeve van de aanleg van het wandelpad.

87

Recreatie en Toerisme Vrijetijdseconomie is hét visitekaartje voor de gemeente Hardenberg. Het zorgt voor een economische impuls en het vergroot de brede welvaart. Het is daarmee ook een stuwend middel bij bredere vraagstukken zoals het woon- en vestigingsklimaat, imago, leefbaarheid en voorzieningen. Dat de impact van vrijetijdseconomie op het leefklimaat groot is, wordt zowel voor bewoner als bezoeker in deze tijd van pandemie nog eens onderstreept. Juist nu wordt de waarde van de omgeving voelbaar. Daarmee is de vrijetijdseconomie van strategisch belang voor de vitaliteit van de regio. De impact van maatschappelijke veranderingen, digitalisering en circulaire economie is groot. Dat vraagt om samenwerking. Inzet is om waardeketens in de vrijetijdseconomie te realiseren. Excellent in het eigen segment, maar tevens onderdeel van ketens waarin recreatieve beleving jaarrond tot meerwaarde wordt gebracht binnen een gezamenlijk duurzaam conceptueel model. Innovatie, kwaliteitsverbetering, (gekwalificeerd) personeel, een excellente klantreis en branding zijn daarbij belangrijke aandachtspunten en randvoorwaarden. Onderdeel van de vrijetijdseconomie zijn ook de minder florerende vakantieparken. De parken aan de onderkant van de markt hebben een negatief effect op het imago van de gemeente als recreatiegemeente.

Daarom heeft Hardenberg meegedaan aan een pilot project samen met de Vechtdalgemeenten en de provincie. Dit project heet Vitale Vakantieparken Vechtdal. We versterken de (verblijfs-)recreatieve functie van onze gemeente door te investeren in ondernemerschap, innovatie, cross-overs en internationalisering. • We voeren activiteiten uit binnen het jaarprogramma ‘Lange Termijn Agenda Gastvrij Hardenberg’. We faciliteren en stimuleren daarin samenwerking, kennisdeling, productontwikkeling, gastheerschap, innovatie en marketing & promotie. • Vanuit een meerjarige programma-aanpak van de Vechtdal visie met vier programmalijnen wordt ingezet op verbetering van de fysieke infrastructuur (w.o. varen, vissen, wandelen & fietsen), productontwikkeling (Anjerpunten, Verrukkelijk Vechtdal, Zorgeloos Vechtdal, Buiten spelen), verbetering van de bekendheid en het profiel (ontsluiten informatie, promotie, gastheren/-vrouwen). Ook wordt gewerkt aan toekomstbestendig ondernemerschap (bijv. circulair, innovatie, digitalisering, natuur inclusief, vitaliteit, hub, buitenlandse gasten). • Vanuit vrijetijdseconomie sluiten we aan op de Regio Deal Zwolle: Human Capital Agenda. Inzet is onder andere om de opgerichte Vakschool 100% Gastvrij verder vorm en inhoud te geven om ook in 2022 te kunnen starten met de opleiding.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? • Het platform Gastvrij Hardenberg heeft het afgelopen jaar vooral ingestoken op samenwerking / verbinding (via meerdere bijeenkomsten), kennisdeling (via nieuwsbrieven), seizoensversterking (opzet Actieplan Seizoensversterking 2023-2025) en marketing & promotie (zoals de opbouw van een nieuwe website). • In 2022 zijn de vier programmalijnen Gastheerschap & Ondernemerschap, Zorgzaam & Gezond, Verbindende Vecht en Beleefbaar Landschap nader uitgewerkt door co-creaties

88

sessies met betrokkenen. Er zijn 6 nieuwe projecten aangejaagd en 2 proeftuin projecten opgestart. • Ondertussen zijn er 22 ondernemers uit het Vechtdal aangesloten bij de Vakschool 100% Gastvrij en zijn de eerste talenten in september gestart met de BBL-opleiding. Met de businesscase voor de vakschool is met gewenst resultaat gelobbyd voor een financiële bijdrage van de provincie. We zetten in op het versterken van de toeristische gastvrijheid, ons imago en promotie • Vanuit Gastvrij Hardenberg wordt het Informatiepunt (IP) ondersteund. • We bieden actuele en toegankelijke informatie voor (potentiële) bezoekers van Hardenberg via de website Visit Hardenberg. • Binnen Visit Oost/Vechtdal voeren we de citymarketingstrategie Hardenberg uit. We zetten Hardenberg in de markt binnen de Vechtdal-campagnes. • We stellen een visie voor gastheerschap in het Vechtdal op (verwelkomen en ontzorgen, informatie & inspiratie). Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? • Door het IP is de informatieve functie vormgegeven. • De website Visit Hardenberg (2022: 93.967 bezoekers) is ingezet om actuele informatie te bieden en spreiding te bevorderen. • Met behulp van het project Merkontwikkeling Vechtdal is gezamenlijk met gebiedspartners de specifieke kenmerken van het Vechtdal benoemd en de kernwaarden bepaald.